72 տարեկանում ամուսնացա դպրոցական տարիների իմ առաջին սիրո հետ։ Նրա մահից հետո երեխաները ինձ տնից դուրս շպրտեցին՝ թողնելով միայն հագիս զգեստով։ Բայց երկու շաբաթ անց նրա փաստաբանը եկավ իմ հին տնակն ու ասաց. «Ձեր ամուսինն ամեն ինչ արել է, որ դուք ստանաք ՀԵՆՑ ԱՅՆ, ԻՆՉԻՆ ԱՐԺԱՆԻ ԵՔ»։
1972 թվականին Գարեթն ինձ համբուրել էր դպրոցի մարզադաշտի տրիբունաների հետևում ու խոստացել.
— Էլեոնո՛ր, մի օր քեզ ադամանդե մատանի եմ գնելու։
Հետո կյանքը մեզ բաժանեց։
Ես ամուսնացա մի լավ մարդու հետ։ Գարեթն էլ ամուսնացավ մի լավ կնոջ հետ։
Մենք ընտանիքներ կազմեցինք, երեխաներ մեծացրինք, կորցրինք մեր կողակիցներին ու այդպես էլ ծերացանք՝ առանց նորից հանդիպելու։
Անցավ հիսուներեք տարի։
Եվ մի օր նա ինձ գտավ եկեղեցում կազմակերպված տնային թխվածքների բարեգործական վաճառքի ժամանակ։
— Դու դեռ նույն ձևով ես հարդարում մազերդ,— շշնջաց նա։
— Իսկ դու դեռ նույնքան սիրուն ես խոսում,— պատասխանեցի ես։
Երբ Գարեթն ինձ ամուսնության առաջարկություն արեց, համաձայնեցի։
Նա առաջարկությունն արեց մեր վերամիավորումից երեք ամիս անց։
Ես համաձայնեցի ոչ թե նրա շքեղ առանձնատան համար, որը տեսնելու ցանկություն անգամ չէի հայտնել, և ոչ էլ նրա փողերի համար, որոնց կարիքը չունեի։
Ես համաձայնեցի հանուն այն տղայի, որը մի ժամանակ ինձ հետ երկու մղոն քայլել էր հորդառատ անձրևի տակ ու ոչ մի անգամ չէր բողոքել թրջված կոշիկներից։
Բայց նրա երեխաները երբեք չհավատացին դրան։
Երբ Գարեթը հանկարծամահ եղավ սրտի կաթվածից, նրա դուստրն ասաց.
— Կորի՛ր այստեղից։ Դու արդեն բավական երկար ես անարգել մեր մոր հիշատակը։
Նրա որդին իմ հին ճամպրուկը գցեց ոտքերիս առաջ։
— Խնդրում եմ,— շշնջացի,— գոնե թույլ տվեք նրա լուսանկարը վերցնել։
— Ո՛չ,— ասաց դուստրը։— Այս տան ոչ մի բան քեզ չի պատկանում։
Եվ ես հեռացա այն սև զգեստով, որով հուղարկավորել էի ամուսնուս։
Տեղափոխվեցի քրոջս հին շարժական տնակը, որը կանգնած էր գյուղական ճանապարհի եզրին։
Գարեթին կարոտում էի այնպես, ինչպես կյանքումս դեռ ոչ ոքի չէի կարոտել։
Երկու շաբաթ անց դրսում լվացքը պարանին էի փռում, երբ լսեցի խճապատ ճանապարհով մոտեցող մեքենայի ձայնը։
Շրջվեցի ու տեսա սև լիմուզին։
Հենց այնտեղ՝ իմ խղճուկ տնակի դիմաց։
Մեքենայից իջավ մոխրագույն կոստյումով մի տղամարդ՝ ձեռքին իմ անունով կնքված ծրար։
— Էլեոնո՛ր,— մեղմ ասաց նա,— ես Գարեթի փաստաբանն եմ։ Ձեր ամուսինը խիստ հրահանգել է, որ սա անձամբ հանձնեմ ձեզ և համոզվեմ, որ դուք ստանաք ՀԵՆՑ ԱՅՆ, ԻՆՉԻՆ ԱՐԺԱՆԻ ԵՔ։
Ձեռքերս այնքան ուժեղ էին դողում, որ միայն երրորդ փորձից կարողացա բացել ծրարը։
Իսկ երբ կարդացի նամակի առաջին տողը, ծնկներս ծալվեցին, ու հենց այնտեղ՝ հողին, վայր ընկա։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
1972 թվականին Գարեթն ինձ համբուրել էր մեր դպրոցի մարզադաշտի տրիբունաների հետևում ու խոստացել, որ մի օր ինձ ադամանդե մատանի կգնի։
Մենք տասնութ տարեկան էինք, անձրևից ամբողջովին թրջված ու այնքան միամիտ, որ հավատում էինք՝ խոստումները կարող են պաշտպանել մեզ կյանքի դժվարություններից։
Բայց այդպես չէր։
Այդ ամռանը Գարեթի ընտանիքը տեղափոխվեց ուրիշ քաղաք։
Սկզբում մենք նամակներ էինք գրում իրար։
Հետո նամակները սկսեցին ավելի հազվադեպ գալ, մինչև մի օր ընդհանրապես դադարեցին։
Ես ամուսնացա Հովարդի հետ՝ բարի մի տղամարդու, որն ինձ պարգևեց քառասունվեց տարվա հավատարմություն և երկու հրաշալի երեխա։
Գարեթն ամուսնացավ Պատրիսիա անունով մի կնոջ հետ ու կառուցեց իր կյանքը։
Մենք ընտանիքներ կազմեցինք, երեխաներ մեծացրինք, հուղարկավորեցինք մեր կողակիցներին և, չգիտես ինչպես, ծերացանք՝ այդպես էլ իրար չհանդիպելով։
Հետո՝ հիսուներեք տարի անց, Գարեթն ինձ գտավ եկեղեցում կազմակերպված տնային թխվածքների բարեգործական վաճառքի ժամանակ։
Ես կիտրոնով թխվածքի կտորներն էի դասավորում, երբ հանկարծ լսեցի, որ ինչ-որ մեկն արտասանում է անունս։
— Էլեոնո՛ր։
Շրջվեցի ու տեսա փայլեցրած փայտե ձեռնափայտին հենված մի տարեց տղամարդու։
Մազերն ամբողջովին ճերմակել էին, ուսերը փոքր-ինչ կորացել էին, բայց նրա մի քիչ ծուռ ժպիտը ճիշտ նույնն էր մնացել։
— Դու դեռ նույն ձևով ես հարդարում մազերդ,— շշնջաց նա։
— Իսկ դու դեռ նույնքան սիրուն ես խոսում,— պատասխանեցի։
Մենք այնքան ծիծաղեցինք, մինչև աչքներս արցունքներով լցվեցին։
Երեք ամիս անց Գարեթն ամուսնության առաջարկություն արեց իմ տան պատշգամբում։
Նա մատանի չուներ։
Պարզապես բռնել էր դողացող ձեռքերս։
— Ես ուշացա,— ասաց նա։— Բայց երբեք չեմ մոռացել իմ խոստումը։
Եվ ես յոթանասուներկու տարեկանում ամուսնացա նրա հետ։
Նրա երեխաները՝ Մարգարեթն ու Դանիելը, ներկա էին հարսանիքին, բայց նրանցից ոչ մեկը չժպտաց։
Մարգարեթն ինձ նայում էր այնպես, կարծես ինչ-որ բան էի գողանում իրենից։
Դանիելը քաղաքավարի սեղմեց ձեռքս, իսկ հետո ամբողջ խնջույքի ընթացքում խոսեց բոլորի հետ՝ բացի ինձնից։
Նրանք համոզված էին, որ Գարեթի հետ ամուսնացել եմ նրա հարստության համար։
Նրանք տեսնում էին շքեղ առանձնատունը, ներդրումներն ու ընտանեկան կալվածքները։
Բայց չէին տեսնում այն տղային, որը մի ժամանակ երկու մղոն քայլել էր ինձ հետ հորդառատ անձրևի տակ, որովհետև ես վախենում էի ամպրոպից։
Հարսանիքից հետո տեղափոխվեցի Գարեթի տուն։
Այն հսկայական էր՝ թանկարժեք կահույքով ու Պատրիսիայի բազմաթիվ լուսանկարներով։
Ես դրանցից ոչ մեկը չհեռացրի։
— Նա քո կյանքի մի մասն է եղել,— ասացի Գարեթին։— Այն, որ դու ինձ սիրում ես, չի նշանակում, թե պետք է ջնջես նրա հիշատակը։
Գարեթը համբուրեց ճակատս։
— Ահա թե ինչու ես նորից փնտրեցի քեզ։
Բայց նրա երեխաների վերաբերմունքը չփոխվեց։
Մարգարեթը քննադատում էր ամեն ինչ՝ ինչպես էի ծաղիկները դասավորում, ինչ էի հագնում և նույնիսկ ինչ ուտելիք էի պատրաստում։
— Մայրս միշտ ընթրիքը մատուցում էր կապույտ սպասքով,— մի երեկո ասաց նա։
— Հաջորդ անգամ կարող եմ հենց դա օգտագործել,— առաջարկեցի։
— Դու չես հասկանում, թե ինչ եմ ասում,— կտրուկ պատասխանեց նա։— Դու նստում ես նրա աթոռին, քնում նրա ննջասենյակում ու ձևացնում, թե սա քո ընտանիքն է։
Գարեթը պատառաքաղը դրեց սեղանին։
— Էլեոնորն իմ կինն է։ Դու նրան հարգանքով կվերաբերվես։
— Նա քո սխալն է,— պատասխանեց Մարգարեթը։
Գարեթն այնքան կտրուկ վեր կացավ, որ աթոռը ճռռաց հատակի վրա։
— Դո՛ւրս իմ տնից։
Մարգարեթի դեմքը գունատվեց, բայց նա ենթարկվեց։
Այդ գիշեր Գարեթին ասացի, որ չեմ ուզում կանգնել իր ու երեխաների միջև։
— Դու չես կանգնել,— պատասխանեց նա։— Նրանց ագահությունն է մեզ բաժանում։
Մի քանի շաբաթ անց նկատեցի, որ Գարեթը ժամերով փակվում է աշխատասենյակում՝ սեղանին տարբեր փաստաթղթեր փռած։
Նա հաճախ էր խոսում մի փաստաբանի հետ, որի անունը պարոն Ուիթֆիլդ էր։
Ամեն անգամ, երբ ներս էի մտնում, Գարեթը փակում էր կաշվե թղթապանակը։
— Ի՞նչ ես թաքցնում,— մի օր կատակով հարցրի։
— Ոչ մի վտանգավոր բան,— պատասխանեց նա։— Պարզապես ուզում եմ համոզվել, որ դու ապահով կլինես։
— Ինձ քո փողերը պետք չեն։
— Գիտեմ։
Նա դեմքս առավ ափերի մեջ։
— Բայց ես պետք է վստահ լինեմ, որ երբ այլևս կողքիդ չլինեմ, ոչ ոք չի կարողանա խլել քո արժանապատվությունը։
Ասացի, որ նման բաներից չխոսի։
Վեց շաբաթ անց Գարեթը մահացավ նախաճաշի սեղանի մոտ։
Մի պահ նա ձեռքը մեկնում էր թերթը վերցնելու։
Հաջորդ պահին ձեռքը տարավ կրծքին, իսկ սուրճի բաժակը ձեռքից ընկավ ու փշրվեց հատակին։
Նա զարմացած նայեց ինձ։
Եվ հաջորդ ակնթարթին այլևս չկար։
Հուղարկավորությանը հագել էի նույն սև զգեստը, որով տարիներ առաջ հրաժեշտ էի տվել Հովարդին։
Մարգարեթը կանգնած էր գերեզմանի մյուս կողմում՝ առանց մի կաթիլ արցունք թափելու։
Երբ վերադարձանք առանձնատուն, բարձրացա երկրորդ հարկ, որպեսզի մի փոքր մենակ մնամ։
Տասը րոպե անց Մարգարեթը մտավ ննջասենյակ՝ ձեռքին փաստաթղթերի մի կույտ։
— Դո՛ւրս կորիր,— ասաց նա։
Ապշած նայեցի նրան։
— Ի՞նչ։
— Տունը պատկանում է ընտանեկան հավատարմագրային ֆոնդին։ Քո անունը ոչ մի տեղ չկա։
Նրա հետևում հայտնվեց Դանիելը՝ ձեռքին իմ հին ճամպրուկը, որը բերել էի, երբ տեղափոխվել էի Գարեթի մոտ։
— Մինչև երեկո պետք է հեռանաս,— մրթմրթաց նա։
— Ես հենց նոր եմ հուղարկավորել ձեր հորը։
— Իսկ մեր մայրը մահացավ՝ հավատալով, որ այս տունը մնալու է իր երեխաներին,— ասաց Մարգարեթը։— Դու արդեն բավական երկար ես անարգել նրա հիշատակը։
Հայացքս ընկավ մահճակալի կողքի սեղանին դրված Գարեթի շրջանակված լուսանկարին։
— Խնդրում եմ, գոնե այդ լուսանկարը թույլ տվեք վերցնել։
— Ո՛չ։
— Ընդամենը մի լուսանկար է։
— Այս տան ոչ մի բան քեզ չի պատկանում։
Դանիելը ճամպրուկս դրեց ոտքերիս առաջ։
Եվ ես հեռացա նույն զգեստով, որով հուղարկավորել էի ամուսնուս։
Քույրս՝ Ռութը, ինձ էր թողել իր հին շարժական տնակը, որը կանգնած էր գյուղական ճանապարհի եզրին։
Ներսում փոշու ու խոնավ փայտի հոտ էր գալիս։
Բայց էլեկտրականություն կար, իսկ պատուհանի տակ՝ նեղ մահճակալ։
Առաջին գիշերներին քնում էի Գարեթի հին տնային խալաթը գրկած, որովհետև դրա վրա դեռ զգացվում էր նրա սափրվելուց հետո օգտագործած լոսյոնի թույլ բույրը։
Մի անգամ զանգահարեցի Մարգարեթին։
— Ես միայն ուզում եմ բուխարու վրա դրված այն լուսանկարը, որտեղ Գարեթը ձուկ է որսում,— ասացի։— Առաքման համար ինքս կվճարեմ։
— Այլևս մեզ հետ կապ չհաստատես։
Նա անջատեց հեռախոսը։
Երկու օր անց սուրհանդակը նամակ բերեց։
Այնտեղ ինձ մեղադրում էին ժառանգության հարցերին միջամտելու փորձի մեջ։
Գրված էր, թե Գարեթը կյանքի վերջին ամիսներին շփոթված վիճակում է եղել, և ինձ զգուշացնում էին չվիճարկել ընտանիքի որոշումները։
Ծալեցի նամակն ու դրեցի դարակի մեջ։
Այլևս ուժ չունեի պայքարելու։
Գարեթի հուղարկավորությունից ուղիղ երկու շաբաթ անց տնակի հետևում լվացած սավաններն էի փռում, երբ լսեցի խճաքարերի վրայով անցնող մեքենայի անիվների ձայնը։
Սև լիմուզինը կանգ առավ փոստարկղիս մոտ։
Մեքենայից իջավ մոխրագույն կոստյումով բարձրահասակ մի տղամարդ՝ ձեռքին կաշվե թղթապանակ ու կնքված ծրար։
— Տիկին Բենե՞թ։
Բերանիցս հանեցի լվացքի ամրակը։
— Այո՞։
— Իմ անունը Սամուել Ուիթֆիլդ է։ Ես Գարեթի փաստաբանն էի։
Սիրտս սկսեց ուժգին բաբախել։
Նա դանդաղ մոտեցավ ու ծրարը մեկնեց ինձ։
— Ձեր ամուսինը խիստ հրահանգել է, որ սա անձամբ հանձնեմ ձեզ։ Նա ուզում էր համոզվել, որ դուք ստանաք հենց այն, ինչին արժանի եք։
Ձեռքերս դողում էին, երբ բացում էի ծրարը։
Առաջին տողը գրված էր Գարեթի ծանոթ ձեռագրով։
«Իմ սիրելի՛ Էլեոնոր, եթե այս նամակը կարդում ես Ռութի տնակում, ուրեմն երեխաներս վարվել են ճիշտ այնպես, ինչպես վախենում էի»։
Ծնկներս ծալվեցին։
Պարոն Ուիթֆիլդը բռնեց թևս ու օգնեց ներս մտնել։
Գարեթի նամակը բացատրում էր ամեն ինչ։
Նա միտումնավոր առանձնատունն ու այնտեղ եղած ամբողջ գույքը թողել էր հին ընտանեկան հավատարմագրային ֆոնդում։
Գիտեր, որ Մարգարեթն ու Դանիելը համոզված էին, թե դա իր ամբողջ կարողությունն է։
Բայց տարիներ առաջ Գարեթը ստեղծել էր երկրորդ՝ մասնավոր հավատարմագրային ֆոնդ։
Այն ներառում էր լճի ափին գտնվող մի տուն, բավականաչափ եկամուտ, որպեսզի ես կարողանայի ապահով ապրել մինչև կյանքիս վերջը, ինչպես նաև մի շարք ներդրումներ, որոնց գոյության մասին նրա երեխաները նույնիսկ չգիտեին։
— Այս փաստաթղթերը վիճարկելու իրավական հիմք չկա,— ասաց պարոն Ուիթֆիլդը։— Գարեթը հոգացել է, որ ամեն ինչ պատշաճ ձևակերպված լինի։
Հետո նա խոհանոցի սեղանին դրեց մի փոքրիկ փայտե տուփ։
Ներսում տասնյակ լուսանկարներ կային։
Գարեթը՝ մանկության տարիներին։
Գարեթը՝ ձկնորսության ժամանակ։
Գարեթը՝ մեր հարսանիքի օրը։
Եվ նույնիսկ այն լուսանկարը, որը Մարգարեթը հրաժարվել էր ինձ տալ։
Լուսանկարների տակ դրված էր Գարեթի դպրոցական ավարտական հին մատանին։
Իսկ կողքին՝ ադամանդե մատանի։
Մատանու ներսում փորագրված էր.
«Էլեոնորին՝ իմ խոստումը, ընդամենը հիսուներեք տարվա ուշացումով»։
Մատանին սեղմեցի կրծքիս ու արտասվեցի։
Գարեթի նամակում ևս մեկ՝ վերջին պարբերություն կար։
«Թող առանձնատունը նրանց մնա, որովհետև տունը, որտեղ բարություն չկա, ընդամենը թանկարժեք սենյակների հավաքածու է։ Իսկ դու, Էլեոնո՛ր, արժանի ես լճին, արևածագին և խաղաղության յուրաքանչյուր օրվան, որը ես չհասցրի բավական երկար կիսել քեզ հետ»։
Երկու ամիս անց տեղափոխվեցի լճի ափին գտնվող տունը։
Մարգարեթն ինձ մի քանի նամակ գրեց։
Դանիելը երկու անգամ զանգահարեց։
Գուցե զղջում էին։
Գուցե պարզապես իմացել էին երկրորդ ֆոնդի կարողության չափը։
Ես միայն մեկ պատասխան ուղարկեցի։
«Սրտումս ատելություն չկա ձեր հանդեպ։ Բայց ես թույլ չեմ տա, որ մտնեք այն խաղաղ կյանքի մեջ, որը ձեր հայրը պահպանել է ինձ համար։ Ձեզ ամենայն բարիք եմ մաղթում։ Խնդրում եմ, այլևս ինձ հետ կապ մի հաստատեք»։
Ամեն առավոտ նստում եմ լճի փայտե նավամատույցին՝ մատիս կրելով Գարեթի ադամանդե մատանին։
Երբեմն հիշում եմ 1972 թվականը։
Երկու դեռահաս կանգնած են դպրոցի տրիբունաների հետևում ու խոստումներ են տալիս իրար՝ չպատկերացնելով, որ դրանց իրականացումը մի ամբողջ կյանք է տևելու։
Գարեթն ուշացավ։
Բայց ի վերջո կատարեց իր տված յուրաքանչյուր խոստումը։
