Եղբայրս մեր հայրական տան վաճառքի օրը գնորդի աչքի առաջ պատռեց տեղափոխության ցուցակն ու հայտարարեց. «Էս տունը ոչ մեկը չի լքի»։ Ես նրան մեղադրեցի մորս տարիների երազանքը փչացնելու մեջ։ Բայց երբ մայրս սեղանին դրեց այն փոքրիկ տետրը, որի մասին ոչ ոք չգիտեր, եղբայրս հանկարծ ասաց. «Մա՛մ, դու էսքան տարի ամեն ամիս ինձ ինչո՞ւ ես սպասել»։
Մեր հայրական տունը վաթսուն տարեկան էր։
Մեծ բակ ուներ, հին ընկուզենի և պատշգամբ, որտեղ հայրս ամեն երեկո նստում էր։
Բայց հորս մահից հետո մայրս՝ յոթանասունվեցամյա Սեդան, այնտեղ մենակ էր մնացել։
Ձմռանը տունը դժվար էր տաքացնել։
Լոգարանը տան մյուս ծայրում էր։
Վերջին շրջանում մայրս աստիճաններով էլ էր դժվարությամբ բարձրանում։
Ես՝ քառասուներեքամյա Անահիտս, ամիսներով համոզում էի նրան տեղափոխվել փոքր բնակարան՝ քաղաքի կենտրոնին ավելի մոտ։
Վերջապես համաձայնել էր։
Գնորդ էինք գտել։
Նոր բնակարանն էլ ընտրել։
Բայց վաճառքի պայմանավորվածությունը վերջնականացնելու օրը եղբայրս՝ Աշոտը, հանկարծ եկավ ու սեղանից վերցրեց տեղափոխության ցուցակը։
— Էս ի՞նչ եք անում։
— Մամայի իրերն ենք դասավորում,— պատասխանեցի։
Նա թուղթը պատռեց։
— Էս տունը ոչ մեկը չի լքի։
Գնորդը շփոթված վեր կացավ։
Ես բարկությունից դողում էի։
— Աշո՛տ, դու իրավունք չունես մամայի փոխարեն որոշելու։
— Էս հայրական տունն է։ Չեք կարող ուղղակի վաճառել։
Մայրս ոչինչ չէր ասում։
Հետո մտավ իր սենյակ ու վերադարձավ փոքրիկ մուգ տետրով։
Դրեց սեղանին։
— Աշո՛տ, էս բացի՛ր։
Եղբայրս թերթեց առաջին էջը։
Գրված էր.
«Մարտի վերջին շաբաթ։ Աշոտը խոստացավ գալ։ Չեկավ»։
Հաջորդ էջին՝ ապրիլ։
Հետո մայիս։
Տետրում երեք տարվա ամսաթվեր կային։
Գրեթե ամեն ամսվա դիմաց նույն նախադասությունը։
«Սպասեցի։ Չեկավ»։
Աշոտի ձեռքերը սկսեցին դողալ։
— Մա՛մ, դու էսքան տարի ամեն ամիս ինձ ինչո՞ւ ես սպասել։
Մայրս նայեց նրան։
— Որ միասին որոշեինք՝ էս տունն ինչ անենք։ Բայց դու ամեն անգամ ասում էիր՝ պահի՛ր, մա՛մ, մի քիչ էլ պահի՛ր։
Հետո բացեց տետրի վերջին էջը։
Այնտեղ արդեն հասցե էր գրված։
Նոր բնակարանի հասցեն։
Ու կողքին՝ երեք բառ.
«Այս անգամ կգնամ»։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Աշոտը փակեց տետրը։
Երկար ժամանակ ոչինչ չասաց։
Գնորդը՝ մոտ հիսուն տարեկան մի տղամարդ, անհարմար զգաց իրեն։
— Ես երևի ավելի ուշ գամ,— ասաց։
Մայրս գլխով արեց։
— Ճիշտ կլինի։ Մենք դեռ ընտանիքով խոսելու բան ունենք։
Երբ գնորդը հեռացավ, Աշոտը նստեց հորս հին աթոռին։
— Մա՛մ, ես գիտեի, որ դու ինձ սպասում ես։ Բայց չէի հասկանում՝ ամեն ամիս գրի ես առնում։
Մայրս պատասխանեց.
— Որ ինքս էլ չմոռանամ՝ ինչքան եմ սպասել։
Հորս մահից հետո Աշոտը գրեթե ամեն ամիս խոստանում էր գալ ու միասին տան գործերը կարգավորել։
Սկզբում պետք էր տանիքը վերանորոգել։
Հետո՝ խողովակները փոխել։
Մի անգամ էլ մայրս ցանկացել էր առաջին հարկում փոքրիկ լոգարան սարքել, որ այլևս երկար միջանցքով չգնա։
Աշոտը միշտ ասում էր.
— Մա՛մ, մի քիչ սպասի՛ր։ Էս ամիս գործերս շատ են։
Նա ապրում էր ընդամենը քառասուն կիլոմետր հեռու։
Ընտանիք ուներ, աշխատում էր շինարարությունում։
Հաճախ իսկապես զբաղված էր։
Բայց երեք տարվա ընթացքում ոչ մի անգամ չէր գտել ժամանակ՝ մոր հետ նստելու ու տան հետագա ճակատագիրը որոշելու համար։
Փոխարենը ամեն անգամ հեռախոսով կրկնում էր.
— Հայրական տունը չենք վաճառելու։
— Դու գիտե՞ս՝ ես անցած ձմեռ քանի գիշեր եմ խոհանոցում քնել,— հարցրեց մայրս։
Աշոտը զարմացավ։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև ննջասենյակը շատ ցուրտ էր։ Խոհանոցում վառարան կար, էնտեղ էի քնում։
Ես էլ առաջին անգամ էի լսում այդ մասին։
— Մա՛մ, ինչո՞ւ ինձ չէիր ասում։
Նա նայեց ինձ։
— Դու ամեն շաբաթ գալիս էիր, տունը տաքացնում, գնումներ անում։ Չէի ուզում ավելի շատ անհանգստանաս։
Աշոտը գլուխը կախեց։
— Իսկ ինձ ինչո՞ւ չէիր ասում։
Մայրս պատասխանեց.
— Ասել եմ, տղա՛ս։ Մի քանի անգամ։ Դու ասում էիր՝ գարնանը կանենք։
Այդ պահին հասկացա՝ տետրը պարզապես բաց թողած այցելությունների ցուցակ չէր։
Այն այն բոլոր գործերի ցանկն էր, որոնք մայրս հետաձգել էր՝ սպասելով որդուն։
Յուրաքանչյուր էջի ներքևում փոքրիկ նշումներ կային։
«Պատուհանը նորից ջուր թողեց»։
«Վառարանի ծուխը պետք է ստուգել»։
«Բակի սալերը սայթաքուն են»։
«Լոգարանի դռան բռնակը փոխել»։
Եվ յուրաքանչյուր ամսվա վերջին՝ նույն բառը։
«Սպասեցի»։
Մայրս հանկարծ ասաց.
— Ես մի օր հասկացա, որ իմ ամբողջ կյանքն է դարձել սպասել։
Աշոտը բարձրացրեց գլուխը։
— Մա՛մ…
— Սպասել, որ տունը նորոգվի։ Սպասել, որ դուք ժամանակ ունենաք։ Սպասել, որ ես նորից կարողանամ էս աստիճաններով բարձրանալ։
Նա ձեռքը դրեց տետրին։
— Բայց ես արդեն յոթանասունվեց տարեկան եմ, տղա՛ս։ Չեմ ուզում մնացած տարիներս էլ սպասելով անցկացնել։
Աշոտը հանկարծ վեր կացավ։
— Լավ, մա՛մ։ Ես հիմա կանեմ ամեն ինչ։ Վարպետներ կբերեմ, տունը նորից կսարքեմ։
Մայրս գլուխը տարուբերեց։
— Չէ՛։
— Ինչպե՞ս թե չէ։
— Ես տունը նորոգելու որոշում չեմ կայացրել։ Ես որոշել եմ տեղափոխվել։
Աշոտը շփոթվեց։
— Բայց եթե ամեն ինչ հարմար դարձնենք, ինչո՞ւ պիտի գնաս։
Մայրս հանգիստ պատասխանեց.
— Որովհետև ես այլևս էստեղ ապրել չեմ ուզում։
Այդ խոսքերից հետո սենյակում լռություն տիրեց։
Ես նայեցի եղբորս։
Նրա աչքերը լցվել էին։
— Մա՛մ, ես մտածում էի՝ եթե տունը վաճառենք, պապայի հետ կապված ամեն ինչ կկորցնենք։
Մայրս մոտեցավ։
— Աշո՛տ, պապայի հիշողությունը էս պատերը չեն։
Եղբայրս մատով ցույց տվեց պատշգամբը։
— Բայց ինքը ամեն երեկո էնտեղ էր նստում։
— Գիտեմ։ Ես էլ էի նստում կողքին։ Ու ես էլ եմ կարոտում իրեն։
Մայրս մի պահ լռեց։
— Բայց քո հայրը երբեք չէր ցանկանա, որ ես էս մեծ տանը մենակ մնամ միայն նրա համար, որ պատշգամբը չփոխվի։
Աշոտը նստեց։
Առաջին անգամ այլևս չէր փորձում հակաճառել։
Նոր բնակարանը փոքր էր, բայց հարմար։
Առաջին հարկում էր։
Մուտքի մոտ աստիճաններ գրեթե չկային։
Լոգարանը մոտ էր ննջասենյակին։
Բուժկետն ու խանութները՝ քայլելու հեռավորության վրա։
Մայրս այն ընտրել էր հենց այդ պատճառով։
Ոչ թե որովհետև ավելի նոր էր։
Այլ որովհետև կարող էր այնտեղ ավելի ինքնուրույն ապրել։
— Ես էդ բնակարանում արդեն պատկերացնում եմ առավոտներս,— ասաց նա։
— Ինչպե՞ս,— հարցրի։
— Արթնանում եմ, թեյ եմ խմում, հետո գնում զբոսնելու։ Առանց մտածելու՝ բակի աստիճաններից ոնց պիտի իջնեմ։
Եղբայրս լսում էր։
Հետո կամաց հարցրեց.
— Մա՛մ, իսկ ինձ համար տեղ կա՞ էնտեղ։
Մայրս ժպտաց։
— Եթե այցելես՝ իհարկե։
Հաջորդ շաբաթ գնորդի հետ նորից հանդիպեցինք։
Աշոտը այս անգամ մասնակցեց խոսակցությանը՝ առանց խանգարելու։
Պարզվեց՝ գնորդը ցանկանում էր տունը պահպանել ու նորոգել, ոչ թե քանդել։
Սակայն մենք նրան ոչ մի պայման չէինք պարտադրում հին տան իրերի մասին՝ առանց նախապես համաձայնեցնելու։
Մայրս խնդրեց, որ մինչ գործարքի ավարտը թույլ տան վերցնել իր համար թանկ մի քանի իրերը։
Գնորդը համաձայնեց։
Նա արդեն տեսել էր տունը և գիտեր, որ վաճառվում է առանց շարժական կահույքի մեծ մասի։
Տեղափոխության օրը եղբայրս առաջինը եկավ։
Առավոտյան ութին։
Ես զարմացա։
— Աշո՛տ, էսքան շուտ ինչո՞ւ։
Նա ժպտաց։
— Էս անգամ չեմ ուզում, որ մաման սպասի։
Մայրս լսեց։
Բայց ոչինչ չասաց։
Պարզապես մեկնեց նրան արկղերի ցուցակը։
— Դե սկսի՛ր, տղա՛ս։
Մենք երեքով սկսեցինք դասավորել իրերը։
Հորս գրքերը։
Մորս սպասքը։
Մի քանի հին կահույք։
Եվ փոքրիկ մուգ տետրը։
Երբ հասանք պատշգամբի իրերին, Աշոտը կանգ առավ հորս աթոռի մոտ։
— Մա՛մ, էս աթոռը կտանե՞նք։
Մայրս մի քիչ մտածեց։
— Եթե տեղավորվի, տար։
Նոր բնակարանում աթոռը դրեցինք պատուհանի մոտ։
Այնտեղից երևում էր փոքրիկ այգի։
Աշոտը նստեց։
Հետո ժպտաց։
— Պապայի աթոռը լավ տեղ գտավ։
Մայրս նայեց նրան։
— Այ հիմա կարող ես երբեմն գալ ու էստեղ նստել։
Տեղափոխությունից հետո առաջին ամիսը մայրս դեռ հաճախ էր հին տունը հիշում։
Մի անգամ զանգեց։
— Անի՛, գիտե՞ս, երեկ երազում մեր հին բակն էի տեսել։
— Տխրե՞լ ես, մա՛մ։
— Մի քիչ։ Բայց առավոտյան վեր կացա, գնացի զբոսնելու։ Էստեղ շատ հարմար է։
Ես ժպտացի։
Նա շարունակեց.
— Ու մի բան էլ կա։ Աշոտը երեկ եկել էր։
Զարմացա։
— Առանց նախապես խոստանալո՞ւ։
— Զանգեց, ասաց՝ մա՛մ, կարո՞ղ եմ գալ։ Եկավ, միասին թեյ խմեցինք։
Մի ամիս անց երեքով նորից հավաքվեցինք մորս բնակարանում։
Աշոտը նստած էր հորս աթոռին։
Ես խոհանոցում թեյ էի պատրաստում։
Մայրս հանկարծ հանեց փոքրիկ տետրը։
Ես զարմացա։
— Մա՛մ, էդ դեռ պահո՞ւմ ես։
Նա ժպտաց։
— Պահում եմ։ Բայց հիմա ուրիշ բանի համար։
Բացեց վերջին էջը։
Այնտեղ նոր գրառում կար։
«Այս ամիս Աշոտը եկավ։ Ինքը զանգեց։ Միասին թեյ խմեցինք»։
Եղբայրս երկար նայեց գրությանը։
Հետո բռնեց մորս ձեռքը։
— Մա՛մ, հաջորդ շաբաթ էլ կգամ։
Մայրս ժպտաց։
— Գիտեմ, տղա՛ս։ Բայց եթե չկարողանաս, նախապես ասա։ Ես իմ օրը միայն քեզ սպասելով չեմ անցկացնելու։
Աշոտը գլխով արեց։
Երբ տուն էի վերադառնում, մայրս պատուհանից ձեռքով արեց ինձ։
Նրա հետևում հորս հին աթոռն էր։
Նոր պատերը։
Փոքրիկ խոհանոցը։
Ու մի տուն, որտեղ մայրս վերջապես կարող էր ինքնուրույն որոշել՝ ինչպես անցկացնել իր օրը։
Եղբայրս երկար ժամանակ կարծում էր, թե հայրական տունը պահելով՝ հորս հիշողությունն է պաշտպանում։
Բայց վաճառքի օրը, երբ պատռեց տեղափոխության ցուցակը, իրականում քիչ մնաց մորս կյանքը նորից հետաձգեր։
Բարեբախտաբար այս անգամ մայրս չսպասեց։
Նա տեղափոխվեց։
Իսկ մենք վերջապես սկսեցինք այցելել նրան ոչ թե պարտադիր գործերը կատարելու, այլ պարզապես նրա հետ ժամանակ անցկացնելու համար։
