Հարևանուհիս ամիսներ շարունակ հետևում էր մեր տանը։ Մի օր նա ինձ ասաց, թե ինչ էր անում ամուսինս ամեն անգամ, երբ երեխաներիս հետ տնից դուրս էի գալիս։ Երբ որոշեցի սեփական աչքերով տեսնել ամեն ինչ, չէի պատկերացնում, թե ինչ գաղտնիք կբացահայտեմ։
Մեր հարևանուհին՝ Մարինեն, արդեն մի քանի ամիս էր, ինչ տարօրինակ հետաքրքրություն էր ցուցաբերում մեր տան նկատմամբ։
Ամեն անգամ, երբ երեխաներիս հետ դուրս էի գալիս, նա հայտնվում էր ցանկապատի մոտ։ Երբեմն ձևացնում էր, թե ծաղիկներն է ջրում, երբեմն էլ պարզապես կանգնում էր ու նայում մեր պատուհաններին։
Սկզբում ուշադրություն չէի դարձնում։ Մարինեն միշտ էլ սիրում էր իմանալ, թե ինչ է կատարվում հարևանների կյանքում։
Բայց մի օր, երբ գնումներից վերադարձա, նա ինձ կանգնեցրեց։
— Անո՛ւշ, քեզ մի բան պիտի ասեմ։ Միայն թե չգիտեմ՝ ինչպես կընդունես։
— Ի՞նչ է պատահել։
Նա մոտեցավ ու ձայնն իջեցրեց։
— Քո ամուսինն ամեն անգամ, երբ երեխաների հետ գնում ես մայրիկիդ տուն, կանանց է բերում ձեր տուն։
Ես ծիծաղեցի։
— Մարինե՛, երևի ինչ-որ բան շփոթել ես։
— Երանի շփոթված լինեի։ Տարբեր կանայք են գալիս։ Մեկը մեքենայով, մյուսը՝ տաքսիով։ Երբեմն այնքան ուշ են մնում, որ ես նրանց միայն հաջորդ առավոտ եմ տեսնում։
Սիրտս սկսեց արագ բաբախել։
Ամուսնուս՝ Արթուրի հետ տասնյոթ տարի միասին էինք ապրում։ Երբեք չէի մտածել, որ նա կարող է ինձ դավաճանել։
— Գուցե աշխատանքի հետ կապված մարդիկ են,— փորձեցի առարկել։
Մարինեն գլուխը տարուբերեց։
— Ես չգիտեմ՝ ովքեր են։ Բայց մի բան հաստատ գիտեմ. նրանք գալիս են հենց այն ժամանակ, երբ դու տանը չես։
Այդ գիշեր երկար նայում էի քնած ամուսնուս։
Մի քանի օր անց նրա հեռախոսին ուշ ժամերին եկող զանգերը, գաղտնի խոսակցություններն ու անսպասելի բացակայությունները սկսեցին բոլորովին այլ իմաստ ստանալ։
Իսկ հաջորդ ուրբաթ ես որոշեցի պարզել ամեն ինչ։
Բայց երբ սեփական աչքերով տեսա մեր բակ մտնող երկու կանանց, հասկացա, որ Մարինեն գոնե մի բանում չէր ստել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Այդ ուրբաթ առավոտյան ինձ պահում էի այնպես, կարծես ոչինչ չէր պատահել։
Երեխաների իրերը հավաքեցի, նրանց համար հագուստ պատրաստեցի և Արթուրին ասացի, որ հանգստյան օրերն անցկացնելու ենք մայրիկիս տանը։
— Լավ միտք է,— ասաց նա։— Վերջին շրջանում շատ ես հոգնում։ Գոնե մի քիչ կհանգստանաս։
Նա մոտեցավ, համբուրեց այտս ու օգնեց պայուսակները մեքենա դնել։
Ես ժպտացի, բայց ներսումս ամեն ինչ խառնվել էր։
Երեխաներին տարա մայրիկիս տուն։ Նրանց ասացի, որ մի քանի գործ ունեմ և երեկոյան կվերադառնամ։
Հետո մեքենայով վերադարձա մեր թաղամաս։
Մեքենաս կանգնեցրի երկու փողոց այն կողմ ու ոտքով մոտեցա տանը։
Մեր բակում փոքրիկ պահեստ կար։ Դրա հետևից լավ երևում էր տան մուտքը։
Այնտեղ էլ թաքնվեցի։
Ամբողջ կյանքում երբեք նման բան չէի արել։ Ինքս ինձ ամաչում էի, բայց այլևս չէի կարողանում անորոշության մեջ ապրել։
Անցավ կես ժամ։
Հետո՝ ևս քսան րոպե։
Ոչ ոք չեկավ։
Արդեն մտածում էի հեռանալ, երբ մեր տան մոտ արծաթագույն մեքենա կանգնեց։
Մեքենայից երկու կին իջավ։
Մեկը մոտ քառասուն տարեկան կլիներ, մյուսը՝ ավելի երիտասարդ։
Նրանք բեռնախցիկից մի քանի մեծ պայուսակ հանեցին ու շարժվեցին դեպի մեր դուռը։
Հենց այդ պահին Արթուրը դուրս եկավ։
Նա լայն ժպտաց, մոտեցավ կանանց և օգնեց պայուսակները ներս տանել։
Նրանք այնպիսի ազատությամբ էին խոսում, կարծես վաղուց էին ճանաչում միմյանց։
Հարևանուհիս չէր ստել։
Այդ պահին ամենից շատ ուզում էի դուրս գալ թաքստոցից և պահանջել բացատրություն։
Բայց ինձ զսպեցի։
Սպասեցի մոտ տասը րոպե, հետո զգուշությամբ մոտեցա տան հետևի դռանը։
Այդ դռան բանալին միշտ մոտս էր։
Ներս մտա։
Առաջին հարկում ոչ ոք չկար։
Հանկարծ վերևից կանանց ձայներ լսեցի։
Ձայները ձեղնահարկից էին գալիս։
Դա ինձ ավելի զարմացրեց։
Մեր ձեղնահարկը տարիներ շարունակ գրեթե չէինք օգտագործում։ Այնտեղ հին կահույք, արկղեր և երեխաների մանկության իրերն էին պահվում։
Արթուրը միշտ ասում էր, որ մի օր այդ ամենը կարգի կբերի։
Բայց ես նույնիսկ չէի հիշում, թե վերջին անգամ երբ էի բարձրացել այնտեղ։
Աստիճաններով զգուշությամբ վեր բարձրացա։
Ձեղնահարկի դուռը կիսաբաց էր։
Ներսից լույս էր երևում։
Հետո լսեցի ամուսնուս ծիծաղը։
Այդ ձայնը լսելիս աչքերս լցվեցին։
Վերջին շաբաթներին նա ինձ հետ այդքան ազատ ու ուրախ չէր ծիծաղել։
Մոտեցա դռանն ու ներս նայեցի։
Այն, ինչ տեսա, ինձ բոլորովին շփոթեցրեց։
Հին, փոշոտ ձեղնահարկն անհետացել էր։
Պատերը ներկված էին բաց մանուշակագույնով։ Պատուհաններին նոր վարագույրներ կային, հատակը փոխված էր, իսկ պատուհանագոգերին ծաղիկներ էին դրված։
Սենյակի մի անկյունում մեծ սեղան էր կանգնած։
Կանանցից մեկը մաքրում էր պատուհանը, մյուսը դարակներում ինչ-որ բան էր դասավորում։
Արթուրը կանգնած էր սենյակի մեջտեղում։
Ես բացեցի դուռը։
— Արթո՛ւր։
Երեքն էլ միանգամից շրջվեցին։
Ամուսնուս դեմքի ժպիտը անհետացավ։
— Անո՞ւշ… Դու ինչպե՞ս…
— Ես այստեղ եմ ապրում, Արթո՛ւր։ Կարծում եմ՝ իրավունք ունեմ իմանալու, թե ինչ է կատարվում իմ սեփական տանը։
Նա մի քանի վայրկյան լուռ մնաց։
— Դու պետք է մայրիկիդ տանը լինեիր։
— Իսկ դու պետք է ինձ ճշմարտությունն ասեիր։
Կանայք անհարմար զգացին։
Ես նայեցի նրանց։
— Ներեցեք, բայց կարո՞ղ եք բացատրել, թե դուք ովքեր եք։
Մեծահասակ կինը մի քայլ առաջ եկավ։
— Ես Լուսինեն եմ։ Իսկ սա՝ Նարեն։
— Եվ ի՞նչ եք անում այստեղ։
Նրանք իրար նայեցին։
Հետո Լուսինեն ասաց.
— Արթո՛ւր, կարծում եմ՝ արդեն ժամանակն է, որ կինդ ամեն ինչ իմանա։
Արթուրը ծանր հոգոց հանեց։
— Անո՛ւշ, ես ուզում էի քեզ անակնկալ անել։
Ես դառնորեն ծիծաղեցի։
— Ամիսներ շարունակ գաղտնի կանանց ես բերում տուն, հետո ասում ես՝ անակնկա՞լ էր։
— Խնդրում եմ, նախ լսիր։
Նա մոտեցավ մեծ սեղանին և զգուշությամբ մի կողմ քաշեց վրան գցված սպիտակ կտորը։
Դրա տակ կարի մեքենա էր։
Բայց ոչ սովորական մեքենա։
Ես անմիջապես ճանաչեցի այն։
Դա իմ հին կարի մեքենան էր։
Տարիներ առաջ, երբ երեխաներս փոքր էին, տնից պատվերներ էի ընդունում։ Հագուստ էի կարում, ձևափոխում, երբեմն էլ վարագույրներ ու անկողնային պարագաներ պատրաստում։
Իմ երազանքն էր մի օր սեփական փոքրիկ կարի արհեստանոց ունենալ։
Բայց երեխաները մեծանում էին, ծախսերը շատանում էին, և ես աստիճանաբար հրաժարվեցի այդ մտքից։
Վերջին տարիներին մեքենաս նույնիսկ չէի օգտագործում։
— Սա ինչպե՞ս է այստեղ հայտնվել,— հարցրի։
— Վերանորոգել եմ տվել,— պատասխանեց Արթուրը։— Ամբողջությամբ կարգի են բերել։
Ես մոտեցա մեքենային։
Այնքան լավ էի հիշում, թե ինչպես էի գիշերները աշխատում դրա վրա, երբ երեխաներն արդեն քնած էին լինում։
Այդ ժամանակ Արթուրը շարունակեց.
— Հիշո՞ւմ ես, անցած ձմռանը ինչ ասացիր։
— Ի՞նչ։
— Ասացիր, որ երբեմն քեզ թվում է՝ ամբողջ կյանքդ ուրիշների մասին հոգ տանելով ես անցկացրել, իսկ քո սեփական երազանքները մոռացել ես։
Ես հիշեցի այդ երեկոն։
Մենք խոհանոցում թեյ էինք խմում, և ես պատահաբար խոստովանել էի, թե որքան եմ կարոտում իմ նախկին աշխատանքը։
Չէի մտածել, որ Արթուրը այդ խոսքերն այդքան լուրջ կընդունի։
— Ես որոշեցի,— շարունակեց նա,— որ դու պետք է հնարավորություն ունենաս նորից զբաղվելու սիրածդ գործով։ Բայց ուզում էի ամեն ինչ պատրաստ լինի, նոր ասեմ։
Լուսինեն մոտեցավ։
— Ես ինտերիերի ձևավորմամբ եմ զբաղվում։ Արթուրն ինձ խնդրել էր օգնել այս տարածքը փոքրիկ արհեստանոցի վերածել։
Նարեն էլ ավելացրեց.
— Իսկ ես կարի արտադրամաս ունեմ։ Մենք Արթուրի հետ քննարկում էինք՝ ինչ սարքավորումներ են պետք, որպեսզի այստեղ կարողանաք աշխատել։
Ես նայեցի դարակներին։
Այնտեղ դասավորված էին գործվածքներ, թելեր, մկրատներ, չափման ժապավեններ ու կարի տարբեր պարագաներ։
Սենյակի մյուս անկյունում նոր կարի մեքենա կար։
Հետո նկատեցի պատին ամրացված փոքր ցուցանակը։
«Անուշի արհեստանոց»։
Աչքերս լցվեցին։
Բայց դեռ մի հարց ունեի։
— Արթո՛ւր, իսկ ինչո՞ւ էին այս կանայք երբեմն մինչև ուշ գիշեր այստեղ մնում։
Նարեն ժպտաց։
— Որովհետև ցերեկը երկուսս էլ զբաղված ենք։ Երբեմն աշխատանքից հետո էինք գալիս, երբեմն մինչև կեսգիշեր էինք մնում։ Մի անգամ էլ վաղ առավոտյան վերադարձանք՝ գործն ավարտելու։
Այժմ հասկացա, թե ինչու էր Մարինեին թվացել, որ նրանք այստեղ գիշերում են։
— Իսկ հեռախոսազանգե՞րը։ Քո ուշ վերադարձնե՞րը։
Արթուրը պատասխանեց.
— Պատվիրած նյութերն էի վերցնում, վարպետների հետ հանդիպում։ Երբեմն աշխատանքից հետո շինանյութի խանութ էի գնում։ Չէի ուզում՝ մինչև ավարտելը որևէ բան իմանաս։
Ես հիշեցի նրա վերջին շաբաթների տարօրինակ պահվածքը։
Ամեն ինչ սկսեց իր տեղն ընկնել։
Բայց հետո մի նոր անհանգստություն առաջացավ։
— Արթո՛ւր, այս ամենի համար բավական գումար է պետք եղել։ Որտեղի՞ց ես վերցրել։
Նա մի պահ լռեց։
— Հին մոտոցիկլետս վաճառեցի։ Այն, որը տարիներով ավտոտնակում կանգնած էր։ Մի քիչ էլ իմ խնայողություններից ավելացրի։
— Բայց դու այդ մոտոցիկլետը շատ էիր սիրում։
— Սիրում էի։ Բայց վերջին հինգ տարում նույնիսկ չէի վարում։
Ես չգիտեի՝ ինչ ասել։
Այդ պահին Լուսինեն պայուսակից մի փոքրիկ նմուշ հանեց։
— Անո՛ւշ, մի բան էլ կա, որ Արթուրը դեռ չի պատմել։
Նա բացեց նմուշը։ Ներսում գեղեցիկ, ձեռագործ սեղանի ծածկոց կար։
— Նարեն փոքր խանութ ունի, որտեղ տեղական արտադրության ձեռագործ իրեր են վաճառվում։ Մենք մտածել ենք՝ եթե ցանկանաք, կարող եք սկզբում փոքր պատվերներից սկսել։
Նարեն շարունակեց.
— Ես ձեր պատրաստած հին աշխատանքներից մի քանիսի լուսանկարները տեսել եմ։ Շատ կոկիկ գործեր են։ Կարող ենք փորձնական պատվեր տալ։ Եթե ձեզ դուր գա համագործակցությունը, հետագայում ավելին կանենք։
Ես նայեցի Արթուրին։
— Դու իմ հին աշխատանքների լուսանկարնե՞րն ես պահել։
Նա ժպտաց։
— Բոլորը չէ, բայց բավական շատ։
Հիշեցի, որ տարիներ առաջ հաճախ էի լուսանկարում իմ կարած հագուստները։ Հետո հեռախոսս փոխել էի և կարծել, թե լուսանկարների մեծ մասը կորել է։
Պարզվեց՝ ամուսինս պահպանել էր դրանք մեր համակարգչում։
Ես նստեցի նոր սեղանի մոտ։
Մի քանի րոպե ոչինչ չէի ասում։
Արթուրը մոտեցավ։
— Անո՛ւշ, դու բարկացա՞ծ ես։
Նայեցի նրան։
— Գիտե՞ս՝ ամենացավալին որն էր։ Ես արդեն հավատացել էի, որ ուրիշ կին ունես։
Նրա դեմքը փոխվեց։
— Ի՞նչ։
Ես պատմեցի Մարինեի ասածներն ու այն, թե ինչպես էի հետևել իրեն։
Արթուրը սկզբում զարմացած լսում էր։
Հետո գլուխը կախեց։
— Հիմա հասկանում եմ, թե ինչպիսի իրավիճակ եմ ստեղծել։ Ես ուզում էի քեզ ուրախացնել, բայց չէի մտածել, որ իմ գաղտնի պահվածքը կարող է քեզ այդքան ցավ պատճառել։
— Դու ինձ պիտի ասեիր, Արթո՛ւր։ Նույնիսկ եթե անակնկալը փչանար։
Նա համաձայնեց։
Մի քիչ անց կանայք հրաժեշտ տվեցին և հեռացան։
Մենք երկուսով մնացինք ձեղնահարկում։
Ես նորից մոտեցա հին կարի մեքենայիս։
Մատներով շոյեցի դրա մակերեսը։
— Գիտե՞ս, ես արդեն կարծում էի, որ այլևս երբեք կարով չեմ զբաղվելու։
— Իսկ հիմա՞։
Ես նստեցի մեքենայի մոտ։
— Հիմա ուզում եմ փորձել։
Այդ երեկո առաջին անգամ երկար տարիներից հետո կարի մեքենան միացրի։
Սկզբում ձեռքերս անսովոր էին շարժվում։ Մի քանի անգամ թելը կտրվեց, մի անգամ էլ սխալ կարեցի։
Արթուրը նստած հետևում էր ինձ։
— Երևի պիտի նորից սովորեմ,— ծիծաղեցի։
— Ժամանակ ունես,— պատասխանեց նա։
Երեք շաբաթ անց Նարեն ինձ առաջին իրական պատվերը բերեց։
Պետք էր տասներկու սեղանի ծածկոց պատրաստել փոքրիկ սրճարանի համար։
Սկզբում վախեցա։
Մտածում էի, որ երկար տարիների դադարից հետո չեմ կարողանա ժամանակին ավարտել։
Բայց փորձեցի։
Մի քանի օր աշխատեցի, հետո պատրաստի իրերը հանձնեցի Նարեին։
Երբ նա զանգեց ու ասաց, որ պատվիրատուն գոհ է, ուրախությունից արտասվեցի։
Դա մեծ գումար չէր։
Բայց տարիներ անց առաջին անգամ իմ սեփական աշխատանքով էի վաստակել։
Այդ օրը երեխաներիս համար տորթ գնեցի, իսկ Արթուրին՝ նրա սիրելի սուրճը։
Երբ տուն եկան, բոլորով բարձրացանք ձեղնահարկ։
Երեխաներս զարմացած էին։
— Մա՛մ, սա քո արհեստանո՞ցն է։
— Այո՛,— պատասխանեցի։— Եվ եթե ուզեք, կարող եք գալ ու օգնել ինձ։
Հաջորդ ամիսներին աստիճանաբար նոր պատվերներ ստացա։
Արթուրն օգնեց պատվերների համար առանձին էջ բացել, իսկ երեխաներս լուսանկարում էին պատրաստի աշխատանքներս։
Մի օր էլ Մարինեին հանդիպեցի մեր տան մոտ։
Նա, ինչպես միշտ, կանգնած էր ցանկապատի կողքին։
— Անո՛ւշ, ամեն ինչ լա՞վ է,— հարցրեց անհանգիստ։
Ես ժպտացի։
— Ամեն ինչ լավ է, Մարինե՛։
Նա մի պահ լռեց։
— Իսկ այն կանա՞յք…
— Նրանք ինձ օգնեցին իրականացնել մի երազանք, որից վաղուց էի հրաժարվել։
Պատմեցի նրան, թե իրականում ինչ էր կատարվում մեր տանը։
Մարինեն այնքան ամաչեց, որ նույնիսկ չգիտեր՝ ինչ պատասխանել։
— Ներիր ինձ։ Ես իսկապես մտածում էի, որ քեզ օգնում եմ։
— Գիտեմ։ Բայց երբեմն այն, ինչ տեսնում ենք պատուհանից, ամբողջ ճշմարտությունը չէ։
Մի քանի օր անց նա այցելեց իմ նոր արհեստանոց։
Եվ դարձավ առաջին հարևանուհիս, որը ինձանից պատվիրեց իր տան նոր վարագույրները։
Այժմ, երբ երեխաներիս հետ մայրիկիս տուն եմ գնում, այլևս չեմ անհանգստանում, թե ինչ է կատարվում մեր տանը։
Իսկ Արթուրը երբեմն կատակում է.
— Եթե նորից որևէ գաղտնիք ունենամ, նախ Մարինեին կասեմ, որ սխալ եզրակացություններ չանի։
Մենք երկուսս էլ ծիծաղում ենք։
Բայց այդ դեպքից հետո մի կարևոր պայման ենք դրել մեր հարաբերություններում. որքան էլ լավ մտադրություններ ունենանք, այլևս իրարից կարևոր բաներ չենք թաքցնելու։
Որովհետև այն ուրբաթ ես քիչ էր մնում կորցնեի վստահությունս այն մարդու նկատմամբ, որը գաղտնի փորձում էր վերադարձնել իմ կորցրած երազանքը։
Եվ եթե այդ օրը չբացեի ձեղնահարկի դուռը, գուցե դեռ երկար ժամանակ չիմանայի, թե իրականում ինչ էին անում այն կանայք մեր տանը։
