Մի կին ամեն շաբաթ մեր արհեստանոց էր բերում միայն աջ ոտքի կոշիկներ։ Երբ ամուսինս որոշեց այլևս չընդունել նրա պատվերները, պարզվեց մի բան, որից երկուսս էլ ամաչեցինք…
Ամուսինս՝ Սուրենը, քսանութ տարի կոշկակար է աշխատել։
Մենք ապրում ենք Կապանում։ Մեր փոքրիկ արհեստանոցը շուկայի հետևի փողոցում է։ Ես պատվերներն եմ ընդունում, Սուրենը՝ նորոգում։
Տարիների ընթացքում ամեն տեսակ հաճախորդ ենք տեսել։ Մարդիկ բերում են պատռված կոշիկներ, կոտրված կրունկներ, երբեմն նույնիսկ այնպիսի զույգեր, որոնք, թվում է, այլևս հնարավոր չէ փրկել։
Բայց անցած աշնանը մի կին սկսեց գալ, որի պատվերները մեզ իսկապես տարօրինակ թվացին։
Մոտ հիսուն տարեկան էր։ Մազերը կարճ կտրած, հագին՝ մուգ կանաչ վերարկու։
Առաջին անգամ սեղանին դրեց տղամարդու սև կոշիկ։
Միայն մեկը։
— Կարո՞ղ եք ներբանը փոխել,— հարցրեց։
Սուրենը զննեց։
— Կարող եմ։ Իսկ մյուս կոշի՞կը։
— Պետք չէ։ Միայն սա։
Երեք օր անց եկավ, վերցրեց ու վճարեց։
Հաջորդ շաբաթ նորից հայտնվեց։
Այս անգամ կանացի շագանակագույն կիսաճտքավոր կոշիկ էր բերել։
Կրկին՝ միայն աջը։
Երրորդ անգամ՝ սպորտային կոշիկ։
Չորրորդ անգամ՝ տղամարդու հին կաշվե կոշիկ։
Բոլորը՝ աջ ոտքի։
Սկզբում կատակում էինք։
— Երևի էս կնոջ տանը ձախ կոշիկներն անհետանում են,— ասում էր Սուրենը։
Բայց հետո ամուսինս սկսեց կասկածել։
— Աննա, էս նորմալ բան չի։ Մարդը ինչի՞ պիտի ամեն շաբաթ մի հատ կոշիկ բերի։
Մի օր էլ նկատեց, որ հաճախորդուհին նորոգման գումարն ամեն անգամ վճարում է մանրադրամներով ու փոքր թղթադրամներով։
— Երևի ուրիշներից է հավաքում,— ասաց։
Ես պատասխանեցի.
— Թող հավաքի։ Մեր գործը կոշիկ նորոգելն է։
Բայց տասնյոթերորդ պատվերից հետո Սուրենը որոշեց խոսել։
Այդ օրը կինը բերեց փոքր չափսի, կապույտ սպորտային կոշիկ։
Կրկին աջը։
Սուրենը վերցրեց, շրջեց ու ասաց.
— Տիկին, մի հարց տամ։ Դուք էս կոշիկները որտեղի՞ց եք բերում։
Կինը մի պահ լռեց։
— Տարբեր տեղերից։
— Իսկ ձախերը որտե՞ղ են։
— Մարդկանց մոտ։
— Այսինքն՝ ի՞նչ։
Կինը պայուսակը փակեց։
— Եթե չեք ուզում նորոգել, ասեք։ Ուրիշ տեղ կտանեմ։
Սուրենը բարկացավ։
— Ես ուղղակի ուզում եմ հասկանալ՝ ինչ գործի մեջ եմ մասնակցում։
Կինը նայեց նրան ու կամաց պատասխանեց.
— Եթե իսկապես ուզում եք հասկանալ, վաղը ժամը տասնմեկին եկեք քաղաքի վերականգնողական կենտրոն։ Էս կոշիկն էլ հետներդ բերեք։
Նա սեղանին թողեց իր հեռախոսահամարը և գնաց։
Հաջորդ օրը ես ու Սուրենը գնացինք նշված հասցեով։
Մեզ դիմավորեց նույն կինը։
Նրա անունը Ռուզաննա էր։
— Եկեք,— ասաց։ — Ուզում եմ մի մարդու հետ ծանոթացնեմ։
Նա մեզ տարավ լուսավոր սենյակ, որտեղ մի քանի մարդ նստած էին աթոռներին։
Պատուհանի մոտ մի տղամարդ էր՝ մոտ քառասուն տարեկան։
Նրա ձախ ոտքը ծնկից ներքև բացակայում էր։
Ռուզաննան ցույց տվեց Սուրենի ձեռքի կոշիկը։
— Ահա թե ում համար եք նորոգել նախորդ տասնվեց կոշիկներից մի քանիսը։
Ես շփոթված նայեցի նրան։
— Իսկ ինչո՞ւ էին բոլորը միայն աջ ոտքի։
Ռուզաննան պատասխանեց.
— Որովհետև այդ մարդկանցից շատերին միայն աջ ոտքի կոշիկ է պետք։ Բայց դա դեռ ամբողջ պատմությունը չէ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Պարզվեց՝ Ռուզաննան վերականգնողական կենտրոնում սոցիալական աշխատող էր։
Նրա աշխատանքներից մեկն այն էր, որ օգներ մարդկանց առօրյա կյանքի համար անհրաժեշտ իրեր գտնել։
— Մարդիկ սովորաբար մտածում են, որ կոշիկը մանր խնդիր է,— ասաց նա։ — Բայց երբ մարդուն միայն մեկ ոտքի կոշիկ է պետք, սովորական խանութից գնումը միշտ չէ, որ հարմար լուծում է։
Նա բացատրեց, որ որոշ մարդիկ պրոթեզի հետ սովորական զույգ կոշիկ են կրում, իսկ մյուսներին տվյալ շրջանում միայն մեկ կոշիկ է անհրաժեշտ։ Դա կախված է մարդու վիճակից ու վերականգնման փուլից։
— Ես տարբեր ընտանիքներից չօգտագործվող առանձին կոշիկներ եմ հավաքում։ Հետո գտնում ենք այն մարդուն, ում չափսն ու կարիքը համապատասխանում են։ Բայց շատերը նորոգման կարիք ունեն։
Սուրենը լուռ լսում էր։
— Իսկ ինչո՞ւ հենց աջ կոշիկներն էիք բերում։
— Որովհետև այս ամիս աջ կոշիկների պահանջարկ ունեինք։ Ձախերի համար էլ առանձին հավաքածու կա։ Որոշ կոշիկներ նույնիսկ փոխանակում ենք այլ կենտրոնների հետ։
Ռուզաննան մեզ ծանոթացրեց պատուհանի մոտ նստած տղամարդու՝ Գագիկի հետ։
Նա նախկինում ավտոմեխանիկ էր աշխատել։
— Էս սև կոշիկը հիշո՞ւմ եք,— հարցրեց՝ ցույց տալով ոտքին հագած կոշիկը։
Սուրենը միանգամից ճանաչեց։
— Հա։ Կրունկը փոխել էի։
— Էդ կոշիկով առաջին անգամ երկար քայլեցի առանց ոտքս ցավեցնելու։ Մասնագետն էր օգնել ճիշտ ընտրել։ Շնորհակալ եմ։
Սուրենը ժպտաց, բայց ոչինչ չասաց։
Հետո Ռուզաննան ցույց տվեց մի փոքրիկ պահարան։
Ներսում տարբեր չափսերի կոշիկներ էին՝ առանձին դասավորված։
Յուրաքանչյուրի վրա նշված էր չափսը, կողմը և վիճակը։
— Մենք բոլորին չենք տալիս ամեն պատահած կոշիկ,— բացատրեց նա։ — Նախ պետք է համոզվենք, որ այն հարմար է տվյալ մարդուն։ Երբեմն վերականգնողական մասնագետի խորհուրդն էլ է անհրաժեշտ։
Ես նայեցի ամուսնուս։
Նրա դեմքը փոխվել էր։
Վերադառնալիս Սուրենը երկար լուռ էր։
Հետո ասաց.
— Աննա, ես էդ կնոջը կասկածում էի, թե գողացած կոշիկներ է բերում։
— Գիտեմ։
— Իսկ ինքը ամեն շաբաթ մարդկանց համար վազվզում է։
— Կարող էիր ուղղակի հարցնել՝ առանց մեղադրելու։
Սուրենը գլխով արեց։
— Ճիշտ ես։
Հաջորդ օրը նա զանգահարեց Ռուզաննային։
— Տիկին Ռուզաննա, եթե համաձայն եք, մնացած կոշիկները անվճար կնորոգեմ։
Կինը սկզբում հրաժարվեց։
— Ձեր աշխատանքն էլ արժեք ունի։
— Գիտեմ։ Բայց ես եմ առաջարկում։ Կանեմ այնքան, որքան կարող եմ։
Ռուզաննան շնորհակալություն հայտնեց։
Սուրենը մի պայման դրեց։
— Միայն խնդրում եմ՝ նախապես ստուգեք՝ կոշիկն իսկապես պիտանի՞ է, թե՞ ոչ։ Անիմաստ նորոգումներ չանենք։
Այդպես սկսվեց նրանց համագործակցությունը։
Մի քանի շաբաթ անց արհեստանոց եկավ երիտասարդ տղամարդ։
Ձեռքին երկու բոլորովին նոր սպորտային կոշիկ կար։
— Լսել եմ՝ առանձին կոշիկներ եք հավաքում,— ասաց։
Ես բացատրեցի, որ դա կազմակերպում է վերականգնողական կենտրոնը։
Տղամարդը ժպտաց։
— Գիտեմ։ Ռուզաննան է ինձ ուղարկել։
Նրա անունը Դավիթ էր։
Պարզվեց՝ տարիներ առաջ վնասվածքից հետո կորցրել էր աջ ոտքը։ Հիմա պրոթեզ էր օգտագործում, և իր նոր կոշիկներից մեկը որոշ ժամանակ չէր կրելու։
— Ձախը պահելու եմ ինձ,— ասաց։ — Աջը կարող է ուրիշ մեկին պետք գալ, եթե չափսը համապատասխանի։
Նա մեզ թողեց աջ կոշիկը։
Սուրենը վերցրեց ու երկար զննեց։
— Սրան նորոգելու բան չկա։
— Հենց դրա համար էլ բերել եմ,— պատասխանեց Դավիթը։ — Թող մեկը նոր կոշիկ էլ ունենա։
Այդ դեպքից հետո մեր արհեստանոցի պատին փոքրիկ հայտարարություն փակցրինք.
«Եթե ունեք առանձին, լավ վիճակում գտնվող կոշիկ, կարող եք դիմել մեզ։ Կօգնենք այն փոխանցել համապատասխան կազմակերպությանը»։
Սկզբում մարդիկ զարմանում էին։
Հետո սկսեցին հարցնել, թե ինչու ենք նման բան անում։
Մի օր հարևան խանութի վաճառողուհին երկու տոպրակ բերեց։
Ներսում հին կոշիկներ էին։
Սուրենը հերթով նայեց ու մի քանիսը առանձնացրեց։
— Սրանք չենք կարող փոխանցել։ Ներբանները շատ մաշված են, կարող են անհարմար կամ վտանգավոր լինել։
Կինը նեղացավ։
— Բա լավ գործ չե՞ք անում։
Սուրենը հանգիստ պատասխանեց.
— Լավ գործ անելը չի նշանակում մարդուն տալ այն, ինչ ինքներս այլևս չենք հագնի։ Պետք է նաև մտածենք՝ իրեն հարմար կլինի՞։
Այդ խոսքերից ես հասկացա, թե որքան է փոխվել ամուսինս։
Երկու ամիս անց Ռուզաննան նորից եկավ։
Այս անգամ պատվեր չէր բերել։
Ձեռքին փոքրիկ լուսանկար կար։
Նկարում Գագիկն էր՝ այգում կանգնած, կողքին՝ դուստրը։
— Ինքը խնդրեց սա ձեզ տալ,— ասաց Ռուզաննան։
Լուսանկարի հետևում գրված էր.
«Սուրեն վարպետին։ Ձեր նորոգած կոշիկով աղջկաս հետ առաջին անգամ ամբողջ այգին շրջեցի»։
Սուրենը լուսանկարը դրեց իր աշխատանքային սեղանի վերևում։
Երբեմն հաճախորդները հարցնում են՝ ով է նկարի տղամարդը։
Ամուսինս պատասխանում է.
— Մարդ է, ում կոշիկը նորոգել եմ։
— Իսկ ինչո՞ւ եք լուսանկարը պահում։
Սուրենը ժպտում է։
— Որ չմոռանամ՝ մինչև մարդու մասին եզրակացություն անելը պետք է նրա պատմությունը լսել։
Հիմա մեր արհեստանոցում առանձին կոշիկ տեսնելիս այլևս չենք զարմանում։
Բայց մի բան էլ ենք հասկացել։
Ոչ բոլոր տարօրինակ պատվերների հետևում է գաղտնիք կամ խաբեություն թաքնված։
Երբեմն պարզապես կա մի խնդիր, որի մասին մենք երբեք չենք մտածել, որովհետև ինքներս դրան չենք բախվել։
Եվ երբ մարդուն լսելու փոխարեն շտապում ենք դատել, կարող ենք չնկատել մի գործ, որն իրականում արժանի է հարգանքի։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում — Այստեղ
