82-ամյա տատիկս մի առավոտ եկավ մեր տուն ու ասաց. «Այսօր երեկոյան բոլորիդ հավաքեք։ Ուզում եմ ձեզ վերջին անգամ միասին տեսնել»։ Մենք մտածեցինք, որ բժիշկները նրանից ինչ-որ ծանր բան են թաքցրել։ Բայց երբ երեկոյան դուռը բացվեց, ու ներս մտավ անծանոթ սպիտակահեր տղամարդը, նրա առաջին խոսքերից բոլորս քարացանք…
Այդ երեքշաբթի առավոտյան տատիկս անսպասելի եկավ մեր տուն։
Նա նույնիսկ վերարկուն չհանեց։
Կանգնեց հյուրասենյակի մեջտեղում ու ասաց.
— Լիլի՛թ, զանգիր մորաքրոջդ, հորեղբորդ ու եղբորդ։ Այսօր երեկոյան բոլորը պետք է իմ տանը լինեն։
Մայրս զարմացած նայեց նրան։
— Մա՛մ, ի՞նչ է պատահել։ Ծնունդդ չէ, տոն էլ չկա։
Տատիկս մի պահ լռեց։
Հետո հանգիստ պատասխանեց.
— Ուզում եմ ձեզ բոլորիդ վերջին անգամ մի սեղանի շուրջ տեսնել։
Ձեռքիս բաժակը քիչ էր մնում ընկներ։
— Ինչպե՞ս թե՝ վերջին անգամ։
Տատիկս ժպտաց, բայց աչքերը լցված էին։
— Երեկոյան ամեն ինչ կհասկանաք։
Նա ութսուներկու տարեկան էր, բայց մենք նրան երբեք ծեր չէինք համարել։
Ինքնուրույն գնումներ էր անում, բակում լոլիկ ու կանաչի աճեցնում և ամեն կիրակի ամբողջ ընտանիքի համար ճաշ պատրաստում։
Եթե փորձեինք օգնել խոհանոցում, անմիջապես ասում էր.
— Նստե՛ք։ Քանի ձեռքերս աշխատում են, ձեզ ես եմ կերակրելու։
Հիմա նույն կինը կանգնած էր մեր առջև ու խոսում վերջին հանդիպումից։
Մայրս բռնեց նրա ձեռքը։
— Մա՛մ, բժիշկն ինչ-որ բան ասե՞լ է։
— Ոչ մի հարց։ Երեկոյան կխոսենք։
Եվ դուրս եկավ։
Այդ օրվա մնացած ժամերին ոչ ոք հանգիստ չէր։
Մայրս լաց էր լինում։
Մորաքույրս աշխատանքից շուտ դուրս եկավ։
Եղբայրս երեք ժամ ճանապարհ անցավ, որպեսզի հասցնի գալ։
Նույնիսկ հորեղբայրս, որը ամիսներ շարունակ տատիկիս չէր այցելել, եկավ երեխաների հետ։
Երեկոյան վեցին տատիկիս փոքրիկ տունն արդեն լի էր մարդկանցով։
Բայց երբ ներս մտա, ավելի վախեցա։
Սեղանին սպիտակ սփռոց էր։
Դրված էր այն հին ճենապակյա սպասքը, որը տատիկս պահում էր միայն ամենակարևոր առիթների համար։
Իսկ ինքը հագել էր մուգ կապույտ գեղեցիկ զգեստ ու անընդհատ նայում էր ժամացույցին։
Եվ հենց այդ պահին հասկացա, որ նա ինչ-որ մեկին է սպասում։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
— Տա՛տ, ինչո՞ւ ես այդքան ժամացույցին նայում,— հարցրի։
Նա անմիջապես հայացքը հեռացրեց։
— Ոչինչ, աղջի՛կս։ Պարզապես ուզում եմ, որ ամեն ինչ ժամանակին լինի։
Մայրս մոտեցավ նրան։
— Մա՛մ, խնդրում եմ, էլ մի՛ պահիր մեզ անորոշության մեջ։ Մենք ամբողջ օրը մտածում ենք, որ քեզ հետ ինչ-որ վատ բան է պատահել։
Տատիկս շոյեց մորս մազերը։
— Անահի՛տ ջան, այսօր ուզում եմ, որ բոլորս հանգիստ նստենք, միասին ճաշենք։ Հետո ամեն ինչ կպատմեմ։
— Բայց դու ասացիր՝ վերջին անգամ։
Տատիկս լռեց։
Միայն մեղմ ժպտաց։
Ես նայում էի նրան ու ավելի էի անհանգստանում։
Նա սովորաբար երբեք չէր հագնվում այդքան հանդիսավոր։
Մազերը գեղեցիկ հարդարված էին։
Ականջներին փոքրիկ մարգարտե ականջօղեր կային։
Ձեռքերը թեթևակի դողում էին։
Ժամը վեցն անց քսան էր։
Հետո՝ վեցն անց երեսունհինգ։
Տատիկս կրկին նայեց պատի ժամացույցին։
— Բոլո՞րն են եկել։
Մայրս գլխով արեց։
— Այո՛, մա՛մ։ Բոլորս այստեղ ենք։
Տատիկս խորը շունչ քաշեց։
— Լավ։
Հենց այդ պահին դուռը թակեցին։
Սենյակում լռություն տիրեց։
Տատիկս չշարժվեց։
Պարզապես նայեց ինձ։
— Լիլի՛թ ջան, դուռը բացիր։
Մոտեցա դռանը։
Չգիտեմ ինչու, բայց ձեռքերս դողում էին։
Բացեցի։
Դիմացս կանգնած էր մոտ ութսուն տարեկան բարձրահասակ տղամարդ։
Նրա մազերը ամբողջությամբ սպիտակ էին։
Հագին մուգ կոստյում կար։
Մի ձեռքում ծաղիկներ էր պահել, մյուսում՝ փոքրիկ փայտե տուփ։
Նա ինձ տեսնելուն պես ժպտաց։
— Դու երևի Լիլիթն ես։
Զարմացած նայեցի նրան։
— Այո՛։ Իսկ դո՞ւք ով եք։
Տղամարդը հայացքը տարավ իմ ուսի վրայով՝ դեպի հյուրասենյակ։
Երբ տեսավ տատիկիս, նրա դեմքն անմիջապես փոխվեց։
Աչքերը լցվեցին։
Տատիկս ձեռքը տարավ բերանին։
Տղամարդը ներս մտավ։
Մեր ընտանիքից ոչ ոք նրան չէր ճանաչում։
Մայրս ոտքի կանգնեց։
— Ներեցեք, իսկ դուք ո՞վ եք։
Տղամարդը մի պահ լռեց։
Հետո մոտեցավ տատիկիս, բռնեց նրա ձեռքն ու ասաց.
— Ես այն մարդն եմ, որը Արուսյակին խոստացել է, որ նա կյանքի մնացած տարիները մենակ չի անցկացնի։
Սենյակում կատարյալ լռություն տիրեց։
Ես նայեցի մորս։
Մայրս՝ ինձ։
Իսկ տատիկս…
Տատիկս կարմրել էր։
Այո՛։
Իմ ութսուներկու տարեկան տատիկը կարմրել էր ճիշտ այնպես, ինչպես երիտասարդ աղջիկը։
— Արուսյա՛կ, գուցե դու բացատրե՞ս,— վերջապես ասաց մայրս։
Տատիկս մի փոքր շփոթված ժպտաց։
— Ծանոթացեք։ Սա Վարդանն է։
Տղամարդը քաղաքավարի բարևեց բոլորիս։
Տատիկս շարունակեց.
— Մենք գրեթե մեկ տարի է՝ ճանաչում ենք իրար։
Եղբայրս զարմացած բարձրացրեց գլուխը։
— Մեկ տարի՞։ Եվ մենք ոչինչ չգիտեի՞նք։
Տատիկս գլխով արեց։
— Ոչ ոքի չէի պատմել։
— Իսկ որտե՞ղ եք ծանոթացել,— հարցրի։
Վարդանը ժպտաց։
— Հիվանդանոցում։
Մայրս նորից անհանգստացավ։
— Հիվանդանո՞ց։ Մա՛մ, դու հիվանդանո՞ց ես գնացել։
— Մի՛ վախեցիր, աղջի՛կս։ Ես հիվանդ չէի։ Հին ընկերուհուս էի այցելում։
Պարզվեց՝ տատիկս գրեթե մեկ տարի առաջ գնացել էր հիվանդանոց՝ այցելելու վաղեմի ընկերուհուն։
Վարդանն էլ այնտեղ իր ընկերոջն էր այցելում։
Նրանք հանդիպել էին միջանցքում։
Տատիկս չէր կարողանում գտնել անհրաժեշտ բաժանմունքը։
Վարդանն առաջարկել էր օգնել։
Հետո պարզվել էր, որ երկուսն էլ երկար տարիներ նույն քաղաքում են ապրել և նույնիսկ ընդհանուր ծանոթներ ունեն։
Առաջին անգամ ընդամենը տասը րոպե էին խոսել։
Հաջորդ շաբաթ պատահաբար կրկին հանդիպել էին նույն հիվանդանոցում։
Հետո միասին սուրճ էին խմել։
Մի քանի օր անց Վարդանն առաջարկել էր զբոսնել այգում։
Եվ այդպես սկսվել էր նրանց ընկերությունը։
— Սկզբում պարզապես զրուցում էինք,— ասաց տատիկս։— Ինձ հաճելի էր, որ կա մեկը, ում հետ կարող եմ հիշել հին ժամանակները։
Վարդանը մեղմ ժպտաց։
— Իսկ ես անհամբեր սպասում էի մեր հաջորդ հանդիպմանը։
Տատիկս հայացքն իջեցրեց։
Ես չէի հավատում աչքերիս։
Իմ տատիկը, որը վերջին տարիներին միայն տան, երեխաների ու թոռների մասին էր խոսում, հիմա նստած էր անծանոթ տղամարդու կողքին ու ամաչում էր նրա հաճոյախոսությունից։
Մայրս դեռ չէր կարողանում հասկանալ։
— Բայց մա՛մ, ինչո՞ւ մեզ ոչինչ չասացիր։
Տատիկս երկար լռեց։
Հետո արտասանեց մի նախադասություն, որն ինձ շատ ավելի ցավեցրեց, քան նրա առավոտյան խոսքերը։
— Որովհետև ամաչում էի։
Մենք բոլորս լուռ նայեցինք նրան։
— Ինչի՞ց էիր ամաչում, տա՛տ։
Նա նայեց իր ձեռքերին։
— Մտածում էի՝ կծիծաղեք վրաս։ Կասեք՝ ութսուներկու տարեկանում ի՞նչ սեր, ի՞նչ հանդիպումներ։ Կմտածեք, թե խելքս թռցրել եմ։
Մայրս անմիջապես մոտեցավ։
— Մա՛մ, ինչո՞ւ ես նման բան մտածել։
Տատիկս թույլ ժպտաց։
— Որովհետև ես ինքս էլ սկզբում չէի հավատում, որ այս տարիքում կարող եմ նորից նման զգացմունք ունենալ։
Վարդանը սեղմեց նրա ձեռքը։
— Արուսյակն ինձ երկար ժամանակ թույլ չէր տալիս նույնիսկ իր տուն ուղեկցել։ Ասում էր՝ հարևանները կտեսնեն։
Մենք ակամա ծիծաղեցինք։
Տատիկս նույնպես։
— Դե հա՛, մեր հարևաններն ամեն ինչ նկատում են։
Հետո Վարդանը սեղանին դրեց իր բերած փայտե տուփը։
Բացեց այն։
Ներսում պարզ, գեղեցիկ ոսկյա մատանի կար։
Մայրս քարացավ։
— Մա՛մ…
Տատիկս աչքերը փակեց։
Վարդանը նայեց բոլորիս։
— Ես ուզում եմ վաղն ամուսնանալ Արուսյակի հետ։
Սենյակում նորից լռություն տիրեց։
— Վա՞ղը,— հարցրեց եղբայրս։
— Այո՛։ Մենք արդեն պայմանավորվել ենք քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գրասենյակում։ Ամեն ինչ նախապես կազմակերպված է։
Նա մի պահ լռեց։
Հետո շարունակեց.
— Բայց Արուսյակն ասաց, որ մինչև այդ օրը ցանկանում է ամբողջ ընտանիքին պատմել մեր որոշման մասին։
Տատիկս գլխով արեց։
— Ուզում էի, որ դուք բոլորդ իմանաք դա ինձնից։
Մայրս նստեց աթոռին։
Նրա աչքերից արցունքներ էին հոսում։
— Իսկ ինչո՞ւ ասացիր, որ մեզ վերջին անգամ ես ուզում միասին տեսնել։
Տատիկս զարմացած նայեց նրան։
— Որովհետև այսօր վերջին անգամ ենք այսպես հավաքվում՝ մինչև իմ կյանքի նոր շրջանը սկսվելը։
Մայրս ծիծաղեց արցունքների միջից։
— Մա՛մ, մենք ամբողջ օրը մտածել ենք, որ մահանում ես։
Տատիկը ձեռքը տարավ սրտին։
— Վա՜յ, Աստված իմ։ Մի՞թե այդպես եք հասկացել։
— Իսկ ուրիշ ինչպե՞ս պետք է հասկանայինք,— միջամտեց հորեղբայրս։— Ես երեք ժամ մեքենա եմ վարել՝ մտածելով, որ քեզ հրաժեշտ տալու եմ։
Տատիկս մի պահ շփոթված նայեց մեզ։
Հետո սկսեց ծիծաղել։
— Երեխանե՛ր, ես պարզապես ամուսնանում եմ։
Վարդանն էլ ծիծաղեց։
Իսկ մենք՝ բոլորս միասին։
Բայց մի քանի րոպե անց մայրս նորից լրջացավ։
— Մա՛մ, դու իսկապե՞ս վստահ ես այս որոշման մեջ։
Տատիկս նայեց նրան։
— Այո՛։
— Եվ որտե՞ղ եք ապրելու։
— Սկզբում ամեն մեկն իր տանը։ Հետո միասին կորոշենք։ Ես իմ տունը վաճառելու կամ որևէ տեղ շտապ տեղափոխվելու մտադրություն չունեմ։
Վարդանը գլխով արեց։
— Մենք ոչինչ չենք շտապեցնում։ Պարզապես ուզում ենք մեր հարաբերությունն արդեն որպես ընտանիք շարունակել։
Մայրս մի փոքր հանգստացավ։
Նա բռնեց տատիկիս ձեռքերը։
— Ես պարզապես վախենում եմ քեզ կորցնելուց։
Տատիկս շոյեց նրա դեմքը։
— Աղջի՛կս, ես քեզ չեմ լքում։ Ես դեռ քո մայրն եմ, երեխաներիդ տատիկը։ Պարզապես ուզում եմ, որ իմ կյանքում ևս մեկ հարազատ մարդ լինի։
Այդ պահին Վարդանը նորից խոսեց։
— Ես նույնպես ընտանիք ունեմ։ Երեխաներ, թոռներ։ Նրանք արդեն ճանաչում են Արուսյակին և գիտեն մեր որոշման մասին։
Նա նայեց մորս։
— Ես չեմ եկել ձեր հոր տեղը զբաղեցնելու։ Գիտեմ, թե որքան կարևոր մարդ է եղել նա ձեր կյանքում։
Տատիկս սրբեց աչքերը։
— Ձեր հայրը միշտ իմ կյանքի մի մասը կմնա։ Բայց նա արդեն շատ տարիներ մեզ հետ չէ։ Եվ ես չեմ կարծում, որ նրան հիշելը նշանակում է այլևս ոչ մեկին չսիրել։
Մայրս այլևս չկարողացավ իրեն զսպել։
Մոտեցավ ու գրկեց տատիկիս։
— Մա՛մ, մենք մտածում էինք, որ քեզ կորցնելու ենք։
Տատիկս նույնպես լաց եղավ։
— Ինձ չեք կորցնում։ Ես պարզապես ուզում եմ նորից ապրել մի փոքր ինձ համար։
Այդ խոսքերից հետո սենյակում ամեն ինչ փոխվեց։
Հորեղբայրս մոտեցավ Վարդանին ու սեղմեց ձեռքը։
Եղբայրս սկսեց հարցնել, թե որտեղ է լինելու ամուսնության գրանցումը։
Մորաքույրս առաջարկեց հաջորդ օրվա համար փոքրիկ ծաղկեփունջ պատրաստել։
Ես նստած նայում էի տատիկիս։
Նրա դեմքին այնպիսի երջանկություն կար, որը երկար ժամանակ չէի տեսել։
Հիշեցի, թե ինչպես էր պապիկիս մահից հետո նա ամբողջ կյանքը նվիրել ընտանիքին։
Ամեն կիրակի մեզ բոլորիս հավաքում էր։
Միշտ մտածում էր՝ ով ինչ է սիրում ուտել։
Ում ինչ է պետք։
Ով օգնության կարիք ունի։
Բայց գրեթե երբեք չէր խոսում սեփական ցանկությունների մասին։
Եվ հիմա առաջին անգամ նա նստած էր մեր առջև՝ որպես կին, որն ինքն իր համար կարևոր որոշում էր կայացրել։
Այդ երեկո հրաժեշտ չտվեցինք տատիկիս։
Ընդհակառակը՝ բաժակ բարձրացրինք նրա նոր կյանքի համար։
Հաջորդ առավոտ բոլորս հավաքվեցինք գրանցման գրասենյակի մոտ։
Տատիկս եկել էր գեղեցիկ բաց գույնի զգեստով։
Ձեռքին փոքրիկ սպիտակ ծաղկեփունջ կար։
Նա այնքան էր հուզվել, որ անընդհատ հարցնում էր՝ արդյոք ամեն ինչ տեղո՞ւմ է։
— Տա՛տ, ամեն ինչ լավ է,— ասացի։
Նա ժպտաց։
— Դու չես պատկերացնի, թե ինչքան եմ անհանգստանում։
— Հասկանում եմ։ Բայց ինչի՞ց։
Տատիկս մի պահ մտածեց։
— Գուցե նրանից, որ այս տարիքում էլ կարելի է կյանքի նոր էջ բացել։
Հենց այդ պահին Վարդանը մոտեցավ։
Նա նույնպես հուզված էր։
Երբ տեսավ տատիկիս, կանգ առավ։
— Արուսյա՛կ, շատ գեղեցիկ ես։
Տատիկս կարմրեց։
— Վարդա՛ն, մի՛ սկսիր։ Բոլորը մեզ են նայում։
Նա ծիծաղեց։
— Թող նայեն։
Գրանցումից հետո բոլորս փոքրիկ սրճարան գնացինք։
Վարդանի երեխաներն ու թոռները նույնպես մեզ հետ էին։
Երկու ընտանիքներ, որոնք մինչև այդ գրեթե չէին ճանաչում իրար, նստած էին նույն սեղանի շուրջ։
Տատիկս անընդհատ ժպտում էր։
Մի պահ նկատեցի, որ մայրս նրան երկար է նայում։
— Ի՞նչ է պատահել,— հարցրի։
Մայրս սրբեց աչքերը։
— Գիտե՞ս, ես միշտ մտածել եմ, որ մայրիկիս ամենակարևոր գործն արդեն ավարտված է։ Մեզ մեծացրել է, թոռներ ունի, հիմա պարզապես պետք է հանգիստ ապրի։
Նա նայեց տատիկիս։
— Բայց ես երբեք չեմ մտածել, որ նա դեռ կարող է երազանքներ ունենալ, որոնց մասին մենք ոչինչ չգիտենք։
Ես նույնպես նայեցի տատիկիս։
Վարդանը ինչ-որ բան էր պատմում նրան։
Տատիկս բարձրաձայն ծիծաղեց։
Այդ ծիծաղն այնքան անկեղծ էր, որ ես էլ ժպտացի։
Երկու ամիս անց տատիկս նորից մեզ բոլորիս կիրակնօրյա ճաշի հրավիրեց։
Այս անգամ Վարդանն էլ էր այնտեղ։
Նա օգնում էր տատիկիս սեղանը պատրաստել։
Երբ փորձեցի ափսեները տանել խոհանոց, տատիկս սովորականի պես ասաց.
— Նստի՛ր, աղջի՛կս։ Քանի ձեռքերս աշխատում են, ես եմ ձեզ կերակրելու։
Վարդանը կողքից ավելացրեց.
— Իսկ ես էլ եմ օգնելու, որովհետև հիմա երկուսով ենք խոհանոցի տերը։
Բոլորս ծիծաղեցինք։
Տատիկս ձևացրեց, թե բարկացել է։
Բայց հետո մոտեցավ ու բռնեց նրա ձեռքը։
Այդ պահին հասկացա, որ այն երեքշաբթի օրը, երբ տատիկս խնդրեց մեզ վերջին անգամ միասին հավաքել, իրականում մենք ոչինչ չէինք կորցնելու։
Պարզապես մեր ընտանեկան սեղանի շուրջ ևս մեկ աթոռ էր ավելանալու։
Եվ երբեմն կյանքի ամենագեղեցիկ նոր սկիզբը գալիս է այն ժամանակ, երբ բոլորը կարծում են, թե այդ տարիքում այլևս ոչինչ չի կարող փոխվել։
Իմ ութսուներկու տարեկան տատիկը մեզ ապացուցեց հակառակը։
Նա չդադարեց մայր ու տատիկ լինելուց։
Պարզապես նորից դարձավ նաև սիրահարված կին։
Եվ ամեն անգամ, երբ տեսնում եմ նրան Վարդանի կողքին ժպտալիս, հիշում եմ այն օրը, երբ բոլորս լաց էինք լինում՝ կարծելով, թե նա պատրաստվում է հրաժեշտ տալ մեզ։
Իսկ նա ընդամենը պատրաստվում էր ասել.
«Երեխանե՛ր, ես որոշել եմ նորից երջանիկ լինել»։
