«Հայրս համերգի կեսից անջատեց երաժշտությունն ու ասաց՝ վաղվանից մեր դպրոցը փակ է։ Ես նրան խելագար անվանեցի, բայց երբ աշակերտուհին խոսեց, դահլիճում ոչ ոք չծափահարեց»
Այդ երեկո մեր փոքրիկ երաժշտական դպրոցի համերգին մոտ վաթսուն մարդ էր հավաքվել։
Ես՝ 36-ամյա Լիանաս, ամիսներ շարունակ պատրաստվել էի այդ օրվան։ Ծնողներ, հյուրեր, նույնիսկ մի գործարար էի հրավիրել, որը խոստացել էր աջակցել մեր դպրոցի ընդլայնմանը։
Հայրս՝ 68-ամյա Միքայելը, նստած էր առաջին շարքում։
Քսաներկու տարի առաջ հենց նա էր բացել այս փոքրիկ դպրոցը։ Իսկ վերջին մեկ տարում ես էի զբաղվում դրա կազմակերպչական աշխատանքներով։
Համերգն ընթանում էր հրաշալի։
Մինչև բեմ բարձրացավ տասնվեցամյա Սոնան։
Նա նստեց դաշնամուրի առաջ, խորը շունչ քաշեց ու սկսեց նվագել։
Հնչում էր բարդ, գեղեցիկ ստեղծագործություն։
Ծնողները հիացած լսում էին։
Բայց հանկարծ Սոնան մի պահ ձեռքերը բարձրացրեց ստեղներից։
Երաժշտությունը շարունակվեց։
Դահլիճում մի քանի մարդ շփոթված իրար նայեց։
Ես արագ մոտեցա ձայնային սարքավորմանը։
Բայց հայրս արդեն ոտքի էր կանգնել։
— Լիանա՛, անջատի՛ր էդ ձայնագրությունը։
Սիրտս կանգ առավ։
— Պա՛պ, խնդրում եմ, հիմա մի՛ խառնվիր։
Նա բարձրացավ բեմ ու մոտեցավ Սոնային։
— Աղջի՛կս, դու ուզո՞ւմ էիր էսպես հանդես գալ։
Սոնան գլուխը կախեց։
— Չէ, ընկեր Միքայել։ Ես ուզում էի իմ սովորածը նվագել։ Բայց ընկեր Լիանան ասաց՝ եթե սխալվեմ, բոլորի առաջ կամաչեմ։
Դահլիճում ծանր լռություն տիրեց։
Հայրս շրջվեց դեպի ինձ։
— Դու էս երեխային սովորեցրել ես ձևացնել, թե նվագում է՞։
Ես բարկացած պատասխանեցի.
— Ես փորձում էի փրկել մեր դպրոցի հեղինակությունը։ Մենք մեզ սխալ թույլ տալու հնարավորություն չունենք։
Հայրս դանդաղ փակեց դաշնամուրի կափարիչը։
— Եթե մեր դպրոցի հեղինակությունը պահելու համար աշակերտը պիտի խաբի իր ծնողներին, էս դպրոցը վաղվանից փակ է։
Հենց այդ պահին Սոնայի մայրը վեր կացավ։
— Լիանա՛, երեկ աղջիկս ամբողջ գիշեր լաց է եղել։ Ինձ ասաց, որ այլևս երաժշտություն չի ուզում սովորել։ Հիմա վերջապես հասկացա՝ ինչու։
Եվ նա դաշնամուրի մոտ դրեց այն նոտատետրը, որի առաջին էջին Սոնան իր ձեռքով գրել էր.
«Ես ուզում եմ իսկապես կարողանալ, ոչ թե այնպես անել, որ բոլորը մտածեն՝ կարողանում եմ»։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Ես կանգնած էի բեմի կողքին ու չէի կարողանում շարժվել։
Համերգի համար պատրաստած իմ ամբողջ ծրագիրը մի քանի րոպեում փլվեց։
Սոնան նստած էր դաշնամուրի առաջ։ Նրա մայրը՝ Անահիտը, մոտեցավ ու ձեռքը դրեց աղջկա ուսին։
— Սոնա՛, գնա՞նք։
Աղջիկը գլխով արեց։
Բայց հայրս կամաց ասաց.
— Մի րոպե, եթե կարելի է։
Նա նայեց Սոնային։
— Դու ոչ մի վատ բան չես արել։ Ու պարտավոր չես հիմա որևէ մեկի համար նվագել։
Հետո շրջվեց դեպի դահլիճը։
— Հարգելի՛ ծնողներ, այսօր տեղի ունեցածի համար ներողություն եմ խնդրում։ Մեր դպրոցի անունից ձեզ ներկայացվել է մի կատարում, որը իրականում ձայնագրված էր։ Սա անընդունելի է։
Ես ուզում էի միջամտել։
Բայց հայրս շարունակեց.
— Այսօրվա համերգը չենք շարունակի։ Առաջիկա դասերի ու դպրոցի աշխատանքի մասին յուրաքանչյուր ընտանիքի առանձին կտեղեկացնենք։
Դահլիճում դժգոհության ձայներ լսվեցին։
Մի հայր հարցրեց.
— Իսկ մեր երեխաների կատարումներն էլ ե՞ն ձայնագրություններով։
— Ոչ,— արագ պատասխանեցի։— Միայն Սոնայի ելույթի համար էինք պատրաստել։
Հայրս շրջվեց դեպի ինձ։
— Լիանա՛, դա էլ բավական է։
Երբ վերջին հյուրերը հեռացան, հայրս նստեց դաշնամուրի մոտ։
Ես փակեցի դահլիճի դուռը։
— Պա՛պ, դու պատկերացնո՞ւմ ես՝ ինչ արեցիր։ Մեր հնարավոր հովանավորն էլ հեռացավ։ Բոլորն այժմ մտածելու են, թե մեր դպրոցում երեխաները նվագել չեն սովորում։
Հայրս երկար նայեց ինձ։
— Իսկ Սոնան ի՞նչ պիտի մտածի։
— Սոնան դեռ ամբողջությամբ պատրաստ չէր։
— Ուրեմն ինչո՞ւ բարդ ստեղծագործություն ընտրեցիր նրա համար։
Պատասխան չունեի։
Երկու ամիս առաջ ես էի առաջարկել, որ Սոնան հանդես գա այդ ստեղծագործությամբ։
Նրա ուսուցչուհին՝ Գոհարը, զգուշացրել էր, որ աշակերտուհուն ավելի շատ ժամանակ է պետք։
Սոնան ընդամենը երեք տարի էր դաշնամուր սովորում։ Լավ առաջընթաց ուներ, բայց ընտրված ստեղծագործությունը դեռ չէր կարողանում վստահ նվագել։
Ես համոզված էի՝ եթե համերգի ավարտին մի բարդ կատարում հնչի, հյուրերը կհիանան։
Երբ վերջին փորձերի ժամանակ պարզվեց, որ Սոնան դեռ դժվարանում է, առաջարկեցի նախապես ձայնագրված տարբերակ օգտագործել։
Ձայնագրությունը պատրաստել էր մեր ուսուցիչներից մեկը՝ առանց հասկանալու, որ ես այն ուզում եմ ներկայացնել որպես Սոնայի կենդանի կատարում։
Սոնային ասել էի.
— Դու նստիր ու նվագիր հետը։ Եթե սխալվես, միևնույն է, երաժշտությունը չի ընդհատվի։
Նա սկզբում չէր համաձայնել։
Հետո, վախենալով ինձ հիասթափեցնել, ընդունել էր։
Այդ ամենը հորս չէի պատմել։
Հայրս վեր կացավ։
— Լիանա՛, դու գիտե՞ս՝ ինչու եմ քսաներկու տարի առաջ էս դպրոցը բացել։
— Որ երեխաները երաժշտություն սովորեն։
— Հա՛։ Բայց գիտե՞ս՝ ես ինչ եմ ամենաշատը սիրել իմ աշխատանքի մեջ։
Լռեցի։
— Էն պահը, երբ աշակերտը մի ստեղծագործություն ամիսներով փորձում է, սխալվում, նորից նվագում, հետո վերջապես կարողանում է։ Դու էդ ամբողջ ճանապարհը փոխարինել ես երեք րոպեանոց գեղեցիկ ձայնագրությամբ։
Ես նստեցի առաջին շարքի աթոռին։
— Ես ուզում էի, որ դպրոցը մեծանա։ Որ ավելի շատ աշակերտներ ունենանք։
— Իսկ Սոնայի համար էդ մեծանալը ի՞նչ նշանակություն ունի, եթե ինքը հիմա ուզում է դաշնամուրը թողնել։
Այդ հարցին պատասխան չունեի։
Հաջորդ առավոտ հայրս իսկապես չբացեց դպրոցի դռները։
Բայց ոչ թե ընդմիշտ փակելու համար։
Նա որոշեց մեկ շաբաթով դադարեցնել դասերը, որպեսզի նախ պարզենք կատարվածն ու վերանայենք աշխատանքի կազմակերպումը։
Ես զանգեցի բոլոր ծնողներին։
Բացատրեցի, թե ինչ էր տեղի ունեցել։
Ոմանք շատ բարկացած էին։
Մի քանի ծնող նույնիսկ որոշեց երեխաներին այլ դպրոց տեղափոխել։
Ես չէի փորձում համոզել նրանց մնալ։
Գոհարը՝ Սոնայի ուսուցչուհին, նույնպես վիրավորված էր։
— Լիանա՛, ես քեզ ասել էի, որ էդ ստեղծագործությունը դեռ վաղ է։ Եթե լսեիր, էս ամենը չէր լինի։
Ես գլուխս կախեցի։
— Գիտեմ։
— Ամենավատն այն է, որ Սոնան հիմա իր իրական կարողություններից էլ է ամաչում։ Երեկ ինձ զանգել էր ու ասում էր՝ երևի ես ընդհանրապես ընդունակ չեմ։
Այդ խոսքերից սիրտս կծկվեց։
Ես միշտ մտածել էի, որ երեխաներին ոգեշնչում եմ։
Իսկ հիմա իմ պատճառով մի աղջիկ կասկածում էր իր երեք տարվա աշխատանքի արժեքին։
Մի քանի օր անց գնացի Սոնայի տուն։
Նախապես զանգել էի մորը, և նա համաձայնել էր մեզ հանդիպել։
Սոնան նստած էր հյուրասենյակում։
Դաշնամուրի նոտաները փակ դրված էին պահարանի վրա։
Ես մոտեցա։
— Սոնա՛, եկել եմ քեզնից ներողություն խնդրելու։
Նա լուռ նայեց ինձ։
— Ես քեզ ստիպել եմ մի բան անել, որը դու չէիր ուզում։ Հետո էլ քո կատարումը ներկայացրել եմ այնպես, կարծես ամբողջությամբ դու ես նվագել։
Աղջիկը կամաց ասաց.
— Ես գիտեի, որ սխալ է։
— Գիտեմ։
— Բայց մտածում էի՝ եթե չհամաձայնեմ, կասեք՝ ես վատ աշակերտ եմ։
Այդ պահին հասկացա, թե որքան մեծ էր իմ ազդեցությունը նրա վրա։
Ես ընդամենը մի քանի խոսք էի ասել։
Բայց նա այդ խոսքերից հետո այլևս չէր համարձակվել հրաժարվել։
— Սոնա՛, դու վատ աշակերտ չես։ Ես եմ սխալ որոշում կայացրել։
Նա գլուխը կախեց։
— Ես հիմա չեմ ուզում համերգների մասնակցել։
— Պարտավոր չես։
Անահիտը նստած էր կողքին։
— Լիանա՛, մեզ հիմա ժամանակ է պետք։ Թող Սոնան ինքը որոշի՝ շարունակելու է, թե ոչ։
Ես համաձայնեցի։
Այդ օրը տուն վերադարձա՝ առանց իմանալու, թե Սոնան երբևէ նորից կվերադառնա մեր դպրոց։
Դասերը վերսկսելուց առաջ բոլոր ծնողներին ներկայացրինք նոր պայմանները։
Այլևս ոչ մի աշակերտի չէինք պարտադրում մասնակցել համերգի։
Ծրագրերը պիտի ընտրվեին ուսուցիչների և աշակերտների կարողություններին ու պատրաստվածությանը համապատասխան։
Ձայնագրված նվագակցությունը հնարավոր էր օգտագործել, եթե դրա մասին բացահայտ հայտարարվեր, բայց ոչ կենդանի կատարում կեղծելու համար։
Համերգը ոչ թե դպրոցի գովազդի ցուցադրություն պիտի լիներ, այլ աշակերտների աշխատանքի ներկայացում։
Հայրս առաջարկեց նաև, որ ես այլևս միանձնյա չորոշեմ ելույթների ծրագիրը։
Սկզբում վիրավորվեցի։
Հետո համաձայնեցի։
Աշխատանքի կազմակերպումը շարունակում էի ղեկավարել, բայց երաժշտական ծրագիրը վստահվեց ուսուցիչներին։
Մեկուկես ամիս անց Սոնան վերադարձավ։
Ոչ թե համերգի մասնակցելու։
Պարզապես Գոհարի հետ դասերը շարունակելու։
Երբ նրան տեսա դպրոցի միջանցքում, ուզում էի մոտենալ։
Բայց կանգ առա։
Նա ինքն էր որոշելու՝ ուզում է ինձ հետ խոսել, թե ոչ։
Սոնան ինձ բարևեց ու մտավ դասասենյակ։
Այդ փոքրիկ բարևը ինձ համար շատ բան նշանակեց։
Գարնանը կազմակերպեցինք նոր համերգ։
Այս անգամ ոչ մի գործարար կամ հովանավոր հատուկ չէինք հրավիրել։
Դահլիճում միայն երեխաներն էին, ծնողները, ուսուցիչները և մի քանի հարազատ։
Ծրագիրը շատ ավելի պարզ էր։
Երբեմն աշակերտները սխալվում էին։
Մեկը մի հատված նորից սկսեց։
Մյուսը մի պահ կանգ առավ, նայեց նոտաներին ու շարունակեց։
Ոչ ոք չշտապեցրեց։
Համերգի վերջում Գոհարը մոտեցավ հորս։
— Ընկեր Միքայել, Սոնան էլ է ուզում նվագել։ Բայց միայն մի փոքրիկ ստեղծագործություն։ Ինքն է ընտրել։
Հայրս զարմացած ժպտաց։
— Եթե ինքն ուզում է, թող նվագի։
Սոնան բարձրացավ բեմ։
Նստեց դաշնամուրի առաջ։
Մի պահ ձեռքերը պահեց ծնկներին։
Դահլիճում լռություն տիրեց։
Հետո սկսեց նվագել։
Պարզ, կարճ ստեղծագործություն էր։
Առաջին հատվածը շատ լավ ստացվեց։
Երկրորդում մի քանի սխալ նոտա հնչեց։
Սոնան մի պահ կանգ առավ։
Ես զգացի, թե ինչպես սիրտս սկսեց արագ բաբախել։
Բայց նա ոչ մեկին չնայեց։
Պարզապես վերադարձավ նախորդ հատվածին ու շարունակեց։
Երբ ավարտեց, մի քանի վայրկյան լուռ մնաց։
Հետո ինքն էլ ժպտաց։
Դահլիճը ծափահարեց։
Ես առաջին անգամ տեսա, թե ինչքան տարբեր է մարդու ժպիտը, երբ գիտի, որ հենց ինքն է նվագել։
Համերգից հետո հայրս մոտեցավ ինձ։
— Լիանա՛, տեսա՞ր Սոնային։
— Տեսա, պա՛պ։
— Ի՞նչ մտածեցիր։
Նայեցի դահլիճին։
Սոնան մոր հետ խոսում էր, իսկ Գոհարը կողքին կանգնած ժպտում էր։
— Մտածեցի՝ էն օրը ես նրանից մի բան էի ուզում, որն իր համար դեռ շատ վաղ էր։ Իսկ այսօր ինքը նվագեց այն, ինչ իսկապես կարողանում է։
Հայրս գլխով արեց։
— Ու դա ավելի լավ էր։
Մի քիչ լռեցինք։
Հետո ես հարցրի.
— Պա՛պ, դու իսկապե՞ս պատրաստ էիր մեր դպրոցը փակել։
Նա երկար մտածեց։
— Եթե շարունակեինք էդպես աշխատել, այո՛։ Ես չէի ուզենա, որ իմ անունով երեխաներին սովորեցնեին ձևացնել։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Դու ճիշտ էիր։
Հայրս ժպտաց։
— Ես էլ միշտ ճիշտ չեմ եղել, աղջի՛կս։ Բայց մի բան գիտեմ։ Էս դպրոցում երեխան պիտի կարողանա սխալ նոտա նվագել՝ առանց վախենալու, որ դրանից մեզ կխայտառակի։
Երբ արդեն պատրաստվում էինք փակել դահլիճը, Սոնան վերադարձավ բեմ։
Ձեռքին իր նոտատետրն էր։
Մոտեցավ հորս։
— Ընկեր Միքայել, կարո՞ղ եմ մի բան հարցնել։
— Իհարկե, աղջի՛կս։
— Էն բարդ ստեղծագործությունը, որ անցած անգամ պիտի նվագեի… կարո՞ղ եմ նորից սովորել։ Բայց էս անգամ հանգիստ, առանց շտապելու։
Հայրս ժպտաց։
— Կարող ես։ Երբ Գոհարի հետ որոշեք, որ պատրաստ ես, կսկսեք։
Սոնան գլխով արեց։
Հետո առաջին անգամ ինքնակամ մոտեցավ ինձ։
— Ընկեր Լիանա, էսօրվա ելույթս լա՞վ էր։
Ես նայեցի նրա աչքերին։
— Շատ լավ էր, Սոնա՛։ Հատկապես այն պահը, երբ սխալվեցիր ու շարունակեցիր։
Նա ժպտաց։
— Ես էլ էդ հատվածից էի ամենաշատը վախենում։
— Բայց հաղթահարեցիր։
Սոնան գնաց մոր մոտ։
Մենք հորս հետ մնացինք դատարկ դահլիճում։
Նա մոտեցավ դաշնամուրին ու բացեց կափարիչը։
Մի քանի նոտա նվագեց։
Հետո տեղից վեր կացավ։
— Արի՛, Լիանա՛։ Դու էլ վաղուց չես նստել դաշնամուրի առաջ։
Ծիծաղեցի։
— Պա՛պ, ես արդեն շատ բան եմ մոռացել։
— Ոչինչ։ Կհիշես։
Նստեցի։
Փորձեցի նվագել մանկությանս սիրելի ստեղծագործությունը։
Երկրորդ տակտում սխալվեցի։
Ինքս ինձ վրա ծիծաղեցի։
Հայրս նստեց կողքիս։
— Սկզբից փորձիր։
Եվ ես նորից սկսեցի։
Այս անգամ առանց որևէ ձայնագրության։
