Քույրս տասնութ տարեկան էր, երբ պատառոտեց իր ուսանողական հանրակացարանի պայմանագիրն ու մեզ ասաց. «Ոչ մեկդ այս տնից չեք գնալու»։ Տարիներ անց, երբ բժշկական համալսարան ընդունվեցի, իմացա, թե ինչ գնով էր նա կատարել այդ խոստումը
Վեց տարեկան էի, երբ մի առավոտ արթնացա ճամպրուկի անիվների ձայնից։ Քույրս՝ Մանեն, միջանցքում շորեր էր հավաքում։ Կարծեցի՝ նորից քաղաք է մեկնելու։ Նա բժշկական համալսարանի առաջին կուրսում էր սովորում և ընդամենը մի քանի օրով էր տուն վերադարձել՝ մորս հուղարկավորությանը մասնակցելու համար։
Բայց այս անգամ ճամպրուկի մեջ իր հագուստը չէր դնում։ Հանում էր այնտեղից ու դասավորում մայրիկի պահարանում։
— Մանե՛, դու էլ չե՞ս գնալու,— հարցրի։
— Դեռ ոչ, Արա՛մ։ Գնա եղբայրներիդ արթնացրու։ Նախաճաշենք։
Խոհանոցում տասներկուամյա Հայկն ու իննամյա Գոռը լուռ նստել էին սեղանի մոտ։ Հորս երեք տարի առաջ կորցրել էինք, իսկ հիմա մայրիկն էլ չկար։ Մենք դեռ չէինք հասկանում, թե հաջորդ շաբաթ ով է մեզ դպրոց տանելու կամ երեկոյան ճաշ պատրաստելու։
Մանեի հեռախոսը զանգեց։ Նա դուրս եկավ բակ։ Պատուհանի մոտ կանգնած լսեցի, թե ինչպես էր ինչ-որ մեկին բացատրում, որ այսօր չի վերադառնալու հանրակացարան։
Կեսօրին մորաքույրս եկավ սոցիալական աշխատակցի հետ։ Նրանք երկար զրուցեցին խոհանոցում։ Երբ ներս մտա ջուր խմելու, անծանոթ կինը հարցրեց՝ որ եղբորս հետ եմ ավելի մտերիմ։
— Երկուսի հետ էլ,— պատասխանեցի։
— Իսկ եթե առայժմ տարբեր տներում ապրե՞ք։ Հետո կկարողանաք հանդիպել։
Ես բաժակը դրեցի սեղանին ու վազեցի Հայկի մոտ։ Գոռն էլ հետևեց ինձ։ Մենք երեքով մտանք ննջասենյակ և փակեցինք դուռը։
Մանեն եկավ մեր հետևից։ Երբ իմացավ, թե ինչու ենք թաքնվել, նստեց մահճակալի եզրին։
— Ոչ մեկդ այս տնից չեք գնալու։ Ես այստեղ եմ մնալու։
Այդ գիշեր նրան տեսա խոհանոցում՝ ուսանողական հանրակացարանի պայմանագիրը պատառոտելիս։ Հետո հեռախոսը վերցրեց ու զանգեց մի մարդու, որից երբեք չէր ցանկացել օգնություն խնդրել։
Միայն տարիներ անց իմացա, թե ինչ էր նա խնդրել այդ մարդուց և ինչից էր հրաժարվել մեր պատճառով։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Այդ մարդը մեր հոր ավագ քույրն էր՝ Անուշը։ Հորս մահից հետո նա ու մայրս վիճել էին ժառանգության հետ կապված մի հարցի պատճառով և հազվադեպ էին շփվում։ Մանեն զանգել էր նրան ու խնդրել գալ մեր տուն։
Անուշը հաջորդ առավոտ եկավ։ Երկար խոսելուց հետո մեծերը հասկացան, որ հնարավոր է մեզ միասին պահել, եթե Մանեն երեխայի խնամքի հարցում մենակ չմնա։ Հորաքույրս համաձայնեց աջակցել նրան, մինչև իրավական հարցերը լուծվեն։ Նա մոտակայքում էր ապրում և կարող էր հատկապես աշխատանքային օրերին հետևել մեզ։
Մանեն սկզբում ուսումից ժամանակավորապես ընդմիջում վերցրեց։ Նա հույս ուներ, որ մի քանի ամիս անց կկարողանա վերադարձնել իր կյանքը նախկին հունին։ Բայց մեր ծախսերը շատ էին։ Մայրիկից մնացած փոքր խնայողությունները արագ վերջացան։ Մանեն հասկացավ, որ պետք է աշխատանք գտնի։
Առաջին ամիսներին նա գյուղի մթերային խանութում էր աշխատում։ Երեկոյան տուն էր գալիս բանջարեղենով լի տոպրակով, արագ ընթրիք պատրաստում, հետո հերթով ստուգում Հայկի ու Գոռի դասերը։ Ես այնքան փոքր էի, որ հաճախ քնում էի նրա ծնկներին հենված։
Մի անգամ առավոտյան արթնացա և տեսա, որ Մանեն իմ դպրոցական տաբատն է կարում։ Սեղանին իր անատոմիայի դասագիրքն էր՝ բացված այն էջում, որտեղ մի ժամանակ կանգ էր առել։
— Դու էլ տնային առաջադրանք ունե՞ս,— հարցրի։
Նա գրքի կազմը փակեց։
— Այո՛, բայց իմը մի քիչ սպասելու է։
Մենք չէինք նկատում, թե որքան էր նա հոգնում։ Մեզ համար Մանեն պարզապես այն մարդն էր, որ միշտ տանը կար, գիտեր մեր բոլոր ուսուցիչների անունները և հիշում էր, թե ում կոշիկն է փոքրացել։
Հետո նրան աշխատանքի ընդունեցին հիվանդանոցում՝ որպես հիվանդների խնամող աշխատակից։ Աշխատանքից վերադառնալիս հաճախ պատմում էր բժիշկների մասին։ Երբեմն ասում էր, որ մի օր նորից համալսարան կգնա։ Բայց ամեն նոր ուսումնական տարվա սկզբին նրա փոխարեն մեզնից մեկի համար էր գումար հավաքում։
Մի քանի տարի անց մեր կյանքում հայտնվեց Վահեն։ Մանեի ընկերն էր, ավտոմեքենաների վերանորոգմամբ էր զբաղվում։ Սկզբում մեզ հետ շատ լավ էր շփվում։ Հայկին գործիքներ օգտագործել էր սովորեցնում, Գոռին երբեմն մարզադաշտ էր տանում։ Մենք ուրախ էինք, երբ գալիս էր։
Մի երեկո Գոռը հիվանդացել էր, և Մանեն հրաժարվեց Վահեի հետ նախապես ծրագրած ուղևորությունից։ Նրանք բակում վիճեցին։ Ես պատուհանը բացել էի ու լսում էի նրանց։
— Դու պիտի հասկանաս, որ ես էլ եմ ընտանիք ունենալ ուզում,— ասաց Վահեն։ — Ամուսնանանք, տեղափոխվենք քաղաք, իսկ տղաներին հարազատները կբաժանեն իրենց միջև։ Դու հավերժ չես կարող նրանց համար պատասխան տալ։
Մանեն երկար լռեց։
— Եթե քեզ հետ ամուսնանալու համար իմ եղբայրներից պիտի հրաժարվեմ, ուրեմն մենք տարբեր պատկերացումներ ունենք ընտանիքի մասին։
Այդ օրվանից Վահեն մեր տուն այլևս չեկավ։ Մանեն մեզ ոչինչ չպատմեց։ Միայն մի քանի օր աշխատանքից վերադառնալիս աչքերը կարմրած էին լինում։
Առաջինը Հայկը մեծացավ։ Ընդունվեց ճարտարագիտական համալսարան։ Երբ Մանեն նրան ճանապարհում էր, պայուսակի մեջ թարմ լավաշ, պանիր ու մի փոքր ծրար դրեց։ Հայկը գումարը հետ տվեց։
— Քե՛զ պահիր։ Ես աշխատանք կգտնեմ։
— Կգտնես, բայց առաջին ամիսը սովորելուդ վրա կենտրոնացիր։ Հետո եղբայրներիդ կօգնես։
Հայկը խոստումը պահեց։ Երկրորդ կուրսից սկսեց դասերից հետո աշխատել և ամեն ամիս գումար ուղարկել տուն։ Գոռը նույնպես համալսարան ընդունվեց, հետագայում դարձավ էլեկտրատեխնիկ։ Մանեն այդ ժամանակ արդեն բուժքույրական կրթություն էր ստացել՝ աշխատանքը համատեղելով ուսման հետ։ Բայց բժշկական համալսարան այդպես էլ չէր վերադարձել։
Ես ամենափոքրն էի։ Որոշեցի բժիշկ դառնալ ոչ թե այն պատճառով, որ քույրս էր ուզում, այլ որովհետև մանկությունից հետևել էի, թե ինչպես է նա հիվանդներին օգնելու մասին խոսելիս փոխվում։ Դեմքը լուսավորվում էր նույնիսկ ամենածանր հերթափոխից հետո։
Երբ ընդունելության արդյունքները հրապարակվեցին, երեք եղբայրներով գնացինք Մանեի աշխատանքի վայր։ Նրա գործընկերները մեզ տեսնելով զարմացան։ Ես հեռախոսով ցույց տվեցի ընդունվելուս մասին տեղեկությունը։ Մանեն կարդաց, հետո խնդրեց նորից ցույց տալ։
— Բժշկականի՞ն ես ընդունվել։
— Հա՛, Մանե։
Նա ինձ գրկեց ու լաց եղավ։ Հայկը շտապեց ծիծաղեցնել նրան, բայց ինքն էլ շրջվեց, որ աչքերը չտեսնենք։
Մի քանի օր անց Մանեն խնդրեց ինձ հետ համալսարան գալ։ Միջանցքներով քայլելիս նա անընդհատ կանգ էր առնում։ Մի հին լսարանի դռան մոտ ասաց, որ առաջին անգամ հենց այստեղ է սպիտակ խալաթ հագել։ Հետո հանդիպեցինք տարեց դասախոսի, որը ճանաչեց նրան։
— Մանե՞։ Դու որտե՞ղ կորար։ Մենք բոլորս համոզված էինք, որ քեզնից հրաշալի բժիշկ է դուրս գալու։
Քույրս ժպտաց ու ինձ ցույց տվեց։
— Իմ փոխարեն սա է եկել։
Դասախոսը հարցրեց, թե ինչու էր ժամանակին ուսումը թողել։ Մանեն պատասխանեց շատ սովորական ձայնով, կարծես խոսում էր մի փոքր անհարմարության մասին։
— Երեք փոքր երեխա ունեի տանը։ Մեծացնել էր պետք։
Այդ պահին առաջին անգամ ամբողջությամբ հասկացա նրա կորցրած տարիների արժեքը։ Ճանապարհին հարցրի՝ երբևէ զղջացե՞լ է։
— Բժիշկ չդառնալու համար՝ այո՛։ Ձեզ հետ մնալու համար՝ երբեք։ Դրանք տարբեր բաներ են, Արա՛մ։
Տարիներ անց ավարտեցի համալսարանը և վիրաբույժ դարձա։ Մանեն արդեն իր ընտանիքն ուներ։ Ամուսնացել էր մի մարդու հետ, որը մեր երեք ընտանիքների հետ այնքան մտերիմ դարձավ, որ երեխաներս նրան քեռի էին անվանում։
Աշխատանքիս առաջին օրը քույրս հիվանդանոց եկավ՝ ձեռքին մի փոքրիկ տոպրակ։ Ներսում նրա առաջին ուսանողական սպիտակ խալաթն էր։
— Չգիտեմ՝ ինչու այսքան տարի պահեցի,— ասաց նա։ — Հիմա քեզ եմ տալիս։
Տուն տարա ու պահեցի առանձին դարակում։ Այն իմ աշխատանքային խալաթներից փոքր էր, բայց երբեմն, ծանր օրվանից հետո, բացում եմ այդ դարակը։
Իմ երեխաներն այսօր գիտեն, որ իրենց հայրը բժշկական համալսարան ընդունվեց տասնութ տարեկանում։ Բայց գիտեն նաև, որ այդ նույն համալսարանի միջանցքում տարիներ առաջ մի ուրիշ տասնութամյա ուսանողուհի կանգ էր առել ու հետ դարձել՝ երեք եղբայրների մոտ։
Իսկ երբ հիվանդանոցում ինձ հարցնում են, թե ընտանիքում ուրիշ բժիշկ կա՞, պատասխանում եմ.
— Քույրս բուժքույր է։ Իմ առաջին ուսուցիչն էլ հենց նա է եղել։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում —> Սեղմիր Այստեղ
