Հայրս ձմռան ամենացուրտ առավոտյան մեր տան բակից դուրս հանեց նոր գնած վառարանը և հայտարարեց, որ այլևս թույլ չի տալու այն միացնել։ Եղբայրս կատաղեց՝ ասելով, թե հայրս ուզում է հիվանդ մորս մրսեցնել։ Բայց երբ վարպետը եկավ ու հորս խնդրանքով բացեց ծխատարի պատի ներսում անցնող հատվածը, եղբայրս քարացավ։ Իսկ հայրս ասաց. «Ես երեք գիշեր է՝ չեմ քնում, որովհետև հասկացել եմ, թե ինչ վտանգի մեջ ենք ապրել՝ մտածելով, որ տունը պարզապես տաքացնում ենք»։
Այդ առավոտ մեր գյուղում տասներկու աստիճան ցուրտ էր։
Ես՝ քառասունամյա Սոնաս, ծնողներիս տուն հասա եղբորս հեռախոսազանգից հետո։
— Շուտ արի՛։ Պապան նոր վառարանը հանել է տնից ու ասում է՝ չենք օգտագործելու։
Երբ մտա բակ, տեսա՝ նոր գնած գազային վառարանը կանգնած է ծածկի տակ։
Հայրս՝ յոթանասունմեկամյա Վարդանը, հաստ բաճկոնով նստած էր աստիճանին։
Եղբայրս՝ Արթուրը, բարկացած կանգնած էր նրա առաջ։
— Պա՛պ, էսքան փող ենք տվել։ Մաման ամբողջ գիշեր մրսել է։ Դու հիմա ի՞նչ ես անում։
Հայրս պատասխանեց.
— Էդ վառարանը տուն չի մտնելու, մինչև պարզ չլինի՝ ծխատարը անվտանգ է։
— Երեք օր է նույն բանն ես ասում։
— Որովհետև երեք օր է՝ չեմ կարողանում հանգիստ քնել։
Մայրս՝ վաթսունութամյա Անահիտը, նստած էր հյուրասենյակում՝ էլեկտրական ջեռուցիչի կողքին։
Վերջին շրջանում առողջությունն այնքան էլ լավ չէր։ Սովորականից ավելի շուտ էր հոգնում։
— Պա՛պ, դու գոնե բացատրի՛ր,— ասացի։
Հայրս ցույց տվեց ննջասենյակի պատը։
— Էս վառարանի ծուխը պիտի էդ պատի միջով բարձրանար։ Բայց անցած գիշեր հասկացա՝ մի բան էնտեղ ճիշտ չէ։
Այդ պահին եկավ մասնագետը՝ Գևորգը։
Նա դեռ նախորդ օրն էր ստուգել վառարանը, դադարեցրել դրա օգտագործումը և այսօր վերադարձել էր ծխատարն ավելի մանրամասն զննելու։
Պատը բացելուց առաջ համոզվեց, որ սարքն անջատված է։
Հետո հեռացրեց ծխատարի վերին հատվածը ծածկող շերտը։
Մենք կանգնած հետևում էինք։
Մի քանի րոպե անց Գևորգը կանգ առավ։
Պատի մեջ հին մետաղական խողովակ կար։
Բայց վերևում այն շարունակվում էր ոչ թե դեպի տանիքից դուրս եկող ծխատար, այլ փակվում էր քարերի ու շաղախի հետևում։
Եղբայրս գունատվեց։
— Բայց էս ո՞նց կարող է լինել։ Մենք երեք գիշեր է՝ էս վառարանով տունը տաքացնում էինք։
Հայրս մոտեցավ նրան։
— Հենց դրա համար էի վախենում, տղա՛ս։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Գևորգը մեզ խնդրեց դուրս գալ սենյակից։
— Նախ պետք է ամբողջ խողովակն ու դրա շարունակությունը ստուգեմ,— ասաց։— Էս վիճակում վառարանը միացնել չի կարելի։
Եղբայրս դեռ չէր հավատում։
— Բայց ծուխը որտե՞ղ էր գնում։
Մասնագետը պատասխանեց.
— Հենց դա էլ պետք է պարզենք։ Հին խողովակը փակ տարածքի է հասնում, որտեղից արտանետման անվտանգ ուղի չի ապահովվում։
Ես զգացի, թե ինչպես է սիրտս արագ խփում։
Երեք գիշեր մայրս քնել էր այդ սենյակի կողքին։
Եվ մենք բոլորս ուրախացել էինք, որ վերջապես տունը լավ է տաքանում։
Ամեն ինչ սկսվել էր նախորդ շաբաթ։
Ձմեռը սովորականից շուտ էր ցրտել։
Մեր հին ջեռուցման սարքն արդեն հաճախ էր անջատվում, իսկ տան երկրորդ հատվածը գրեթե չէր տաքանում։
Արթուրը որոշել էր ծնողներին նոր վառարան նվիրել։
Ինքն էր գնել։
Ինքն էլ կազմակերպել էր տեղադրումը։
Մենք բոլորս շնորհակալ էինք։
Հայրս սկզբում նույնիսկ կատակում էր.
— Արթո՛ւր, հիմա էս տանն էնքան շոգ է լինելու, որ ամռանը կկարոտենք։
Բայց առաջին գիշերը մայրս իրեն վատ էր զգացել։
Առավոտյան ասել էր.
— Գլուխս շատ է ցավում։ Մի քիչ էլ սիրտս է խառնում։
Մենք մտածել էինք՝ ճնշումից է կամ հոգնածությունից։
Մայրս երբեմն նման գանգատներ ունենում էր։
Բայց հայրս նկատել էր, որ խնդիրը սկսվել է հենց նոր վառարանը միացնելուց հետո։
Երկրորդ գիշերը մայրս դարձյալ գլխացավ էր ունեցել։
Հայրս նույնպես արթնացել էր ծանրության զգացումով։
Առավոտյան նա Արթուրին ասել էր.
— Էս վառարանը մի քիչ տարօրինակ է աշխատում։ Պիտի ստուգել տանք։
Եղբայրս վստահ պատասխանել էր.
— Պա՛պ, նոր է։ Ինչի՞ց պիտի խնդիր լինի։
— Սարքը կարող է նոր լինել, բայց ծխատարը հին է։
— Վարպետը նայել է։
Այդ խոսակցությունն այնտեղ ավարտվել էր։
Հայրս չէր համոզվել։
Երրորդ օրը ինքնուրույն դիմել էր մասնագետի։
Նաև խորհրդակցել էր բժշկի հետ՝ պատմելով իրենց ախտանիշների մասին։
Բժիշկը հորդորել էր հնարավոր վտանգավոր ազդեցությունը չանտեսել և անհրաժեշտ բուժզննում անցնել։
Այդ երեկո հայրս այլևս թույլ չէր տվել վառարանը միացնել։
Գևորգը եկավ, զննեց սարքն ու ծխատարի հասանելի հատվածները։
Նա էլ էր կասկածել, որ արտանետումը ճիշտ չի հեռացվում։
Անմիջապես դադարեցրել էին սարքի շահագործումը։
Գազամատակարարումն անվտանգ անջատելուց հետո որոշել էին հաջորդ առավոտ մանրամասն բացել պատի կասկածելի հատվածը։
Հենց այդ ընթացքում էլ հայրս պահանջել էր վառարանը հանել սենյակից։
Եվ մենք հասել էինք այն պահին, երբ այն կանգնած էր բակում, իսկ եղբայրս կարծում էր՝ հայրս պարզապես համառում է։
— Բայց էս խողովակը հին վառարանից էլ կար,— ասաց Արթուրը։
Գևորգը գլխով արեց։
— Հենց դա է վտանգավոր մասը։ Հին խողովակի գոյությունը դեռ չի նշանակում, որ այն հիմա կարելի է օգտագործել։
Պարզվեց՝ տարիներ առաջ տան տանիքի նորոգման ժամանակ հին ծխատարի վերին հատվածը փոխվել էր։
Խողովակի մի մասը մնացել էր պատի մեջ, բայց դրա շարունակությունն այլևս անվտանգ դուրս չէր գալիս շենքից։
Այդ հատվածը պատված էր նոր շերտով, և դրսից չէր երևում։
Նոր վառարանը տեղադրելիս ամբողջ ուղին պատշաճ չէր ստուգվել։
— Սա պարզապես վատ տաքացնելու խնդիր չէ,— բացատրեց Գևորգը։— Այրման արտանետումները կարող էին վտանգավոր գազերով լցնել տունը։
Արթուրը նստեց։
— Բայց մենք ոչ մի հոտ չենք զգացել։
— Շմոլ գազը հոտ չունի,— պատասխանեց մասնագետը։— Հենց դրա համար էլ չի կարելի միայն հոտով կամ ինքնազգացողությամբ դատել անվտանգության մասին։
Ես անմիջապես մտա մորս մոտ։
Նա նստած էր տաք ծածկոցով։
— Մա՛մ, ինչպե՞ս ես։
— Հիմա լավ եմ, աղջի՛կս։
— Իսկ էդ գիշերներն ինչո՞ւ չէիր ասում՝ վատ ես զգում։
Մայրս ժպտաց։
— Ասում էի։ Բայց դուք ասում էիք՝ երևի մրսած ես։
Այդ խոսքերից ամաչեցի։
Իսկապես ասել էինք։
Բոլորս այնքան ուրախ էինք, որ վերջապես նոր վառարան ունենք, որ նրա գանգատները կապել էինք ուրիշ պատճառների հետ։
Հաջորդ որոշումը կայացրինք առանց վիճելու։
Մասնագետի խորհուրդներից և բժշկական գնահատումից հետո ծնողներիս ժամանակավորապես տեղափոխեցինք մեր տուն, որտեղ անվտանգ ջեռուցում կար։
Հայրս սկզբում չէր ուզում։
— Ես իմ տունն ո՞ւմ թողնեմ։
Ես պատասխանեցի.
— Պա՛պ, տունը տեղից չի շարժվի։ Բայց մինչև խնդիրը չլուծվի, էստեղ գիշերելու մասին խոսք չկա։
Նա մի քիչ մտածեց։
Հետո համաձայնեց։
Մորս բերեցինք մեզ մոտ։
Արթուրը ծնողների տունը փակեց ու պայմանավորվեց Գևորգի հետ անհրաժեշտ աշխատանքները կազմակերպելու համար։
Այդ երեկո եղբայրս եկավ մեր տուն։
Ձեռքին վառարանի գնման փաստաթղթերն էին։
Նստեց հորս դիմաց։
— Պա՛պ, ներիր ինձ։
Հայրս նայեց նրան։
— Ինչի՞ համար։
— Առավոտյան ասացի՝ ուզում ես մամային մրսեցնել։ Իսկ դու փորձում էիր իրեն վտանգից հեռու պահել։
Հայրս երկար լռեց։
— Դու լավ բան էիր ուզում անել, Արթո՛ւր։
— Գիտեմ։ Բայց ես էնքան էի ուզում, որ տունը տաք լինի, որ ուրիշ ոչ մի բան չէի լսում։
Հայրս գլխով արեց։
— Լավ է, որ վերջապես լսեցիր։
Մայրս, որ մինչ այդ լուռ էր, հանկարծ ասաց.
— Արթո՛ւր, ես էլ պիտի մի բան ասեմ։
Եղբայրս շրջվեց։
— Ասա՛, մա՛մ։
— Էդ առաջին առավոտյան, երբ գլուխս ցավում էր, ես քեզ զանգեցի։ Ասացի՝ նոր վառարանից հետո լավ չեմ զգում։ Դու ասեցիր՝ «Մա՛մ, մի՛ անհանգստացի, լավ սարք եմ գնել»։
Արթուրը գլուխը կախեց։
— Հիշում եմ։
— Ես քեզ չէի ասում, որ սարքը վատն է։ Ասում էի՝ ես վատ եմ զգում։
Եղբայրս ոչինչ չպատասխանեց։
Անցավ տասը օր։
Հին, ոչ պիտանի ծխատարը այլևս չօգտագործելու որոշում ընդունվեց։
Մասնագետները մշակեցին նոր, համապատասխան արտանետման ուղի ապահովելու տարբերակ։
Աշխատանքները հեշտ չէին։
Պետք էր մի հատվածում պատ բացել, անհրաժեշտ խողովակներն ու ամրացումները տեղադրել, հետո ստուգել ամբողջ համակարգը։
Արթուրն ամեն օր գնում էր ծնողներիս տուն։
Բայց այս անգամ ոչինչ չէր շտապեցնում։
Երբ վարպետն ասում էր՝ սա դեռ պետք է ստուգվի, եղբայրս չէր պահանջում նույն օրը վերջացնել։
Երբ անհրաժեշտ էր լրացուցիչ աշխատանք, չէր փորձում շրջանցել։
Նա արդեն գիտեր՝ ինչ կարող է արժենալ այդ շտապողականությունը։
Նոր համակարգը տեղադրելուց հետո այն ստուգեցին համապատասխան մասնագետները։
Տանը տեղադրեցինք նաև շմոլ գազի ազդանշանիչներ՝ մասնագետի խորհրդով։
Մինչև աշխատանքի ավարտի և անվտանգության ստուգման հաստատումը ծնողներս չվերադարձան այնտեղ ապրելու։
Մի օր հայրս խնդրեց իրեն տանել տուն։
Մտավ ննջասենյակ։
Նայեց այն պատին, որը կրկին նորոգել էին։
Հետո մոտեցավ վառարանին։
— Էս էլ նույն վառարանն է,— ասաց։
Արթուրը ժպտաց։
— Նույնը, պա՛պ։ Բայց հիմա արդեն ամբողջ տեղադրումն է ստուգված։
Հայրս գլխով արեց։
— Ուրեմն կարելի է հանգիստ քնել։
Առաջին երեկոյան ծնողներիս տուն գնացինք բոլորս։
Մայրս նստել էր հյուրասենյակում։
Սեղանին թեյ կար։
Հայրիկը սովորականի պես ուզում էր պատուհանները ստուգել, դռները փակել։
Բայց հետո նստեց մորս կողքին։
— Էսօր չե՞ս պտտվելու տնով մեկ,— կատակեցի։
Նա ժպտաց։
— Չէ՛, աղջի՛կս։ Էսօր արդեն հանգիստ եմ։
Արթուրը մոտեցավ մորը։
— Մա՛մ, հիմա ո՞նց ես քեզ զգում։
Մայրս մի պահ լռեց։
Հետո պատասխանեց.
— Լավ եմ, տղա՛ս։ Բայց եթե մի օր էլ վատ զգամ, ինձ լուրջ կլսե՞ս։
Եղբայրս նստեց նրա կողքին։
— Կլսեմ։
Մայրս բռնեց նրա ձեռքը։
Այդ գիշեր, երբ պատրաստվում էինք հեռանալ, հայրս մեզ ճանապարհեց դարպասի մոտ։
Բակում այլևս նոր վառարան չկար։
Այն տեղում էր՝ տանը, պատշաճ տեղադրված։
Հայրս նայեց մեզ ու ասաց.
— Երեք գիշեր ես մտածում էի՝ հանկարծ չուշանամ։
Ես գրկեցի նրան։
— Չուշացար, պա՛պ։
Նա երկար շունչ քաշեց։
— Էն առավոտ վախենում էի ոչ թե Արթուրի բարկությունից, այլ նրանից, որ եթե ստիպված լինեմ նորից տուն տանել էդ վառարանը, կարող եմ մորդ վտանգի մեջ թողնել։
Նայեցի հորս։
Նրա ձեռքերը ցրտից կարմրել էին։
Երեք գիշեր չէր քնել, հետո էլ կանգնել էր որդու զայրույթի առաջ։
Բայց այդ երեկո տուն վերադարձավ ու առաջին անգամ առանց անհանգստության փակեց ննջասենյակի դուռը։
Իսկ հաջորդ առավոտ մայրս ինքն էր զանգել։
— Սոնա՛ ջան, պապադ մինչև իննը քնել է։
Նրա ձայնի մեջ ուրախություն կար։
— Ասում է՝ վաղուց էսքան հանգիստ չէր քնել։
