Դատարանում եղբայրս միակ մարդն էր, որը կարող էր հաստատել իմ ասածները։ Բայց երբ նրան կանչեցին վկայություն տալու, նա նայեց ինձ ու հայտարարեց. «Ես ոչինչ չեմ տեսել»
Կյանքում չէի պատկերացնի, որ մի օր դատարանում կանգնած կլինեմ, իսկ իմ հարազատ եղբայրը կհրաժարվի հաստատել իմ խոսքերը։
Այն էլ մի դեպքի պատճառով, որից հետո երեք ամիս գրեթե չէի կարողանում հանգիստ քնել։
Ամեն ինչ սկսվել էր օգոստոսյան մի երեկո՝ Երևանի մարդաշատ կանգառներից մեկում։
Ես ու եղբայրս՝ Սամվելը, աշխատանքից տուն էինք վերադառնում։
Կանգառում մի տղամարդ բարձր ձայնով վիճում էր երիտասարդ աղջկա հետ։ Աղջիկը փորձում էր հեռանալ, բայց տղամարդը բռնել էր նրա թևից։
Ես մոտեցա։
— Բաց թողեք աղջկան։
Տղամարդը շրջվեց։
— Դու քո գործին նայի՛ր։
Աղջիկն ինձ նայեց ու ասաց.
— Խնդրում եմ, օգնեք։
Ես փորձեցի կանգնել նրանց միջև։
Տղամարդը կտրուկ առաջ եկավ։ Ես երկու ձեռքով հրեցի նրան։
Նա հետ-հետ գնաց, ոտքը դեմ առավ կանգառի եզրաքարին ու ընկավ։
Ավելի ուշ պարզվեց, որ ընկնելուց վնասել էր ուսը։
Երկու ամիս անց նա իմ դեմ վնասի փոխհատուցման պահանջ ներկայացրեց դատարան՝ պնդելով, թե առանց պատճառի հարձակվել եմ իր վրա։
Ես համոզված էի, որ գործը հեշտ է լինելու։
Չէ՞ որ Սամվելն այնտեղ էր։
Բայց նիստից մեկ օր առաջ եղբայրս անհասկանալի կերպով լռեց, երբ հարցրի՝ ինչ է ասելու։
— Այն, ինչ գիտեմ,— պատասխանեց։
Դատարանում, երբ նրան հրավիրեցին վկայություն տալու, ես նույնիսկ ժպտացի։
Հետո լսեցի հարցը.
— Դուք անձամբ տեսե՞լ եք, որ տղամարդը բռնել է աղջկա թևից։
Սամվելը նայեց ինձ։
Երկար լռեց։
— Ոչ։ Ես ոչինչ չեմ տեսել։
Սիրտս կանգ առավ։
Նա շարունակեց.
— Երբ շրջվեցի, քույրս արդեն հրում էր նրան։
Իսկ հետո ասաց մի բան, որի մասին ինձ երբեք չէր պատմել։
— Բայց ես գիտեմ, թե ինչու է այդ աղջիկը մինչև հիմա հրաժարվում ներկայանալ դատարան։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Ես այնպիսի հայացքով նայեցի եղբորս, որ նա գլուխը կախեց։
Մինչ այդ մենք տասնյոթ տարի գրեթե ամեն օր շփվել էինք։ Սամվելը ինձանից վեց տարով փոքր էր։ Երբ մեր ծնողները մահացան, ամեն դժվարության ժամանակ իրար կողքի էինք կանգնել։
Իսկ հիմա առաջին անգամ զգացի, որ նրան ընդհանրապես չեմ ճանաչում։
Դատավորը խնդրեց բացատրել՝ ինչ նկատի ունի։
Սամվելը պատասխանեց.
— Դեպքից հետո ես խոսել եմ աղջկա հետ։ Նա ասել է, որ այդ տղամարդուն ճանաչում է և վախենում է իր ընտանիքի արձագանքից։
Իմ փաստաբանը հարցրեց.
— Այդ խոսակցությունը ե՞րբ է եղել։
— Դեպքից հաջորդ օրը։
Ես քարացա։
— Սամվե՛լ, դու աղջկան գտե՞լ ես։
Դատավորը խնդրեց չընդհատել վկայությունը։
Սամվելը շարունակեց։
Պարզվեց՝ դեպքի երեկոյան, երբ տղամարդուն օգնություն էին ցույց տալիս, աղջիկը հեռացել էր կանգառից։
Ես այնքան էի շփոթված, որ նույնիսկ չէի հասցրել հարցնել նրա անունը։
Բայց Սամվելը նկատել էր՝ աղջիկը նստել է մոտակա փոքր խանութի դիմաց։
Նա մոտեցել էր, հարցրել՝ օգնության կարիք ունի՞։
Աղջիկը պատմել էր, որ տղամարդը իր նախկին նշանածն է։ Բաժանվելուց հետո նա շարունակում էր զանգել, հետապնդել, պահանջել հանդիպումներ։
Այդ օրը կանգառում տեսել էր նրան ու փորձել ստիպել խոսել։
— Իսկ ինչո՞ւ դու ինձ այդ մասին չասացիր,— հազիվ զսպելով ինձ՝ հարցրի եղբորս։
Սամվելը լռեց։
Դատավորը կրկին ինձ կարգի հրավիրեց։
Նիստի ավարտին ինձ համար արդեն ակնհայտ էր՝ եղբայրս ինչ-որ բան թաքցրել էր։
Բայց ավելի ծանրն այն էր, որ նա չէր հաստատել իմ պատմածի ամենակարևոր մասը։
Դատարանը որոշեց անհրաժեշտության դեպքում լրացուցիչ տեղեկություններ ու վկայություններ ուսումնասիրել և նիստը հետաձգեց։
Դուրս եկանք շենքից։
Ես բռնեցի Սամվելի թևը։
— Դու ինձ ինչո՞ւ ես էս վիճակի մեջ գցել։
Նա նայեց ինձ։
— Որովհետև դու երեք ամիս ինձ ասում էիր՝ դու տեսել ես՝ ոնց էր բռնել աղջկան։
— Դու հենց կողքիս էիր։
— Բայց ես այդ պահին հեռախոսով էի խոսում։ Քո ձայնը լսեցի, շրջվեցի, ու արդեն տեսա՝ տղամարդն ընկնում է։
Ես չգիտեի՝ ինչ պատասխանել։
— Իսկ ինչո՞ւ ժամանակին չասացիր, որ չես տեսել։
Սամվելը ծանր հառաչեց։
— Սկզբում մտածեցի՝ եթե ասեմ, ավելի կվախենաս։ Հետո արդեն այնքան անգամ էիր կրկնել, որ ես ամեն ինչ տեսել եմ, չգիտեի՝ ոնց հակառակվեմ։
— Այսինքն՝ թողել ես, որ ես ամբողջ հույսս քեզ վրա դնեմ։
— Այո՛։ Էդտեղ ես սխալվել եմ։ Բայց դատարանում չէի կարող սուտ ասել։
Ես շրջվեցի ու հեռացա։
Հաջորդ երկու օրը նրա զանգերին չպատասխանեցի։
Մինչև այդ պահը իմ ամենամեծ վախը դատարանում պարտվելն էր։
Հիմա դրան գումարվել էր եղբորս նկատմամբ անվստահությունը։
Երրորդ օրը Սամվելն եկավ իմ տուն։
Բայց մենակ չէր։
Նրա կողքին մոտ քսաներկու տարեկան մի աղջիկ էր կանգնած։
Ճանաչեցի անմիջապես։
Կանգառի աղջիկն էր։
Նրա անունը Էլինա էր։
Ես շփոթված ներս հրավիրեցի։
— Ինչպե՞ս ինձ գտաք։
Էլինան նստեց ու պատասխանեց.
— Ձեր եղբայրը դեպքից հետո ինձ տվել էր իր համարը։ Ես հիմա իրեն զանգեցի, երբ իմացա, որ գործը դատարան է հասել։
— Դու գիտեի՞ր, որ ինձ դատի են տվել։
— Վերջերս իմացա։
Նա սկսեց պատմել։
Տղամարդը՝ Վահանը, նախկինում նրա հետ նշանված էր եղել։
Բայց Էլինան հրաժարվել էր ամուսնությունից, որովհետև Վահանը հաճախ էր վերահսկում նրա շփումները, ստիպում ցույց տալ հեռախոսը և առանց պայմանավորվելու հայտնվում աշխատանքի վայրում։
Բաժանումից հետո տղամարդը մի քանի անգամ փորձել էր հանդիպել։
Կանգառում տեղի ունեցածը դրանցից մեկն էր։
— Ես վախենում էի, որ եթե պատմեմ, ընտանիքումս էլ նոր վեճեր կսկսվեն,— ասաց Էլինան։— Մայրս դեռ մտածում էր՝ պիտի հաշտվենք։
Ես հարցրի.
— Իսկ հիմա ինչո՞ւ եկար։
Նա երկար նայեց ինձ։
— Որովհետև ես ձեզ օգնություն խնդրեցի։ Դուք ինձ օգնեցիք։ Հիմա ձեր պատճառով դատական գործ կա, իսկ ես լռում եմ։
Ես նրա ձեռքից բռնեցի։
— Դու ինձ ոչինչ պարտք չես։
— Գիտեմ։ Բայց ուզում եմ պատմել՝ իրականում ինչ է եղել։
Մենք կապվեցինք իմ փաստաբանի հետ։
Նա Էլինային բացատրեց, թե ինչպես կարող է իր իմացած հանգամանքները ներկայացնել համապատասխան կարգով, և ինչու պետք է պատմի միայն այն, ինչ անձամբ տեսել կամ զգացել է։
Հաջորդ նիստից առաջ Էլինան պատրաստակամություն հայտնեց վկայություն տալու։
Ես չէի ուզում նրան ճնշել։
Նա նույնպես վախենում էր։
Իսկ ես արդեն հասկանում էի, որ որևէ մեկից չի կարելի պահանջել սուտ ասել՝ նույնիսկ եթե այդ սուտը քեզ կարող է օգնել։
Հաջորդ դատական նիստում Էլինան պատմեց, որ Վահանը կանգառում բռնել էր իր ձեռքից և չէր թողնում հեռանալ։
Նա նաև ասաց, որ անձամբ ինձ օգնություն էր խնդրել։
Բայց երբ հարցրին, թե ինչպես է Վահանն ընկել, չթաքցրեց.
— Այդ կինը նրան երկու ձեռքով հրեց։ Վահանը կորցրեց հավասարակշռությունը։
Դահլիճում լռություն տիրեց։
Ես գիտեի՝ հենց այդ հանգամանքը կարող է իմ դեմ օգտագործվել։
Փաստաբանս նախապես բացատրել էր, որ ուրիշին պաշտպանելու մտադրությունը դեռ ինքնաբերաբար չի նշանակում, թե ցանկացած ուժ կիրառելը իրավաչափ է։
Պետք էր գնահատել ամբողջ իրավիճակը։
Երբ իմ խոսելու հերթը հասավ, ես ասացի.
— Ես հրել եմ նրան։ Դա չեմ ժխտում։ Ես վախեցա, որ նա աղջկան բաց չի թողնելու։ Բայց ոչ մի պահ չեմ ցանկացել վնասել նրան։
Դատավարությունը շարունակվեց։
Ուսումնասիրվեցին վնասվածքի վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթերը, կողմերի բացատրություններն ու մյուս նյութերը։
Դատարանը վերջնական որոշումը կայացրեց ավելի ուշ։
Իմ նկատմամբ ներկայացված պահանջն ամբողջությամբ չբավարարվեց։ Սակայն ես ստիպված եղա մասնակցել վնասի որոշ ծախսերի փոխհատուցմանը, քանի որ դատարանը գնահատեց նաև հրելու հետևանքով առաջացած վնասվածքը։
Այդ արդյունքը հեշտ չէր ընդունել։
Բայց ամեն ինչ դրանով չավարտվեց։
Էլինան առանձին օգնություն ստացավ՝ իր նկատմամբ հետապնդման և ճնշման դեպքերը համապատասխան մարմիններին ներկայացնելու համար։
Նա վերջապես իր ընտանիքին էլ պատմեց, թե ինչի պատճառով էր բաժանվել Վահանից։
Մի երեկո Էլինան եկավ ինձ տեսնելու։
Նա արդեն աշխատանքի նոր վայրում էր։
— Ես երկար էի մտածում՝ ճիշտ եմ արել, որ դատարան եմ եկել,— ասաց։
— Իսկ հիմա՞։
— Հիմա գիտեմ, որ ճիշտ էր։
Մենք երկար զրուցեցինք։
Երբ նա գնաց, Սամվելը զանգեց։
Այս անգամ պատասխանեցի։
— Ինչպե՞ս ես,— հարցրեց։
— Լավ եմ։
— Կարո՞ղ եմ գալ։
— Արի՛։
Եղբայրս եկավ երեկոյան։
Նստեցինք խոհանոցում։
Երկար ժամանակ երկուսս էլ լուռ էինք։
Վերջապես Սամվելն ասաց.
— Ես պիտի հենց սկզբից քեզ ասեի՝ ինչ եմ տեսել, ինչ՝ չէ։ Դրա փոխարեն լռեցի, որովհետև վախեցա քեզ նեղացնել։
Ես նայեցի նրան։
— Գիտե՞ս՝ դատարանում ինչն ամենաշատը ցավեցրեց։
— Ի՞նչը։
— Որ մտածեցի՝ ինձ մենակ թողեցիր։
Սամվելը գլուխը կախեց։
— Ես չէի ուզում։
— Բայց այդպես ստացվեց։
Հաջորդ օրը նա ինձ զանգեց ու խնդրեց միասին գնալ Էլինայի մոտ։ Աղջիկը պատրաստվում էր իր նոր բնակարան տեղափոխվել և մի քանի ծանր իր տեղափոխելու համար օգնության կարիք ուներ։
Գնացինք։
Ես ու Սամվելը մեքենայով տեղափոխեցինք նրա իրերը, հետո նստեցինք երեքով՝ նոր բնակարանի փոքրիկ խոհանոցում։
Էլինան թեյ դրեց։
Մի պահ Սամվելը ծիծաղելով ասաց.
— Էս պատմությունից հետո երևի պիտի ամեն ինչ ժամանակին ասեմ։
Ես պատասխանեցի.
— Հենց դրա համար էլ երբեմն ժամանակին լռելու փոխարեն խոսել է պետք։
Բայց այդ խոսքերը որպես խրատ չէի ասում։
Ես արդեն գիտեի՝ երբեմն ճշմարտությունը կարող է քեզ թանկ նստել։
Դատարանում եղբայրս չէր հաստատել այն, ինչ անձամբ չէր տեսել։
Եվ թեև այդ օրը ինձ թվում էր՝ նա դավաճանել է ինձ, հետագայում հասկացա, որ նրա սխալը ոչ թե դատարանում ճշմարտությունն ասելն էր, այլ ամիսներ շարունակ ինձ չասելը, որ իմ հույսը սխալ հիմքի վրա է դրված։
Այդ երեկո Էլինայի բնակարանից միասին դուրս եկանք։
Սամվելը մեքենայի դուռը բացեց ինձ համար։
Ես նստեցի։
Երկար ժամանակից հետո առաջին անգամ մենք տուն էինք վերադառնում առանց դատարանի մասին խոսելու։
