Ցրտին փողոցում լքված երկու խուլ երկվորյակ աղջիկների որդեգրեցի։ 12 տարի անց մի հեռախոսազանգից չկարողացա զսպել արցունքներս…Հիմա ես 51 տարեկան եմ, բայց այն ժամանակ կյանքս բոլորովին այլ էր։
Աշխատում էի քաղաքային կոմունալ ծառայությունում։ Իմ գործը մեծ աղբատար մեքենաներից մեկը վարելն ու փողոցներից աղբը հավաքելն էր։
Տանը ամուսինս՝ Սթիվենը, վիրահատությունից հետո ապաքինվում էր։
Այդ առավոտ սարսափելի ցուրտ էր։ Այնպիսի ցուրտ, որ այտերդ ծակծկում է, իսկ աչքերիցդ ակամա արցունքներ են հոսում։
Աշխատանքի գնալուց առաջ փոխեցի Սթիվենի վիրակապերը, նախաճաշ տվեցի, համբուրեցի ճակատն ու ասացի.
— Եթե ինչ-որ բան պետք լինի, անպայման գրիր։
Նա թույլ ժպտաց։
— Դե գնա, Է՛բի, քաղաքը փրկիր բանանի կեղևներից։
Այդ ժամանակ մեր ընտանիքը միայն մենք երկուսով էինք։
Սթիվենը, ես, մեր փոքրիկ տունն ու անվերջանալի հաշիվները։
Երեխաներ չունեինք։
Միայն լուռ կարոտ կար մեր սրտերում՝ այն երեխաների համար, որոնք այդպես էլ չէին ծնվել։
Այդ առավոտ սովորական երթուղով էի գնում։
Մեքենայի ռադիոյից մեղմ երաժշտություն էր հնչում։
Երբ թեքվեցի ծանոթ փողոցներից մեկը, հանկարծ տարօրինակ բան նկատեցի։
Ճանապարհի մեջտեղում մանկասայլակ էր կանգնած։
Ոչ տան մոտ։
Ոչ մեքենայի կողքին։
Պարզապես փողոցի մեջտեղում՝ բոլորովին մենակ։
Սիրտս կարծես կոկորդս թռավ։
Կտրուկ արգելակեցի, միացրի վթարային լույսերն ու վազեցի դեպի մանկասայլակը։
Ներսում երկու փոքրիկ երեխա կար։
Երկվորյակ աղջիկներ։
Մոտ վեց ամսական կլինեին։
Նրանք փաթաթված էին բարակ ծածկոցների մեջ ու կուչ եկել իրար կողքի։
Փոքրիկ դեմքերը ցրտից կարմրել էին։
Շնչում էին։
Նրանց բերաններից գոլորշու փոքրիկ ամպիկներ էին դուրս գալիս։
Անհանգիստ նայեցի շուրջս։
Ոչ մի ծնող։
Ոչ մի բացվող դուռ։
Ոչ ոք չէր կանչում երեխաներին։
— Բարև՛, փոքրիկնե՛րս,— շշնջացի։— Որտե՞ղ է ձեր մայրիկը։
Աղջիկներից մեկը բացեց աչքերն ու ուղիղ ինձ նայեց։
Ստուգեցի մանկասայլակից կախված պայուսակը։
Ներսում կիսով չափ լցված մանկական կաթնախառնուրդի տարա կար և մի քանի տակդիր։
Ոչ մի նամակ։
Ոչ մի փաստաթուղթ։
Ոչինչ։
Դողացող ձեռքերով զանգահարեցի շտապ օգնության ծառայություն։
— Ես աղբատար մեքենայով իմ երթուղին եմ անցնում,— ասացի դողացող ձայնով։— Փողոցի մեջտեղում մանկասայլակ եմ գտել՝ երկու երեխայով։ Նրանք բոլորովին մենակ են։ Դրսում սարսափելի ցուրտ է։
Օպերատորի ձայնն անմիջապես լրջացավ։
— Մնացեք երեխաների կողքին։ Ոստիկանությունն ու սոցիալական ծառայությունն արդեն ճանապարհին են։ Երեխաները շնչո՞ւմ են։
— Այո՛։ Բայց շատ փոքր են… Չգիտեմ՝ որքան ժամանակ են այստեղ մնացել։
— Հիմա նրանք արդեն մենակ չեն,— հանգստացրեց օպերատորը։
Մանկասայլակը տեղափոխեցի աղյուսե պատի մոտ, որպեսզի քամուց պաշտպանված լինի։
Հետո սկսեցի թակել հարևան տների դռները։
Տներում լույսեր էին վառվում։
Վարագույրները շարժվում էին։
Բայց ոչ ոք դուռը չէր բացում։
Վերջապես նստեցի մանկասայլակի կողքին, ձեռքերս շփեցի՝ տաքանալու համար, ու շշնջացի.
— Ամեն ինչ լավ կլինի, փոքրիկնե՛րս։ Դուք մենակ չեք։ Ես այստեղ եմ։ Ձեզ չեմ թողնի։
Որոշ ժամանակ անց ոստիկանները եկան։
Նրանց հետ սոցիալական աշխատող կար՝ բեժ վերարկուով մի կին։
Նա ստուգեց աղջիկներին, գրի առավ իմ պատմածը, ապա երեխաներին զգուշորեն տեղափոխեցին տաք մեքենա։
— Ո՞ւր եք տանում նրանց,— հարցրի՝ կոկորդումս ծանր գունդ զգալով։
— Ժամանակավոր խնամատար ընտանիք։ Կփորձենք գտնել նրանց հարազատներին։ Խոստանում եմ՝ այս գիշեր երեխաներն ապահով տեղում կլինեն։
Մեքենան հեռացավ։
Իսկ դատարկ մանկասայլակը մնաց փողոցում։
Այդ պահին զգացի, որ ներսումս ինչ-որ բան կոտրվեց։
Այդ գիշեր ոչ մի կերպ չէի կարողանում մոռանալ աղջիկների դեմքերը։
Ընթրիքի ժամանակ պատառաքաղով անիմաստ շարժում էի ուտելիքը ափսեիս մեջ։
Սթիվենը վերջապես ձեռքը դրեց իմ ձեռքին։
— Ի՞նչ է պատահել,— հարցրեց։— Մտքերով լրիվ ուրիշ տեղ ես։
Նրան պատմեցի ամեն ինչ։
Մանկասայլակի մասին։
Սարսափելի ցրտի։
Երկվորյակների։
Եվ այն մասին, թե ինչպես սոցիալական ծառայությունը նրանց տարավ։
— Չեմ կարողանում դադարել նրանց մասին մտածել,— խոստովանեցի։— Իսկ եթե ոչ ոք չուզենա՞ նրանց խնամել։ Իսկ եթե նրանց իրարից բաժանե՞ն։
Սթիվենը մի պահ լռեց։
Հետո ասաց.
— Իսկ եթե մենք փորձե՞նք դառնալ նրանց խնամատար ընտանիքը։
Նյարդային ծիծաղեցի։
— Սթիվե՛ն, նրանք երկուսն են։ Մենք հազիվ ենք մեր ծախսերը հոգում։
Նա բռնեց ձեռքս։
— Դու արդեն սիրում ես նրանց։ Դա աչքերիցդ երևում է։ Գոնե փորձենք։
Այդ գիշեր երկար խոսեցինք։
Լաց եղանք։
Ծրագրեր կազմեցինք։
Վախեցանք։
Բայց որոշեցինք փորձել։
Հաջորդ առավոտ զանգահարեցի սոցիալական ծառայություն։
Եվ սկսվեց երկար գործընթացը։
Մասնագետներն այցելում էին մեր տուն։
Հարցեր տալիս մեր ամուսնության, եկամուտների, մանկության, անցյալի դժվարությունների մասին։
Նույնիսկ ստուգում էին, թե ինչ կա սառնարանում։
Մոտ մեկ շաբաթ անց նույն սոցիալական աշխատողը նստած էր մեր հյուրասենյակի բազմոցին։
Նա լուրջ հայացքով նայեց մեզ։
— Մի բան կա, որ պարտավոր եք իմանալ,— հանգիստ ասաց։— Աղջիկները խորը լսողության կորուստ ունեն։ Նրանք հատուկ վաղ միջամտության, ժեստերի լեզվի ուսուցման ու մասնագիտական աջակցության կարիք կունենան։ Շատ ընտանիքներ այս մասին իմանալուց հետո հրաժարվում են։
Նայեցի Սթիվենին։
Նրա դեմքի արտահայտությունը չփոխվեց։
— Ինձ չի անհանգստացնում, որ երեխաները չեն լսում,— վճռական ասացի։— Ինձ անհանգստացնում է, որ ինչ-որ մեկը նրանց թողել է ցրտին՝ փողոցի մեջտեղում։ Մենք կսովորենք այն ամենը, ինչ անհրաժեշտ է։
— Մենք դեռ ուզում ենք նրանց ընդունել,— ավելացրեց Սթիվենը։
Մեկ շաբաթ անց աղջիկները եկան մեր տուն։
Երկու մանկական ավտոնստատեղ։
Տակդիրներով երկու պայուսակ։
Եվ հետաքրքրությամբ լայն բացված չորս փոքրիկ աչքեր։
Մենք նրանց անվանեցինք Հաննա և Դիանա։
Առաջին ամիսներն իսկական խառնաշփոթ էին։
Նրանք չէին արձագանքում ձայներին։
Բայց արձագանքում էին լույսին, շարժումներին, հպումներին ու դեմքի արտահայտություններին։
Սթիվենն ու ես գրանցվեցինք ժեստերի լեզվի դասընթացների։
Տանը կանգնում էինք հայելու առաջ ու վարժվում։
Կեսգիշերին ուսուցողական տեսանյութեր էինք դիտում։
Սովորում էինք ամենապարզ բառերը։
«Կաթ»։
«Էլի»։
«Քնել»։
«Մայրիկ»։
«Հայրիկ»։
Հաճախ սխալվում էինք։
Երբեմն այնքան էինք խառնում ժեստերը, որ Սթիվենը ծիծաղելով ասում էր.
— Է՛բի, դու հենց նոր երեխային հարցրիր՝ կարտոֆիլ ուզո՞ւմ է։
Փողը քիչ էր։
Ես լրացուցիչ հերթափոխեր էի վերցնում։
Սթիվենն աշխատում էր տնից։
Վաճառում էինք այն իրերը, որոնց կարիքն այլևս չունեինք։
Երեխաների համար երկրորդ ձեռքից հագուստ էինք գնում։
Մշտապես հոգնած էինք։
Բայց երբեք այդքան երջանիկ չէինք եղել։
Աղջիկների առաջին ծննդյան օրը փոքրիկ տորթիկներ պատրաստեցինք ու հարյուրավոր լուսանկարներ արեցինք։
Իսկ երբ նրանք առաջին անգամ ժեստերով ցույց տվեցին «մայրիկ» և «հայրիկ», երջանկությունից քիչ էր մնում ուշաթափվեի։
Տարիներն անցնում էին։
Մենք պայքարում էինք, որ դպրոցում աղջիկներին ժեստերի լեզվի թարգմանիչներ ու անհրաժեշտ աջակցություն տրամադրեն։
Ուզում էինք, որ նրանք ունենան սովորելու և զարգանալու նույն հնարավորությունները, ինչ մյուս երեխաները։
Հաննան սիրահարվեց նկարչությանն ու հագուստի ձևավորմանը։
Նա կարող էր ժամերով նստել ու տարբեր զգեստներ նկարել։
Իսկ Դիանան սիրում էր ինչ-որ բաներ կառուցել։
Սկզբում՝ խորանարդիկներով։
Հետո՝ թղթով։
Ավելի ուշ՝ նույնիսկ հին ու փչացած էլեկտրոնային սարքերի մասերով։
Նա միշտ փորձում էր հասկանալ, թե ինչպես են աշխատում իրերը։
Երբ աղջիկները տասներկու տարեկան դարձան, մի օր դպրոցից տուն վերադարձան անսովոր ոգևորված։
— Մա՛մ, դպրոցում մրցույթ են կազմակերպում,— ժեստերով բացատրեց Հաննան։— Պետք է հագուստ նախագծենք հաշմանդամություն ունեցող երեխաների համար։
— Մենք միասին ենք մասնակցելու,— ավելացրեց Դիանան։— Նրա արվեստը և իմ տեխնիկական մտածողությունը։
Նրանց գաղափարն իսկապես հետաքրքիր էր։
Նախագծել էին հարմարավետ սպորտային վերնաշապիկներ՝ լսողական սարքերի համար նախատեսված հատուկ բացվածքներով։
Տաբատներ, որոնք կողքերից հեշտությամբ բացվում էին։
Հագուստ՝ առանց մաշկը քերծող պիտակների։
Վառ գույներով, գեղեցիկ, հարմարավետ ու տարբեր կարիքներին հարմարեցված հագուստ։
Աղջիկները չէին ուզում պարզապես գեղեցիկ բաներ ստեղծել։
Ուզում էին, որ իրենց նման երեխաներն ավելի հարմարավետ զգան։
Մի քանի շաբաթ անց հեռախոսս զանգեց։
Զանգահարողը հագուստ արտադրող ընկերության ներկայացուցիչ էր։
Նրանք տեսել էին աղջիկների նախագիծը։
Եվ ուզում էին այն վերածել իրական հագուստի հավաքածուի։
Ոչ թե պարզապես դպրոցական ցուցադրության։
Այլ վաճառքի համար նախատեսված ամբողջական հավաքածուի։
Նախնական հաշվարկներով՝ դրա հնարավոր եկամուտը կարող էր հասնել մոտ 530 հազար դոլարի։
Երբ լսեցի այդ թիվը, մի պահ կորցրի խոսելու ունակությունս։
Հիշեցի այն ցրտաշունչ առավոտը։
Փողոցի մեջտեղում կանգնած մանկասայլակը։
Երկու փոքրիկ, սառած երեխաներին։
Եվ մեր փոքրիկ տունը, որտեղ ժամանակին նույնիսկ չգիտեինք՝ ինչպես ենք հասցնելու վճարել բոլոր հաշիվները։
Իսկ հիմա այդ նույն աղջիկների ստեղծած գաղափարով հետաքրքրվել էր մի ամբողջ ընկերություն։
Երբ լուրը հայտնեցինք Հաննային ու Դիանային, նրանք սկզբում պարզապես քարացան։
— Մենք ընդամենը ուզում էինք այնպիսի վերնաշապիկներ, որոնք լսողական սարքերին չէին խանգարի,— արցունքոտ աչքերով ժեստերով ասաց Դիանան։
— Եվ դա բավական էր,— պատասխանեցի։— Դուք ձեր փորձն օգտագործեցիք ուրիշ երեխաներին օգնելու համար։
Աղջիկները վազեցին դեպի ինձ ու ամուր գրկեցին։
— Ես քեզ սիրում եմ, մա՛մ,— ժեստերով ասաց Հաննան։— Շնորհակալ եմ, որ սովորեցիր մեր լեզուն։
— Շնորհակալ եմ, որ մեզ ընդունեցիք,— ավելացրեց Դիանան։— Որ չասացիք՝ սա ձեզ համար չափազանց դժվար է։
Արցունքներս սրբեցի։
— Ես ձեզ գտա մանկասայլակի մեջ՝ սառած փողոցում։ Եվ այդ օրը ինքս ինձ խոստացա, որ ձեզ չեմ թողնի։ Լսում եք, թե ոչ, հարուստ կլինեք, թե աղքատ՝ դուք իմ աղջիկներն եք։ Եվ դա երբեք չի փոխվի։
Նրանք ավելի ամուր գրկեցին ինձ։
Երբեմն մարդիկ ինձ ասում են.
— Դու փրկեցիր այդ երեխաներին։
Բայց ճշմարտությունն այն է, որ նրանք նույնպես փրկեցին ինձ։
Երկու փոքրիկ աղջիկները, որոնց մի ցրտաշունչ առավոտ գտել էի բարակ ծածկոցներով փաթաթված, մեծացան ու դարձան ուժեղ, ստեղծագործ պատանիներ։
Աղջիկներ, որոնք հիմա փորձում են փոխել աշխարհն իրենց նման երեխաների համար։
Նրանք իմ կյանք բերեցին ուրախություն։
Իմաստ։
Եվ այն ընտանիքը, որի մասին երկար տարիներ միայն երազել էի։
Նրանք երբեք մեզ համար «չափազանց մեծ բեռ» չեն եղել։
Նրանք մեր ամբողջ աշխարհն են։
Եվ ամեն օր շնորհակալ եմ ճակատագրին, որ այն սառցակալած առավոտյան մեր ճանապարհները հատվեցին նույն փողոցում։
