Տղաս ինձ խնդրեց երեք օր տնից դուրս չգալ։ Չհասկացա՝ ինչու, մինչև մեր դուռը երեք անծանոթ կին եկան՝ ծաղիկներով ու արցունքն աչքերին։ Երբ ասացին, թե ինչ հիվանդություն ունեմ, քիչ մնաց ուշաթափվեի։
Շաբաթ առավոտյան դռան զանգը հնչեց։
Շեմին երեք կին էին կանգնած։ Նրանցից մեկը ծաղկեփունջ ուներ, մյուսը՝ մրգերով լի պայուսակ։
— Տիկի՛ն Սոնա, ներեցեք, որ առանց զգուշացնելու ենք եկել։ Ուզում էինք ձեզ տեսնել։
Ես՝ հիսունինը տարեկան Սոնաս, զարմացած նայեցի նրանց։
— Մենք ճանաչո՞ւմ ենք իրար։
— Ձեր տղայի՝ Սարոյի գործընկերներն ենք։
Ներս հրավիրեցի։
Կանայք անհարմար նստեցին հյուրասենյակում։ Նրանցից մեկը շարունակ աչքերն էր սրբում։
Վերջապես հարցրի.
— Երեխանե՛ր, ինչ-որ բա՞ն է պատահել Սարոյին։
Ամենատարեց կինը բռնեց ձեռքս։
— Սոնա՛ ջան, մենք գիտենք, որ հիվանդությունը վերադարձել է։ Ուզում ենք իմանաք՝ մենակ չեք։
Սառեցի։
Տասներկու տարի առաջ քաղցկեղ էի ունեցել։ Երկար բուժումից հետո առողջական վիճակս կայունացել էր։ Կանոնավոր ստուգվում էի, և վերջին հետազոտություններով հիվանդության վերադարձ չէր հայտնաբերվել։
— Ի՞նչ վերադարձ։ Ո՞վ է ձեզ նման բան ասել։
Կանայք զարմացած իրար նայեցին։
— Սարոն։ Ասաց՝ նորից քիմիաթերապիա եք ստանում։ Աշխատավայրում բոլորս գումար ենք հավաքել՝ ձեր բուժման համար։
Ամբողջ մարմինս թուլացավ։
Հիշեցի, որ երեք օր առաջ տղաս խնդրել էր տանից դուրս չգալ։
Ասել էր՝ շրջակայքում վարակ կա, չարժե ռիսկի դիմել։
Իսկ հիմա հասկացա, թե ինչից էր իրականում վախենում։
Նրանցից մեկը հեռախոսը մեկնեց ինձ։
Էկրանին աշխատակիցների ընդհանուր խմբի հաղորդագրությունն էր։
Սարոն գրել էր.
«Մայրիկիս վիճակը շատ ծանր է։ Գուցե բուժման հաջորդ փուլին չհասցնենք։ Շնորհակալ եմ բոլորիդ՝ մեզ օգնելու համար»։
Կանանցից մեկը կամաց հարցրեց.
— Սոնա՛ ջան, իսկ դուք չգիտեի՞ք, որ ձեր բուժման համար արդեն մեկ միլիոն վեց հարյուր հազար դրամ ենք փոխանցել։
Այդ պահին դուռը նորից բացվեց։
Ներս մտավ Սարոն։
Տեսնելով հյուրերին՝ գունատվեց։
Իսկ ես միայն մի բան հարցրի.
— Տղա՛ս, ինչո՞ւ ես մարդկանց ասել, որ մայրդ մահանում է։
Նա լուռ նայեց ինձ։
Հետո շշնջաց.
— Մա՛մ, խնդրում եմ, նրանց ներկայությամբ մի՛ խոսիր։ Եթե հիմա ամեն ինչ ասես, ես կարող եմ ոչ միայն աշխատանքս կորցնել…
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
— Իսկ էլ ի՞նչ կարող ես կորցնել, Սարո՛,— հարցրի։
Տղաս դուռը փակեց։
Նա երեսունչորս տարեկան էր։ Վերջին ութ տարիներին աշխատում էր շինանյութի առևտրով զբաղվող մի մասնավոր ընկերությունում։
Միշտ պատասխանատու մարդ էի համարել նրան։
Այդ պահին, սակայն, տեսնում էի բոլորովին անծանոթ մեկին։
Կանանցից մեկը՝ Մանուշակը, վեր կացավ։
— Սարո՛, մայրիկդ ասում է՝ հիվանդությունը չի վերադարձել։ Սա ճի՞շտ է։
Տղաս գլխով արեց։
— Ճիշտ է։
— Իսկ մեր հավաքած գումա՞րը։
Սարոն չպատասխանեց։
Ես մոտեցա նրան։
— Որտե՞ղ է էդ գումարը։
Նա վերջապես արտասանեց.
— Ծախսել եմ, մա՛մ։
Մանուշակի դեմքը փոխվեց։
— Սարո՛, մեզ ասում էիր՝ բժիշկներին ես վճարում։
— Ես հետ եմ տալու։ Ամեն ինչ վերադարձնելու եմ։
— Բայց ինչի՞ վրա ես ծախսել։
Տղաս նստեց բազմոցին։
Եվ սկսեց պատմել։
Վեց ամիս առաջ Սարոն կնոջից թաքուն փոքրիկ ավտոպահեստամասերի խանութ էր բացել ընկերոջ հետ։
Գործը սկզբում վատ չէր գնում։
Հետո գործընկերը հեռացել էր, պարտքերը կուտակվել էին, իսկ Սարոն շարունակում էր համոզել ինքն իրեն, թե շուտով ամեն ինչ կկարգավորվի։
Նա չէր ուզում կնոջը՝ Նունեին, ասել, որ խնայողությունների մի մասն արդեն ծախսել է։
Չէր ուզում ինձ էլ խոստովանել։
Փոխարենը սկսեց տարբեր մարդկանցից պարտքով գումար վերցնել։
Երբ աշխատանքի վայրում հարցրել էին, թե ինչու է վերջին շրջանում այդքան լարված, ինքնաբերաբար ասել էր.
— Մամայիս առողջական վիճակը նորից վատացել է։
Մի քանի գործընկեր ցանկացել էին օգնել։
Սարոն սկզբում հրաժարվել էր։
Հետո հասկացել էր, որ կարող է այդ օգնությամբ փակել պարտքերի մի մասը։
Եվ սկսվել էր սուտը։
Մի անգամ ասել էր՝ թանկ հետազոտություն է պետք։
Մյուս անգամ՝ բուժման նոր փուլ։
Հետո էլ՝ շտապ վճարում։
Աշխատակիցները, առանց նրան կասկածելու, գումար էին հավաքել։
Իսկ Սարոն գնալով ավելի սարսափելի պատմություններ էր հորինել։
Մանուշակը նստեց իմ կողքին։
— Սոնա՛ ջան, մենք ձեր տղային հավատացել ենք։
Նրա ձայնը դողում էր։
— Ես իմ աղջկան էլ եմ ասել՝ եկեք օգնեք։ Ինքն էլ գումար ուղարկեց։
Ես այլևս չգիտեի՝ որտեղ նայեմ։
— Ներեցեք,— շշնջացի։
Մանուշակը բռնեց ձեռքս։
— Դուք ինչի՞ համար եք ներողություն խնդրում։
Նայեցի Սարոյին։
Նա գլուխը կախած նստած էր։
— Դո՛ւ պիտի հիմա ներողություն խնդրես,— ասացի։
Տղաս վեր կացավ։
— Ես ձեզ խաբել եմ։ Գումարը բուժման համար չեմ օգտագործել։ Կվերադարձնեմ։
Բայց կանայք այլևս չէին ուզում խոսել։
Նրանք հեռացան՝ ծաղիկները թողնելով սեղանին։
Երբ դուռը փակվեց, Սարոն մոտեցավ ինձ։
— Մա՛մ, խնդրում եմ, օգնի՛ր։
Ես նայեցի նրան։
— Ինչո՞վ։
— Կարող ես ասել, որ իրոք հիվանդ ես եղել, ուղղակի բուժումը լավ է անցել։
Այդ պահին հասկացա, որ նույնիսկ բացահայտվելուց հետո տղաս պատրաստ է շարունակել սուտը։
Ես դանդաղ նստեցի։
Հիշեցի տասներկու տարի առաջվա հիվանդանոցային օրերը։
Ինչպես էի քիմիաթերապիայից հետո հազիվ տուն հասնում։
Ինչպես էի մազերս կորցնելուց հետո առաջին անգամ նայում հայելուն։
Ինչպես էր Սարոն, այն ժամանակ քսաներկու տարեկան, նստում անկողնուս մոտ ու ասում.
— Մա՛մ, դու պիտի լավանաս։ Ես կողքիդ եմ։
Այդ տղան հիմա իմ հիվանդության հիշողությունն օգտագործել էր մարդկանցից գումար ստանալու համար։
— Սարո՛, ես էն ժամանակ մտածում էի՝ հիվանդությունը հաղթահարելուց հետո ամենադժվարն արդեն անցել է։
Նա սկսեց լաց լինել։
— Մա՛մ, ես խայտառակվել եմ։
— Դու հիմա միայն խայտառակվելու մասին ես մտածում։ Իսկ ես պիտի ապրեմ էն մտքով, որ իմ սեփական որդին մարդկանց պատմել է, թե շուտով մահանալու եմ։
Նա ծնկի իջնելու փորձ արեց։
Խնդրեցի վեր կենալ։
— Գնա՛ տուն։ Նունեի հետ խոսիր։ Ու մտածիր՝ ում ինչ ես պարտք։
Այդ երեկո Նունեն եկավ ինձ մոտ։
Նա երեսուներկու տարեկան էր։ Տասը տարի է՝ ամուսնացած էին։
Դեռ դռան մոտ սկսեց արտասվել։
— Մա՛մ, ես ոչինչ չգիտեի։
Ներս հրավիրեցի։
Պարզվեց՝ Սարոն կնոջը բոլորովին ուրիշ բան էր ասել։
Իբր աշխատանքի վայրից հավելավճար էր ստացել և այդ գումարով փակում էր իր կողմնակի գործի պարտքերը։
Նունեն նույնիսկ չէր իմացել, որ խանութը բացելու համար իրենց խնայողություններից այդքան գումար էր ծախսվել։
— Մա՛մ, ես չգիտեմ՝ ոնց եմ վաղը մարդկանց աչքերին նայելու,— ասաց նա։
Բռնեցի նրա ձեռքը։
— Նունե՛, դու ոչ մի մեկին չես խաբել։
Նա գլուխը տարուբերեց։
— Բայց հիմա պիտի որոշեմ՝ ինչ անեմ։ Ես ուզում եմ իմանալ՝ Սարոն ուրիշ ինչեր է թաքցրել ինձնից։
Այդ երեկո Նունեն չվերադարձավ ամուսնու մոտ։
Գնաց քրոջ տուն։
Երկու օր անց Սարոյի աշխատավայրում ներքին քննարկում կազմակերպվեց։
Նրան առաջարկեցին ներկայացնել բոլոր փոխանցումների ու իր արած հայտարարությունների վերաբերյալ տեղեկությունները։
Աշխատակիցների մի մասը պահանջում էր, որ գումարները վերադարձվեն։
Ոմանք քննարկում էին իրավապահ մարմիններին դիմելու հնարավորությունը։
Սարոն աշխատանքային հարաբերությունները դադարեցրեց գործատուի հետ՝ համապատասխան ձևակերպմամբ։
Բայց դրանով նրա պարտավորությունները չէին վերանում։
Նա գրավոր ընդունեց հավաքված գումարները վերադարձնելու պարտավորությունը՝ նշելով յուրաքանչյուր մասնակցի վճարած գումարը։
Պարզվեց՝ ընդհանուր գումարը նույնիսկ ավելի մեծ էր, քան ես սկզբում լսել էի։
Որոշ աշխատակիցներ գումար էին փոխանցել անձամբ, առանց ընդհանուր հավաքագրումից օգտվելու։
Այդ մասին մինչև վերջ ոչ ոք չէր իմացել։
Ես որոշեցի Սարոյի պարտքերը չփակել։
Ոչ թե որովհետև նրան չէի սիրում։
Այլ որովհետև արդեն տեսել էի՝ որքան հեշտ էր իմ սերը օգտագործել՝ իր հետևանքներից խուսափելու համար։
Նա ստիպված եղավ վաճառել փոքրիկ խանութում մնացած ապրանքների մի մասը և փակել գործունեությունը։
Ստացված գումարով սկսեց վերադարձնել պարտքերը։
Մնացածի համար պայմանավորվեց վճարումների ժամանակացույց, իսկ այն մարդկանց հետ, ովքեր համաձայն չէին սպասել, հարցերը պետք է լուծեր առանձին՝ անհրաժեշտության դեպքում իրավական կարգով։
Սարոն այլևս չէր զանգում՝ ինձ խնդրելու ինչ-որ բան հաստատել իր անունից։
Բայց ես դեռ չէի կարողանում նորմալ խոսել նրա հետ։
Մոտ մեկ ամիս անց ինձ զանգեց Մանուշակը։
— Սոնա՛ ջան, ո՞նց եք։
Այդ հարցից աչքերս լցվեցին։
— Լավ եմ։ Շնորհակալ եմ։
Նա մի քիչ լռեց։
— Ես ուզում էի ասել, որ Սարոն ինձ առաջին գումարը վերադարձրել է։
— Գիտեմ։
— Բայց ես ձեզ համար չեմ զանգել՝ իրեն գովելու։ Պարզապես էն օրը ձեզ տեսա ու մտածեցի՝ գուցե դուք էլ եք շատ ծանր տանում։
Ես երկար ժամանակ չէի կարողանում խոսել։
Հետո ասացի.
— Շատ ծանր եմ տանում, Մանուշա՛կ։
— Հասկանում եմ։
Նրա ձայնը մեղմացավ։
— Ես էլ եմ քաղցկեղից կորցրել մայրիկիս։ Դրա համար Սարոյին նույնիսկ չկասկածեցի։ Մտածում էի՝ գոնե ուրիշի մորը կարող ենք օգնել։
Այդ պահին հասկացա, թե որքան մարդկանց ցավի վրա էր տղաս կառուցել իր սուտը։
Անցավ չորս ամիս։
Սարոն նոր աշխատանք գտավ՝ այս անգամ պահեստում։
Աշխատում էր երկար ժամերով, իսկ ազատ օրերին զբաղվում էր իր նախկին պարտավորությունների կարգավորմամբ։
Նունեն որոշել էր ժամանակավորապես առանձին ապրել։
Նրանք շարունակում էին քննարկել իրենց ամուսնության ապագան, բայց ես չէի միջամտում։
Մի օր տղաս զանգեց։
— Մա՛մ, կարո՞ղ եմ գալ։
Երկար մտածելուց հետո համաձայնեցի։
Նա եկավ երեկոյան։
Առանց ծաղիկների։
Առանց նվերների։
Նստեց խոհանոցում։
— Մա՛մ, ես դեռ բոլոր գումարները չեմ վերադարձրել։
— Գիտեմ։
— Բայց շարունակելու եմ, մինչև վերջ։
Նա մի պահ լռեց։
— Ես քեզ չէի եկել խնդրելու, որ ներես։
Նայեցի նրան։
— Բա ինչի՞ ես եկել։
— Ուզում եմ իմանաս՝ ես արդեն մարդկանց ասել եմ, որ դու երբեք հիվանդության վերադարձ չես ունեցել։ Ու որ իմ պատմածները սուտ են եղել։
Նա հանեց հեռախոսը։
Ցույց տվեց գործընկերներին ուղարկած իր բացատրությունը։
Կարդացի։
Այս անգամ մեջը ոչ մի արդարացում չկար։
Սարոն հստակ գրել էր, որ ինքը դիտավորյալ կեղծ տեղեկություններ է տարածել և գումար ստացել ուրիշ մարդկանց վստահությունը չարաշահելով։
Ես վերադարձրի հեռախոսը։
— Լավ է, որ վերջապես ճշմարտությունն ասել ես։
Նա գլուխը կախեց։
Այդ գիշեր տղաս երկար չմնաց։
Երբ պատրաստվում էր հեռանալ, կանգ առավ դռան մոտ։
— Մա՛մ, էն օրը, երբ մարդիկ եկան քեզ տեսնելու… դու շատ վախեցա՞ր։
Ես նայեցի նրա աչքերին։
— Սարո՛, երբ նրանք ասացին, որ իմ քաղցկեղը վերադարձել է, մի քանի վայրկյան մտածեցի՝ գուցե իմ բժշկից ինչ-որ բան թաքցրել են։ Հետո հասկացա, որ իմ սեփական տղան է մարդկանց համոզել, թե ես մահանում եմ։
Նա աչքերը փակեց։
— Ներիր։
Ես չպատասխանեցի։
Որովհետև ներելը դեռ իմ մեջ չէր հասունացել։
Բայց դուռն էլ դեմքին չփակեցի։
— Գնա՛, Սարո։ Երբ պատրաստ լինես՝ առանց արդարանալու խոսելու, նորից կգաս։
Նա գլխով արեց ու հեռացավ։
Մի քանի շաբաթ անց Մանուշակն ինձ հրավիրեց զբոսնելու։
Հանդիպեցինք այգում։
Նստեցինք նստարանին։
Նա թերմոսով սուրճ էր բերել։
— Սոնա՛ ջան, ես մտածեցի՝ գուցե մի օր միասին նստենք առանց էդ պատմության մասին խոսելու։
Ժպտացի։
— Շատ լավ միտք է։
Երկար զրուցեցինք սովորական բաներից։
Իր երեխաներից, իմ այգուց, նոր բացված խանութներից։
Երբ արդեն պատրաստվում էինք հեռանալ, նա հարցրեց.
— Հաջորդ շաբաթ էլ կհանդիպե՞նք։
— Կհանդիպենք։
Այդ պահին հասկացա, որ իմ կյանքի ամենածանր խաբեություններից մեկի միջից գոնե մի իրական մարդկային կապ էր ծնվել։
Տուն վերադարձա ուշ երեկոյան։
Մուտքի մոտ ինձ սպասում էր Սարոն։
Նրա ձեռքին մի փոքրիկ տոպրակ կար։
— Մա՛մ, ես չէի ուզում առանց զանգելու բարձրանալ։ Ուղղակի էստեղով անցնում էի։
Նա տոպրակը մեկնեց։
Ներսում թարմ հաց կար՝ այն փռից, որտեղ տարիներով գնումներ էինք անում։
Ես մի պահ լուռ մնացի։
— Շնորհակալ եմ։
Նա ժպտաց։
— Ես գնամ։
Արդեն շրջվել էր, երբ կանչեցի։
— Սարո՛։
Նա կանգ առավ։
— Հա՞, մա՛մ։
— Վաղը կիրակի է։ Եթե աշխատանքից ազատ ես, կարող ես գալ ճաշելու։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Կգամ։
— Բայց մի բան հիշիր։ Ես քեզ հրավիրում եմ, որովհետև իմ տղան ես։ Ոչ թե որովհետև արդեն մոռացել եմ քո արածը։
Նա գլխով արեց։
— Գիտեմ, մա՛մ։
Հաջորդ օրը նա իսկապես եկավ։
Միասին ճաշեցինք։
Ոչ մի մեծ հաշտություն չեղավ։
Չասացի, թե ամեն ինչ անցել է։
Սարոն էլ չփորձեց ստիպել, որ խոսեմ այդ մասին։
Պարզապես նստեցինք մի սեղանի շուրջ։
Եվ երբ ճաշից հետո նա օգնեց հավաքել ափսեները, առաջին անգամ երկար ամիսներից հետո ինձ թվաց, թե գուցե մի օր նորից կկարողանամ հավատալ նրան։
Բայց այդ օրը դեռ չէր եկել։
