Հայրս գաղտնի յոդ ու ձու էր քսում երեք տարեկան որդուս ոտքին։ Երբ մի օր երեխայիս մաշկի վրա մեծ կարմիր բիծ տեսա, անմիջապես հիվանդանոց տարա։ Բայց երբ բժիշկը տեսավ, թե ինչպես է որդիս քայլում, ինձ մի հարց տվեց, որից քարացա…
Սկզբում մտածում էի, թե հայրս պարզապես տարիքի հետ մի քանի տարօրինակ սովորություն է ձեռք բերել։
Նա միշտ շատ կապված էր երեք տարեկան որդուս՝ Նարեկի հետ։
Երբ աշխատանքից ուշ էի վերադառնում, առանց անհանգստանալու երեխայիս թողնում էի պապիկի մոտ։
Հայրս շատ հոգատար էր։
Բայց վերջին ամիսներին նրա պահվածքի մեջ ինչ-որ տարօրինակ բան էի նկատում։
Նա սկսել էր անընդհատ հետևել Նարեկի քայլվածքին։
Նայում էր, թե ինչպես է երեխան բարձրանում աստիճաններով, որ ոտքն է առաջինը դնում, ինչպես է նստում խաղալուց հետո։
Մի անգամ նույնիսկ տեսա, որ հեռախոսով նկարում է տղայիս ոտքերը։
— Պա՛պ, ի՞նչ ես նկարում։
Նա արագ իջեցրեց հեռախոսը։
— Ոչինչ, աղջի՛կս։ Հիշողության համար։
Զարմացա։
Ո՞վ է երեք տարեկան երեխայի ծնկները նկարում՝ պարզապես հիշողության համար։
Մի քանի օր անց տեսա, որ փոքրիկ կապույտ տետրում ինչ-որ թվեր ու ամսաթվեր է գրում։
— Ի՞նչ ես գրանցում։
— Ոչինչ։
— Պա՛պ։
Նա հոգոց հանեց։
— Նարեկին եմ հետևում։
— Ինչի՞ն ես հետևում։
— Դեռ համոզված չեմ։
Այդ պատասխանը ինձ դուր չեկավ։
— Եթե երեխայիս հետ ինչ-որ խնդիր ես նկատել, ասա ինձ։
— Երբ համոզվեմ, կասեմ։
Հաջորդ երկու շաբաթների ընթացքում նկատեցի, որ Նարեկը պապիկի մոտից վերադառնալիս երբեմն անհանգիստ էր լինում։
Բայց երեք տարեկան երեխան ամենատարբեր պատճառներով կարող է լաց լինել կամ կամակորություն անել։
Մի օր աշխատանքից սովորականից մեկ ժամ շուտ վերադարձա։
Տան դուռը բաց էր։
Խոհանոցից տարօրինակ հոտ էր գալիս։
Հետո լսեցի որդուս լացը։
Վազեցի ներս։
Եվ տեսածիցս քարացա։
Հայրս Նարեկին նստեցրել էր աթոռին ու վեր էր քաշել նրա տաբատի մի փողքը։
Երեխայի սրունքին շագանակագույն ինչ-որ նյութ կար։
Իսկ սեղանին դրված էին յոդի փոքրիկ սրվակ, ձու, բամբակ ու թաս։
— Պա՛պ, ի՞նչ ես անում երեխայիս հետ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Հայրս շփոթված շրջվեց։
— Սոնա՛, սպասիր, բացատրեմ։
Մոտեցա Նարեկին։
Նրա ոտքի մաշկի մի հատվածը կարմրել էր։
Երեխաս լաց էր լինում ու փորձում ոտքը հետ քաշել։
— Հեռացի՛ր նրանից,— ասացի հորս։
— Աղջի՛կս, լսիր ինձ…
— Ի՞նչ ես քսել որդուս ոտքին։
— Տնական հին միջոց է։ Մտածեցի՝ գուցե օգնի…
Չէի հավատում ականջներիս։
— Մտածեցի՞ր։ Երեք տարեկան երեխայի վրա՞ ես փորձարկում անում։
Հայրս գլուխը կախեց։
— Չէի ուզում վնասել նրան։
— Այդ դեպքում ինչո՞ւ ինձ ոչինչ չասացիր։
Նա լռեց։
Եվ այդ լռությունն ինձ ավելի վախեցրեց, քան նրա ցանկացած պատասխանը։
Գրկեցի Նարեկին, վերցրի պայուսակս ու շտապեցի դեպի դուռը։
Հայրս հետևից կանչեց.
— Սոնա՛, տետրը վերցրու։
Չշրջվեցի։
— Քո տետրը ինձ պետք չէ։
— Աղջի՛կս, խնդրում եմ, վերցրու։ Կարևոր է։
Բայց ես արդեն դուրս էի եկել։
Ուղիղ հիվանդանոց գնացի։
Բժիշկը զննեց Նարեկի ոտքը։
Բարեբախտաբար, մաշկի կարմրությունը թեթև գրգռվածություն էր։
— Երեխայի մաշկին նման խառնուրդներ մի՛ օգտագործեք,— խիստ ասաց բժիշկը։— Հատկապես առանց բժշկի խորհրդի։
Ամոթից գլուխս կախեցի։
— Ես չեմ արել։ Պապիկն է։
Բժիշկը բացատրեց, թե ինչպես պետք է խնամել գրգռված հատվածը, և պատրաստվում էր ավարտել զննումը։
Բայց հենց այդ պահին Նարեկը իջավ զննման սեղանից ու քայլեց դեպի ինձ։
Բժիշկը հանկարծ ուշադիր նայեց նրան։
— Մի րոպե սպասեք։
Նա խնդրեց, որ Նարեկը ևս մեկ անգամ անցնի սենյակով։
Տղաս մի քանի քայլ արեց։
Բժիշկը կռացավ նրա դիմաց։
— Երբևէ նկատե՞լ եք, որ երեխան աջ ոտքը մի փոքր այլ կերպ է դնում։
Ուշադիր նայեցի։
— Ոչ։
Նարեկը նորից քայլեց։
Այս անգամ ես էլ նկատեցի։
Տարբերությունը շատ փոքր էր։
Այնքան աննշան, որ եթե բժիշկը հատուկ ուշադրություն չհրավիրեր, երևի չէի տեսնի։
Թվում էր՝ Նարեկն աջ ոտքին մի փոքր ավելի քիչ ծանրություն է տալիս։
Բժիշկը զննեց նրա ծնկները։
Մեկ ծնկի շրջակայքում նույնպես թեթև կարմրած հատված կար։
Բայց դա այն տեղը չէր, որտեղ հայրս խառնուրդ էր քսել։
— Պապիկն այստեղ էլ ինչ-որ բա՞ն է քսել,— հարցրեց բժիշկը։
— Չգիտեմ։
Հենց այդ պահին դուռը բացվեց։
Ներս մտավ հայրս։
Ձեռքին նույն հաստ կապույտ տետրն էր։
Անմիջապես ոտքի կանգնեցի։
— Պա՛պ, այստեղ ի՞նչ ես անում։
Նա մոտեցավ բժշկին։
— Խնդրում եմ, մի անգամ նայեք սրան։
Ուզում էի միջամտել։
Բայց բժիշկն արդեն վերցրել էր տետրը։
Բացեց առաջին էջը։
Եվ սկսեց կարդալ։
Էջերը լիքն էին ամսաթվերով ու կարճ նշումներով։
«Մարտի 3 — երկար քայլելուց հետո աջ ոտքը մի փոքր քարշ է տալիս»։
«Մարտի 9 — ծնկի շրջակայքում կարմրություն կա»։
«Մարտի 16 — աստիճաններով բարձրանալուց հետո նստեց ու չցանկացավ շարունակել խաղը»։
«Մարտի 27 — կրկին նույն կողմի քայլվածքի փոփոխություն»։
Հետագա էջերում նույնպես նման գրառումներ կային։
Տետրի մեջ նաև լուսանկարներ էին պահված։
Նարեկը՝ բակում խաղալիս։
Նարեկը՝ քայլելիս։
Նրա ծնկները՝ տարբեր օրերին։
Շրջվեցի դեպի հայրս։
— Ե՞րբ ես սկսել այս ամենը գրանցել։
— Մոտ երկու ամիս առաջ։
— Ինչո՞ւ։
Նա նայեց թոռանը։
— Որովհետև երեխան դեռ չի կարողանում հստակ բացատրել, թե ինչ է զգում։
Լռեցի։
Հայրս շարունակեց.
— Սկզբում մտածեցի, որ ինձ է թվում։ Բայց հետո սկսեցի նույն բանը կրկին նկատել։ Երկար խաղալուց հետո Նարեկը նստում էր։ Երբեմն չէր ուզում աջ ոտքին ծանրություն տալ։ Մի քանի օր էլ ծնկի մոտ կարմրություն էի տեսնում։
— Եվ այս ամենը նկատելուց հետո, ինձ ասելու փոխարեն, որոշեցիր յոդ ու ձո՞ւ քսել նրա ոտքին։
Հայրս գլուխը կախեց։
— Սխալվեցի։
Նա մի պահ լռեց։
— Մայրս ժամանակին նման միջոցներ էր օգտագործում։ Մտածեցի՝ գուցե կարմրությունը հանգստացնի։ Բայց չպետք է փորձեի։
Բժիշկը խիստ ասաց.
— Այլևս նման բան մի՛ արեք։ Այդպիսի խառնուրդները կարող են գրգռել երեխայի մաշկը և չեն բուժում հոդերի հնարավոր խնդիրները։
Հայրս գլխով արեց։
— Հասկացա։
Բժիշկը նորից նայեց տետրի գրառումներին։
— Բայց այս դիտարկումները շատ կարևոր են։ Խնդրում եմ, պահպանեք դրանք։
Ես զարմացած նայեցի նրան։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև այստեղ երևում է, որ երեխայի քայլվածքի փոփոխությունը մեկանգամյա չէ։ Այն կրկնվել է տարբեր օրերին։ Իսկ ծնկի շրջակայքի կարմրությունն ու ակտիվությունից հետո հանգստանալու ցանկությունը միասին ուշադրության արժանի նշաններ են։
Սիրտս սկսեց արագ բաբախել։
— Բժի՛շկ, ի՞նչ է պատահել իմ տղային։
— Դեռ վաղ է հստակ եզրակացություն անելու համար։ Պետք են լրացուցիչ հետազոտություններ։
Նարեկին ուղարկեցին համապատասխան մասնագետների մոտ։
Հետազոտություններ նշանակվեցին։
Այդ երկու օրն ինձ համար անտանելի երկար անցավ։
Անընդհատ մտածում էի, թե ինչպես էի ամիսներ շարունակ տեսել որդուս խաղալիս ու վազելիս, բայց չէի նկատել այն փոփոխությունը, որը հայրս գրանցել էր իր տետրում։
Միևնույն ժամանակ դեռ բարկացած էի նրա վրա։
Նա իրավունք չուներ առանց ինձ ասելու ինչ-որ բան քսել երեխայիս մաշկին։
Երկու օր անց վերադարձանք հիվանդանոց՝ արդյունքները ստանալու։
Ես, հայրս և փոքրիկ Նարեկը նստած էինք բժշկի դիմաց։
Դժվարությամբ էի շնչում։
Բժիշկը բացեց հետազոտությունների արդյունքները։
— Լավ նորությունն այն է, որ խնդիրը բավական վաղ փուլում ենք հայտնաբերել։
Ամուր բռնեցի աթոռի եզրից։
— Ի՞նչ խնդիր։
— Երեխայի հոդերից մեկի շրջանում բորբոքային գործընթաց է սկսվել։
Մի պահ ոչինչ չլսեցի։
Բժիշկը շարունակեց.
— Քանի որ այն վաղ ենք հայտնաբերել, բուժումը ժամանակին սկսելու և վիճակը վերահսկելու լավ հնարավորություն ունենք։ Անհրաժեշտ կլինի շարունակական բժշկական հսկողություն։
Նայեցի հորս։
Նա գլուխը չէր բարձրացնում։
Բժիշկը շարունակեց.
— Պապիկի օգտագործած տնային միջոցը ճիշտ չէր։ Բայց նա նկատել է երեխայի վարքի ու քայլվածքի կրկնվող փոփոխությունները, որոնք շատերը կարող էին պարզապես հոգնածության հետ կապել։
Աչքերս լցվեցին արցունքներով։
— Այսինքն՝ եթե հիմա չնկատեինք…
— Խնդիրը կարող էր ավելի ուշ հայտնաբերվել։ Իսկ նման դեպքերում վաղ ախտորոշումը կարևոր է։
Հայրս սրբեց աչքերը։
Ես նայում էի Նարեկին։
Նա նստած էր աթոռին ու խաղում էր իր փոքրիկ մեքենայով՝ բոլորովին չհասկանալով մեր անհանգստությունը։
Վերադարձի ճանապարհին գրեթե չէինք խոսում։
Նարեկը հետևի նստատեղին քնել էր։
Հայրս նայում էր պատուհանից դուրս։
Վերջապես կամաց ասաց.
— Առաջին իսկ օրը պիտի քեզ պատմեի։
— Այո՛, պա՛պ։
— Եվ չպետք է նրա մաշկին որևէ բան քսեի։
— Այո՛։
Հայրս ծանր հոգոց հանեց։
— Ներիր ինձ, աղջի՛կս։
Մի պահ լռեցի։
Հետո հայացքս տարա դեպի մեքենայի հետևի նստատեղը։
Նարեկը հանգիստ քնած էր։
Նայեցի հորս։
Հիշեցի նրա կապույտ տետրը։
Այն բոլոր ամսաթվերը։
Լուսանկարները։
Փոքրիկ փոփոխությունները, որոնք նա ամիսներ շարունակ նկատել էր։
— Պա՛պ, տետրդ պահիր։
Նա զարմացած նայեց ինձ։
— Ի՞նչ։
— Այդ կապույտ տետրը։ Շարունակիր գրանցել, եթե ինչ-որ փոփոխություն նկատես։
Նրա աչքերում հույս հայտնվեց։
— Իսկապե՞ս։
— Այո՛։ Բայց այսուհետ անմիջապես ինձ էլ ես ասում։ Ոչինչ չես թաքցնում։
Հայրս գլխով արեց։
— Խոստանում եմ։
— Եվ ոչ մի տնական բուժում։
Նա թույլ ժպտաց։
— Համաձայն եմ։
— Բուժումը թողնում ենք բժիշկներին։
Այդ անգամ հայրս արդեն ավելի վստահ գլխով արեց։
Հաջորդ շաբաթներին Նարեկը սկսեց ստանալ բժիշկների նշանակած բուժումը։
Մենք հետևում էինք նրա վիճակին և կանոնավոր այցելում մասնագետին։
Հայրս էլ շարունակում էր գրառումներ անել։
Բայց հիմա ամեն ինչ ինձ հետ քննարկում էր։
Երբեմն ուղարկում էր կարճ հաղորդագրություն։
«Այսօր Նարեկը ավելի երկար խաղաց»։
Կամ՝
«Աստիճաններով բարձրանալիս աջ ոտքը նախկինից ավելի վստահ էր դնում»։
Ես այդ գրառումները փոխանցում էի բժշկին, երբ անհրաժեշտ էր։
Մի օր Նարեկը բակում խաղալիս վազեց դեպի պապիկը։
Հայրս կռացավ, գրկեց նրան ու երկար ժամանակ բաց չթողեց։
Ես կանգնած էի նրանց կողքին։
Այդ պահին մտածեցի, թե որքան տարօրինակ էր ամեն ինչ սկսվել։
Մի օր տուն էի վերադարձել ու տեսել, որ հայրս գաղտնի ինչ-որ խառնուրդ է քսում որդուս ոտքին։
Սարսափել էի։
Զայրացել։
Մտածել, որ այլևս չեմ կարող նրան վստահել երեխայիս։
Եվ ես ճիշտ էի, որ թույլ չէի տվել շարունակել այդ վտանգավոր սովորությունը։
Բայց նաև պարզվել էր, որ հայրս ամիսներ շարունակ նկատել էր մի բան, որը ես բաց էի թողել։
Նա սխալ էր վարվել՝ փորձելով ինքնուրույն բուժել երեխային։
Սակայն հենց նրա ուշադրության շնորհիվ մենք կարողացանք ժամանակին դիմել բժիշկների օգնությանը։
Այդ օրվանից մեր ընտանիքում մի պարզ պայմանավորվածություն ունենք։
Եթե երեխայի առողջության հետ կապված որևէ փոփոխություն ենք նկատում, անմիջապես կիսվում ենք իրար հետ և դիմում մասնագետի։
Իսկ հորս կապույտ տետրը հիմա միշտ մեր տանն է։
Ոչ թե տնական բուժումների համար, այլ որպեսզի Նարեկի առողջության վերաբերյալ ոչ մի կարևոր փոփոխություն աննկատ չմնա։
