Հագուստի արտադրամասի տնօրենը մորս բեմ հրավիրեց ու ոսկեգույն ժամացույց նվիրեց՝ երեսունհինգ տարվա աշխատանքի համար։ Բոլորը ծափահարում էին։ Մայրս՝ 64-ամյա Անահիտը, վերցրեց ժամացույցը, մի քանի վայրկյան նայեց, հետո դրեց հատակին ու ասաց. «Սա չեմ վերցնի։ Նախ վճարեք այն տասներկու կանանց, որոնց անունները ջնջել եք աշխատակիցների ցուցակից»։
Դահլիճում կատարյալ լռություն տիրեց։
Տնօրենը գունատվեց։
— Տիկի՛ն Անահիտ, սա տոնական միջոցառում է։ Նման հարցերը հետո կքննարկենք։
Բայց մայրս չհեռացավ։
— Նրանք երկու ամիս աշխատել են։ Նրանց կարած հագուստներն արդեն վաճառվում են, իսկ իրենք դեռ աշխատավարձ չեն ստացել։
Տնօրենը պահանջեց անջատել խոսափողը։
Հենց այդ պահին դահլիճի վերջին շարքից տասներկու կին ոտքի կանգնեցին։
Նրանցից մեկը՝ ձեռնափայտով տարեց դերձակուհի, բարձրացրեց թղթե ծրարն ու ասաց.
— Այստեղ իմ չստացած աշխատավարձի հաշվարկն է։ Երեք շաբաթ է՝ աղջկաս խոստանում եմ, որ կվճարեմ համալսարանի վարձը։ Իսկ դուք մեզ ասում եք՝ համբերեք։
Բոլորը շրջվեցին դեպի տնօրենը։
Նա փորձեց բացատրել, թե ընկերությունը ֆինանսական դժվարություններ ունի։
Բայց մայրս պայուսակից հանեց պատվերի ընդունման թերթիկն ու ասաց.
— Իսկ այս փաստաթղթով երեկ նույն արտադրանքը պատվիրատուին եք հանձնել և հաստատել, որ բոլոր աշխատանքները վճարված են։
Այդ պահին առաջին շարքից վեր կացավ մի տղամարդ։
Պարզվեց՝ հենց պատվիրատու կազմակերպության ներկայացուցիչն էր։
Նա նայեց տնօրենին ու ասաց.
— Մենք ձեզ գումարը փոխանցել ենք։ Եթե աշխատողները չեն ստացել իրենց բաժինը, պետք է անմիջապես պարզենք՝ ուր է գնացել այն։
Ես նստած էի դահլիճի մեջտեղում և զգում էի, թե ինչպես են ձեռքերս դողում։
Մայրս առաջին անգամ հրապարակավ հակադրվում էր մարդուն, որի մոտ աշխատել էր իմ ամբողջ կյանքի ընթացքում։
Եվ ես դեռ չգիտեի, որ նա այդ երեկո պատրաստվում էր ոչ միայն ուրիշների, այլև իր աշխատանքից հրաժարվել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Մորս անունը Անահիտ է։
Երբ դեռ փոքր էի, նրան հաճախ տեսնում էի կարի մեքենայի առաջ նստած։
Առավոտյան շուտ գնում էր արտադրամաս։
Երեկոյան տուն էր գալիս հոգնած, բայց միշտ մի փոքր ժամանակ գտնում էր ինձ համար։
Նա կարող էր կարված զգեստին նայելով հասկանալ՝ որտեղ է սխալը։
Երբեմն նույնիսկ կես միլիմետրի տարբերությունն էր նկատում։
Արտադրամասում բոլորը նրան «վարպետ Անահիտ» էին անվանում։
Տարիների ընթացքում նա տասնյակ երիտասարդ կանանց էր սովորեցրել մասնագիտությունը։
Դրանցից մի քանիսը հետո սեփական փոքրիկ արտադրամասեր էին բացել։
Բայց մայրս երբեք չէր հեռացել։
Ասում էր.
— Այս մեքենաների ձայնին սովորել եմ, աղջի՛կս։ Այստեղ ամբողջ կյանքս է։
Մինչև վերջին երկու ամիսները։
Ամեն ինչ սկսվել էր մեծ պատվերից։
Արտադրամասը պետք է հազարավոր դպրոցական համազգեստներ կարեր։
Ժամկետը կարճ էր։
Տնօրենը՝ Կարենը, աշխատակիցներին խնդրել էր լրացուցիչ հերթափոխերով աշխատել։
Նա նաև տասներկու դերձակուհիների առաջարկել էր պատվերի մի մասը կատարել տանը։
Կանանցից շատերը համաձայնել էին։
Ոմանք փոքր երեխաներ ունեին։
Ոմանք խնամում էին տարեց ծնողներին։
Տնից աշխատելու հնարավորությունը նրանց հարմար էր։
Պայմանավորվել էին պատրաստի հագուստը հանձնել արտադրամաս, որտեղ յուրաքանչյուր խմբաքանակը կընդունվեր և կհաշվարկվեր։
Առաջին շաբաթներին ամեն ինչ կարգին էր։
Բայց հետո վճարումները ուշացան։
Սկզբում ասում էին՝ մի քանի օր սպասեք։
Հետո՝ պատվիրատուն դեռ գումարը չի փոխանցել։
Վերջապես մի օր տասներկու կանանց հայտնեցին, որ նրանք այլևս չեն նշվում գործող աշխատակիցների ցուցակում։
Իբր այդ աշխատանքը կատարվել էր առանձին պատվերով, որի հաշվարկները դեռ պարզված չեն։
Կանայք ապշել էին։
Նրանք ունեին աշխատանքի վերաբերյալ հաղորդագրություններ, հանձնման փաստաթղթեր և նախորդ պայմանավորվածություններ։
Բայց փողը չէին ստացել։
Մայրս առաջինը գնացել էր տնօրենի մոտ։
— Կարե՛ն, այդ կանայք աշխատել են։ Հագուստը բերել են, դուք ընդունել եք։
Տնօրենը պատասխանել էր.
— Անահի՛տ, ես ամեն ինչ կարգավորելու եմ։
— Ե՞րբ։
— Երբ գումարը ստանանք։
Մայրս չի բավարարվել պատասխանով։
Հաջորդ օրը կրկին էր գնացել։
Հետո՝ երրորդ անգամ։
Վերջապես Կարենը բարկացել էր։
— Դուք ձեր աշխատանքով զբաղվեք։ Ես գիտեմ՝ ինչպես ղեկավարել ընկերությունը։
Մայրս լուռ դուրս էր եկել։
Բայց հենց այդ օրը որոշել էր, որ հարցը չի թողնի մոռացության։
Մայրս հավաքել էր կանանց հանձնման փաստաթղթերի պատճենները։
Յուրաքանչյուրն ուներ պատրաստած հագուստի քանակը, հանձնման օրը և պատասխանատուի ստորագրությունը։
Հետո օգնություն էր խնդրել հաշվապահությունից մի աշխատակցուհու, որին երկար տարիներ ճանաչում էր։
Նա կարողացել էր տրամադրել կանանց աշխատանքների վերաբերյալ այն հաշվարկները, որոնց հասանելիությունն ուներ՝ առանց գաղտնի անձնական տեղեկություններ բացահայտելու։
Պարզվել էր, որ պատրաստի արտադրանքի ընդունումն արձանագրված է։
Բայց կանանց վճարումների հարցը մնացել էր չլուծված։
Այդ ընթացքում տնօրենի գրասենյակում արդեն պատրաստվում էին մեծ տոնական միջոցառմանը։
Մայրիկիս երեսունհինգ տարվա աշխատանքը ցանկանում էին նշել։
Տպել էին շնորհակալագրեր։
Պատվիրել հյուրասիրություն։
Նույնիսկ հատուկ նվեր էին գնել։
Ոսկեգույն ժամացույց։
Երբ մայրս այդ մասին իմացավ, միայն մի բան ասաց.
— Հետաքրքիր է՝ ժամացույցի համար փող կա, աշխատավարձի համար՝ չկա։
Միջոցառման օրը դահլիճը լիքն էր։
Ես նստած էի առաջին շարքերում։
Մայրս՝ աշխատակիցների հետ։
Տնօրենը բարձրացավ բեմ։
Խոսեց ընկերության հաջողությունների մասին։
Հետո առանձնահատուկ շնորհակալություն հայտնեց մորս։
— Տիկին Անահիտի նման մարդիկ մեր արտադրամասի հենասյունն են։
Բոլորը ծափահարեցին։
Մայրս բարձրացավ բեմ։
Տնօրենը հանձնեց ժամացույցը։
Եվ հենց այդ պահին մայրս ասաց այն խոսքերը, որոնք փոխեցին ամբողջ երեկոն։
— Նախ վճարեք այն տասներկու կանանց, որոնց անունները ջնջել եք ցուցակից։
Դահլիճի վերջին շարքից ոտքի կանգնած կանայք մոտեցան բեմին։
Նրանցից մեկը՝ Գայանեն, ձեռքին հաշվարկի թերթիկ ուներ։
Մյուսը՝ Սիրանուշը, բերել էր պատվերի հանձնման պատճենը։
Երրորդը ցույց տվեց հեռախոսի հաղորդագրությունները, որոնցով իրեն աշխատանք էին հանձնարարել։
Տնօրենը փորձեց հանգստացնել իրավիճակը։
— Մենք ֆինանսական հարցերը հրապարակավ չենք լուծում։
Մայրս պատասխանեց.
— Երկու ամիս է՝ առանձին փորձում ենք։ Հենց դրա համար էլ հիմա այստեղ ենք։
Այդ պահին պատվիրատու կազմակերպության ներկայացուցիչը՝ պարոն Դավիթը, մոտեցավ։
Նա խնդրեց ներկայացնել համապատասխան փաստաթղթերը։
Հետո հեռախոսով կապվեց իր ընկերության հաշվապահության հետ։
Մի քանի րոպե անց հաստատեց, որ պայմանագրով նախատեսված փոխանցումների զգալի մասն արդեն կատարված է։
Կարենը սկսեց բացատրել, թե գումարի մի մասը ծախսվել է սարքավորումների ու ընթացիկ պարտավորությունների համար։
Դավիթը նայեց նրան։
— Բայց ձեր ֆինանսական որոշումները չեն կարող պատճառ դառնալ, որ աշխատած մարդիկ չստանան իրենց հասանելիքը։
Այդ երեկո ոչ ոք կախարդական ձևով գումար չստացավ։
Բայց կատարվեց մի բան, որին կանայք երկար էին սպասել։
Տնօրենը բոլորի ներկայությամբ ընդունեց, որ նրանց կատարված աշխատանքների հաշվարկները դեռ փակված չեն։
Կազմվեց արձանագրություն։
Նշվեցին չվճարված գումարներն ու փաստաթղթերը։
Պատվիրատուն պահանջեց լրացուցիչ պարզաբանում և ժամանակավորապես կասեցրեց նոր պատվերի հաստատումը՝ մինչև խնդրի ուսումնասիրությունը։
Կանայք նաև միասին դիմեցին իրավաբանական խորհրդատվության և աշխատանքային վերահսկող մարմնին։
Մի քանի օր անց տնօրենությունը ներկայացրեց վճարումների գրավոր ժամանակացույց։
Առաջին փոխանցումները կատարվեցին հաջորդ շաբաթ։
Մնացած գումարների վերադարձը շարունակվեց վերահսկվող ընթացակարգով։
Բայց ինձ համար այդ պատմության ամենակարևոր պահը դեռ առջևում էր։
Միջոցառումից հետո մայրս տուն եկավ շատ հոգնած։
Նստեց խոհանոցում։
Ես թեյ պատրաստեցի։
— Մա՛մ, ինչո՞ւ ինձ չէիր ասել, թե ինչ ես պատրաստվում անել։
Նա ժպտաց։
— Որովհետև կփորձեիր ինձ հետ պահել։
— Գուցե։
— Գիտեմ։
Ես նստեցի կողքին։
— Բայց հիմա ի՞նչ է լինելու քո աշխատանքը։
Մայրս երկար նայեց թեյի բաժակին։
Հետո ասաց.
— Ես այսօր դիմում եմ գրել։
— Ի՞նչ դիմում։
— Որ հեռանում եմ։
Ես ապշեցի։
— Մա՛մ, երեսունհինգ տարի այնտեղ ես աշխատել։
— Գիտեմ։
— Ինչո՞ւ հիմա։
Նա ծանր շունչ քաշեց։
— Որովհետև այլևս չեմ ուզում ամեն առավոտ մտնել այնպիսի տեղ, որտեղ մարդկանց աշխատանքի մասին գեղեցիկ խոսում են բեմից, բայց նրանց վճարելու հարցը ամիսներով հետաձգում են։
Ես չգիտեի՝ ինչ ասել։
Մայրս շարունակեց.
— Ես չեմ հեռանում կարելուց։ Ես հեռանում եմ այդ գործելակերպից։
Մի քանի շաբաթ անց Գայանեն զանգեց մորս։
Նրա ձայնը հուզված էր։
— Անահի՛տ ջան, առաջին անգամ ամբողջ գումարը ստացել եմ։
Պարզվեց՝ Գայանեի չվճարված աշխատավարձի մնացորդը վերջապես փոխանցվել էր։
Նա կարողացել էր վճարել դստեր ուսման ծախսերի այն մասը, որի համար ամիսներով անհանգստանում էր։
Մայրս լսեց։
Հետո պարզապես ասաց.
— Շատ լավ է, Գայանե՛ ջան։
Երբ հեռախոսը դրեց, նրա աչքերը խոնավ էին։
— Հիմա գոնե հանգիստ կլինեմ,— շշնջաց։
Մի ամիս անց մայրս փոքրիկ կարի սրահ բացեց։
Ոչ մեծ։
Ընդամենը երկու մեքենայով։
Մի քանի նախկին գործընկերներ ժամանակ առ ժամանակ գալիս էին օգնելու։
Նրանք պայմանավորվել էին ամեն պատվերից առաջ հստակ գրել աշխատանքների ծավալն ու վճարելու պայմանները։
Մայրս ասում էր.
— Չեմ ուզում, որ որևէ մեկը ստիպված լինի իր աշխատավարձը խնդրել։
Մի օր գնացի նրա մոտ։
Սեղանին փոքրիկ ժամացույց կար։
Սովորական, էժան ժամացույց։
Հարցրի.
— Սա նոր ե՞ս գնել։
Մայրս ծիծաղեց։
— Գայանեն է նվիրել։
Վրան փոքրիկ գրություն կար.
«Անահիտին՝ այն օրվա հիշատակին, երբ մեզ համար ժամանակ գտավ»։
Ես ժպտացի։
— Ոսկեգույն ժամացույցից ավելի լա՞վն է։
Մայրս վերցրեց այն։
Նայեց։
Հետո պատասխանեց.
— Շատ ավելի լավը։
Երբեմն դեռ հիշում եմ այն երեկոն։
Լույսերով զարդարված դահլիճը։
Ծափահարությունները։
Ոսկեգույն ժամացույցը։
Եվ մորս՝ բեմում կանգնած, երբ բոլորն սպասում էին, որ պարզապես շնորհակալություն հայտնի տնօրենի նվերի համար։
Բայց նա որոշեց խոսել տասներկու կանանց մասին, որոնց աշխատանքը արդեն ընդունված էր, իսկ գումարը՝ չվճարված։
Այդ օրը մայրս ոչ մեկին չէր խնդրում իրեն հերոս համարել։
Նա միայն պահանջում էր, որ աշխատած մարդկանց նկատմամբ արդար վարվեն։
Եվ երբ տասներկու կանայք ոտքի կանգնեցին, դահլիճում բոլորը հասկացան՝ սա մեկ դերձակուհու անձնական դժգոհությունը չէ։
Սա այն մարդկանց ձայնն էր, որոնք ամիսներով սպասել էին իրենց վաստակած գումարին։
Իսկ ոսկեգույն ժամացույցը այդ երեկո այդպես էլ մնաց բեմի հատակին։
