«Փակվող կինոթատրոնի վերջին ցուցադրության ժամանակ մայրս կանգնեց դահլիճի առաջ ու հայտարարեց՝ աղջիկս ձեզ խաբել է։ Ես քարացա, երբ հայրս նրան պաշտպանելու փոխարեն գլխով արեց»
Գեղարվեստական պատմություն
Այդ երեկո Վանաձորի մեր փոքրիկ կինոդահլիճում ազատ աթոռ չկար։
Վաթսուներեք տարեկան մայրս կանգնած էր վերջին շարքում։ Հայրս՝ յոթանասունամյա Արտաշեսը, պատրաստվում էր միացնել ցուցադրիչը։
Իսկ ես՝ 34-ամյա Անուշը, հպարտությամբ նայում էի հավաքված մարդկանց։
Մեր ընտանիքը քսաներկու տարի այդ դահլիճում ֆիլմեր էր ցուցադրում։ Շենքը մեզ չէր պատկանում, բայց ամբողջ քաղաքում մարդիկ այն «Արտաշեսի կինո» էին անվանում։
Վերջին ամիսներին տարածքի սեփականատերը որոշել էր պայմանագրի ավարտից հետո այլևս չվարձակալել դահլիճը։ Մենք պատրաստվում էինք փակվել։
Բայց ես համոզված էի՝ դեռ կկարողանամ ինչ-որ բան փոխել։
Դրա համար էլ հաջորդ վեց ամիսների ցուցադրությունների բաժանորդագրություններ էի վաճառել։ Քառասուներկու մարդ արդեն վճարել էր։
Այդ երեկո պատրաստվում էի հայտարարել, որ շարունակելու ենք աշխատել։
Բայց հենց խոսափողը վերցրի, մայրս բարձրացավ բեմ։
— Անո՛ւշ, կանգնի՛ր։
— Մա՛մ, ի՞նչ է պատահել։
Նա նայեց դահլիճին։
— Խնդրում եմ, դեռ ոչ մի բան մի՛ հայտարարիր։
Հետո շրջվեց դեպի մարդկանց։
— Էստեղ ներկաներից շատերն արդեն վճարել են հաջորդ ամիսների տոմսերի համար։ Բայց ես պարտավոր եմ ձեզ ասել՝ մենք այդ ցուցադրությունները խոստանալու իրավունք չունենք։
Դահլիճում աղմուկ բարձրացավ։
— Մա՛մ, իջի՛ր բեմից,— շշնջացի։
Նա շարունակեց.
— Մեր պայմանագիրը ավարտվում է տասներկու օրից։ Իսկ սեփականատերը հստակ պատասխանել է, որ չի երկարացնելու։
Ես նայեցի հորս՝ սպասելով, որ կմիջամտի։
Բայց նա միայն գլխով արեց։
Առաջին շարքից մի կին վեր կացավ։
— Անո՛ւշ, դու մեզ երեկ ես ասել, որ ամեն ինչ համաձայնեցված է։ Ես երեք երեխաներիս համար վեց ամսվա տոմս եմ վերցրել։
Մայրս շրջվեց դեպի ինձ։
— Աղջի՛կս, ասա նրանց՝ գումարներն որտե՞ղ են։
Այդ պահին հասկացա, որ այլևս ոչինչ չեմ կարող թաքցնել։
Որովհետև մայրս դեռ չգիտեր ամենածանր բանը. հավաքված գումարի մի մասն արդեն ծախսել էի։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
— Գումարի մի մասն օգտագործել եմ,— կամաց ասացի։
Մայրս մի պահ փակեց աչքերը։
— Ինչի՞ համար, Անո՛ւշ։
— Ցուցադրիչի վերանորոգման։ Մի քանի շաբաթ առաջ սարքը փչացավ։ Եթե չվերանորոգեինք, նույնիսկ այս վերջին ցուցադրությունը չէինք կարող կազմակերպել։
Դահլիճում մեկը բարձրաձայն հարցրեց.
— Բա մեր փողե՞րը։
Կուլ տվեցի արցունքներս։
— Բոլորին վերադարձնելու եմ։
— Ե՞րբ։
Պատասխան չունեի։
Քառասուներկու բաժանորդագրությունից հավաքվել էր 504 հազար դրամ։ Դրանից 160 հազարը ծախսել էի սարքավորման վերանորոգման վրա։
Մնացած գումարը պահել էի առանձին։
Մտածել էի՝ երբ սեփականատիրոջ հետ վերջնական համաձայնության գանք, ամեն ինչ կկարգավորվի։
Բայց համաձայնություն չկար։
Եվ ես դա վաղուց գիտեի։
Առաջին շարքում կանգնած կինը՝ Սոսեն, մոտեցավ բեմին։
— Անո՛ւշ, դու ինձ ճանաչում ես։ Ամուսինս մահացել է երկու տարի առաջ։ Ես թոռներիս համար տոմսերը վերցրի, որովհետև գիտեի՝ շաբաթ օրերին այստեղ են գալու։ Ես քեզ հատուկ հարցրի՝ հաստատ շարունակելո՞ւ եք։ Դու ասացիր՝ այո։
Ես գլխով արեցի։
— Ասել եմ։
— Ուրեմն ինչո՞ւ չասացիր ճշմարտությունը։
Այդ պահին հայրս անջատեց ցուցադրիչը։
Սրահի հետևի պատի վրա լուսավոր քառակուսին անհետացավ։
Նա իջավ իր փոքրիկ խցիկից ու մոտեցավ ինձ։
Սպասում էի, որ կսկսի արդարացնել։
Բայց հայրս վերցրեց խոսափողը։
— Անուշն ուզում էր պահել կինոդահլիճը։ Ես դա հասկանում եմ։ Բայց մարդկանցից գումար վերցնելուց առաջ պիտի համոզված լիներ, որ կարող է կատարել խոստումը։
Հետո նայեց ինձ։
— Աղջի՛կս, էս դահլիճը մերն է եղել աշխատանքով ու հիշողություններով, ոչ թե սեփականության թղթերով։ Իսկ դու մարդկանց վստահությունը վտանգի տակ ես դրել, որ էս պատերը պահես։
Չդիմացա։
Արցունքներս հոսեցին։
Այդ երեկո ցուցադրությունը չեղարկեցինք։ Մասնակիցներից մի քանիսը պահանջեցին անմիջապես վերադարձնել գումարները։
Մնացած 344 հազար դրամը բաժանեցի ըստ վճարումների՝ բոլորի համար գրանցելով, թե որքան է արդեն վերադարձվել և որքան է դեռ պարտք մնացել։
Ոմանք ամբողջ գումարը ստացան։ Մյուսների հետ գրավոր համաձայնեցրի վերադարձման ժամկետները։
Սոսեն հրաժարվեց սպասել։
— Ես քեզ վստահել էի, Անո՛ւշ։ Հիմա ուզում եմ իմ գումարը հետ ստանալ։
Նրան առաջիններից մեկը վճարեցի։
Երբ վերջին մարդը դուրս եկավ, սրահում մնացինք երեքով։
Մայրս հավաքում էր աթոռների վրայից մնացած թղթերը։
Հայրս նստած էր առաջին շարքում։
Ես մոտեցա նրան։
— Պա՛պ, ես չէի ուզում, որ էս դահլիճը փակվի։
Նա նայեց դատարկ էկրանին։
— Ես էլ չէի ուզում, Անո՛ւշ։
— Բա ինչո՞ւ ոչինչ չարեցիր։
Հայրս երկար լռեց։
— Որովհետև երբեմն մարդն ինչքան էլ ցանկանա, չի կարող պահել մի բան, որն այլևս իրենը չէ։
Հետո ձեռքը դրեց ուսիս։
— Բայց դու էլ մի բան պիտի հասկանաս։ Ես յոթանասուն տարեկան եմ։ Քսաներկու տարի ամեն շաբաթ երեկո էստեղ եմ եղել։ Հիմա ուզում եմ մի քանի կիրակի տանը նստել, մորդ հետ թեյ խմել։
Այդ խոսքերը ինձ ավելի շատ ցավ պատճառեցին, քան դահլիճում լսած բոլոր մեղադրանքները։
Ես այնքան էի կենտրոնացել կինոդահլիճը փրկելու վրա, որ չէի հարցրել՝ հայրս իսկապե՞ս ուզում է նույն կյանքը շարունակել։
Հաջորդ առավոտ մայրս սեղանին դրեց մեր աշխատանքային տետրը։
— Անո՛ւշ, սկսիր անուններից։
— Ի՞նչ անեմ։
— Բոլորին հերթով զանգիր։ Ասա՝ որքան գումար ես պարտք և երբ ես վերադարձնելու։
— Գիտեմ, մա՛մ։
— Ու եթե մեկը բարկանա, լսիր մինչև վերջ։
Այդ օրը քառասուներկու զանգ կատարեցի։
Ոմանք ընդունեցին ներողությունս։
Ոմանք չէին ուզում նույնիսկ խոսել։
Մի տղամարդ ասաց.
— Ես կինոյին օգնելու համար էլ պատրաստ էի գումար տալ։ Բայց եթե իմանայի, որ պայմանագիրը հաստատված չէ, դա ուրիշ որոշում կլիներ։ Դու իմ փոխարեն ես որոշել։
Նա ճիշտ էր։
Դրանից հետո վերադարձա իմ հիմնական աշխատանքին՝ հաշվապահական ծառայություններ մատուցող փոքր գրասենյակ։ Վերցրի նաև լրացուցիչ պատվերներ։
Վեց շաբաթ անց վերջին պարտքն էլ վճարված էր։
Այդ ամբողջ ընթացքում կինոդահլիճն արդեն փակ էր։
Շենքի սեփականատերը երկարաձգման հնարավորություն չտվեց։ Մենք պայմանագրով նախատեսված օրը հանձնեցինք տարածքը։
Հայրս վերջին անգամ ստուգեց աթոռները, անջատիչներն ու ցուցադրիչը։
Հետո դռան վրայից հանեց փոքրիկ ցուցանակը, որի վրա գրված էր.
«Ցուցադրությունը սկսվում է ժամը 19։00-ին»։
Տուն բերեց ու դրեց պահարանի մեջ։
Մոտ մեկ ամիս ոչ ոք կինոյի մասին չէր խոսում։
Հայրս առավոտները զբոսնում էր, մայրս վերջապես սկսել էր հաճախ այցելել իր քրոջը։
Մի կիրակի, երբ միասին ճաշում էինք, հանկարծ հարցրի.
— Պա՛պ, կարոտո՞ւմ ես դահլիճը։
Նա ժպտաց։
— Շատ։ Բայց գիտե՞ս՝ ինչին եմ ավելի շատ կարոտում։
— Ինչի՞ն։
— Մարդկանց։ Ցուցադրությունից առաջ բոլորը գալիս էին, իրար հետ խոսում։ Կինոն դեռ չէր սկսվել, բայց դահլիճն արդեն լիքն էր կյանքով։
Այդ խոսքերից հետո միտք ծագեց։
Ի՞նչ կլիներ, եթե շարունակեինք ոչ թե հին կինոդահլիճը պահել, այլ փոքր, հազվադեպ կազմակերպվող ցուցադրություններ անել այլ վայրում։
Այս անգամ ոչ մի տոմս չվաճառեցի։
Նախ դիմեցի մշակութային փոքր կենտրոնի, որտեղ ազատ դահլիճ կար։ Մի քանի շաբաթ բանակցեցինք օգտագործման պայմանների շուրջ։
Հետո կապ հաստատեցի մի քանի երիտասարդ հայ կինոռեժիսորների հետ։ Նրանք համաձայնեցին, որ իրենց կարճամետրաժ աշխատանքները ցուցադրենք՝ նախապես գրավոր թույլտվություն ձևակերպելով։
Երբ արդեն ունեինք հաստատված տարածք, պայմանավորված օր ու ցուցադրվելիք ֆիլմերի թույլտվությունները, միայն այդ ժամանակ հայտարարեցի առաջին երեկոյի մասին։
Հայրս ասաց.
— Ես էլ կգամ։
— Որպես ցուցադրի՞չ աշխատեցնող։
Նա ծիծաղեց։
— Չէ՛։ Որպես հանդիսատես։
Առաջին ցուցադրությանը քսաներեք մարդ եկավ։
Նրանցից մեկը Սոսեն էր։
Երբ տեսա նրան մուտքի մոտ, շփոթվեցի։
— Բարի երեկո։
— Բարի երեկո, Անուշ ջան։
Նա բերել էր երկու թոռներին։
— Լսեցի՝ նորից կինո եք ցույց տալու։ Մտածեցի՝ գանք։
Ես առաջարկեցի նրանց նստել։
Սոսեն մի պահ կանգ առավ։
— Էս անգամ ամեն ինչ կարգի՞ն է։
Ես նայեցի նրա աչքերին։
— Այո՛։ Տարածքի պայմանավորվածությունը հաստատված է։ Ֆիլմերն էլ իրավունք ունենք ցուցադրելու։ Իսկ այս երեկոն անվճար է։
Նա գլխով արեց։
— Լավ։ Գնանք, երեխանե՛ր։
Այդ երեկո դահլիճի վերջին շարքում նստած էի մորս կողքին։
Հայրս առաջին շարքում էր։
Երբ լույսերն անջատվեցին, նա մի պահ հետ շրջվեց դեպի ինձ։
Ժպտաց։
Առաջին անգամ հայրս չէր մտածում՝ ցուցադրիչի լամպը կդիմանա՞, ձայնը կարգի՞ն է, դուռը փակվա՞ծ է։
Պարզապես նստած էր ու ֆիլմ էր դիտում։
Ցուցադրությունից հետո մարդիկ հավաքվել էին միջանցքում։
Քննարկում էին ֆիլմերը, կիսվում տպավորություններով։
Սոսեի թոռներից մեկը մոտեցավ հորս։
— Պապի՛կ Արտաշես, մյուս շաբաթ էլ կինո կլինի՞։
Հայրս նայեց ինձ։
Ես պատասխանեցի.
— Ոչ, բալես։ Հաջորդ ցուցադրությունը մյուս ամիս է լինելու։ Երբ օրը հաստատվի, կհայտարարենք։
Երեխան մի քիչ տխրեց։
— Ափսոս։
Հայրս ժպտաց։
— Բայց որ գաս, միասին կնստենք։ Էս անգամ ես էլ եմ դահլիճում լինելու։
Երեխան համաձայնեց։
Երբ բոլորը գնացին, հայրս օգնեց հավաքել աթոռները։
Հետո մոտեցավ ինձ։
— Անո՛ւշ, լավ երեկո էր։
— Բայց մեր հին դահլիճի նման չէր։
Նա նայեց շուրջը։
— Չէ՛, նման չէր։ Ու պարտադիր չէ, որ նման լինի։
Ես գլուխս դրեցի նրա ուսին։
— Պա՛պ, էն երեկո ձեր առաջ շատ ամաչեցի։
— Գիտեմ։
— Դու ինձ կներե՞ս։
Հայրս գրկեց ինձ։
— Ես քո հայրն եմ, աղջի՛կս։ Բայց մարդկանց վստահությունը վերականգնելու համար միայն իմ ներելը քիչ էր։
— Գիտեմ։
Նա ցույց տվեց արդեն դատարկվող դահլիճը։
— Դու հենց դրա համար էլ էս ամիսներին այդքան աշխատեցիր։ Որ նորից կարողանաս մարդկանց աչքերի մեջ նայել։
Դուրս եկանք երեքով։
Մայրս քայլում էր հորս թևանցուկ։
Փողոցում արդեն մթնել էր։
Հայրս հանկարծ կանգ առավ։
— Անո՛ւշ, մի բան մոռացա։
— Ի՞նչ։
Նա վերադարձավ դահլիճ, հետո դուրս եկավ՝ ձեռքին փոքրիկ շարժական ցուցադրիչի հեռակառավարման վահանակը։
— Էս քեզ եմ տալիս։ Հաջորդ անգամ դու միացրու ֆիլմը։
Ես վերցրի այն։
Այդ երեկո առաջին անգամ չուզեցի խոստանալ, թե մի օր մեր հին կինոդահլիճը նորից կբացվի։
Փոխարենը հարցրի.
— Պա՛պ, մյուս ցուցադրությանը ո՞ր ֆիլմը կուզես նայել։
Նա ժպտաց։
— Մեկն էլ դու ընտրիր։ Ես արդեն պարզապես դիտող եմ։
Եվ մենք տուն գնացինք՝ առանց շտապելու, առանց վաղվա տոմսերը վաճառելու և առանց որևէ մեկին խոստանալու այն, ինչ դեռ չունեինք։
