Կնոջս դագաղը փակելուց վայրկյաններ առաջ նրա այտով արցունք գլորվեց։ Իսկ երբ անծանոթ տարեց կինը տեսավ նրա ձեռքի արծաթե խաչը, գոռաց. «Մի՛ փակեք»

Կնոջս դագաղը փակելուց վայրկյաններ առաջ նրա այտով արցունք գլորվեց։ Իսկ երբ անծանոթ տարեց կինը տեսավ նրա ձեռքի արծաթե խաչը, գոռաց. «Մի՛ փակեք»

Բոլորն արդեն հրաժեշտ էին տվել կնոջս՝ Լուսինեին։ Աղոթքն ավարտվել էր, դագաղի շուրջը ծաղիկներ էին, իսկ հարազատները լուռ սպասում էին, որ թաղման ծառայության երկու աշխատակիցները կփակեն կափարիչը։

Ես վերջին անգամ էի նայում նրա դեմքին, երբ հանկարծ նկատեցի մի բան, որն անհնար էր թվում։ Փակ աչքի անկյունում փոքրիկ կաթիլ հայտնվեց ու դանդաղ սահեց այտի վրայով։

— Նա ո՛ղջ է,— գոռացի։

Սրահում իրարանցում սկսվեց։ Ոմանք մոտեցան դագաղին, մյուսներն ասում էին, թե վշտից ինձ այդպես է թվում։ Բայց ես հստակ տեսել էի արցունքը։ Կանգնած էի կնոջս կողքին ու չէի կարողանում հայացքս կտրել նրա դեմքից։

Այդ պահին վերջին շարքից առաջ եկավ մի տարեց կին։ Նա ոչ թե արցունքին էր նայում, այլ Լուսինեի ձեռքերին։ Մատների արանքում փոքրիկ արծաթե խաչ կար, որը կինս տարիներ շարունակ կրում էր։

Հենց անծանոթը տեսավ այն, դեմքից գույնը փախավ։

— Ո՛չ…— շշնջաց նա։

Հետո բռնեց դագաղի եզրն ու բարձրաձայն գոռաց.

— Դադարեցրե՛ք արարողությունը։ Ոչ ոք չհամարձակվի փակել կափարիչը։

Բոլորը լռեցին։ Ես պահանջեցի ասել, թե ով է և ինչ է կատարվում։ Բայց նա միայն ավելի մոտեցավ, ուշադիր զննեց խաչը և նորից նայեց Լուսինեի դեմքին։ Ձեռքերն այնպես էին դողում, որ ստիպված եղավ բռնել դագաղի եզրը։

— Եթե այդ խաչը ձեր կնոջ ձեռքին է,— ասաց նա,— ուրեմն նա չի մահացել այնպես, ինչպես ձեզ պատմել են։

— Ի՞նչ եք ուզում ասել։

Տարեց կինը նայեց ուսիս վրայով՝ դեպի թաղման մասնակիցներից մեկը։ Ապա արտասանեց մի նախադասություն, որից ամբոխի մեջ կանգնած մի կին գցեց պայուսակն ու վազեց դեպի ելքը։

Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇

Առաջին մեկնաբանություն

— Հարցրե՛ք բժիշկ Նարինեին, թե ինչու ստորագրեց ձեր կնոջ մահվան վկայականը՝ դեռ երկրորդ հետազոտությունը չավարտած։

Հետևումս ինչ-որ բան ընկավ հատակին։ Շրջվեցի։ Նարինեն՝ մեր ընտանեկան բժիշկը գրեթե տասներկու տարի, կանգնած էր վերջին շարքերի մոտ՝ ամբողջովին գունատված։ Մի սարսափելի վայրկյան ոչ ոք չշարժվեց։ Հետո նա հանկարծ վազեց դեպի դուռը։

— Կանգնեցրե՛ք նրան,— գոռացի։

Երկու զարմիկներս նետվեցին հետևից, բայց նա հասցրեց դուրս գալ։ Վերադարձա անծանոթ կնոջ մոտ։

— Դուք ո՞վ եք։

— Ես Վարսենիկն եմ։ Երեսուներկու տարի առաջ այս խաչը պատկանում էր քրոջս՝ Կարինեին։

— Ձեր քույրն ի՞նչ կապ ունի Լուսինեի հետ։

— Ավելի մեծ, քան պատկերացնում եք։

Նա շտապ սկսեց պատմել։ Կարինեն քսանյոթ տարեկան էր, երբ մի օր հանկարծակի ընկել էր։ Շնչառությունն ու զարկերակն այնքան թույլ էին դարձել, որ բժիշկները նրան մահացած էին հայտարարել։ Թաղման ժամանակ Վարսենիկի մայրը Կարինեի այտին արցունք էր տեսել՝ ճիշտ այնպես, ինչպես ես հիմա։ Մյուսները համոզել էին, թե դա խոնավություն է կամ մարմնի հետմահու փոփոխություն։ Կարինեին թաղել էին։

Երկու օր անց ընտանիքի ձեռքն էր ընկել բժշկական եզրակացություն, որտեղ նշված էր, որ Կարինեն ունեցել է նոպաներ, որոնց ընթացքում մարմինը կարող էր գրեթե անշարժանալ, շնչառությունը ծայրահեղ մակերեսային դառնալ, իսկ զարկերակը՝ դժվար նկատելի։

— Մայրս մինչև կյանքի վերջ համոզված էր, որ մենք Կարինեին կենդանի ենք թաղել,— ասաց Վարսենիկը՝ արտասվելով։

Դագաղի մոտ մի քայլ արեցի։ Հանկարծ սրահի օդը խեղդող թվաց։

— Շտապօգնությո՛ւն կանչեք,— գոռացի։

Արարողությունը կազմակերպող աշխատակիցը տատանվեց։

— Բայց ձեր կնոջ մահը պաշտոնապես հաստատվել է…

— Ինձ չի՛ հետաքրքրում։ Ոչ ոք այս դագաղը չի փակելու։

Վարսենիկը կանգնեց կողքիս։

— Եվս մի բան կա։ Վեց ամիս առաջ Լուսինեն ինձ այցելել է։

— Դուք ճանաչո՞ւմ էիք կնոջս։

— Նա ինքն էր ինձ գտել՝ Կարինեի պատմությունն ուսումնասիրելուց հետո։ Վերջին շրջանում տարօրինակ նոպաներ էր ունենում։ Գլխապտույտ, հանկարծակի ուշաթափություններ։ Երկու անգամ ասաց, որ պառկած է եղել, լսել մարդկանց խոսակցությունները, բայց չի կարողացել շարժվել կամ աչքերը բացել։

Սիրտս սկսեց ուժգին բաբախել։ Լուսինեն իսկապես վերջին ամիսներին երբեմն վատ էր զգում, բայց պնդում էր, թե գերհոգնածությունից է։ Հիշեցի մի առավոտ, երբ նա նստած էր խոհանոցի աթոռին, երկու ձեռքով բռնած բաժակը, և երկար ժամանակ չէր կարողանում վեր կենալ։ Հարցրել էի՝ բժիշկ կանչե՞մ։ Նա մերժել էր, բայց նրա աչքերում այնպիսի վախ կար, որը չէի հասկացել։ Հիմա գիտակցում էի, որ նա պարզապես վատառողջ չէր. գուցե փորձում էր պարզել, թե ով է իր շուրջը վտանգ ստեղծում։

— Ինչո՞ւ ինձ ոչինչ չէր ասում։

— Վախենում էր։ Ոչ թե ձեզնից։ Կասկածում էր, որ ինչ-որ մեկը դիտավորյալ է առաջացնում այդ նոպաները։ Դրանք հաճախ սկսվում էին տնից կամ աշխատավայրից մեկի պատրաստած ըմպելիքը խմելուց հետո։

Հանկարծ հիշեցի այն երեկոն, երբ Լուսինեն «մահացավ»։ Միասին ընթրել էինք։ Աշխատանքային զանգի պատճառով մի քանի րոպե դուրս էի եկել սենյակից։ Երբ վերադարձա, նրա գինու բաժակն արդեն սեղանին էր։ Գինին լցրել էր կրտսեր եղբայրս՝ Արամը։

Նա նաև իմ գործարար գործընկերն էր։ Հինգ տարի հիմնականում ինքն էր հետևում մեր ընկերության ֆինանսներին։ Ես վստահում էի նրան այնքան, որ հազվադեպ էի ստուգում հաշիվները։ Իսկ Լուսինեն վերջին շրջանում ավելի հաճախ էր խնդրում տեսնել փոխանցումների մանրամասները։ Հիշեցի, թե ինչպես էր Արամը նյարդայնանում այդ հարցերից և ասում, թե կինը պարզապես չի հասկանում հաշվապահությունը։ Երբ Լուսինեն ուշաթափվել էր, հենց Արամն էր պնդել, որ շտապօգնությանը չսպասենք, այլ տուն կանչենք ընտանեկան բժշկուհի Նարինեին։ Նարինեն շատ արագ ասել էր, թե կնոջս փրկել հնարավոր չէ։ Այն ժամանակ հուսահատ էի և չէի համարձակվում հակաճառել։ Հիմա այդ շտապողականությունը բոլորովին այլ իմաստ էր ստանում։

Շրջվեցի դեպի ծաղիկների մոտ կանգնած Արամը։ Նա ինձ էր նայում։

— Ի՞նչ է պատահել,— հարցրեց չափազանց հանգիստ ձայնով։

Մոտեցա նրան։

— Այն երեկո Լուսինեի գինին դո՛ւ լցրեցիր։

— Եվ ի՞նչ։

— Դրանից հետո նա գիտակցությունը կորցրեց։ Ինչո՞ւ Նարինեին կանչեցիր։

— Որովհետև նրա բժիշկն էր։ Դավի՛թ, դու սգի մեջ ես, չես հասկանում՝ ինչ ես ասում։

— Դու նրան կանչեցիր դեռ մինչև ես շտապօգնությանը կհասցնեի զանգել։

Արամը լռեց։ Նրա ծնոտը լարված էր, իսկ ինձ թվում էր, թե առաջին անգամ եմ տեսնում եղբորս դեմքը։

Այդ պահին Վարսենիկը կանչեց ինձ։ Նա նորից զննում էր խաչը։

— Այստեղ թվեր են փորագրված։

Մոտեցա։ Խաչի հետևում երեք փոքր թիվ կար՝ 417։

Միանգամից հիշեցի՝ Լուսինեն մեր ընկերության գաղտնի նյութերը համարակալված թղթապանակներում էր պահում։ Հանեցի հեռախոսս ու բացեցի մեր համատեղ ամպային պահոցը։ Փնտրեցի 417 թիվը։ Էկրանին հայտնվեց «Անձնական — 417» անունով թղթապանակը։

Դողացող մատներով բացեցի այն։ Ներսում բանկային փոխանցումներ էին, բժշկական գրառումներ, դեղերի սրվակների լուսանկարներ, ընկերության հաշիվների պատճեններ։ Տարբեր ամսաթվերի տակ նշված էին նույն մատակարարների անունները, բայց վճարումների չափերը ոչ մի կապ չունեին մեր իրական աշխատանքների հետ։ Լուսինեն մանրակրկիտ համեմատել էր գումարներն ու տարբերություններն ընդգծել։ Ես ճանաչում էի նրա ձեռագիր նշումները։ Այդ պահին ինձ ավելի շատ ցավեցրեց այն, որ նա այս վտանգի դեմ ամիսներով միայնակ էր աշխատել, որովհետև չէր կարող վստահ լինել՝ ում կարող է հայտնել կասկածները։ Եվ այնտեղ մի կարճ գրություն կար Լուսինեից։

«Դավի՛թ, եթե սա կարդում ես այն պատճառով, որ ինձ ինչ-որ բան է պատահել, մի՛ ընդունիր առաջին բժշկական բացատրությունը»։

Հաջորդ տողը կարդալիս սառեցի։

«Արամը գիտի, որ հայտնաբերել եմ անհետացած գումարները։ Նարինեն վճարումներ է ստացել նրա ընկերություններից մեկից»։

Գլուխս բարձրացրի։ Արամն արդեն շարժվում էր դեպի ելքը։

— Կանգնի՛ր։

Նա շրջվեց։ Բոլորը նայում էին նրան։

— Դու չես հասկանում,— շշնջաց։

— Այդ դեպքում բացատրի՛ր։

— Ամեն ինչ այսպես չպիտի լիներ։

Սրահից ինչ-որ մեկը շունչը կտրած բացականչեց։ Արամը կարծես ինքն էլ հասկացավ, թե ինչ էր խոստովանել։ Դրսից արդեն մոտենում էին շտապօգնության և ոստիկանության մեքենաների ազդանշանները։ Նա հրեց կողքին կանգնած մարդկանց ու փորձեց փախչել։ Այս անգամ զարմիկներս հասցրին կանգնեցնել նրան դեռ մեքենաների կայանատեղի չհասած։

Շտապօգնության աշխատակիցները ներս վազեցին ու մոտեցան Լուսինեին։ Ես մի քանի քայլ հեռու էի կանգնած։ Վախենում էի նույնիսկ շնչել։ Նրանք ստուգեցին նրա վիճակը, հետո մեկը հայացք փոխանակեց մյուսի հետ։ Երկուսն էլ սկսեցին արագ գործել։

— Ո՞ղջ է,— հարցրի։

Չպատասխանեցին։

— Խնդրում եմ, ասե՛ք։

Նրանցից մեկը շրջվեց։

— Սրտի աշխատանքի չափազանց թույլ նշաններ ենք նկատում։ Անմիջապես տեղափոխում ենք հիվանդանոց։ Այս պահին ոչինչ չենք կարող խոստանալ։

Ոտքերս թուլացան։ Վարսենիկը բռնեց թևիցս։

— Լսեցի՞ք։ Հնարավոր է՝ ողջ է։

Ես նայում էի, թե ինչպես են կնոջս զգուշությամբ տեղափոխում։ Նրա դեմքը չծածկեցին։ Դա դեռ փրկություն չէր նշանակում, բայց վերջապես ինչ-որ հնարավորություն կար։

Հիվանդանոցի սպասասրահում գրեթե հինգ ժամ անցկացրի։ Այդ ընթացքում ոստիկանները հարցաքննում էին մարդկանց։ Արամին տարան, Նարինեին էլ նույն երեկոյան գտան։ Ամեն անգամ, երբ միջանցքով սպիտակ խալաթով մարդ էր անցնում, վեր էի կենում՝ կարծելով, թե ինձ լուր է բերելու։ Ոչ մեկը չէր կարող խոստանալ, որ Լուսինեն կարթնանա։ Ես անընդհատ հեռախոսիս մեջ բացում էի 417 թղթապանակը։ Այժմ հասկանում էի, որ Լուսինեն իր կասկածները ոչ միայն գրանցել էր, այլև հատուկ այնպես էր պահել, որ ես վտանգի դեպքում կարողանամ գտնել։ Թղթապանակի ստեղծման ամսաթիվն էլ ցույց էր տալիս, որ նա դեռ շաբաթներ առաջ էր գիտակցել սպառնալիքը։ Բայց նույնիսկ այդ դեպքում չէր պատկերացրել, որ իր ամենավստահելի մարդկանցից երկուսը կարող էին այդքան հեռու գնալ։

Կեսգիշերն անց բժիշկը մտավ սպասասրահ։ Այնքան արագ վեր թռա, որ աթոռը շրջվեց։

— Ձեր կինը ողջ է։

Դեմքս ծածկեցի ձեռքերով։ Մի քանի վայրկյան բառ չկարողացա արտասանել։ Բժիշկը բացատրեց, որ Լուսինեի կենսական գործառույթները վտանգավոր աստիճանի ճնշված էին։ Հետագա թունաբանական հետազոտությունները նրա օրգանիզմում հայտնաբերել էին դեղանյութերի համակցություն, որը չպետք է այդպես կիրառվեր։ Դեռ անհրաժեշտ էր բուժում ու հսկողություն, և ոչ ոք չէր կարող ասել, թե որքան արագ կվերականգնվի։

Քննությունը քիչ-քիչ բացահայտեց մնացածը։ Լուսինեն պարզել էր, որ Արամը մեր ընկերությունից գումար է յուրացնում կեղծ մատակարարների ու ձևական կազմակերպությունների միջոցով։ Մի քանի տարվա ընթացքում անհետացել էին միլիոններ։ Նարինեն գաղտնի վճարումներ էր ստացել նրան առնչվող ընկերությունից։ Լուսինեն սկսել էր ապացույցներ հավաքել, իսկ Արամը հասկացել էր, որ կինը մոտեցել է ճշմարտությանը։

Նրանք պատրաստել էին մի ծրագիր, որի արդյունքում կնոջս մահը պետք է բժշկական ողբերգություն թվար։ Բայց Լուսինեն ավելի վաղ կասկածել էր նրանց։ Այդ պատճառով էր ստեղծել 417 թղթապանակը և Վարսենիկից ստացած խաչի հետևում փորագրել համարը։ Նա խաչն իր մոտ էր պահել՝ որպես վերջին հուշում, եթե իրեն ինչ-որ բան պատահեր։

Երեք շաբաթ անց Լուսինեն վերջապես լիովին բացեց աչքերը։ Այդ ամբողջ ընթացքում նրա վիճակը դանդաղ էր բարելավվում, և բժիշկները զգուշացնում էին, որ վերականգնումը ժամանակ կպահանջի։ Ամեն օր նստում էի նրա մոտ ու խոսում, թեև չգիտեի՝ լսո՞ւմ է ինձ։ Պատմում էի մեր սովորական առօրյայի մասին, այն մարդկանց, որոնք անհամբեր սպասում էին նրա առողջանալուն։ Երբեմն պարզապես պահում էի ձեռքը և հիշում այն րոպեն, երբ քիչ էր մնացել դագաղի կափարիչը փակեին։ Նստած էի կողքին, երբ նա ճանաչեց ինձ։ Արցունքներս հոսեցին։

— Դու վերադարձար,— շշնջացի։

Նա հազիվ ժպտաց։

— Ես ոչ մի տեղ չէի գնացել։

Պատմեցի թաղման մասին, դագաղի, Վարսենիկի և խաչի մասին։ Հետո հիշեցի արցունքը։

— Երբ պատրաստվում էին փակել դագաղը, ես քո այտին արցունք տեսա։

Լուսինեն անշարժացավ։

— Դու տեսա՞ր։

— Այո՛։

Նրա աչքերը նորից լցվեցին։

— Ես քեզ լսում էի։ Ոչ միշտ։ Ձայնդ շատ հեռվից էր գալիս, բայց լսեցի, թե ինչպես գոռացիր, որ ողջ եմ։

Ձեռքն ավելի ամուր բռնեցի։

— Փորձում էի շարժվել,— հազիվ շարունակեց նա։— Աչքերս բացել, մատներս շարժել։ Բայց ոչինչ չէր ստացվում։ Ես լսում էի, որ բոլորը հրաժեշտ են տալիս, ու չէի կարողանում նրանց հասկացնել, որ դեռ այստեղ եմ։

— Իսկ արցո՞ւնքը։

Նա գլխով արեց։

— Հիշում եմ, որ մտածում էի՝ եթե մարմնիս թեկուզ մի փոքր մասը կարող է ինձ ենթարկվել, թող դու նկատես դա։

Գլուխս դրեցի նրա ձեռքին։ Առաջին անգամ այդ օրվանից հետո ինձ թույլ տվեցի արտասվել ոչ միայն վախից, այլև այն գիտակցումից, որ կարող էի նրան կորցնել ընդամենը մի քանի վայրկյան ուշանալու պատճառով։

Ամիսներ անց ես ու Լուսինեն այցելեցինք Վարսենիկին։ Նա խնդրեց իրեն մի տեղ ուղեկցել։ Գնացինք հին գերեզմանատուն։ Վարսենիկը կանգնեց մաշված տապանաքարի մոտ։ Այնտեղ գրված էր. «Կարինե, 1967–1994»։

Նա սպիտակ ծաղիկներ դրեց քրոջ շիրիմին։

— Երեսուներկու տարի մտածել եմ՝ ինչ կլիներ, եթե այն ժամանակ որևէ մեկը հավատացած լիներ մորս։

Լուսինեն բռնեց նրա ձեռքը։

— Դու այն ժամանակ Կարինեին փրկել չէիր կարող։

Վարսենիկը նայեց արծաթե խաչին, որն այժմ կախված էր կնոջս պարանոցից։

— Չէի կարող,— շշնջաց նա։— Բայց ինչ-որ կերպ Կարինեն փրկեց քեզ։

Նայեցի Լուսինեին՝ այն կնոջը, որին քիչ էր մնացել դագաղի կափարիչի տակ կորցնեի։ Ուրիշների համար նրա այտով գլորված արցունքը կարող էր խոնավության կաթիլ կամ անբացատրելի պատահականություն թվալ։ Բայց ես գիտեի, թե որքան ուժ էր պահանջվել այդ միակ նշանի համար։

Նա փորձել էր օգնություն կանչել մարմնի միակ մասով, որը դեռ ինչ-որ չափով ենթարկվում էր իրեն։ Ես նաև հիշեցի Վարսենիկի մորը, որին երեսուներկու տարի առաջ չէին լսել։ Չէի կարող իմանալ՝ Կարինեի հետ իսկապես ինչ էր պատահել, բայց նրա ընտանիքի չփարատված կասկածն ու տարիների ցավը փրկության հնարավորություն էին դարձել Լուսինեի համար։

Եվ մեր միջև այն օրը կանգնած էր միայն մեկ արցունք, որին ես հասցրի ուշադրություն դարձնել։

Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում —> Սեղմիր Այստեղ

Понравилась статья? Поделиться с друзьями:
Գեղարվեստական Պատմություններ