Տղայիս ավարտական արարողության ժամանակ ամուսինս առաջին շարքում տեղ էր պահել մի կնոջ համար, որի անունը տասը տարի արգելել էի արտասանել մեր տանը։ Երբ որդիս տեսավ նրան, հանեց իր հրշեջի սաղավարտն ու ծնկի իջավ նրա առաջ։ Իսկ հետո բացահայտվեց մի բան, որն ամուսինս ինձնից երեք տարի թաքցրել էր։
Այդ օրը պիտի իմ կյանքի ամենաերջանիկ օրերից մեկը լիներ։
Քսաներկուամյա որդիս՝ Դավիթը, ավարտում էր հրշեջ-փրկարարի մասնագիտական պատրաստությունը։
Ես՝ հիսուներկուամյա Նարինես, ամուսնուս՝ Արտակի հետ նստած էի հանդիսությունների բակում։
Հանկարծ կողքի աթոռին մի կին նստեց։
Նայեցի նրան ու քարացա։
Ռուզաննան էր։
Տասը տարի չէի տեսել նրան։
Նրա ամուսինը՝ Կարենը, մահացել էր այն հրդեհի ժամանակ, որից մեր տասներկուամյա որդուն ողջ էին դուրս բերել։
Այդ օրվանից Ռուզաննան ինձ համար դարձել էր մեր կյանքի ամենացավոտ հիշողությունը։
Ամուսնու հուղարկավորությունից հետո նա մեր տան շեմին որդուս ասել էր.
— Եթե դու էդ մոմը չվառեիր, Կարենս հիմա ողջ կլիներ։
Դավիթն օրերով լաց էր եղել։
Ես էլ պահանջել էի, որ Ռուզաննան այլևս երբեք չմոտենա մեր ընտանիքին։
Իսկ հիմա ամուսինս հանգիստ ասաց.
— Նարինե՛, Ռուզաննային ես եմ հրավիրել։
— Դու ի՞նչ իրավունք ունեիր։
— Դավիթն է խնդրել։
Այդ պահին սկսվեց շրջանավարտների ներկայացումը։
Դավիթը դուրս եկավ մյուսների հետ։
Երբ տեսավ Ռուզաննային, նրա դեմքը փոխվեց։
Նա մոտեցավ մեզ։
Հանեց սաղավարտը։
Հետո ծնկի իջավ կնոջ առջև ու ասաց.
— Ռուզա՛ն մորաքույր, ես այսօր այստեղ եմ Կարենի շնորհիվ։
Ռուզաննան սկսեց արտասվել։
Ես փորձեցի վեր կենալ, բայց ամուսինս բռնեց ձեռքս։
— Նարինե՛, խնդրում եմ, թող վերջացնի։
Որդիս շարունակեց.
— Մա՛մ, ես քեզ մի բան պիտի ասեմ։ Երեք տարի առաջ ես գտա Ռուզան մորաքրոջը։ Ու այդ օրվանից մենք իրարից չենք հեռացել։
Ես նայեցի ամուսնուս։
— Դու գիտեի՞ր։
Արտակը գլուխը կախեց։
— Գիտեի։
Դավիթը կանգնեց, մոտեցավ ինձ ու արտասանեց այն խոսքերը, որոնց համար ես պատրաստ չէի։
— Մա՛մ, դու տասը տարի մտածել ես, որ էդ հրդեհից հետո Ռուզան մորաքույրը մեզ ատում է։ Բայց իրականում հենց ինքն է ինձ օգնել հաղթահարել մի բան, որի մասին ես քեզ երբեք չեմ համարձակվել պատմել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Ես նայում էի որդուս ու չէի հասկանում՝ ինչպես կարող էին երեք տարի շարունակ իմ ամենամտերիմ մարդիկ հանդիպել Ռուզաննային՝ առանց ինձ ասելու։
— Ի՞նչ է քեզ օգնել հաղթահարել,— հարցրի։
Դավիթը պատասխանեց.
— Էն զգացումը, որ Կարենի մահվան համար ես եմ պատասխանատու։
Սիրտս սեղմվեց։
— Դավի՛թ, դու երեխա էիր։
— Գիտեմ, մա՛մ։ Բայց մոմը ես եմ վառել։
Եվ միանգամից վերադարձա տասը տարի առաջ։
2016 թվականի ձմեռն էր։
Դավիթը տասներկու տարեկան էր։ Մի երեկո հոսանքազրկման ժամանակ գնացել էր մեր բակի փոքրիկ փայտե պահեստը՝ հեծանիվի անիվը նորոգելու։
Իր հետ մոմ էր տարել։
Հեռախոսը զանգել էր, և տղաս դուրս էր եկել պահեստից՝ մոմը թողնելով աշխատանքային սեղանին։
Երբ վերադարձել էր, սեղանի վրա եղած կտորներն արդեն բռնկվել էին։
Դավիթը փորձել էր կրակը մարել, բայց ծուխն արագ տարածվել էր։
Մեր հարևանը՝ քառասունվեցամյա Կարենը, տեսել էր կրակն ու լսել երեխայի օգնության կանչերը։
Նա մտել էր ներս։
Կարողացել էր Դավիթին դուրս բերել։
Բայց ինքը ծանր ծխահարություն էր ստացել։
Հիվանդանոցում նրա կյանքը փրկել չէր հաջողվել։
Այդ օրվանից մեր ընտանիքը փոխվել էր։
Դավիթը երկար ժամանակ չէր կարողանում քնել։
Վախենում էր կրակից։
Հաճախ էր կրկնում.
— Մա՛մ, եթե ես մոմը հանգցնեի, Կարենը չէր մահանա։
Ես նրան հանգստացնում էի։
Ասում էի՝ պատահականություն էր։
Բայց երբ Ռուզաննան հուղարկավորությունից հետո որդուս մեղադրեց, այլևս թույլ չտվեցի, որ նրանք հանդիպեն։
— Դավի՛թ, իսկ դու ինչո՞ւ էիր ուզում նրան գտնել,— հարցրի։
Որդիս նայեց Ռուզաննային։
— Որովհետև տասնութ տարեկան դառնալուց հետո հասկացա՝ ես ամբողջ կյանքում չեմ կարող ձևացնել, թե էդ կնոջ ցավը գոյություն չունի։
Նա երեք տարի առաջ գտել էր Ռուզաննայի հեռախոսահամարը։
Առաջին անգամ զանգել էր, բայց ոչինչ չէր կարողացել ասել։
Հաջորդ օրը կրկին փորձել էր։
Ռուզաննան ճանաչել էր նրա անունը։
Մի քանի վայրկյան լռելուց հետո հարցրել էր.
— Դավի՞թ։ Դու՞ ես։
Նա պատասխանել էր.
— Հա՛։ Ուզում եմ ձեզ տեսնել, եթե համաձայն եք։
Ռուզաննան երեք օր ժամանակ էր խնդրել։
Հետո համաձայնել էր հանդիպել՝ քաղաքի մարդաշատ այգիներից մեկում։
Առաջին հանդիպման ժամանակ Դավիթը չգիտեր՝ ինչից սկսել։
Վերջապես ասել էր.
— Ես չեմ եկել խնդրելու, որ մոռանաք։ Գիտեմ՝ երբեք չեք մոռանալու։ Ուզում էի ուղղակի իմանաք՝ ես էլ չեմ մոռացել։
Ռուզաննան երկար լուռ էր մնացել։
Հետո պատասխանել էր.
— Ես էն օրը քո մորը շատ դաժան խոսքեր ասացի։ Ու քեզ էլ։ Դու ընդամենը երեխա էիր։
Դավիթն ասել էր.
— Բայց ես եմ մոմը թողել։
— Հա՛, Դավի՛թ։ Դա եղել է։ Դրա հետևանքներն էլ չեն անհետանա։ Բայց ես տասը տարի միայն իմ ամուսնուն կորցրած կնոջ աչքերով եմ նայել էդ գիշերվան։ Մոռացել էի, որ դու էլ էիր քիչ մնում մահանայիր։
Նրանք այդ օրը երկար չէին խոսել։
Բայց հանդիպումները շարունակվել էին։
Ռուզաննան ինձ նայեց։
— Նարինե՛, ես սկզբում չէի ուզում Դավիթին նորից տեսնել։ Շատ ծանր էր։ Ամեն անգամ իրեն տեսնելիս Կարենիս էի հիշում։
Նրա ձայնը դողաց։
— Բայց հետո հասկացա՝ Կարենս էդ երեխային կրակից դուրս է բերել, որ ապրի։ Ես էլ չեմ կարող նրա ամբողջ կյանքը դարձնել պատիժ։
Ես լաց էի լինում։
Ռուզաննան շարունակեց.
— Մի օր Դավիթն ինձ ասաց, որ ուզում է հրշեջ-փրկարար դառնալ։ Ես սկզբում վախեցա։
Նա նայեց որդուս։
— Ասացի՝ դու հրդեհից էդքան ես վախենում, ո՞նց պիտի էդ գործն անես։
Դավիթը ժպտաց։
— Ես էլ ասացի՝ հենց դրա համար եմ ուզում սովորել։ Որ իմանամ՝ ինչպես է պետք ճիշտ գործել, երբ մարդը վտանգի մեջ է։
Պարզվեց՝ Ռուզաննան այն մարդն էր, որը Դավիթին օգնության կարիք ունենալիս խրախուսել էր մասնագիտական հոգեբանական աջակցություն ստանալ։
Որդիս որոշ ժամանակ խորհրդակցել էր մասնագետի հետ՝ հրդեհի հիշողությունների և մեղքի ծանր զգացման պատճառով։
Հետո որոշել էր հրշեջ-փրկարարի մասնագիտություն ընտրել։
Ամուսինս էլ արդեն գիտեր նրանց հանդիպումների մասին։
— Ինչո՞ւ ինձ չէիք ասում,— հարցրի Արտակին։
Նա պատասխանեց.
— Սկզբում Դավիթը խնդրեց ժամանակ տալ։ Հետո ամեն անգամ, երբ ուզում էի պատմել, հիշում էի՝ Ռուզաննայի անունը լսելիս ինչպես էիր բարկանում։
Ես գլուխս կախեցի։
Արտակը շարունակեց.
— Բայց մենք սխալվեցինք, որ երեք տարի չխոսեցինք քեզ հետ։
Այդ պահին ոչինչ չկարողացա ասել։
Արարողության շարունակությունը պիտի սկսվեր։
Դավիթը վերադարձավ իր խմբի մոտ։
Ես նստեցի Ռուզաննայի կողքին։
Մի քանի րոպե հետո նա կամաց հարցրեց.
— Նարինե՛, դու ինձ մինչև հիմա ատո՞ւմ ես։
Երկար մտածեցի։
— Ես քեզ վրա շատ էի բարկացել։ Մտածում էի՝ դու իմ երեխային ես մեղադրում մի բանի համար, որից ինքը հազիվ փրկվել է։
Ռուզաննան գլխով արեց։
— Իսկ ես մտածում էի՝ քո երեխան տուն է վերադարձել, իսկ իմ ամուսինը՝ չէ։
Մենք լռեցինք։
Առաջին անգամ կարողանում էինք իրար ասել այդ խոսքերը՝ առանց վիճելու։
Երբ շրջանավարտները հերթով ստացան ավարտական վկայականները, Դավիթը մոտեցավ մեզ։
Ռուզաննան պայուսակից հանեց մի փոքրիկ փաթեթ։
— Էս քեզ համար եմ բերել։
Ներսում տղամարդու հին աշխատանքային ձեռնոցներ էին։
Դավիթը զարմացավ։
— Կարենի՞նն են։
Կինը գլխով արեց։
— Նա էս ձեռնոցներով էր աշխատում ավտոնորոգման արհեստանոցում։ Պահել էի։ Ուզում եմ՝ քեզ մոտ լինեն։
Դավիթը զգուշությամբ վերցրեց դրանք։
— Շնորհակալ եմ։
Ռուզաննան շտապ ավելացրեց.
— Բայց սրանք աշխատանքում չօգտագործես։ Հին են։
Որդիս ժպտաց։
— Չեմ օգտագործի։ Կպահեմ տանը։
Այդ փոքրիկ զրույցից առաջին անգամ երեքով ծիծաղեցինք։
Մի քանի շաբաթ անց Դավիթը սկսեց աշխատել մասնագիտական վերահսկողությամբ՝ իր նոր պարտականություններին համապատասխան։
Նա արդեն չէր խոսում այն մասին, թե պիտի հերոս դառնա։
Ասում էր՝ պիտի սովորի, փորձ հավաքի և անվտանգ աշխատի իր խմբի հետ։
Մի օր Ռուզաննան մեզ հրավիրեց իր տուն։
Ես սկզբում անհարմար զգացի։
Բայց գնացի։
Նա սուրճ պատրաստեց։
Երկար խոսեցինք Կարենի մասին։
Պարզվեց՝ երիտասարդ ժամանակ շատ էր սիրում լեռներ բարձրանալ։
Արտակը հիշեց, թե ինչպես էր Կարենը մեր տան ցանկապատը նորոգել՝ առանց մի դրամ վերցնելու։
Ես էլ հիշեցի՝ ինչպես էր Դավիթին առաջին հեծանիվը կարգի բերել սովորեցնում։
Այդ երեկո Կարենի մասին խոսեցինք ոչ միայն որպես ողբերգության զոհի։
Այլ որպես մարդու, որը մեր կյանքի կարևոր մասն էր եղել։
Երբ պատրաստվում էինք տուն վերադառնալ, Ռուզաննան ինձ կանգնեցրեց դռան մոտ։
— Նարինե՛, ես չեմ ուզում, որ մտածես՝ էս ամենից հետո ցավս անցել է։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Գիտեմ։
— Որոշ օրեր դեռ շատ դժվար են։
— Հասկանում եմ։
Նա մի քիչ լռեց։
— Բայց այսօր առաջին անգամ երկար ժամանակ անց կարողացա Կարենի մասին պատմել ու հետո չլաց լինել ամբողջ գիշեր։
Ես գրկեցի նրան։
Ոչ մեկը մեզ չէր ստիպել ներել կամ մոռանալ։
Պարզապես տասը տարի անց վերջապես կարողանում էինք խոսել։
Աշնանը Դավիթը առաջարկեց միասին գնալ այն վայրի մոտ, որտեղ նախկինում մեր պահեստն էր։
Մենք այն քանդել էինք հրդեհից հետո։
Տեղում հիմա փոքրիկ այգի կար։
Արտակը տարիներ առաջ այնտեղ ծառ էր տնկել։
Գնացինք չորսով՝ ես, ամուսինս, Դավիթն ու Ռուզաննան։
Որդիս կանգնեց ծառի մոտ։
— Էս ծառը ես ամեն անգամ տեսնում եմ, երբ տուն եմ գալիս,— ասաց։
Հետո նայեց Ռուզաննային։
— Ես գիտեմ, որ ոչ մի գործով չեմ կարող փոխել էն գիշերը։ Բայց ուզում եմ, որ դուք իմանաք՝ ես իմ կյանքը չեմ պատրաստվում վատնել միայն մեղավոր զգալով։
Ռուզաննան մոտեցավ նրան։
— Ես էլ չեմ ուզում, Դավի՛թ։
Նա գրկեց որդուս։
Ես կանգնած նայում էի նրանց ու հիշում տասը տարի առաջվա այն օրը, երբ Ռուզաննային ասել էի՝ այլևս երբեք չմոտենա մեր ընտանիքին։
Հիմա նա ինքն էր գրկել իմ որդուն։
Այդ երեկո տուն վերադարձանք։
Դավիթը հին ձեռնոցները դրեց իր սենյակի դարակում՝ կողքին պահելով ավարտական վկայականը։
Մոտեցա։
— Դավի՛թ, ինչո՞ւ էիր ուզում, որ Ռուզաննան գա ավարտականիդ։
Նա մի պահ մտածեց։
— Որովհետև ես էդ օրը միայն իմ աշխատանքի սկիզբը չէի նշում, մա՛մ։ Ուզում էի, որ այն մարդը, ով ամենաշատն էր կորցրել մեր ընտանիքի հետ պատահածից, տեսնի՝ ես կյանքս շարունակում եմ։
Նայեցի որդուս։
— Իսկ դու իսկապե՞ս երջանիկ ես էս մասնագիտությունն ընտրելով։
Նա ժպտաց։
— Հա՛, մա՛մ։ Բայց մի բան էլ պիտի հասկանաս։ Ես էս գործն ընտրել եմ ոչ թե Կարենի մահը հատուցելու համար։ Ես չեմ կարող։ Ընտրել եմ, որովհետև ուզում եմ էս աշխատանքն անել։
Այդ խոսքերը ինձ համար ամենակարևորն էին։
Ես գրկեցի որդուս։
Մի քանի օր անց Ռուզաննան զանգեց ինձ։
— Նարինե՛, կիրակի օրը ազատ ե՞ս։
— Հա՛։
— Գնանք միասին այգում նստենք։ Կարենի սիրած սրճարանը դեռ աշխատում է։
Ժպտացի։
— Գնանք։
Կիրակի օրը հանդիպեցինք։
Սուրճ պատվիրեցինք։
Սկզբում երկար խոսում էինք Դավիթի աշխատանքից։
Հետո՝ մեր առօրյայից։
Մի պահ Ռուզաննան ասաց.
— Գիտե՞ս, ես երբեք չեմ մտածել, որ մի օր քեզ հետ էսպես կնստեմ։
Ես ժպտացի։
— Ես էլ։
Նա նայեց փողոցով անցնող մարդկանց։
— Բայց լավ է, որ էդ օրը եկավ։
Մի քիչ հետո վեր կացանք ու միասին քայլեցինք դեպի այգու ելքը։
Այս անգամ ոչ մեկը մյուսից չէր հեռանում վիրավորված։
Եվ ես վերջապես կարողացա ընդունել այն, ինչին տարիներով դիմադրել էի․ իմ որդու ապրածն ու Ռուզաննայի կորուստը նույն ողբերգության երկու տարբեր կողմերն էին։
Դրանք չէին ջնջում իրար։
Բայց պարտադիր չէր, որ մեզ հավերժ բաժանեին։
