«Հորս մահից երեք տարի անց նրա ձայնը հնչեց մեր խոհանոցում։ Քույրս սկսեց դողալ, իսկ երբ մայրս իմացավ, թե ինչ եմ արել, համակարգիչը փակեց ու ասաց՝ անմիջապես անջատիր»
Հորս մահից երեք տարի էր անցել, երբ որոշեցի նրա ձայնով շնորհավորել քրոջս ծննդյան օրը։
Մարիամը երեսունչորս տարեկան էր դառնում։ Նա ու հայրս կյանքի վերջին տարում գրեթե չէին խոսել։
Ես՝ Սևակս, միշտ մտածում էի, որ եթե հայրս կենդանի մնար, մի օր կհաշտվեին։
Դրա համար էլ որոշեցի մի բան անել, որը, իմ կարծիքով, պիտի ուրախության արցունքներ բերեր։
Հորս հին ձայնային հաղորդագրություններից օգտվելով՝ արհեստական բանականությամբ ստեղծել էի նրա ձայնին շատ նման ձայնագրություն։ Բառերը ես էի գրել։
Երեկոյան հավաքվել էինք մորս տանը։
Երբ բոլորը նստեցին սեղանի շուրջ, համակարգիչը դրեցի մեջտեղում։
— Մարիա՛մ, քեզ համար մի անակնկալ ունեմ։
Նա ժպտաց։
Ես սեղմեցի միացման կոճակը։
Եվ խոհանոցում հնչեց հորս ձայնը։
— Մարիա՛մ ջան, ծնունդդ շնորհավոր։ Ինչ էլ եղել է մեր միջև, ես քեզ ներել եմ։ Դու միշտ իմ աղջիկն ես մնալու։
Քույրս գունատվեց։
Մայրս ձեռքը տարավ կրծքին։
Մի քանի վայրկյան ոչ ոք չշարժվեց։
Հետո Մարիամը կամաց հարցրեց.
— Սևա՛կ, էս ձայնագրությունը որտեղի՞ց է։
— Ես եմ պատրաստել։ Հայրիկի ձայնից։ Ուզում էի՝ էս բառերը լսես։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Այսինքն՝ ինքը երբեք էս բառերը չի՞ ասել։
— Չէ՛, բայց վստահ եմ՝ կասեր։
Քույրս հանկարծ վեր կացավ։
— Դու գիտե՞ս՝ ինչու մենք չէինք խոսում։
Ես շփոթվեցի։
— Դե… դու բաժանվեցիր, պապան էլ չընդունեց քո որոշումը։
Մարիամը երկու քայլ մոտեցավ ինձ։
— Ու դու որոշել ես, որ հայրս պետք է ինձ ների՞։
Մայրս արագ փակեց համակարգիչը։
— Սևա՛կ, էդ բառերը նորից չմիացնես։
Քույրս վերցրեց պայուսակը։
Դռան մոտ կանգ առավ ու ասաց.
— Հայրս ինձ տնից դուրս արեց, երբ ես իրեն ամենաշատն էի պետք։ Իսկ դու այսօր նրա ձայնով նորից ինձ ասացիր, թե մեղավորը ես եմ եղել։
Հետո նայեց մորս։
— Մա՛մ, դու գիտես՝ ինքը վերջին անգամ ինչ ասաց ինձ։ Ասա Սևակին։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Մայրս երկար ժամանակ նստած մնաց՝ ձեռքերը դրված փակ համակարգչի վրա։
Ես սպասում էի, որ կասի՝ Մարիամը չափազանց զգայուն է արձագանքել։
Բայց նա նայեց ինձ ու հարցրեց.
— Սևա՛կ, դու ո՞ւմ համար էիր պատրաստել էդ ձայնագրությունը։ Քրոջդ համա՞ր, թե՞ որ ինքդ քեզ համոզես՝ մեր ընտանիքում ամեն ինչ լավ է եղել։
Չգիտեի՝ ինչ պատասխանել։
Հայրս՝ Աշոտը, դժվար բնավորություն ուներ։ Աշխատասեր էր, ընտանիքի համար շատ բան էր արել, բայց երբ բարկանում էր, որևէ մեկի կարծիքը չէր ընդունում։
Մարիամն ամուսնացած էր եղել վեց տարի։
Սկզբում թվում էր՝ ամեն ինչ լավ է։ Հետո ամուսինը սկսել էր վերահսկել, թե ում հետ է շփվում, ուր է գնում, երբ է վերադառնում։
Քույրս մի քանի անգամ փորձել էր հաշտեցնել իրավիճակը։
Բայց երբ ամուսինը պահանջել էր աշխատանքից դուրս գալ և դադարեցնել ընկերուհիների հետ շփումը, Մարիամը որոշել էր հեռանալ։
Հայրս դեմ էր։
Ասում էր.
— Ընտանիքը մի փոքր վեճի համար չեն քանդում։
Ես այն ժամանակ արտերկրում էի աշխատում։ Միայն հեռախոսով էի լսում նրանց վեճերի մասին։
Մտածում էի՝ երկուսն էլ համառ են, մի օր կհաշտվեն։
Իսկ մայրս այդ ամենի մեջ էր եղել։
— Հորդ վերջին խոսքերը Մարիամին շատ ծանր էին,— ասաց մայրս։
Երբ քույրս իրերը հավաքել ու եկել էր ծնողների տուն, հայրս հրաժարվել էր նրան ներս ընդունել։
— Ասել էր՝ եթե առանց ամուսնուդ ես վերադարձել, իմ դուռը փակ է քո առաջ։
Մայրս գլուխը կախեց։
— Ես նույն երեկո գնացի Մարիամի հետևից։ Նա ընկերուհու տանն էր մնում։ Օգնեցի բնակարան գտնել, առաջին ամիսների ծախսերն էլ միասին հոգացինք։
— Բայց դու ինչո՞ւ ինձ չպատմեցիր։
— Պատմել եմ, Սևա՛կ։ Դու ասում էիր՝ պապան բարկացած է, ժամանակ տուր։
Հիշեցի։
Այդպես էի ասում։
Մտածում էի՝ հորս ճանաչում եմ։ Մի քանի շաբաթ անց ինքը կզանգի։
Բայց չզանգեց։
Մեկ տարի անց հայրս հանկարծ հիվանդացավ և մահացավ։
Քույրս եկավ հիվանդանոց, հետո մասնակցեց հուղարկավորությանը։
Նրանց միջև հաշտություն այդպես էլ տեղի չունեցավ։
— Մարիամը երկար ժամանակ իրեն մեղավոր էր զգում,— շարունակեց մայրս։— Մտածում էր՝ գուցե եթե ամուսնու մոտ վերադառնար, հայրդ իրենից նեղացած չէր մահանա։
— Բայց չէ՞ որ ինքն իրավունք ուներ բաժանվելու։
Մայրս նայեց ինձ։
— Հենց դա էր պետք նրան ասել, Սևա՛կ։ Ոչ թե հորդ ձայնով հայտարարել, թե ինքը ներում է աղջկան։
Այդ պահին հասկացա՝ ինչ էի արել։
Ես ցանկացել էի վերացնել հորս ու քրոջս միջև մնացած ցավը։
Բայց դրա համար հորս անունից խոսքեր էի հորինել, որոնք ոչ ոք չէր կարող հաստատել։
Հաջորդ առավոտ զանգեցի Մարիամին։
Չպատասխանեց։
Մի քանի ժամ անց հաղորդագրություն ուղարկեցի.
«Ես սխալ եմ արել։ Քեզ ցավ պատճառելու իրավունք չունեի»։
Նա պատասխանեց միայն երեկոյան։
«Սևա՛կ, դու հորս ձայնը օգտագործել ես, որ պատմությունը փոխես։ Հիմա չեմ ուզում քեզ հետ խոսել»։
Այդ գիշեր համակարգիչը բացեցի։
Ձայնագրությունը դեռ այնտեղ էր։
Լսեցի առաջին մի քանի բառը։
Հորս ձայնին այնքան նման էր, որ սիրտս կծկվեց։
Բայց բառերը իմն էին։
Այդ պահին առաջին անգամ վախեցա ոչ թե տեխնոլոգիայից, այլ նրանից, թե որքան հեշտությամբ էի սեփական ցանկություններս ներկայացրել ուրիշ մարդու խոսքերի տեսքով։
Ձայնի վերարտադրումը պատրաստել էի առցանց ծառայությամբ։ Հորս հին ձայնային հաղորդագրություններից մի քանիսը վերբեռնել էի այնտեղ՝ առանց մորս կամ քրոջս հետ քննարկելու։
Այժմ ծառայության միջոցով ներկայացրի տվյալներն ու պատրաստված ձայնը հեռացնելու հարցում։ Իմ համակարգչից նույնպես հեռացրի ստեղծված ձայնագրությունն ու դրա պատճենները։
Մի քանի օր անց ծառայությունը հաստատեց, որ իմ հաշվից հեռացման հարցումը կատարված է։ Բայց չէի կարող վստահ ասել, թե տեխնիկական բոլոր պատճենները վերջնականապես վերացել են։
Այդ մասին էլ ազնվորեն պատմեցի մորս։
Նա միայն ասաց.
— Լավ է, որ այլևս չես օգտագործելու։ Բայց Մարիամին ժամանակ տուր։
Անցավ երեք շաբաթ։
Քույրս ինձ չէր զանգում։
Ես էլ չէի փորձում նրան համոզել, որ հասկանա իմ մտադրությունը։
Մի շաբաթ օր մայրս խնդրեց իրեն ուղեկցել Մարիամի տուն։
— Նոր բնակարան է տեղափոխվել։ Մի քանի իր ունի տանելու։ Կօգնե՞ս։
Համաձայնեցի։
Բայց մորս խնդրեցի նախ քրոջս հարցնել՝ արդյոք ուզում է ինձ տեսնել։
Մայրս զանգեց։
Մի քանի րոպե խոսեցին։
Հետո ասաց.
— Մարիամը համաձայն է։ Բայց ուզում է, որ գնաս միայն իրերը տեղափոխելու համար։ Այսօր այդ ձայնագրության մասին նորից խոսելու ցանկություն չունի։
— Լավ, մա՛մ։
Մարիամի նոր բնակարանը փոքր էր, բայց լուսավոր։
Իր աշխատավարձով էր վարձել։ Հին բնակարանի տանտերը պատրաստվում էր վաճառել տունը, և քույրս ստիպված էր տեղափոխվել։
Ես վերցրի ծանր արկղերը, բարձրացրի երրորդ հարկ։
Երբ վերջինը տեղավորեցի, Մարիամը սեղանին ջուր դրեց։
— Շնորհակալ եմ, Սևա՛կ։
— Ոչինչ։
Արդեն պատրաստվում էի հեռանալ, երբ նա ասաց.
— Մի հարց ունեմ։
Կանգ առա։
— Ասա՛։
— Երբ դու էդ խոսքերը գրեցիր, իսկապե՞ս մտածում էիր, որ ես պիտի հորիցս ներողություն խնդրեի։
Ես երկար լռեցի։
— Կարծում էի՝ երկուսդ էլ նեղացած եք։ Ուզում էի՝ վերջապես հաշտվեք։
— Բայց ինքը մահացած է, Սևա՛կ։ Դու ո՞ւմ հետ էիր ինձ հաշտեցնում։
Չկարողացա պատասխանել։
Մարիամը նստեց աթոռին։
— Ես շատ անգամներ եմ պատկերացրել, թե ինչ կլիներ, եթե հայրս մի օր զանգեր։ Գուցե ես էլ իրեն ներեի։ Գուցե վիճեինք։ Գուցե պարզապես լաց լինեի։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Բայց էդ խոսակցությունը երբեք տեղի չի ունեցել։ Ու ես չեմ ուզում, որ ուրիշ մեկը իմ փոխարեն որոշի՝ ինչպես պիտի ավարտվեր։
Նստեցի դիմացը։
— Ների՛ր ինձ, Մարիամ։ Ես չէի հասկացել՝ ինչքան ծանր բան եմ անում։
Նա երկար նայեց ինձ։
— Հավատում եմ, որ ինձ օգնել էիր ուզում։ Բայց դեռ չեմ կարող մոռանալ։
Այդ օրը մենք չգրկախառնվեցինք։
Ես պարզապես վեր կացա, հրաժեշտ տվեցի ու դուրս եկա։
Հաջորդ ամիսներին մեր հարաբերությունները կամաց-կամաց փոխվեցին։
Մարիամը երբեմն զանգում էր՝ գործնական հարցերով։
Մի անգամ խնդրեց օգնել նոր բնակարանի գրապահարանը հավաքել։
Մեկ ուրիշ անգամ ինձ հրավիրեց կիրակնօրյա ճաշի՝ մորս հետ։
Ես այլևս չէի փորձում անցյալի մասին խոսակցություն սկսել, երբ նա պատրաստ չէր։
Մայրս նույնպես փոխվել էր։
Հորս մասին հիշողություններ պատմելիս չէր փորձում ամեն դեպքը գեղեցկացնել։
Եթե հորս հետ ուրախ օրեր էր հիշում, պատմում էր։
Եթե Մարիամը հիշեցնում էր որևէ ցավոտ դեպք, չէր լռեցնում նրան։
Մի երեկո մայրս ասաց.
— Ես ձեր հոր հետ շատ լավ տարիներ եմ ունեցել։ Բայց նա նաև սխալներ է արել, որոնց համար պատասխանատվությունն իրենն էր։ Ես չեմ ուզում, որ դուք պարտադիր նույն ձևով հիշեք նրան։
Մարիամը երկար նայեց մորս։
Հետո բռնեց նրա ձեռքը։
Մոտ երեք ամիս անց Մարիամը նոր բնակարանում փոքրիկ ընթրիք կազմակերպեց։
Ես եկել էի ավելի շուտ՝ սեղանը պատրաստելու օգնելու համար։
Խոհանոցում նա ինձ հանձնեց ափսեները։
— Սևա՛կ, սրանք պատուհանի մոտի սեղանին դիր։
Հետո բացեց պահարանը, հանեց ևս երկու բաժակ։
Ես նկատեցի, որ հորս մասին ոչ մի հատուկ բան չէր պատրաստել։
Ոչ ձայնագրություն։
Ոչ հուշային անկյուն։
Պարզապես սովորական կիրակնօրյա սեղան։
Մայրս եկավ մի քիչ ուշ։
Երեքս նստեցինք միասին։
Զրուցում էինք աշխատանքից, նոր հարևաններից, այն մասին, թե ինչ վարագույրներ ընտրի Մարիամը։
Ընթրիքի վերջում քույրս հանկարծ ինձ հարցրեց.
— Սևա՛կ, հիշո՞ւմ ես՝ փոքր ժամանակ պապան ինչ էր ասում, երբ մենք իրար հետ կռվում էինք։
Մի պահ վախեցա պատասխանելուց։
— Ասում էր՝ առանց իրար լսելու ոչ մեկը սենյակից դուրս չի գալու։
Մարիամը ծիծաղեց։
— Հա՛։ Հետո ինքն էր առաջինը դուրս գալիս։
Մենք երեքով ծիծաղեցինք։
Առաջին անգամ հորս հիշատակը սեղանի շուրջ չէր վերածվել ոչ արդարացման, ոչ դատավարության։
Պարզապես հիշողություն էր՝ իր բոլոր հակասություններով։
Երբ տուն էի գնում, Մարիամն ինձ ճանապարհեց մինչև դուռը։
— Սևա՛կ։
Շրջվեցի։
— Հա՞։
— Ես դեռ երբեմն մտածում եմ էն ձայնագրության մասին։
Գլխով արեցի։
— Հասկանում եմ։
— Ուզում եմ՝ իմանաս, որ հորս հետ ունեցած իմ պատմությունը դու չես կարող փոխել։ Բայց դա չի նշանակում, որ ես ուզում եմ եղբորս էլ կորցնել։
Աչքերս լցվեցին։
— Ես էլ չեմ ուզում քեզ կորցնել։
Նա մի փոքր մոտեցավ ու գրկեց ինձ։
Առաջին անգամ այդ երեք ամիսների ընթացքում։
Հետո բաց թողեց ու ասաց.
— Հաջորդ կիրակի էլ արի։ Պահարանի դուռը դեռ լավ չի փակվում։
Ծիծաղեցի։
— Կգամ։ Միասին կնայենք։
Իջա աստիճաններով։
Միջանցքում լսեցի, թե ինչպես Մարիամը ներսից կանչեց մորս.
— Մա՛մ, թեյ կխմե՞ս։ Դեռ մի քիչ նստենք։
Մայրս պատասխանեց.
— Կխմեմ, աղջի՛կս։
Դուռը փակվեց։
Եվ ես առաջին անգամ այդքան պարզ հասկացա՝ քույրս այն օրը ոչ թե հորս հորինված խոսքերի կարիքն ուներ, այլ այն մարդկանց, որոնք դեռ կենդանի էին և կարող էին իրենց իսկ ձայնով ասել ճշմարտությունը։
