Ամուսինս մեր տասնյոթամյա որդուն ստիպեց հրաժարվել այն աշխատանքից, որտեղ նրան ընդամենը մեկ շաբաթում երեք անգամ բարձրացրել էին պաշտոնով։ Ես բարկացա՝ մտածելով, թե խանդում է տղայի հաջողությանը։ Բայց երբ որդիս լաց լինելով ասաց՝ «Մա՛մ, ինձ բարձրացնում են, որովհետև ուրիշ ոչ ոք չի համաձայնվում անել էն, ինչ ինձ են հանձնարարում», ամուսինս առաջին անգամ բացատրեց, թե ինչու էր հենց այդ աշխատավայրից տարիներ առաջ հեռացել։
Երբ որդիս՝ տասնյոթամյա Արթուրը, աշխատանքի ընդունվեց քաղաքի ծայրամասի փոքրիկ պահեստում, ուրախությունից տեղս չէի գտնում։
Ամառային արձակուրդն էր։ Տղաս ուզում էր սեփական գումարով համակարգիչ գնել։
Առաջին օրը նրան ապրանքների հաշվառման օգնական էին նշանակել։
Երրորդ օրը զանգեց ու ասաց.
— Մա՛մ, ինձ արդեն պատվերների պատասխանատու են դարձրել։
Հինգերորդ օրը՝ նոր լուր։
— Հիմա էլ հերթափոխի ավագն եմ։
Յոթերորդ օրը եկավ տուն՝ նոր անվանաքարտով։
Վրան գրված էր՝ «Պահեստի պատասխանատու»։
Ես հպարտությունից արտասվում էի։
Բայց ամուսինս՝ Վարդանը, անվանաքարտը տեսնելուն պես գունատվեց։
— Արթո՛ւր, էդտեղ այլևս չես աշխատելու։
Տղաս ապշեց։
— Պա՛պ, ինչո՞ւ։
— Վաղը չես գնալու։
Ես միջամտեցի.
— Վարդա՛ն, տղան մեկ շաբաթում երեք անգամ առաջ է գնացել։ Դու փոխանակ ուրախանաս…
— Սուսա՛ն, դու չգիտես՝ ինչ էդ նշանակում։
Արթուրը հանկարծ գոռաց.
— Ես էլ այլևս չեմ ուզում գնալ։ Բայց վախենում եմ ասել։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Մա՛մ, ինձ պաշտոն չեն տալիս։ Ամեն անգամ մեկ ուրիշ աշխատող գնում է, ու իր գործն ինձ են տալիս։
Վարդանը կամաց հարցրեց.
— Քեզ արդեն գիշերային հերթափոխի ցուցակո՞ւմ էլ են գրել։
Տղաս քարացավ։
— Դու որտեղի՞ց գիտես։
Ամուսինս նստեց։
— Որովհետև տասներկու տարի առաջ ես էլ հենց էդ նույն պահեստից եմ հեռացել։ Ու մի մարդ կա, որ մինչև հիմա ինձ չի ներել, որ էն օրը լռել եմ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ես առաջին անգամ էի լսում, որ Վարդանը տարիներ առաջ աշխատել էր այդ պահեստում։
Մեր ամուսնության սկզբում նա մի քանի տեղ էր աշխատել, բայց նախկին գործերից գրեթե չէր խոսում։
— Վարդա՛ն, դու էստեղ աշխատե՞լ ես։
Նա գլխով արեց։
— Վեց ամիս։
Արթուրը դանդաղ նստեց հոր դիմաց։
— Պա՛պ, ի՞նչ է պատահել էն ժամանակ։
Վարդանը նայեց նրա անվանաքարտին։
— Սկզբում ինձ էլ լավ աշխատող էին համարում։ Հետո պատասխանատվությունս ամեն շաբաթ ավելանում էր։ Աշխատողների թիվը պակասում էր, բայց գործը չէր պակասում։
Նա մի պահ լռեց։
— Մի օր խնդրեցին, որ ուրիշի փոխարեն ստորագրեմ հերթափոխի ավարտի թերթիկը։ Ես ստորագրեցի՝ առանց ամբողջ հաշվառումը ստուգելու։
— Հետո՞։
— Հաջորդ օրը ապրանքների քանակների մեջ մեծ տարբերություն գտան։ Պարզվեց՝ նախորդ հերթափոխի հաշվարկները լրիվ չէին։ Ինձ ասացին՝ քո ստորագրությունն է, դու ես պատասխանատու։
Վարդանին չէին մեղադրել ապրանք գողանալու մեջ։
Խնդիրն այն էր, որ նա հաստատել էր մի հաշվառում, որն իրականում չէր ստուգել։
Արդյունքում պատվիրատուի հետ լուրջ վեճ էր առաջացել, և պահեստի աշխատողները ստիպված էին եղել օրերով վերահաշվել ապրանքները։
— Մի տղամարդ կար՝ Համլետը,— պատմեց Վարդանը։— Քառասուն տարի պահեստներում աշխատած մարդ։ Ինձ նախօրոք զգուշացրել էր՝ մի՛ ստորագրի, մինչև չստուգես։
— Իսկ դու՞։
— Մտածեցի՝ եթե հրաժարվեմ, ինձ անշնորհակալ կհամարեն։ Նոր էին հերթափոխի ավագ դարձրել։
Համլետն այն ժամանակ պատասխանատուներից պահանջել էր պարզել հաշվառման սխալի իրական պատճառը։
Բայց Վարդանը վախից չէր պատմել, թե իրեն ինչ պայմաններում էին խնդրել ստորագրել։
Համլետը երկար ժամանակ կարծել էր, թե Վարդանն անփույթ աշխատելուց հետո փորձում է պատասխանատվությունից խուսափել։
Այդպես էլ բաժանվել էին։
— Էդ մարդը մինչև հիմա էդտեղ աշխատո՞ւմ է,— հարցրեց Արթուրը։
— Չգիտեմ։ Բայց հիմա ավելի կարևոր է՝ քեզ ինչ են հանձնարարել։
Տղաս պայուսակից հանեց հերթափոխերի թերթիկը։
Նրա անունը գրված էր հաջորդ օրվա երեկոյան ու գիշերային ժամերի դիմաց։
Հայրն ուշադիր կարդաց։
— Դու տասնյոթ տարեկան ես։ Էս ժամերին քեզ սովորական պահեստային աշխատանքի նշանակել չեն կարող։
Արթուրը գլուխը կախեց։
— Ես ասեցի՝ դպրոցում էլ սովորում եմ, չեմ կարող ամբողջ օրը մնալ։ Պատասխանեցին՝ դու արդեն պատասխանատու ես, պիտի պատրաստ լինես։
— Իսկ աշխատավարձդ բարձրացրե՞լ են,— հարցրի։
— Չէ՛։ Ասում են՝ փորձաշրջանից հետո կքննարկեն։
Այդ պահին իմ հպարտությունը վերածվեց ամոթի։
Ես ամբողջ շաբաթ բոլորին պատմում էի, թե որդիս ինչ արագ է բարձրանում աշխատանքի մեջ։
Բայց նույնիսկ մեկ անգամ չէի հարցրել՝ այդ նոր պարտականություններն ինչ են նշանակում։
Հաջորդ առավոտ երեքով գնացինք պահեստ։
Արթուրը չէր ուզում, որ հայրն իր փոխարեն խոսի։
— Պա՛պ, ես ինքս կասեմ։
Վարդանը համաձայնեց։
Մենք մնացինք ընդունարանում, իսկ որդիս խնդրեց հանդիպել պատասխանատուին։
Մի քանի րոպե անց մեզ էլ հրավիրեցին։
Պահեստի ներկայիս ղեկավարը՝ Ռուբենը, զարմացավ։
— Արթո՛ւր, էս ի՞նչ է պատահել։
Տղաս ձեռքերը սեղմել էր իրար։
— Ես չեմ համաձայնել գիշերային հերթափոխերին։ Ու չեմ կարող ամբողջ պահեստի հաշվառման պատասխանատվությունը վերցնել։
Ռուբենը փորձեց ժպտալ։
— Մենք քեզ վստահում ենք, տղա՛ս։
Արթուրը պատասխանեց.
— Բայց ես ընդամենը մեկ շաբաթ է՝ աշխատում եմ։ Ու բոլոր գործերը չգիտեմ։
Վարդանն այդ պահին միջամտեց։
— Վստահելը լավ բան է։ Բայց մարդուն պատասխանատու դարձնելուց առաջ պիտի սովորեցնել ու հստակ ասել՝ ինչի համար է պատասխանատու։
Ռուբենը սկզբում նեղացավ։
— Դուք մեր աշխատանքը չգիտեք։
Վարդանը հանգիստ պատասխանեց.
— Գիտեմ։ Տարիներ առաջ ես էլ եմ էստեղ աշխատել։
Ռուբենը նրան չէր ճանաչում. ղեկավարությունը վաղուց փոխվել էր։
Սակայն երբ Վարդանը պատմեց իր ժամանակին կատարած սխալի մասին, սենյակում լռություն տիրեց։
— Ես էն ժամանակ էլ էի կարծում, թե պաշտոնն ինձ վստահելու նշան է։ Ու վախենում էի ասել՝ էս գործը դեռ չեմ հասկանում։
Արթուրը նայեց հորը։
Առաջին անգամ տեսա՝ որդիս հոր պատմությունն իսկապես լսում է։
Ռուբենը վերցրեց հերթափոխերի ցուցակը։
Տեսավ Արթուրի անունը։
— Էս սխալ է կազմված,— ասաց նա։
— Բայց ինձ ասել էին՝ պարտադիր եմ գալու,— պատասխանեց տղաս։
Պարզվեց՝ հերթափոխերի կազմումը վերապահված էր մեկ այլ պատասխանատուի, որը աշխատողների պակասի պատճառով ժամանակավոր ազատ ժամերը լրացրել էր Արթուրի անունով։
Ռուբենն այդ որոշումը չէր ստուգել։
Սակայն գործատուի պատասխանատվությունն այդ բացատրությամբ չէր վերանում։
Վարդանը խնդրեց հստակեցնել որդու աշխատանքային պարտականությունները և ժամերը։
Արթուրը մի պահ մտածեց։
Հետո ասաց.
— Ես հիմա չեմ ուզում շարունակել։
Սենյակում բոլորը նրան նայեցին։
— Ուզում եմ ավարտել աշխատանքս օրենքով նախատեսված կարգով ու ստանալ արդեն աշխատածիս գումարը։
Ես կարծում էի՝ Վարդանը կփորձի համոզել որդուն վերադառնալ։
Բայց նա լուռ կանգնած էր։
Ռուբենը առաջարկեց Արթուրին վերադառնալ սկզբնական, պարզ աշխատանքին՝ վերանայված ժամանակացույցով։
Որդիս չհամաձայնեց։
— Դուք ինձ մի շաբաթում երեք անգամ նոր գործ տվեցիք։ Ես ամեն անգամ մտածում էի՝ եթե հրաժարվեմ, կհիասթափեցնեմ ձեզ։ Էլ չեմ ուզում էդ վախով աշխատել։
Ռուբենը պատասխան չուներ։
Աշխատանքային հարաբերությունների ավարտն ու վերջնական հաշվարկը պայմանավորվեցին կազմակերպել սահմանված կարգով։
Մենք դուրս եկանք։
Բակում Արթուրը հանկարծ ասաց.
— Պա՛պ, ես մտածում էի՝ դու չես ուզում, որ ես քեզնից շուտ հաջողության հասնեմ։
Վարդանը ժպտաց։
— Տղա՛ս, ամենաշատը հենց էդ եմ ուզում։ Բայց հաջողությունը պիտի քո կյանքը լավացնի, ոչ թե ամեն օր վախենաս, թե ինչն ես սխալ անելու։
Երբ պատրաստվում էինք հեռանալ, պահեստից մի տարեց տղամարդ դուրս եկավ։
— Վարդա՞ն։
Ամուսինս շրջվեց։
Տղամարդը մոտեցավ։
— Համլետն եմ։ Չճանաչեցի՞ր։
Վարդանը քարացավ։
Նրանք երկար նայեցին իրար։
Համլետը դեռ աշխատում էր պահեստում՝ արդեն կես դրույքով։
Լսել էր, որ հին աշխատողներից մեկը եկել է որդու հարցով։
— Վարդա՛ն, էն ժամանակ ինչո՞ւ ոչինչ չասացիր,— հարցրեց նա։
Ամուսինս լռեց։
Հետո պատասխանեց.
— Ամաչում էի խոստովանել, որ մի բան եմ ստորագրել՝ չհասկանալով ամբողջ պատասխանատվությունը։
Համլետը ծանր շունչ քաշեց։
— Ես քեզ չէի մեղադրում, որ սխալվել էիր։ Ես նեղացել էի, որ թույլ չտվեցիր միասին ճշտենք՝ ինչ էր պատահել։
Այդ խոսքերից հետո Վարդանը ձեռքը մեկնեց։
Համլետը սեղմեց։
Բայց նրանք չսկսեցին ձևացնել, թե տասներկու տարին չի անցել։
Պարզապես առաջին անգամ ավարտեցին այն խոսակցությունը, որը ժամանակին թողել էին կիսատ։
Երկու շաբաթ անց Արթուրը նոր աշխատանք գտավ փոքր գրախանութում։
Սկզբում միայն ապրանքներն էր դասավորում ու օգնում պատվերները պատրաստել։
Աշխատանքային ժամերը համապատասխան էին նրա տարիքին ու արձակուրդային ծրագրերին։
Առաջին շաբաթվա վերջում հարցրի.
— Դե՞, էստեղ դեռ պաշտոնդ չեն բարձրացրե՞լ։
Տղաս ծիծաղեց։
— Չէ՛, մա՛մ։ Բայց էսօր արդեն առանց օգնության կարողացա պատվերների ցուցակն ամբողջությամբ պատրաստել։
— Ուրա՞խ ես։
— Շատ։
Մի քանի օր հետո տուն եկավ ու սեղանին դրեց իր առաջին վճարման հաշվարկը։
— Մա՛մ, տես՝ ամեն ինչ գրված է։ Ինչքան եմ աշխատել, ինչքան եմ ստացել։
Ես ժպտացի։
— Լավ է, տղա՛ս։
Այդ պահին Վարդանն էլ ներս մտավ։
Արթուրը ցույց տվեց թուղթը։
— Պա՛պ, տես՝ էս անգամ բոլոր թվերը ինքս եմ ստուգել։
Հայրը վերցրեց, նայեց։
Հետո վերադարձնելով ասաց.
— Դե ուրեմն, հիմա արդեն իսկապես լավ սկիզբ ունես։
Արթուրը ծիծաղեց։
— Առանց երեք պաշտոն բարձրանալու։
Եվ մենք առաջին անգամ միասին ծիծաղեցինք այն անվանաքարտի մասին, որն ընդամենը մեկ շաբաթ առաջ մեզ բոլորիս տարբեր կերպ էր վախեցրել։
