64 տարեկանում որոշեցի այլևս երեխաներիս տուն չգնալ առանց հրավերի։ Բայց երեք ամիս անց, երբ աղջիկս ու որդիս գիշերով դուռս թակեցին, նրանք իմացան մի բան, որից նույնիսկ խոսել չկարողացան
Վաթսունչորս տարեկան էի, երբ առաջին անգամ զգացի, որ սեփական երեխաներիս համար անցանկալի հյուր եմ դարձել։ Երեք շաբաթ էր՝ նրանցից ոչ ոք չէր զանգել։ Ամեն առավոտ ստուգում էի հեռախոսս, հետո ինքս ինձ հանգստացնում.
— Զբաղված են։ Իրենց ընտանիքներն ու հոգսերն ունեն։
Մի անձրևոտ կիրակի մենակությունն այլևս չդիմացա։ Թոռանս համար շոկոլադ գնեցի ու գնացի աղջկաս՝ Անահիտի բնակարան։ Դուռը բացելիս նա ժպտաց, բայց այդ ժպիտը մի ակնթարթ ուշացավ։
— Պա՜պ, ինչ անակնկալ։
Գրկեց ինձ, սակայն զգացի, որ անհարմար է։ Փեսաս՝ Վահեն, հազիվ հայացքը կտրեց հեռախոսից։ Թոռս՝ Հայկը, բարևեց՝ պլանշետը ձեռքից չդնելով։
— Պա՛պ, պիտի նախապես զանգեիր,— շշնջաց Անահիտը։
Ձևացրի, թե չեմ նկատել։ Ընթրիքի ժամանակ փորձեցի պատմել նրա մանկությունից մի զվարճալի դեպք, բայց ոչ ոք չծիծաղեց։ Հետո նկատեցի, թե աղջիկս ու ամուսինը որքան անհանգիստ հայացքներ են փոխանակում։ Երբ մի պահ դուրս եկա միջանցք, լսեցի Վահեի շշուկը.
— Դեռ ինչքա՞ն է մնալու։
— Մի քիչ համբերի՛ր։ Շուտով կգնա,— պատասխանեց աղջիկս։
Սառեցի։ Քառասուն տարի աշխատել էի, հաճախ կրկնակի հերթափոխերով, հրաժարվել արձակուրդներից ու իմ կարիքներից, որ երեխաներս ոչնչի պակաս չունենան։ Իսկ հիմա նույնիսկ իմ ներկայությունն էր նրանց ծանր թվում։ Վերադարձա սեղանի մոտ ու վերցրի վերարկուս։
— Երևի գնալու ժամանակն է։
— Արդե՞ն, պա՛պ,— ասաց Անահիտը։
Բայց նրա աչքերում նկատեցի թեթևությունը։ Տուն վերադարձա անձրևի տակ՝ արցունքներս չկարողանալով զսպել։ Ճանապարհին մի քանի անգամ հիշեցի, թե ինչպես էր Անահիտը փոքր ժամանակ վազում ինձ ընդառաջ, հենց աշխատանքից տուն էի մտնում։ Հիմա ես էի նրա դուռը հասել՝ նույն ուրախությամբ, բայց այնտեղ ինձ սպասում էին անհարմար ժպիտներ։ Այդ գիշեր որոշեցի. այլևս նրանց չեմ այցելի, մինչև իրենք չհրավիրեն։ Եթե ուզում են տեսնել հորը, գիտեն՝ որտեղ եմ ապրում։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Օրերը հաջորդում էին իրար։ Անցան շաբաթներ, իսկ հեռախոսս այդպես էլ չզանգեց։ Մի քանի անգամ համարը հավաքեցի, բայց զանգելուց առաջ կանգ առա։ Չէի ուզում իմ ներկայությունն այլևս որևէ մեկին պարտադրել։ Տանը ամեն ինչ նույն տեղում էր՝ կնոջս սիրած բաժակը, երեխաներիս հին նկարները, հյուրասենյակի աթոռը, որի վրա նստում էի նրանց զանգերին սպասելիս։ Միայն ես էի փոխվել։
Սկզբում օրերն անտանելի երկար էին։ Հետո հասկացա, որ եթե ամբողջ ժամանակ սպասեմ ուրիշների ուշադրությանը, ապրելու օրերս հենց այդ սպասման մեջ կանցնեն։ Գրանցվեցի զբոսանքի խմբում, վերանորոգեցի հին կիթառս և սկսեցի հանդիպել մարդկանց, որոնք իսկապես ուրախանում էին ինձ տեսնելիս։ Մարդիկ, որոնց հետ կարող էի խոսել առանց ժամացույցին նայելու՝ մտածելով, թե երբ եմ խանգարելու նրանց։ Առաջին անգամ երկար տարիներից հետո նորից զգացի, որ դեռ ապրելու բան ունեմ։
Այն կիրակիից ուղիղ երեք ամիս անց՝ ուրբաթ երեկոյան ժամը ինն անց երեսունին, դուռս թակեցին։ Բացեցի։ Դիմացս Անահիտն էր՝ գունատ, արցունքներից ուռած աչքերով։ Նրա առաջին խոսքերը նույնիսկ բարև չէին։
— Պա՛պ, խնդրում եմ, ասա՝ տունը չե՞ս վաճառել։
Չհասկացա՝ ինչու այդպիսի բան է հարցնում։
— Ի՞նչ ես ասում, Անահի՛տ։ Տունը չեմ վաճառել։
Նա ներս մտավ։ Հետևում որդիս՝ Արմենն էր, ձեռքին ծրար։
— Այսօր բանկում էինք,— ասաց նա։— Իմացանք, որ խնայողություններիդ գրեթե ամբողջ գումարը հանել ես։
Նրանց անհանգստացած դեմքերին նայեցի։ Երեք ամսվա լռությունից հետո եկել էին, բայց առաջինը հիշել էին ոչ թե ինձ, այլ իմ գումարը։
— Ուրեմն դրա համա՞ր եք այստեղ։
Անահիտը գլուխը տարուբերեց։
— Ո՛չ, պա՛պ։ Ուղղակի վախեցանք։ Պետք է հասկանանք՝ ինչ է կատարվում։
Մի պահ մտածեցի ամեն ինչ հենց դռան մոտ բացատրել։ Փոխարենը նրանց հրավիրեցի հյուրասենյակ։ Այն նույն սենյակը, որտեղ նրանց մայրը դասերն էր ստուգում, որտեղ ծննդյան օրեր էինք նշել, իսկ վերջին տարիներին ես մենակ նստած սպասել էի երեխաներիս զանգերին։
Անահիտը նայեց դարակներին։
— Իսկ մեր լուսանկարները որտե՞ղ են։
— Մի մասը հավաքել եմ։
— Ինչո՞ւ։
Խորը շունչ քաշեցի։
— Որովհետև վերջապես սկսել եմ նորից ապրել։
Արմենը խոժոռվեց։
— Պա՛պ, դու վաթսունչորս տարեկան ես։ Չես կարող ուղղակի դատարկել հաշիվներդ ու անհետանալ՝ մեզ ոչինչ չասելով։
Նրա խոսքերը ցավեցրին։
— Անհետանա՞լ։ Արմե՛ն, երեք ամիս է՝ քեզնից ոչ մի լուր չունեմ։
Նա հայացքը փախցրեց։ Անահիտը նորից լաց եղավ։
— Կարծում էինք՝ մեզնից նեղացել ես։
— Նեղացած չէի։ Վիրավորված էի։ Դրանք տարբեր բաներ են։
Հետո պատմեցի այն կիրակին. նրա ուշացած ժպիտը, փեսայիս շշուկը, աղջկաս պատասխանը և անձրևի տակ տուն վերադառնալիս զգացածս ամոթը։ Ասացի նաև, որ երկար ժամանակ մտածել եմ՝ գուցե սխալ եմ լսել, բայց հետո երեք ամիս անցավ առանց որևէ հրավերի։
Անահիտը ձեռքը տարավ բերանին։ Արմենը ծանր նստեց աթոռին։ Երկար ժամանակ ոչ մեկը չխոսեց։
— Ինչո՞ւ մեզ չասացիր,— վերջապես շշնջաց աղջիկս։
— Որովհետև ուզում էի՝ ինքներդ նկատեք, առանց իմ խնդրելու։
Այդ պահին Արմենը նկատեց բազկաթոռիս կողքի լուսանկարը։ Նկարում ես էի՝ փոքրիկ շենքի առաջ, մի քանի տարեց մարդկանց հետ։ Բոլորս ժպտում էինք։
— Ի՞նչ տեղ է սա։
Վերցրի շրջանակը։
— Մի բան, որի մասին տարիներ առաջ ձեր մոր հետ երազում էինք։
Կինս՝ Մարիամը, մինչև մահը ուզում էր, որ տարեց, միայնակ մարդկանց համար փոքր հանդիպումների կենտրոն բացենք։ Մի տեղ, որտեղ ոչ ոք ծննդյան օրն առանց ընկերակցության չանցկացնի, և որտեղ մարդիկ իրար անունով դիմեն։ Նրա մահից հետո այդ գաղափարը մի կողմ դրեցի։ Համոզել էի ինձ, թե երեխաներս իմ կարիքն ավելի շատ ունեն։
Բայց զբոսանքի խմբում ծանոթացա յոթանասունութ տարեկան Լուսինեին։ Նա արդեն վեց տարի Սուրբ Ծնունդը չէր նշել իր ընտանիքի հետ։ Հետո հանդիպեցի Գևորգին՝ թոշակառու ուսուցչի, որի երեխաները մի քանի րոպեի ճանապարհի վրա էին ապրում, բայց հազվադեպ էին այցելում։ Լուսինեն մի օր ասաց մի նախադասություն, որն ինձ հանգիստ չէր տալիս.
— Սարգի՛ս, մենակությունը միշտ չէ, որ նշանակում է՝ կողքիդ ոչ ոք չկա։ Երբեմն կողքիդ մարդիկ կան, բայց քեզ այնպես են վերաբերվում, կարծես չկաս։
Այդ երեկո պահարանից հանեցի Մարիամի հին տետրը։ Նա այնտեղ տարիներ առաջ նկարել էր մեր երազած կենտրոնի դասավորությունը, գրել՝ ինչ կուզեր կազմակերպել, ինչ գրքեր հավաքել։ Հասկացա, որ այդ երազանքի համար դեռ ուշ չէ։
Խնայողություններիս մի մասն օգտագործեցի այգու մոտ դատարկ տարածք վարձելու համար։ Մնացած գումարը պահել էի իմ առօրյա ծախսերի ու ապագայի համար։ Չէի պատրաստվում անխոհեմ կերպով ամեն ինչ ծախսել։ Ուղղակի առաջին անգամ գումարս ծախսում էի մի նպատակի համար, որն ինքս էի ընտրել։ Գնեցի սեղաններ, աթոռներ, օգտագործված գրքեր ու սրճեփ։ Նոր ընկերներս օգնեցին մաքրել, ներկել ու կահավորել սենյակները։ Ամեն մեկն ինչ-որ բան բերեց կամ իր ժամանակը նվիրեց։ Կենտրոնն անվանեցինք «Մարիամի տուն»։ Բացումը նշանակված էր հենց հաջորդ առավոտ։
Անահիտը զարմացած նայում էր ինձ։
— Պա՛պ, այդ ամենը մենա՞կ ես արել։
— Մենակ չէի։ Կողքիս մարդիկ կային, որոնք ուզում էին ինձ հետ լինել։
Նրա դեմքը ցավից ծամածռվեց։ Արմենը նորից վերցրեց լուսանկարը։
— Իսկ ինչո՞ւ մեզ օգնության չկանչեցիր։
Լուռ նայեցի նրան։
— Կկարողանայի՞ք ժամանակ գտնել։
Նա բերանը բացեց, հետո փակեց։ Առաջին անգամ երեխաներիցս ոչ մեկը պատասխան չուներ։
Հաջորդ առավոտ մինչև լուսաբաց հասա «Մարիամի տուն»։ Մտածում էի՝ առավելագույնը տասնհինգ մարդ կգա։ Բայց դրսում վաթսունից ավելի հոգի էր սպասում։ Լուսինեն հարևաններին էր հրավիրել, Գևորգը՝ նախկին գործընկերներին։ Կամավորները ծաղիկներ, տնական թխվածքներ ու ողջույնի բացիկներ էին բերել։ Մուտքի մոտ աթոռները դեռ չէին հերիքում, մարդիկ իրար օգնում էին դրանք դասավորել, իսկ սրճեփից նոր պատրաստված սուրճի բույր էր գալիս։
Հանկարծ նրանց մեջ տեսա Անահիտին, Արմենին, փեսայիս՝ Վահեին, ու թոռանս՝ Հայկին։ Կանգ առա։ Չէի սպասում, որ կգան։
Անահիտը մոտեցավ։
— Պա՛պ, գիտենք՝ երեկվանից հետո ամեն ինչ միանգամից չի փոխվի։ Բայց խնդրում ենք, այսօր թույլ տուր կողքիդ լինել։
Չհասցրի պատասխանել, երբ Հայկը վազեց ու գրկեց գոտկատեղս։
— Պապի՜կ։ Քեզ համար մի բան եմ պատրաստել։
Նա մեկնեց նկարը։ Փոքր տուն էր՝ շուրջը ժպտացող մարդիկ։ Վերևում ծուռումուռ տառերով գրել էր. «Պապիկի տունը, որտեղ ոչ ոք մենակ չէ»։ Աչքերս լցվեցին։
Արմենն առաջ եկավ։
— Այս շաբաթվա վերջը ազատել եմ։ Եթե դարակներ տեղադրելու կամ մի բան վերանորոգելու կարիք լինի, ես այստեղ եմ։
Անահիտն էլ բացեց պայուսակն ու հանեց շրջանակով լուսանկար։ Ես ու Մարիամն էինք՝ մեր հարսանիքի օրը։
— Մաման էլ պիտի այստեղ լինի,— շշնջաց։
Բառ չգտա։ Միասին լուսանկարը կախեցինք մուտքի մոտ։ Հետո սկսեցինք ներս հրավիրել սպասող մարդկանց։
Բայց օրը դեռ մեկ անակնկալ ուներ։ Լուսինեն մոտեցավ երեխաներիս։
— Դուք Սարգիսի ընտանի՞քն եք։
Անահիտը գլխով արեց։ Լուսինեն բռնեց նրա ձեռքերը։
— Ձեր հայրը ինձ փրկել է։ Երեք ամիս առաջ գրեթե տնից դուրս չէի գալիս։ Կարծում էի՝ բոլորն ինձ մոռացել են։ Բայց նա ամեն երեքշաբթի այցելում էր, մթերք էր բերում, նույնիսկ հին ռադիոս նորոգեց։ Նորից զգացի, որ իմ կյանքն էլ կարևոր է։ Իսկ հիմա նույնն անում է տասնյակ մարդկանց համար։
Անահիտը նորից արտասվեց։ Այս անգամ հասկացա՝ նա տեսնում է իմ մի կողմը, որը վաղուց մոռացել էր։ Ես միայն հայրը չէի, որը նվերներ էր բերում, թոռանը խնամում ու օգնության հասնում, երբ կանչում էին։ Ես էլ երազանքներ ունեի, զգացմունքներ և նպատակներ, որոնք դեռ կարող էի իրականացնել։
Այդ օրը կենտրոնում խոսակցություններն ու ծիծաղը չէին դադարում։ Մարդիկ ծանոթանում էին, իրար պատմում՝ ինչ գործով են զբաղվել, որ գրքերն են սիրում։ Մի տարեց տղամարդ իր կողքի նստած կնոջը ցույց էր տալիս լուսանկարներ, իսկ մյուս սեղանի մոտ երկուսը համաձայնում էին հաջորդ շաբաթ միասին զբոսնել։ Փոքրիկ, սովորական պահեր էին, բայց հենց այսպիսի պահերի համար էինք տարիներ առաջ երազել կենտրոնի մասին։ Դիտում էի այդ ամենը և հիշում Մարիամին։ Նա կուրախանար, եթե տեսներ, թե ինչպես են անծանոթ մարդիկ մի սեղանի շուրջ նստում ու մի քանի րոպե անց իրար վաղեմի ընկերների պես խոսք տալիս։
Կեսօրից հետո Անահիտն ինձ գտավ Մարիամի լուսանկարի տակ նստած։ Նստեց կողքիս։
— Պա՛պ, ներողություն եմ քեզ պարտք։ Այդ կիրակի սարսափելի հոգնած էի։ Վահեի հետ վիճել էինք, Հայկն ամբողջ օրը անհանգիստ էր։ Երբ եկար, միայն մտածեցի՝ ինչ անհարմար պահ ես ընտրել։ Բայց մտքովս չանցավ, թե որքան մենակ պիտի զգացած լինեիր, որ որոշեիր մեզ այցելել։
Բռնեցի նրա ձեռքը։
— Անահի՛տ, չեմ ուզում քո կյանքի կենտրոնում լինել։ Պարզապես չեմ ուզում զգալ, որ անցանկալի հյուր եմ։
Նա գրկեց ինձ։
— Այլևս այդպես չես զգա։
Արմենը մոտեցավ մեզ։
— Չենք կարող խոստանալ, որ երբեք զբաղված չենք լինի, պա՛պ։ Բայց կարող ենք խոստանալ, որ այլևս քեզ չենք թողնի մտածել՝ արդյոք սիրում ենք քեզ։
Երեկոյան, երբ բոլորը հեռացան, մի պահ կանգնեցի լուսավորված պատուհանների առաջ։ Հինգ տարվա մեջ առաջին անգամ ինձ թվաց, թե Մարիամը կողքիս է և տեսնում է, որ մեր վաղեմի մտադրությունն իրականություն է դարձել։
Հիմա երեխաներս հաճախ են այցելում։ Երբեմն օգնում են կենտրոնում, երբեմն միասին ընթրում ենք, երբեմն էլ պարզապես զանգում են ու ասում.
— Պա՛պ, քեզ կարոտել ենք։
Բայց ամենամեծ փոփոխությունը նրանց մեջ չէր։ Իմ մեջ էր։ Այլևս հեռախոսիս զանգերով չեմ չափում սեփական կարևորությունը և հրավերի չեմ սպասում, որպեսզի զգամ, որ ինչ-որ մեկին պետք եմ։ Ես հիսուն տարի սովոր էի նախ ուրիշների համար ապրել։ Հիմա առավոտյան վեր եմ կենում, բացում «Մարիամի տան» դուռը և գիտեմ՝ այդ օրը իմ սեփական կյանքում էլ ինչ-որ բան է տեղի ունենալու։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում —> Սեղմիր Այստեղ
