Պապիկս վեց ամիսը մեկ ինձ լողազգեստով լուսանկարում էր, չափում մարմինս ու ամեն ինչ գրում հաստ տետրում։ Մի օր այնտեղ գտա «Մինչև 18 տարեկանը» վերնագրով էջը։ Երբ կարդացի դրա տակ գրվածը, լաց լինելով վազեցի մայրիկիս մոտ, բայց պապիկս բռնեց ձեռքս…
Տասներկու տարեկան էի, երբ սկսեցի նկատել, որ պապիկս տարօրինակ ուշադրությամբ է հետևում ինձ։
Սկզբում ամեն ինչ անվնաս էր թվում։
Նա երբեմն ասում էր.
— Անի՛ ջան, հագիր քո սովորական փակ լողազգեստն ու կանգնիր պատի մոտ։
Հետո գրպանից հանում էր չափերիզը և չափում հասակս, ուսերիս լայնությունը, ձեռքերիս ու ոտքերիս երկարությունը։
— Պապի՛կ, ինչո՞ւ ես այս ամենն անում։
Նա ժպտում էր։
— Ուզում եմ տեսնել՝ ինչքան ես մեծացել։
Բայց նրա անհանգիստ հայացքը չէր համապատասխանում այդ հանգիստ պատասխանին։
Մայրիկս նույնպես երբեմն անհարմար էր զգում։
— Պա՛պ, նորի՞ց ես սկսել։
— Լուսինե՛, մենք պետք է իմանանք, թե ինչ է փոխվում։
Ինձ հատկապես վախեցնում էր այդ «պետք է» բառը։
Փոքր տարիքից առողջական խնդիրներ ունեի։
Շուտ էի հոգնում, երբեմն ոտքերս ցավում էին, իսկ ձեռքերս երկար ժամանակ ինչ-որ բան պահելուց թուլանում էին։
Բժիշկները դեռ չէին կարողանում հստակ բացատրել պատճառը։
Խորհուրդ էին տալիս հետևել աճիս, մկաններիս ուժին ու քայլվածքիս։
Բայց պապիկիս պահվածքն ինձ ավելի տարօրինակ էր թվում, քան հիվանդությունս։
Նա սկսեց տպել իմ լուսանկարները։
Դրանք սովորական ընտանեկան նկարներ չէին։
Մի մասում կանգնած էի պատի մոտ, մյուսներում՝ կողքից նկարված։
Երբեմն խնդրում էր քայլել դեպի իրեն։
Մի անգամ նույնիսկ ասաց.
— Կոշիկներդ հանիր։ Ոտքերդ նույնպես պետք է երևան։
Բոլոր լուսանկարները պահում էր հաստ, մուգ կապույտ տետրում։
Այնտեղ նաև թվեր, ամսաթվեր ու տարբեր փաստաթղթեր կային։
Իսկ երբ փորձում էի նայել, անմիջապես փակում էր։
— Դրանք մեծերի գործերն են։
Բայց ամենասարսափելին այն երեկոն էր, երբ խոհանոցից լսեցի մայրիկիս զայրացած ձայնը։
— Պա՛պ, ես քեզ ասել եմ՝ այլևս աղջկաս նկարները ոչ մի տեղ չուղարկես։
Պապիկս պատասխանեց.
— Եթե հիմա կանգ առնենք, հետո կարող է ուշ լինել։
Մայրիկս հանկարծ գոռաց.
— Ես իմ աղջկան ոչ մեկին չեմ տալու։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Այդ խոսքերից տեղում քարացա։
Ինչպե՞ս թե մայրիկս ինձ ոչ մեկին չի տալու։
Ո՞ւմ մասին էին խոսում։
Եվ ինչո՞ւ էր պապիկս իմ լուսանկարներն ինչ-որ տեղ ուղարկում։
Այդ գիշեր գրեթե չքնեցի։
Հաջորդ օրը, երբ մայրիկս գնումների էր գնացել, իսկ պապիկս բակում էր, որոշեցի գտնել նրա տետրը։
Երկար փնտրելու կարիք չեղավ։
Այն դրված էր պապիկիս սեղանի տակ։
Ձեռքերս դողում էին, երբ բացեցի։
Առաջին էջերում իմ լուսանկարներն էին՝ դասավորված ըստ տարիների։
Յուրաքանչյուր լուսանկարի կողքին նշված էին տարիքս, հասակս, քաշս, ձեռքերի ու ոտքերի երկարությունը։
Կային նաև նշումներ այն մասին, թե որքան կարող էի քայլել առանց հանգստանալու։
Սկսեցի ավելի արագ թերթել։
Հանկարծ աչքս ընկավ մի էջի։
Վերևում մեծ տառերով գրված էր.
«ՄԻՆՉԵՎ 18 ՏԱՐԵԿԱՆԸ»։
Ներքևում թվարկված էին մի քանի կետեր։
«Տարեկան փոփոխություններ»։
«Շարժունակություն»։
«Լուսանկարներ՝ յուրաքանչյուր վեց ամիսը մեկ»։
«Ամբողջական փաստաթղթային փաթեթ»։
«Հաստատում՝ մինչև 18 տարեկանը»։
Աջ կողմում անծանոթ մարդկանց անուններ կային։
Օտարերկրյա անուններ։
Իսկ դրանց կողքին՝ շատ մեծ գումարներ։
Ամբողջ մարմնով սառեցի։
Տասներկուամյա իմ պատկերացմամբ ամեն ինչ հանկարծ սարսափելի իմաստ ստացավ։
Պապիկս չափում էր ինձ։
Լուսանկարում էր լողազգեստով։
Նկարներն ինչ-որ տեղ էր ուղարկում։
Գրում էր, թե ինչ պետք է կատարվի մինչև տասնութ տարեկան դառնալս։
Եվ այդ ամենի կողքին մեծ գումարներ էին նշված։
Ինձ թվաց՝ նա պատրաստվում է ինձ ինչ-որ մեկին հանձնել։
Հենց դրա համար էլ մայրիկս գոռում էր, որ ոչ մեկին չի տալու ինձ։
Սկսեցի լաց լինել։
Տետրը սեղմեցի կրծքիս ու վազեցի դեպի դուռը։
— Մայրի՜կ…
Հենց այդ պահին պապիկս բակից ներս մտավ։
Նա տեսավ տետրը ձեռքումս։
Դեմքը միանգամից փոխվեց։
— Անի՛, կանգ առ։
Ես հետ քաշվեցի։
— Ինձ հանգիստ թող։ Ամեն ինչ մայրիկիս եմ պատմելու։
Վազեցի միջանցքով։
Պապիկս հասավ հետևից ու բռնեց ձեռքս։
Սարսափած գոռացի.
— Բա՛ց թող։ Ես ոչ մի տեղ չեմ գնալու քեզ հետ։
Նրա աչքերում հանկարծ այնպիսի ցավ հայտնվեց, որ մի պահ շփոթվեցի։
— Անի՛ ջան, նայիր ինձ։ Ես քեզ ոչ մի տեղ չեմ տանում։ Միայն մի րոպե լսիր։
Փորձեցի ազատել ձեռքս։
Նա անմիջապես բաց թողեց։
— Լավ, չեմ բռնի։ Բայց խնդրում եմ, լսիր։
Արցունքներիս միջից հարցրի.
— Ինչո՞ւ ես իմ նկարներն ուղարկում անծանոթ մարդկանց։ Ի՞նչ են նշանակում այդ գումարները։ Ինչո՞ւ ես ամեն ինչ հաշվում։ Եվ ինչո՞ւ է գրված «Մինչև 18 տարեկանը»։
Պապիկս դանդաղ նստեց աթոռին։
Կարծես մի քանի րոպեում տարիներով ծերացավ։
Հետո կամաց ասաց.
— Որովհետև, եթե մինչև տասնութ տարեկանդ չհասցնենք, կարող ես կորցնել քո միակ հնարավորությունը։
Չհասկացա։
— Ի՞նչ հնարավորություն։
Հենց այդ պահին բացվեց մուտքի դուռը։
Մայրիկս վերադարձել էր։
Նա տեսավ արցունքներս։
Հետո՝ բաց տետրը։
Վերջում նայեց պապիկիս։
— Ի՞նչ է պատահել։
Վազեցի նրա մոտ ու գրկեցի։
— Մա՛մ, պապիկն իմ նկարներն ինչ-որ տեղ է ուղարկում։ Այստեղ մեծ գումարներ են գրված։ Դու էլ ասել էիր, որ ինձ ոչ մեկին չես տալու։
Մայրիկս գունատվեց։
Երկար ժամանակ ոչինչ չասաց։
Հետո շրջվեց դեպի պապիկս։
— Պա՛պ, դու խոստացել էիր, որ ես ինքս եմ նրան ամեն ինչ բացատրելու։
Պապիկս գլուխը կախեց։
— Լուսինե՛, մենք արդեն շատ ժամանակ չունենք։
Մայրիկս նստեց իմ դիմաց ու բռնեց ձեռքերս։
— Անի՛, լսիր ինձ։ Ոչ ոք քեզ ոչ մեկին չի հանձնելու։ Ոչ ոք քեզ չի վաճառելու։ Պապիկդ փորձում է քեզ համար բուժման հնարավորություն գտնել։
Շփոթված նայեցի նրան։
— Բուժմա՞ն։
Մայրիկս բացեց տետրը։
— Դու գիտես, որ փոքրուց առողջական խնդիրներ ունես։ Բայց մենք քեզ դեռ ամեն ինչ չէինք բացատրել, որովհետև բժիշկները երկար ժամանակ չէին կարողանում հստակ որոշել հիվանդության պատճառը։
Նա խոր շունչ քաշեց։
— Հիմա արտասահմանում նոր բուժական ծրագիր կա՝ նման հազվադեպ հիվանդություններ ունեցող երեխաների համար։ Բայց այդ ծրագրին մասնակցելու տարիքային սահմանափակում կա։ Դիմորդները պետք է տասնութ տարեկանից փոքր լինեն։
Նայեցի տետրի վերնագրին։
«Մինչև 18 տարեկանը»։
Հանկարծ այդ բառերն ուրիշ իմաստ ստացան։
Պապիկս բացեց դարակն ու հանեց ծրար։
Ներսում օտարերկրյա հիվանդանոցի պաշտոնական նամակն էր։
Վերևում իմ անունն էր։
— Նրանք խնդրել են քո ամբողջ բժշկական պատմությունը,— ասաց պապիկս։— Հետազոտությունները, չափումները, լուսանկարները, քայլվածքի փոփոխությունները։
Ես դեռ լաց էի լինում։
Բայց արդեն փորձում էի հասկանալ։
— Իսկ ինչո՞ւ միշտ նույն լողազգեստով։
— Որ բժիշկները կարողանան համեմատել մարմնիդ աճն ու շարժումները նույն պայմաններում։ Ես ուզում էի ամեն ինչ գրանցել, որպեսզի երբ բուժման հնարավորություն հայտնվեր, փաստաթղթերն արդեն պատրաստ լինեին։
— Բայց ինչո՞ւ ինձ չէիր ասում։
Պապիկս ծանր հոգոց հանեց։
— Սխալ էի անում, Անի՛։ Մտածում էի, որ քեզ կվախեցնեմ։ Պետք է քեզ բացատրեի և հարցնեի՝ համաձայն ես, թե ոչ։
Ես նորից նայեցի տետրին։
— Իսկ այդ մեծ գումարնե՞րը։
Մայրիկս արցունքների միջից թույլ ժպտաց։
— Դրանք ծրագրի և բուժման հնարավոր ծախսերն են։ Ոչ թե քո գինը։
Ամբողջ մարմնով թեթևություն զգացի։
Պապիկս շարունակեց.
— Քո փաստաթղթերը բազմաթիվ մասնագետների եմ ուղարկել։ Այստեղ ասում էին, որ պետք է հետևել ու սպասել։ Բայց ես ուզում էի իմանալ՝ աշխարհում ուրիշ ի՞նչ հնարավորություններ կան։
Նա նայեց ինձ։
— Վախենում էի, որ տարիների ընթացքում վիճակդ կարող է վատանալ, իսկ մենք պարզապես սպասած կլինենք։
Հետո հիշեցի մայրիկիս խոսքերը։
— Մա՛մ, իսկ ինչո՞ւ ասացիր, որ ինձ ոչ մեկին չես տալու։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Որովհետև վախենում էի, որ արտասահմանյան ծրագրին մասնակցելու համար քեզ կարող են խնդրել երկար ժամանակ մնալ այնտեղ։ Երբեմն հետազոտություններն ու բուժումը պահանջում են ճանապարհորդել։ Ես չէի ուզում, որ ինչ-որ տեղ մեկնես առանց ընտանիքիդ։
Պապիկս ավելացրեց.
— Ես էլ ասում էի՝ եթե պետք լինի գնալ, բոլորս միասին կգնանք։
Այդ պահին վերջին օրերի բոլոր սարսափելի մտքերս սկսեցին անհետանալ։
Պապիկս ինձ չէր չափում, որովհետև պատրաստվում էր հանձնել ինչ-որ մեկին։
Նա փորձում էր գրանցել հիվանդության ընթացքը։
Իսկ լուսանկարներն ու թվերը պահում էր, որպեսզի մասնագետները կարողանան տեսնել տարիների փոփոխությունները։
Բայց դեռ վիրավորված էի։
— Պապի՛կ, ես իսկապես մտածեցի, որ ուզում ես ինձ վնասել։
Նա մոտեցավ, բայց այս անգամ չդիպավ ինձ։
— Հասկանում եմ, Անի՛ ջան։ Եվ դու իրավունք ունեիր վախենալու։ Ես պիտի ամեն ինչ բացատրեի քեզ։
Մայրիկս նույնպես ներողություն խնդրեց։
Այդ օրը երկար խոսեցինք։
Առաջին անգամ ինձ հասկանալի լեզվով պատմեցին հիվանդությանս, բժիշկների առաջարկած հետազոտությունների և արտասահմանյան ծրագրի մասին։
Ես էլ կարողացա հարցնել այն ամենը, ինչից վախենում էի։
Պայմանավորվեցինք, որ այսուհետ ոչ մի լուսանկար չեն անի և ոչ մի փաստաթուղթ չեն ուղարկի առանց ինձ բացատրելու։
Մեկ շաբաթ անց միասին գնացինք հիվանդանոց։
Բժիշկը երկար ուսումնասիրեց պապիկիս տետրը։
Թերթեց լուսանկարները, նայեց չափումներին ու գրառումներին։
Վերջապես ասաց.
— Այսքան մանրամասն տվյալները կարող են շատ օգտակար լինել ծրագրի մասնագետներին։ Դրանք օգնում են հասկանալ, թե ինչպես է վիճակը փոխվել տարիների ընթացքում։
Պապիկս լուռ նստած էր։
Բժիշկը շարունակեց.
— Առանց այս գրառումների անհրաժեշտ տեղեկությունները հավաքելը կարող էր ավելի երկար տևել։
Նայեցի պապիկիս։
Նա առաջին անգամ երկար ժամանակ անց թեթև ժպտաց։
Հաջորդ շաբաթներին լրացուցիչ հետազոտություններ անցա։
Բժիշկները փաստաթղթերը լրացրին և ուղարկեցին ծրագրի պատասխանատուներին։
Մենք սպասում էինք պատասխանի։
Երկու ամիս անց մայրիկս զանգ ստացավ։
Նա երկար խոսեց, հետո նստեց աթոռին։
Նրա աչքերը լցվել էին։
Վախեցա։
— Մա՛մ, ի՞նչ է պատահել։
Նա ժպտաց արցունքների միջից։
— Անի՛, քեզ ընդունել են ծրագրում։
Մի քանի վայրկյան չէի կարողանում խոսել։
Հետո վազեցի պապիկիս մոտ։
Նա նստած էր պատուհանի մոտ՝ իր կապույտ տետրը ծնկներին։
Բռնեցի նրա ձեռքը։
— Պապի՛կ, ներիր, որ մտածեցի՝ ուզում ես ինձ վատություն անել։
Նա ինձ գրկեց։
— Կարևոր չէ, թե այն օրը ինչ մտածեցիր, աղջի՛կս։ Կարևորը՝ հիմա գիտես ամբողջ ճշմարտությունը։
Նա մի պահ լռեց։
— Եվ ես էլ սովորեցի, որ նույնիսկ բարի մտադրությամբ չի կարելի երեխայից թաքցնել այն, ինչ անմիջապես իրեն է վերաբերում։
Գլուխս դրեցի նրա ուսին։
Այդ օրը առաջին անգամ պապիկիս հաստ կապույտ տետրը ձեռքս վերցրի առանց վախենալու։
Այն այլևս սարսափելի գաղտնիք չէր թվում։
Դա տարիների ընթացքում հավաքված իմ առողջական պատմությունն էր։
Իսկ դրա վերջին էջում պապիկս նոր գրառում արեց։
«Ծրագրին մասնակցությունը հաստատված է»։
Նա ցույց տվեց ինձ այդ տողը։
— Տեսնո՞ւմ ես, Անի՛։ Մենք հասցրինք։
Եվ առաջին անգամ այդ ամբողջ պատմության ընթացքում ես էլ ժպտացի՝ առանց վախի։
