Քսան տարի ապրեցի աղջկաս ընտանիքի համար, բայց մի օր նա ասաց. «Մա՛մ, երեխաներն արդեն մեծացել են, դու այստեղ այլևս պետք չես»։ Հինգ օր անց նա գիշերով եկավ ինձ մոտ՝ լաց լինելով։ Պարզվեց՝ իմ հեռանալուց հետո տանը մի բան էր գտել, որը նրա ամուսինը երեք տարի փորձում էր թաքցնել…
Յոթանասունմեկ տարեկան էի, երբ սեփական աղջիկս ինձ ասաց, որ ժամանակն է ուրիշ տեղ ապրելու։
Այդ խոսակցությունը տեղի ունեցավ սովորական չորեքշաբթի երեկոյան։
Խոհանոցում ընթրիք էի պատրաստում, երբ աղջիկս՝ Մարինեն, նստեց սեղանի մոտ։
— Մա՛մ, քեզ հետ մի բան պիտի խոսենք։
Նրա ամուսինը՝ Արտակը, կանգնած էր պատուհանի մոտ։
Անմիջապես զգացի, որ խոսակցությունը հաճելի չի լինելու։
— Ի՞նչ է պատահել։
Մարինեն մի պահ լռեց։
— Մտածել ենք՝ գուցե ավելի լավ լինի, որ որոշ ժամանակ մորաքույր Սուսաննայի մոտ ապրես։
Սկզբում կարծեցի՝ կատակ է անում։
Տասներկու տարի էր՝ նրանց հետ էի ապրում։
Երբ առաջին թոռս ծնվեց, Մարինեն խնդրեց տեղափոխվել իրենց մոտ՝ երեխային խնամելու համար։ Ամուսինս արդեն մահացած էր, և ես համաձայնեցի։
Տարիների ընթացքում մեծացրել էի երկու թոռներիս, դպրոց տարել, դասերը սովորեցրել, հիվանդ ժամանակ գիշերները նրանց կողքին նստել։
Իմ ամբողջ կյանքը այդ ընտանիքի շուրջ էր պտտվում։
— Ինչո՞ւ պիտի գնամ,— հարցրի։
Արտակն առաջինը պատասխանեց։
— Երեխաներն արդեն մեծացել են։ Ձեզ էլ հանգիստ է պետք։ Գյուղում Սուսաննայի մոտ օդը մաքուր է, խաղաղություն կա։
Նայեցի աղջկաս։
Նա խուսափում էր աչքերիս նայելուց։
— Մարինե՛, դու է՞լ ես այդպես կարծում։
Աղջիկս հոգոց հանեց։
— Մա՛մ, վիրավորվելու բան չկա։ Պարզապես ուզում ենք առանձին ապրել։
Մի պահ սպասեցի, որ կավելացնի՝ ժամանակավորապես։
Բայց չասաց։
Հետո արտաբերեց մի նախադասություն, որը մինչև հիմա հիշում եմ։
— Դու մեզ շատ ես օգնել, բայց հիմա այլևս դրա կարիքը չունենք։
Այդ գիշեր չլացեցի։
Հաջորդ առավոտ հավաքեցի իրերս։
Երկու օր անց արդեն քրոջս՝ Սուսաննայի գյուղական տանն էի։
Հինգերորդ օրը, երբ երեկոյան քույրս թեյ էր պատրաստում, դռան զանգը հնչեց։
Դրսում Մարինեն էր։
Մազերը խառնված էին, աչքերը՝ կարմրած։
Նա ներս մտավ ու նույնիսկ վերարկուն չհանեց։
— Մա՛մ, ես քո հին համակարգիչը միացրել եմ…
Սիրտս արագ բաբախեց։
— Հետո՞։
Աղջիկս հեռախոսը մեկնեց ինձ։
Էկրանին իննամյա մի աղջկա տեսագրություն էր։
Նա ժպտում էր ու ասում.
— Ռոզա տատի՛, այսօր էլ հինգ եմ ստացել։ Ափսոս, որ հայրիկս չի գալիս ինձ տեսնելու…
Մարինեն դողացող ձայնով հարցրեց.
— Մա՛մ, ո՞վ է այս երեխան։ Եվ ինչո՞ւ է նա տեսագրության վերջում իմ ամուսնու անունը տալիս։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Ես նստեցի մոտակա աթոռին։
Երեք տարի շարունակ վախեցել էի հենց այս պահից։
Քույրս մի բաժակ ջուր բերեց։
Մարինեն դեռ հեռախոսն էր պահում ձեռքիս առաջ։
— Մա՛մ, պատասխանի՛ր։ Ո՞վ է այս աղջիկը։
— Անունը Նարե է։
— Դա տեսնում եմ։ Բայց ո՞վ է նա քեզ համար։
Կոկորդս սեղմվեց։
— Ինձ համար շատ հարազատ երեխա է։
Մարինեն մի պահ լռեց։
— Իսկ Արտակի՞ համար։
Ես այլևս չկարողացա աչքերիս մեջ նայել աղջկաս։
— Նրա դուստրն է, Մարինե՛։
Աղջիկս քարացավ։
Մի քանի վայրկյան ոչ մի ձայն չէր լսվում։
Հետո նա կամաց ասաց.
— Արտակն ընդամենը երկու երեխա ունի։ Մեր երեխաները։
— Նա ևս մեկ աղջիկ ունի։
— Ո՞ւմից։
— Մի կնոջից, որի հետ ծանոթ է եղել քեզ հանդիպելուց առաջ։
Մարինեն ձեռքով փակեց բերանը։
— Իսկ ինքը գիտի՞։
Այդ հարցն ամենից դժվարն էր։
— Գիտի։
Աղջիկս նստեց իմ դիմաց։
— Քանի՞ տարի է գիտի։
— Սկզբից։
Նա երկար նայեց ինձ։
Հետո արտասվեց։
— Իսկ դու՞։
— Երեք տարի առաջ իմացա։
Մարինեն վեր կացավ։
— Երեք տարի՞։ Այսինքն՝ երեք տարի դու ամեն օր իմ կողքին ես եղել, իմ երեխաներին ես խնամել ու իմացել ես, որ ամուսինս ուրիշ դուստր ունի՞։
Գլուխս կախեցի։
— Այո՛։
Նա շրջվեց դեպի դուռը։
Մի պահ մտածեցի, որ առանց որևէ բառ ասելու կհեռանա։
Բայց կանգ առավ։
— Ուզում եմ ամեն ինչ իմանալ։ Ոչինչ մի՛ թաքցրու։
Երեք տարի առաջ սովորական կեսօր էր։
Մարինեն աշխատանքի էր, երեխաները՝ դպրոցում։
Տանը միայն ես էի։
Հանկարծ բնակարանի հեռախոսը զանգեց։
Մի կին հարցրեց՝ արդյոք Արտակը տա՞նն է։
Ասացի՝ ոչ։
Կինը տատանվեց, հետո հարցրեց.
— Դուք նրա մա՞յրն եք։
— Զոքանչը։
Նա երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Ներեցեք, երևի չպետք է զանգահարեի։ Ես Անահիտն եմ։ Արտակին ճանաչում եմ շատ տարիներ առաջվանից։
Պարզվեց՝ Արտակը երիտասարդ տարիներին Անահիտի հետ հարաբերություններ էր ունեցել։
Նրանք բաժանվել էին Մարինեի հետ նրա ծանոթությունից առաջ։
Բայց բաժանումից հետո Անահիտը պարզել էր, որ երեխայի է սպասում։
Նա այդ մասին հայտնել էր Արտակին։
Արտակը նախ խոստացել էր օգնել, հետո աստիճանաբար դադարել էր պատասխանել զանգերին։
Անահիտը միայնակ մեծացրել էր աղջկան։
Երբ զանգահարեց մեր տուն, Նարեն արդեն վեց տարեկան էր։
— Ես նրանից ոչինչ չեմ պահանջում ինձ համար,— ասաց Անահիտը։ — Բայց աղջիկս սկսել է հարցնել հոր մասին։ Մի անգամ էլ եմ ուզում նրա հետ խոսել։
Խնդրեցի հեռախոսահամարը և ասացի, որ կփոխանցեմ։
Այդ երեկո, երբ Մարինեն երեխաների հետ դուրս էր եկել, Արտակին հարցրի.
— Դու Նարե անունով աղջիկ ունե՞ս։
Նա այնպես գունատվեց, որ պատասխանի կարիք այլևս չկար։
Սկզբում փորձեց խուսափել։
Հետո խոստովանեց։
— Այո՛, Ռոզա՛։ Բայց դա եղել է մինչև Մարինեի հետ ծանոթանալը։
— Իսկ դա ի՞նչ է փոխում։ Երեխան քո դուստրն է։
Նա գլուխը կախեց։
— Գիտեմ։
— Դու նրան տեսնո՞ւմ ես։
— Ո՛չ։
— Ինչո՞ւ։
Երկար լռեց։
— Սկզբում վախեցա։ Հետո այնքան ժամանակ անցավ, որ այլևս չգիտեի՝ ինչպես վերադառնամ նրա կյանք։
Նրա խոսքերը մինչև հիմա հիշում եմ։
Այդ օրը պահանջեցի, որ պատմի Մարինեին։
Արտակն աղաչեց.
— Խնդրում եմ, մի՛ ասա։ Մենք երկու երեխա ունենք։ Մարինեն ինձ չի ների։
— Բայց դու պարտավոր ես ճանաչել աղջկադ։
— Կխոսեմ Անահիտի հետ։ Կսկսեմ օգնել։ Միայն ժամանակ տուր։
Ես հավատացի։
Սա իմ առաջին մեծ սխալն էր։
Մի քանի շաբաթ անց զանգահարեցի Անահիտին։
Ուզում էի հասկանալ՝ Արտակը խոսե՞լ է նրա հետ։
Պարզվեց՝ ոչ։
Հետո ևս մեկ անգամ փորձեցի։
Արտակը դարձյալ միայն խոստացել էր։
Այդ ընթացքում իմացա, որ Անահիտն աշխատում է խանութում, վարձով է ապրում, իսկ Նարեն դպրոց է հաճախում։
Մի օր Անահիտը պատմեց, որ աղջիկը դժվարանում է հայոց լեզվի առաջադրանքների հարցում։
Ես երկար տարիներ տարրական դասարանների ուսուցչուհի էի աշխատել։
Առաջարկեցի օգնել։
Սկզբում հեռախոսով էինք խոսում։
Հետո սկսեցինք տեսազանգերով դասեր անել։
Նարեն ինձ «Ռոզա տատի» էր ասում։
Ինձ դուր էր գալիս այդ անունը։
Երբեմն նա ինձ ցույց էր տալիս իր նկարները։
Երբեմն պատմում էր դասընկերների մասին։
Մի անգամ էլ հարցրեց.
— Ռոզա տատի՛, դու իմ իսկական տատիկը չես, չէ՞։
— Չէ՛, բալե՛ս։
— Բայց կարո՞ղ եմ քեզ այդպես ասել։
— Իհարկե։
Այդ օրվանից մեր կապն ավելի մտերմացավ։
Երբ կարողանում էի, Անահիտին օգնում էի նաև դպրոցական ծախսերի հարցում։
Գնում էի գրքեր, տետրեր, երբեմն վճարում Նարեի խմբակի համար։
Եվ ամեն անգամ ինձ մեղավոր էի զգում։
Որովհետև ես ուրիշի երեխային էի օգնում իմ սեփական աղջկանից գաղտնի։
Գիտեի, որ դա չի կարող անվերջ շարունակվել։
Բայց շարունակվում էր։
— Իսկ Արտակը գիտե՞ր, որ դու Նարեի հետ շփվում ես,— հարցրեց Մարինեն։
— Գիտեր։
Աղջիկս դառնորեն ծիծաղեց։
— Իհարկե գիտեր։
Հետո նայեց ինձ։
— Իսկ դու ինչո՞ւ ինձ չասացիր, մա՛մ։
Այդ հարցին լավ պատասխան չունեի։
— Վախենում էի, որ ընտանիքդ կքանդվի։
— Իսկ հիմա ի՞նչ է լինելու։
— Չգիտեմ, աղջի՛կս։
Մարինեն գլուխը տարուբերեց։
— Դու գոնե Նարեի մասին մտածել ես։ Իսկ Արտակը նույնիսկ նրան չի ճանաչել։
— Արտակն ասում էր, որ մի օր ամեն ինչ կուղղի։
— Եվ դու հավատո՞ւմ էիր։
— Սկզբում՝ այո՛։ Հետո արդեն հասկանում էի, որ ինքն իրեն էլ է խաբում։
Մարինեն աչքերը սրբեց։
— Ես ամենից շատ քեզանից եմ նեղացել։
Այդ խոսքերը սպասում էի։
— Գիտեմ։
— Եթե ուրիշ մարդ թաքցներ ինձանից, գուցե ինչ-որ կերպ հասկանայի։ Բայց դու իմ մայրն ես։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
Նա անմիջապես չհեռացրեց, բայց չսեղմեց էլ։
— Ների՛ր ինձ, Մարինե՛։
— Հիմա չեմ կարող։
— Հասկանում եմ։
Նա մի քանի վայրկյան լուռ մնաց։
Հետո հարցրեց.
— Իսկ համակարգչի մեջ ինչո՞ւ են նրա տեսագրությունները։
— Նարեն երբեմն ինձ փոքրիկ տեսանյութեր էր ուղարկում։ Երբ դասից լավ գնահատական էր ստանում, երբ ինչ-որ բան էր սովորում։ Հին համակարգիչս օգտագործում էի մեր տեսազանգերի համար, ու այդ տեսանյութերը այնտեղ էի պահում։
— Եվ թողել ես տա՞նը։
— Մտածում էի՝ մի քանի շաբաթից կվերադառնամ իրերս վերցնելու։ Չհասցրի ամեն ինչ դասավորել։
Մարինեն երկար նայեց ինձ։
— Իսկ Արտակը գիտե՞ր, որ դրանք համակարգչում են։
— Չգիտեմ։
Նա գլուխը կախեց։
— Երեկ ասաց, որ համակարգիչը պետք է դեն գցենք։ Ես ուզում էի նախ Նարեկի հին դասերը պահպանել։ Այդպես գտա Նարեի տեսագրությունները։
Մարինեն բացեց ևս մեկը։
Էկրանին երևաց Նարեն՝ դպրոցական պայուսակը ուսին։
— Ռոզա տատի՛, այսօր մեր դասարանում ընտանիքների մասին էինք խոսում։ Ես մայրիկիս նկարն եմ տարել։ Ուսուցչուհին հարցրեց՝ հայրիկիս նկարը չունե՞մ։ Ասացի՝ չունեմ…
Մարինեն անջատեց տեսանյութը։
Արցունքները նորից հոսեցին նրա դեմքով։
— Մա՛մ, ես պատկերացնում եմ՝ ինչ կլիներ, եթե իմ երեխաներից մեկն այսպես մեծանար։
Ես ոչինչ չասացի։
Այդ պահին նա առաջին անգամ մտածում էր ոչ թե իր ամուսնության, այլ այն երեխայի մասին, որին դեռ չէր ճանաչում։
Հաջորդ առավոտ Մարինեն գնաց տուն։
Արտակը խոհանոցում էր։
Երեխաները դպրոց էին գնացել։
Մարինեն հեռախոսը դրեց սեղանին ու միացրեց Նարեի տեսագրություններից մեկը։
Արտակը քարացավ։
— Սա որտեղի՞ց քեզ։
— Իմ մոր համակարգչից։
Նա մի պահ լռեց։
Հետո ասաց.
— Մարինե՛, լսիր, կարող եմ բացատրել։
— Դու դուստր ունե՞ս։
— Այո՛։
— Քանի՞ տարեկան է։
— Տասներկու։
— Եվ դու երբևէ տեսե՞լ ես նրան։
Արտակը գլուխը կախեց։
— Մի քանի անգամ, երբ շատ փոքր էր։
— Իսկ հետո՞։
— Հետո…
— Հետո մոռացա՞ր, որ գոյություն ունի։
Նա չպատասխանեց։
Մարինեն մի պահ սպասեց։
Հետո տվեց այն հարցը, որի պատասխանը գիշերվանից իրեն հանգիստ չէր տալիս։
— Մորս ինչո՞ւ ուղարկեցիր գյուղ։
Արտակը արագ բարձրացրեց գլուխը։
— Ես նրան չեմ ուղարկել։ Մենք միասին ենք որոշել։
— Բայց դու էիր պնդում, որ նա պետք է հեռանա։
— Որովհետև ուզում էի, որ մենք առանձին ապրենք։
Մարինեն մոտեցավ։
— Արտա՛կ, ճիշտն ասա։ Դու վախենում էիր, որ մայրս ինձ ամեն ինչ կպատմի՞։
Երկար լռությունից հետո ամուսինը շշնջաց.
— Այո՛։
Մարինեն կարծես չէր հավատում լսածին։
— Այսինքն՝ դու ինձ համոզեցիր մորս հեռացնել, որովհետև նա քո գաղտնիքը գիտե՞ր։
Արտակը նստեց։
— Վերջին ամիսներին Ռոզան ասում էր, որ այլևս չի կարող լռել։ Ես վախենում էի։
— Եվ որոշեցիր նրանից ազատվե՞լ։
— Ես մտածում էի՝ եթե որոշ ժամանակ ուրիշ տեղ ապրի, ամեն ինչ կհանդարտվի։
Մարինեն դառնորեն ծիծաղեց։
— Իսկ Նարեն կդադարի՞ քո աղջիկը լինելուց։
Արտակը լռեց։
— Գիտե՞ս, թե ինչն է ամենացավալին,— շարունակեց Մարինեն։ — Ես սեփական մորս ասացի, որ այլևս պետք չէ մեզ։
Նրա ձայնը կոտրվեց։
— Այն կնոջը, որը տասներկու տարի մեր երեխաներին է մեծացրել։
Այդ պահին Արտակն առաջին անգամ հասկացավ, որ խոսակցությունն այլևս միայն իր գաղտնիքի մասին չէ։
Երբ Մարինեն երեկոյան վերադարձավ գյուղ, ես բակում էի։
Նա մեքենայից իջավ ու մոտեցավ։
— Մա՛մ, ամեն ինչ իմացա։
Գլխով արեցի։
— Գիտեմ, որ հիմա դժվար է։
— Շատ դժվար է։
Նա բռնեց ձեռքս։
— Բայց ես մի բան էլ եմ ուզում հասկանալ։
— Ասա՛։
— Նարեն հիմա որտե՞ղ է ապրում։
Ասացի հասցեն։
Մարինեն մի պահ մտածեց։
— Վաղը կարո՞ղ ենք գնալ նրան տեսնելու։
Զարմացած նայեցի աղջկաս։
— Դու ուզո՞ւմ ես հանդիպել։
— Այո՛։ Բայց նախ ուզում եմ խոսել նրա մոր հետ։ Չեմ ուզում հանկարծակի հայտնվել երեխայի կյանքում։
Աչքերս լցվեցին։
Մարինեն մոտեցավ ու գրկեց ինձ։
— Մա՛մ, ես դեռ նեղացած եմ քեզանից։ Բայց քեզ գյուղ ուղարկելու համար ներողություն եմ խնդրում։
Ես ամուր գրկեցի աղջկաս։
— Մարինե՛ ջան…
Նա չթողեց ավարտեմ։
— Դու մեր տուն ես վերադառնալու։
— Իսկ Արտա՞կը։
Մարինեն երկար շունչ քաշեց։
— Արտակը հիմա իր մոր մոտ է տեղափոխվել։ Ասել եմ, որ ժամանակ է պետք ինձ՝ որոշելու, թե ինչպես ենք շարունակելու։
Այդ երեկո առաջին անգամ հասկացա, որ իմ դստեր ընտանիքը փոխվել է։
Բայց գուցե դեռ հնարավոր էր փրկել այն, ինչ իսկապես կարևոր էր։
Հաջորդ օրը զանգահարեցի Անահիտին։
Ասացի, որ Մարինեն ամեն ինչ գիտի և ցանկանում է հանդիպել։
Անահիտը սկզբում վախեցավ։
— Ռոզա՛, ես չեմ ուզում նրա ընտանիքը քանդել։
Մարինեն լսում էր խոսակցությունը։
Նա խնդրեց հեռախոսը։
— Անահի՛տ, ես Արտակի կինն եմ։
Հեռախոսի մյուս ծայրում լռություն տիրեց։
— Ես քեզ չեմ զանգում մեղադրելու համար։ Ուզում եմ խոսել Նարեի մասին։
Երկար զրույցից հետո պայմանավորվեցինք հաջորդ օրը հանդիպել՝ սկզբում առանց երեխայի։
Անահիտը մեզ դիմավորեց փոքրիկ սրճարանում։
Հուզված էր։
Պատմեց, թե ինչպես էր տարիներ շարունակ միայնակ մեծացրել աղջկան։
Ասաց, որ Նարեն վաղուց գիտի հոր անունը, բայց նրան գրեթե չի հիշում։
— Ես երբեք չեմ ցանկացել, որ նա ատի իր հորը,— ասաց Անահիտը։ — Բայց նաև չեմ կարողացել նրան ասել, թե ինչու հայրը չի գալիս։
Մարինեն երկար լսեց։
Հետո հարցրեց.
— Նարեն գիտի՞, որ Արտակն ուրիշ երեխաներ ունի։
— Գիտի։
— Իսկ ուզո՞ւմ է նրանց ճանաչել։
Անահիտի աչքերը լցվեցին։
— Շատ։
Մարինեն ձեռքով սրբեց աչքերը։
— Այդ դեպքում եկեք դա ճիշտ կազմակերպենք։ Առանց նրան նոր ցավ պատճառելու։
Մի քանի շաբաթ անց տեղի ունեցավ այն հանդիպումը, որը մինչև հիմա հիշելիս հուզվում եմ։
Այդ ընթացքում երեխաների հետ առանձին խոսել էինք՝ նրանց տարիքին համապատասխան բացատրելով, որ Արտակը ևս մեկ դուստր ունի։
Իմ թոռները զարմացել էին։
Հարցեր էին տվել։
Մարինեն չէր փորձել նրանց ստիպել անմիջապես ընդունել նոր իրավիճակը։
Ասել էր, որ իրենց ժամանակ կտա։
Իսկ Նարեն նույնպես պատրաստվում էր հանդիպմանը։
Առաջին անգամ հանդիպեցինք զբոսայգում։
Նարեն եկել էր մոր հետ։
Մարինեի երկու երեխաներն արդեն սպասում էին մեզ։
Ես մի փոքր հեռվում նստած էի։
Ուզում էի, որ երեխաները իրենք որոշեն՝ ինչպես ծանոթանալ։
Նարեն ամաչելով մոտեցավ։
Նա փոքր-ինչ բարձրահասակ էր իր տարիքից, երկար սև մազերով և մեծ շագանակագույն աչքերով։
Իմ ավագ թոռը՝ տասնամյա Նարեկը, առաջինը խոսեց։
— Դու Նարե՞ն ես։
— Այո՛։
— Ես Նարեկն եմ։
Փոքրիկ քույրը՝ յոթամյա Էլենը, միանգամից հարցրեց.
— Իսկ դու իսկապե՞ս մեր քույրն ես։
Նարեն շփոթված նայեց մորը։
Հետո գլխով արեց։
— Կարծեմ՝ այո։
Էլենը մի պահ մտածեց։
Հետո ժպտաց։
— Ուրեմն մենք երեքով կարող ենք խաղալ։
Մեծահասակներից ոչ մեկը չծիծաղեց։
Մենք պարզապես նայում էինք նրանց։
Մի քանի րոպե անց երեխաները արդեն միասին էին քայլում ծառերի տակ։
Նարեկը ինչ-որ բան էր պատմում դպրոցի մասին, իսկ Նարեն ցույց էր տալիս իր հեռախոսում պահված նկարները։
Այդ պահին Մարինեն նստեց կողքիս։
— Մա՛մ, գիտե՞ս՝ ինչն է ինձ ամենաշատը ցավեցնում։
— Ի՞նչը։
— Որ երեք տարի առաջ, երբ դու իմացար Նարեի մասին, ես կարող էի էլ իմանալ։ Գուցե այդ ժամանակ ամեն ինչ այլ կերպ լիներ։
— Գիտեմ, աղջի՛կս։
— Բայց մի բան էլ եմ հասկացել։
Նա նայեց երեխաներին։
— Նարեն ոչ մի բանում մեղավոր չէ։
Ես բռնեցի ձեռքս։
— Ճիշտ ես։
Մարինեն մի պահ լռեց։
Հետո ավելացրեց.
— Ու ես չեմ ուզում, որ նա ևս տասը տարի սպասի՝ մինչև մենք մեծահասակներս որոշենք ճշմարտության հետ ինչ անել։
Արտակի հետ խոսակցությունները հեշտ չէին։
Նա սկզբում փորձում էր համոզել Մարինեին, որ ամեն ինչ անցյալում է։
Բայց Մարինեն մի հարց էր անընդհատ կրկնում.
— Ինչպե՞ս կարող է երեխան անցյալ լինել, եթե նա այսօր էլ ապրում է, դպրոց է գնում ու ամեն օր սպասում հորը։
Մի քանի շաբաթ անց Արտակը համաձայնեց հանդիպել Անահիտի հետ և քննարկել Նարեի հանդեպ իր պարտավորությունները։
Այդ քննարկումներում ես չէի մասնակցում։
Դա նրա և երեխայի ծնողների պատասխանատվությունն էր։
Իսկ Մարինեն դեռ չէր որոշել՝ կշարունակի՞ ամուսնությունը։
Նա չէր շտապում։
Ես էլ չէի ստիպում։
Այժմ ամենակարևորն այն էր, որ երեխաներին այլևս չստեինք։
Երբ վերադարձա Մարինեի տուն, իմ սենյակը գրեթե նույնն էր։
Միայն գրասեղանի վրա նոր համակարգիչ կար։
Զարմացած նայեցի։
— Սա ի՞նչ է։
Մարինեն ժպտաց։
— Քո հինը շատ դանդաղ էր աշխատում։ Նորը քեզ համար ենք գնել։
— Բայց ես հինով էլ կարող էի աշխատել։
— Գիտեմ։ Ուղղակի ուզում էի, որ Նարեի հետ դասերն ավելի հեշտ անցկացնես։
Աչքերս լցվեցին։
Հաջորդ կիրակի Նարեն եկավ մեզ հյուր։
Այս անգամ Անահիտն էլ էր նրա հետ։
Երեխաները հյուրասենյակում միասին զբաղված էին, իսկ մենք խոհանոցում թեյ էինք խմում։
Հանկարծ Նարեն ներս եկավ։
— Ռոզա տատի՛։
— Ասա՛, բալե՛ս։
— Կարելի՞ է մի բան հարցնեմ։
— Իհարկե։
Նա նայեց Մարինեին։
— Ես հիմա կարո՞ղ եմ ձեզ էլ հաճախ տեսնել։
Մարինեն մոտեցավ նրան։
— Եթե դու ու մայրիկդ ցանկանաք, իհարկե։
Նարեն լայն ժպտաց։
Հետո շրջվեց դեպի ինձ։
— Ռոզա տատի՛, իսկ դու էլ մեր դասերը չե՞ս դադարեցնելու։
Ես գրկեցի նրան։
— Ինչո՞ւ պիտի դադարեցնեմ։
— Որովհետև հիմա ամեն ինչ փոխվել է։
Նայեցի փոքրիկ աղջկան։
Նա այնքան լուրջ էր հարցնում, որ մի պահ չկարողացա պատասխանել։
Հետո ասացի.
— Այո՛, շատ բան է փոխվել։ Բայց դա չի նշանակում, որ ես պիտի հեռանամ քո կյանքից։
Նարեն ամուր գրկեց ինձ։
Այդ պահին Մարինեն մոտեցավ ու ձեռքը դրեց ուսիս։
Ես նայեցի նրան։
Եվ հասկացա, որ մի քանի շաբաթ առաջ, երբ նա ինձ ասաց՝ «դու մեզ այլևս պետք չես», մենք երկուսս էլ դեռ չգիտեինք, թե որքան բան կարող է փոխվել ընդամենը մի քանի օրում։
Այժմ իմ աղջիկը սովորում էր ապրել մի ճշմարտության հետ, որը հեշտ չէր ընդունել։
Իսկ ես սովորում էի, որ նույնիսկ ամենաբարի մտադրությամբ պահված գաղտնիքը կարող է ցավ պատճառել նրանց, ում ամենից շատ ենք սիրում։
Բայց այդ օրը, երբ հյուրասենյակից երեք երեխաների ծիծաղը լսվեց, մի բան հաստատ գիտեի։
Այդ երեխաներից ոչ մեկը չպետք է պատասխան տար մեծահասակների սխալների համար։
Եվ առաջին անգամ երեք տարվա ընթացքում Նարեին այլևս պետք չէր ինձ թաքուն զանգահարել՝ իր ուրախությունները պատմելու համար։
