40 տարվա ամուսնությունից հետո առողջությունս այնքան վատացավ, որ գաղտնի գնացի բժշկի։ Զննելուց հետո նա հանկարծ հարցրեց. «Ձեր ամուսինը ձեզ ամեն օր ստիպո՞ւմ է ինչ-որ բան ընդունել»։ Երբ պատասխանեցի՝ այո, արդեն 40 տարի, բժիշկը կանչեց երկրորդ մասնագետին։ Իսկ երբ ամուսինս եկավ հիվանդանոց, նրա տված մեկ պատասխանից հետո ես այլևս չէի կարողանում խոսել…
Անունս Անահիտ է։ Վաթսունյոթ տարեկան եմ, իսկ ամուսինս՝ Վահանը, յոթանասունմեկ։
Մենք արդեն քառասուն տարի ամուսնացած ենք։
Երկու երեխա ենք մեծացրել, չորս թոռ ունենք և միասին հաղթահարել ենք բազմաթիվ դժվարություններ։
Միշտ կարծել եմ, որ երջանիկ ամուսնություն ունենք։
Բայց մեր ընտանիքում մի տարօրինակ սովորություն կար, որը սկսվել էր դեռ ամուսնության առաջին տարիներին։
Ամեն առավոտ, ուղիղ ժամը յոթին, Վահանն ինձ մի բաժակ սպիտակ ըմպելիք էր բերում։
Այն կաթի էր նման, բայց մի փոքր ուրիշ հոտ ու համ ուներ։
Ամուսինս միշտ ինքն էր պատրաստում։
Փակում էր խոհանոցի դուռը, մի քանի րոպե այնտեղ մնում, հետո բաժակը բերում ինձ։
— Խմի՛ր, սիրելի՛ս։ Սա քո առողջության համար է։
Ես երբեք չէի վիճում։
Նա այնքան հետևողական էր, որ նույնիսկ մեր ճանապարհորդությունների ժամանակ չէր մոռանում այդ ըմպելիքի մասին։
Եթե հիվանդ էի լինում, միևնույն է՝ պնդում էր, որ խմեմ։
Եթե վիճած էինք լինում, առավոտյան ճիշտ նույն ժամին բաժակը դնում էր սեղանիս։
Եվ այդպես՝ գրեթե քառասուն տարի։
Բայց վեց ամիս առաջ առողջությունս սկսեց վատանալ։
Սկզբում պարզապես հոգնածություն էի զգում։
Հետո սկսեցին դողալ ձեռքերս։
Աստիճաններով բարձրանալիս ոտքերս թուլանում էին։
Երբեմն այնքան վատ էի զգում, որ դժվարությամբ էի անկողնուց վեր կենում։
Մի քանի անգամ նույնիսկ մոռացա, թե ինչի համար էի մտել սենյակ։
Վահանն ասում էր.
— Անահի՛տ, մենք արդեն երիտասարդ չենք։ Տարիքի հետ նման բաներ պատահում են։
Բայց ես զգում էի, որ սա սովորական ծերություն չէ։
Մի օր գաղտնի գնացի բժշկի։
Բժիշկը երկար լսեց ինձ, ապա սկսեց հարցնել առօրյա սովորություններիս մասին։
Երբ պատմեցի առավոտյան ըմպելիքի մասին, նրա դեմքը լրջացավ։
— Ձեր ամուսինը պնդո՞ւմ է, որ դա ամեն օր խմեք։
— Այո՛։ Արդեն գրեթե քառասուն տարի։
— Իսկ գիտե՞ք՝ ինչ կա դրա մեջ։
— Ոչ։ Միշտ ինքն է պատրաստում։
Բժիշկը մի պահ լռեց։
Հետո հարցրեց.
— Իսկ երբևէ հրաժարվե՞լ եք խմելուց։
Գլուխս կախեցի։
— Ոչ։ Նա միշտ ասում է, որ առանց դրա առողջությունս կվատանա։
Բժիշկը վեր կացավ և կանչեց երկրորդ մասնագետին։
Նրանք որոշ հարցեր տվեցին, ապա խնդրեցին լրացուցիչ հետազոտություններ անցնել։
Այդ պահին սիրտս սկսեց ուժգին բաբախել։
— Բժի՛շկ, դուք կարծում եք՝ ամուսինս այսքան տարի ինձ ինչ-որ վնասակար բա՞ն է տվել։
Բժիշկը լուրջ նայեց ինձ։
— Մենք դեռ նման բան պնդելու հիմք չունենք։ Բայց պետք է պարզենք՝ ինչ եք խմել և ինչու է ձեր վիճակը վատացել։
Այդ պահին հիշեցի մի տեսարան, որը շաբաթներ շարունակ հանգիստ չէր տալիս ինձ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Երեք շաբաթ առաջ Վահանին տեսել էի խոհանոցում։
Նրա առջև երկու գրեթե միանման տարա էր դրված։
Նա երկար նայում էր դրանց, կարծես չէր կարողանում հասկանալ՝ որն է պետք վերցնել։
Երբ նկատեց ինձ, շտապ պահեց երկուսն էլ։
— Ի՞նչ է պատահել,— հարցրի։
— Ոչինչ, սիրելի՛ս։
Բայց ձեռքերը դողում էին։
Մի քանի օր անց պատահաբար լսեցի նրա հեռախոսային խոսակցությունը։
— Կարծում եմ՝ սարսափելի սխալ եմ թույլ տվել։ Խնդրում եմ, Անահիտին դեռ ոչինչ չասեք, մինչև համոզված չլինենք։
Երբ սենյակ մտա, նա անմիջապես անջատեց հեռախոսը։
Այդ պահից սկսեցի վախենալ։
Քառասուն տարի վստահել էի ամուսնուս։
Նա էր հոգ տանում իմ առողջության մասին։
Նա էր հիշեցնում բժշկական այցելություններն ու ամեն առավոտ պատրաստում խորհրդավոր ըմպելիքը։
Բայց հիմա առաջին անգամ մտածում էի, որ գուցե ինչ-որ բան է թաքցնում ինձնից։
Բժիշկը, որին դիմել էի, խնդրեց հիշել՝ վերջին ամիսներին ըմպելիքի համը կամ տեսքը փոխվե՞լ է։
Մի փոքր մտածեցի։
— Այո՛։ Կարծես ավելի քաղցր է դարձել։ Բայց երբ Վահանին հարցրի, ասաց՝ արտադրողը բաղադրությունն է փոխել։
Բժիշկը գրառում արեց։
Այնուհետև հարցրեց՝ նախկինում ստամոքսի վիրահատություն ունեցե՞լ եմ։
— Այո՛, բայց շատ վաղուց։ Ամուսնությունից քիչ անց։
— Ի՞նչ վիրահատություն էր։
— Ուժեղ ներքին արյունահոսություն ունեի։ Բժիշկներն ասացին, որ շտապ վիրահատություն է պետք։
Ես շատ բան չէի հիշում այդ օրերից։
Հիշում էի միայն հիվանդանոցային սենյակը, ցավերն ու Վահանին, որը գրեթե ամբողջ ժամանակ կողքիս էր։
Բժիշկը խնդրեց բերել հին բժշկական փաստաթղթերը։
Նա նաև արյան հետազոտություններ նշանակեց՝ ստուգելու մի շարք կարևոր ցուցանիշներ։
— Մինչև չպարզենք ըմպելիքի բաղադրությունն ու ձեր բուժման պատմությունը, այն նախկին ձևով մի՛ շարունակեք ընդունել առանց բժշկական ցուցումների,— ասաց։
Վախեցած նայեցի նրան։
— Բայց ամուսինս ասում է, որ առանց դրա չեմ կարող ապրել։
Բժիշկը մի փոքր առաջ թեքվեց։
— Հենց դրա համար էլ անհրաժեշտ է պարզել, թե իրականում ինչ բուժում է ձեզ նշանակվել։
Դուրս եկա աշխատասենյակից՝ գրեթե չզգալով ոտքերս։
Հեռախոսով զանգեցի աղջկաս՝ Լիլիթին։
Երբ ամեն ինչ պատմեցի, նա անմիջապես անհանգստացավ։
— Մա՛մ, մնա հիվանդանոցում։ Ես գալիս եմ։
Մոտ մեկ ժամ անց նա արդեն կողքիս էր։
Ես նստած էի հետազոտությունների պատասխաններին սպասելով։
Աղջիկս բռնել էր ձեռքս։
— Մա՛մ, ինչո՞ւ ավելի շուտ մեզ ոչինչ չես ասել։
— Ես էլ էի կարծում՝ տարիքն է։ Վահանն էլ էր այդպես ասում։
Լիլիթը տխուր նայեց ինձ։
— Տարիքը չի նշանակում, որ պետք է անտեսես այն, ինչ զգում ես։
Այդ պահին հիվանդասենյակի դուռը բացվեց։
Ներս մտավ Վահանը։
Նա չափազանց վախեցած տեսք ուներ։
— Անահի՛տ, ինչո՞ւ չասացիր, որ բժշկի ես եկել։
Չհասցրի պատասխանել։
Բժիշկը մոտեցավ նրան։
— Պարո՛ն Վահան, կցանկանայի մի կարևոր հարց տալ։ Ի՞նչ եք ամեն առավոտ տալիս ձեր կնոջը։
Վահանի դեմքը գունատվեց։
Նա մի քանի վայրկյան չէր կարողանում խոսել։
Վերջապես շշնջաց.
— Մի բան, որը պետք է նրան առողջ ու կենդանի պահեր։
Սենյակում լռություն տիրեց։
Ես նայեցի ամուսնուս։
— Ի՞նչ ես ուզում ասել։
Վահանը ծանր նստեց աթոռին։
Ձեռքերով ծածկեց դեմքը։
— Անահի՛տ, կա մի բան, որը քառասուն տարի առաջ պետք է քեզ շատ ավելի լավ բացատրեի։
Սարսուռ անցավ մարմնովս։
Նա սկսեց պատմել։
Պարզվեց՝ ամուսնությունից քիչ անց ունեցած ծանր արյունահոսության ժամանակ վիրաբույժները ստիպված էին եղել հեռացնել ստամոքսիս մի մասը։
Վիրահատությունն անհրաժեշտ էր կյանքս փրկելու համար։
Դրանից հետո բժիշկները զգուշացրել էին, որ օրգանիզմս կարող է դժվարությամբ յուրացնել որոշ վիտամիններ ու սննդանյութեր։
Ինձ պարբերական հետազոտություններ և անհրաժեշտության դեպքում լրացուցիչ բուժում էին նշանակել։
Սկզբնական շրջանում նաև խորհուրդ էին տվել հատուկ սննդային խառնուրդ՝ վիտամիններով և հանքանյութերով հարստացված։
Վահանը հանձն էր առել ամեն առավոտ պատրաստել այդ ըմպելիքը։
— Բայց ինչո՞ւ ես ինձ երբեք այս ամենը չբացատրել,— հարցրի արցունքների միջից։
Նա նայեց ինձ։
— Ես քեզ պատմել եմ, սիրելի՛ս։ Շատ անգամներ։ Բայց վիրահատությունից հետո այնքան ծանր շրջան էիր անցնում, որ մի օր խնդրեցիր՝ ես զբաղվեմ բժշկական թղթերով ու այդ խառնուրդի պատրաստմամբ։ Ասացիր, որ չես ուզում ամեն օր հիշել հիվանդանոցը։
Մի փոքր լռեց։
— Ես էլ մտածեցի, որ քեզ այդպես ավելի հանգիստ կլինի։
Նայում էի նրան ու փորձում հիշել։
Այդ տարիներից իսկապես ընդամենը առանձին պատկերներ էին մնացել հիշողությանս մեջ։
Բայց մի բան հստակ էր։
Վահանը քառասուն տարի շարունակ ամեն առավոտ պատրաստել էր իմ ըմպելիքը։
Ոչ մի օր չէր մոռացել։
Անգամ երբ ինքն էր հիվանդ լինում։
Այդ պահին բժիշկը միջամտեց։
— Պարո՛ն Վահան, ե՞րբ եք վերջին անգամ ստուգել ձեր կնոջ վիտամին B12-ի մակարդակը, երկաթի պաշարները և սննդային վիճակը։
Վահանը շփոթվեց։
— Ես… չեմ հիշում։
— Իսկ ե՞րբ է վերջին անգամ բժիշկը վերանայել նրա սննդային և բուժման ծրագիրը։
Ամուսինս գլուխը կախեց։
— Տարիներ շարունակ նույն բանն եմ պատրաստել։ Կարծում էի՝ եթե այն ժամանակ օգնել է, հիմա էլ կօգնի։
Բժիշկը լրջացավ։
— Նման վիրահատություններից հետո անհրաժեշտ վերահսկողությունը տարիներով պետք է շարունակվի։ Օրգանիզմի պահանջները կարող են փոխվել, և միայն սննդային խառնուրդը միշտ չէ, որ բավարար է։
Հենց այդ պահին Լիլիթը պայուսակից հանեց երկու տարա։
— Պա՛պ, սրանք գտել եմ մեր տան խոհանոցում։ Դու սրանցո՞վ էիր պատրաստում մայրիկի ըմպելիքը։
Վահանը նայեց տարաներին։
Երկուսն էլ գրեթե նույն չափի էին։
Գույներն ու փաթեթավորման ձևավորումն էլ չափազանց նման էին։
Բայց դրանց պարունակությունը բոլորովին տարբեր էր։
Մեկը հին՝ վիտամիններով և հանքանյութերով հարստացված սննդային խառնուրդն էր։
Մյուսը սովորական քաղցր փոշի էր՝ համային ըմպելիք պատրաստելու համար։
Վահանը վերցրեց երկրորդ տարան։
Երկար նայեց։
Հետո շշնջաց.
— Աստվա՜ծ իմ…
Նրա ձեռքերը սկսեցին դողալ։
— Ես մտածում էի, որ նույն ապրանքն եմ գնում։
Նայեց ինձ։
— Վերջին ամիսներին այնքան բան եմ շփոթում…
Այդ պահին բժիշկը սեղանին դրեց հետազոտությունների առաջին պատասխանները։
— Անահի՛տ, ձեր օրգանիզմում վիտամին B12-ի զգալի պակաս կա։ Հայտնաբերվել է նաև երկաթի պակասի հետ կապված սակավարյունություն։
Ես քարացա։
Բժիշկը շարունակեց.
— Այդ փոփոխությունները կարող են նպաստել ձեր ուժեղ հոգնածությանը, թուլությանը և քայլելու դժվարությանը։ B12-ի պակասը կարող է նաև նյարդաբանական խնդիրներ առաջացնել։
— Այսինքն՝ ես հիվանդացել եմ այն ըմպելիքի պատճառո՞վ, որը ամուսինս էր պատրաստում։
Բժիշկը գլուխը տարուբերեց։
— Հետազոտությունները թունավորման մասին չեն վկայում։ Մենք տեսնում ենք, որ ձեր օրգանիզմը բավարար չափով չի ստանում կամ չի յուրացնում որոշ անհրաժեշտ սննդանյութեր։ Հին վիրահատությունից հետո դրանք պետք է պարբերաբար վերահսկվեին։ Իսկ երկու խառնուրդների շփոթումը կարող էր ավելի վատացնել իրավիճակը։
Մի պահ լռեց։
— Բայց դեռ պետք է գնահատենք բոլոր հնարավոր պատճառները։
Վահանն անշարժ նստած էր։
— Ես միայն ուզում էի օգնել նրան,— շշնջաց։
Բժիշկը մոտեցավ ամուսնուս։
Հետո մի հարց տվեց, որից հետո ամեն ինչ նորից փոխվեց։
— Պարո՛ն Վահան, վերջին շրջանում հիշողության հետ խնդիրներ ունեցե՞լ եք։ Օրինակ՝ մոռանո՞ւմ եք, թե ինչ եք գնել, որտեղ եք դրել իրերը կամ ինչպես կատարել նախկինում սովորական թվացող գործերը։
Վահանը չպատասխանեց։
Լիլիթը զարմացած նայեց հորը։
— Պա՛պ։
Ամուսինս դանդաղ գլուխը կախեց։
— Մի քանի ամիս առաջ նյարդաբանի մոտ եմ գնացել։
Զգացի, թե ինչպես է աշխարհը կանգ առնում։
— Նյարդաբանի՞։ Ինչո՞ւ։
— Որովհետև սկսել էի շատ բաներ մոռանալ։
Նրա ձայնը դողաց։
— Մի անգամ խանութից դուրս եկա ու չէի կարողանում հիշել՝ ինչպես տուն վերադառնալ։ Մեկ ուրիշ անգամ նույն հաշիվը երեք անգամ վճարեցի։
Լիլիթը ձեռքը տարավ բերանին։
Վահանը շարունակեց.
— Մի առավոտ էլ չէի հիշում՝ արդեն պատրաստե՞լ եմ Անահիտի ըմպելիքը, թե՞ ոչ։
Ես ապշած նայում էի նրան։
— Եվ մեզ ոչինչ չե՞ս ասել։
Նա լաց եղավ։
— Բժիշկն ասաց, որ պետք է հետազոտություններ անցնեմ։ Հնարավոր է՝ հիշողության թեթև խանգարում լինի, բայց դեռ ոչինչ հաստատ չէր։
— Իսկ հետո՞,— հարցրեց Լիլիթը։
— Այլևս չգնացի։
— Ինչո՞ւ, պա՛պ։
Վահանը երկար լռեց։
Հետո առաջին անգամ ուղիղ աչքերիս նայեց։
— Որովհետև վախենում էի, որ մի օր կասեն՝ այլևս ի վիճակի չեմ քո մորը խնամելու։
Նրա խոսքերն այնքան ցավոտ էին, որ անմիջապես աչքերս լցվեցին։
— Քառասուն տարի ամեն առավոտ քեզ համար այդ ըմպելիքն եմ պատրաստել,— շարունակեց նա։— Դա մի բան էր, որը միշտ կարողանում էի անել։ Երբ սկսեցի մոռանալ, մտածում էի՝ պարզապես պետք է ավելի ուշադիր լինեմ։
Նա սկսեց հեկեկալ։
— Բայց որքան փորձում էի, այնքան շատ էի սխալվում։ Եվ այնքան էի վախենում, որ մի օր այլևս պետքական չեմ լինի քեզ, որ չէի համարձակվում ասել ճշմարտությունը։
Լիլիթը ծնկի իջավ հոր կողքին։
— Պա՛պ, դու պիտի մեզ պատմեիր։ Մենք կարող էինք երկուսիդ էլ օգնել։
Վահանը բռնեց նրա ձեռքը։
— Գիտեմ, աղջի՛կս։ Հիմա հասկանում եմ։
Նայում էի ամուսնուս ու հիշում մեր համատեղ կյանքի բոլոր տարիները։
Երբ երեխաները փոքր էին, նա էր առավոտյան նրանց դպրոց տանում։
Երբ ես հիվանդանում էի, գիշերները չէր քնում։
Երբ վիրահատությունից հետո դժվարությամբ էի քայլում, ձեռքիցս բռնած ուղեկցում էր։
Եվ հիմա այդ նույն մարդը, որը միշտ փորձում էր բոլորին պաշտպանել, վախեցել էր խոստովանել, որ ինքն է օգնության կարիք զգում։
Հաջորդ օրերին բժիշկներն սկսեցին բուժել իմ սննդանյութերի պակասները։
Նշանակեցին վիտամին B12-ի համապատասխան փոխարինող բուժում, շարունակեցին պարզել սակավարյունության պատճառները և մշակեցին իմ վիճակին համապատասխան սննդային ծրագիր։
Բժիշկը բացատրեց, որ որոշ ախտանիշներ կարող են աստիճանաբար թուլանալ, բայց նյարդաբանական փոփոխությունների բարելավումը կարող է ժամանակ պահանջել։
Ինձ պարբերական հետազոտություններ էին սպասվում։
Վահանի համար նույնպես նոր նյարդաբանական ստուգումներ կազմակերպեցին։
Մասնագետները շտապ եզրակացություն չարեցին։
Ասացին, որ դեռ անհրաժեշտ է պարզել նրա հիշողության խանգարման պատճառները։
Բայց հստակ զգուշացրին՝ այդ խնդիրներն անտեսել այլևս չի կարելի։
Մի շաբաթ անց տուն վերադարձա։
Առավոտյան ուղիղ ժամը յոթին ննջասենյակի դուռը բացվեց։
Ներս մտավ Վահանը։
Ձեռքին դատարկ բաժակ կար։
Նույն բաժակը, որով քառասուն տարի շարունակ ամեն առավոտ ինձ բերել էր սպիտակ ըմպելիքը։
Նա կանգնեց մահճակալիս մոտ։
Ձեռքերը դողում էին։
— Անահի՛տ,— կամաց ասաց նա,— ես այլևս չեմ հիշում՝ ինչ պիտի լցնեմ այստեղ։
Նրա ձայնը կոտրվեց։
— Քառասուն տարի գիտեի։ Ամեն առավոտ գիտեի։ Բայց հիմա չեմ կարողանում հիշել…
Այդ պահին չկարողացա զսպել արցունքներս։
Դանդաղ վերցրի բաժակը նրա ձեռքից։
Դրեցի կողքիս փոքրիկ սեղանին։
Հետո ամուր գրկեցի ամուսնուս։
— Վահա՛ն, դու այլևս պարտավոր չես ամեն ինչ միայնակ հիշել։
Նա գլուխը դրեց ուսիս ու սկսեց լաց լինել։
— Ներիր ինձ, Անահի՛տ։
— Գիտեմ, սիրելի՛ս։
— Ես միայն ուզում էի քեզ խնամել։
Բռնեցի նրա դեմքն ու նայեցի աչքերին։
— Քառասուն տարի դու ես հոգ տարել իմ մասին։ Հիմա պետք է թույլ տաս, որ մենք էլ քեզ օգնենք։
Նա երկար ժամանակ լուռ գրկել էր ինձ։
Այդ առավոտ Լիլիթը նախաճաշով եկավ։
Երեքով նստեցինք խոհանոցում։
Սեղանին դրեցինք բժշկական ցուցումները, հաջորդ հետազոտությունների ամսաթվերը և որոշեցինք, թե ինչպես ենք կազմակերպելու մեր առօրյան։
Այլևս ոչ մեկը չէր պատրաստվում ինքնուրույն փոխել կամ շարունակել բուժումը՝ առանց բժշկի հետ համաձայնեցնելու։
Լիլիթն առաջարկեց մեզ օգնել նշանակված դեղերի, այցելությունների և անհրաժեշտ գնումների հարցում։
Նա նաև խոստացավ հաճախ այցելել, որպեսզի տեսնի՝ ինչպես ենք մեզ զգում։
Վահանը լուռ լսում էր։
Հետո բռնեց ձեռքս։
— Քառասուն տարի առաջ խոստացա, որ միշտ հոգ կտանեմ քո մասին։
Ժպտացի արցունքների միջից։
— Իսկ հիմա իմ հերթն է, Վահա՛ն։
Նա գլուխը կախեց։
— Չէի ուզում, որ ձեզ համար բեռ դառնամ։
Լիլիթը մոտեցավ ու գրկեց հորը։
— Պա՛պ, դու մեզ համար բեռ չես։ Դու մեր հայրն ես։
Առաջին անգամ երկար ժամանակ անց Վահանի դեմքին իսկական ժպիտ հայտնվեց։
Այդ օրվանից մեր կյանքը փոխվեց։
Այլևս առավոտյան ժամը յոթին խորհրդավոր սպիտակ ըմպելիք չէր հայտնվում անկողնուս մոտ։
Փոխարենը միասին նախաճաշում էինք։
Ես հետևում էի իմ բուժմանը։
Վահանը շարունակում էր հետազոտվել։
Երբեմն նա դեռ մոռանում էր որոշ բաներ։
Երբեմն նույն հարցը երկու անգամ էր տալիս։
Բայց այլևս չէր փորձում թաքցնել դա։
Եթե ինչ-որ բան չէր հիշում, ասում էր։
Եթե դժվարանում էր, օգնություն էր խնդրում։
Եվ ես տեսնում էի, թե որքան դժվար էր նրա համար սովորել այդ պարզ խոսքերը։
«Ես օգնության կարիք ունեմ»։
Մի երեկո նստած էինք պատշգամբում։
Վահանը երկար նայում էր բակին։
Հետո հարցրեց.
— Անահի՛տ, դու ինձնից չե՞ս վախենում։
Զարմացած շրջվեցի։
— Ինչո՞ւ պիտի վախենամ։
— Որովհետև ես սխալվել եմ։ Քեզ վնաս եմ պատճառել, թեև չէի ուզում։
Բռնեցի նրա ձեռքը։
— Վահա՛ն, ես վախենում էի, երբ չէի հասկանում՝ ինչ է կատարվում։ Վախենում էի քո գաղտնիքներից։ Բայց հիմա մենք երկուսս էլ գիտենք, որ բժշկի օգնության կարիք ունենք։
Նա լուռ գլխով արեց։
— Միայն մի բան եմ խնդրում,— շարունակեցի։— Այլևս ինձնից մի՛ թաքցրու, երբ քեզ վատ ես զգում։
Վահանը սեղմեց ձեռքս։
— Խոստանում եմ։
Այդ պահին հիշեցի, թե ինչ մտքերով էի գնացել հիվանդանոց։
Ես վախենում էի, որ ամուսինս գուցե քառասուն տարի շարունակ գաղտնի վնասել է ինձ։
Բայց պարզվեց՝ մարդը, որն իր կյանքի մեծ մասն անցկացրել էր ինձ պաշտպանելու փորձերով, կամաց-կամաց կորցնում էր սեփական առօրյան կառավարելու վստահությունը։
Եվ ամենացավալին նույնիսկ նրա սխալը չէր։
Ամենացավալին այն էր, որ նա այնքան էր վախեցել ընտանիքի համար բեռ դառնալուց, որ թաքցրել էր իր դժվարությունները հենց այն մարդկանցից, որոնք ամենից շատ էին սիրում իրեն։
Քառասուն տարի Վահանն ինձ ասում էր.
— Խմի՛ր, սիրելի՛ս։ Սա քո առողջության համար է։
Իսկ հիմա ես էի ամեն առավոտ նրան հիշեցնում.
— Վահա՛ն, մենք այսօր միասին ենք։ Եվ ինչ էլ պատահի, դու այլևս մենակ չես։
Այդ խոսքերից նա միշտ ժպտում էր։
Որովհետև վերջապես հասկացել էր՝ ամուսնության ընթացքում տված խոստումը միայն մեկի կողմից մյուսին խնամելը չէ։
Երբեմն այդ խոստումը նշանակում է ընդունել, որ դերերը փոխվել են։
Եվ թույլ տալ, որ այն մարդը, ում քառասուն տարի պաշտպանել ես, հիմա ինքը բռնի քո ձեռքը։
