Սկեսուրս հարազատների առաջ գոռում էր, թե ես յոթ տարեկան որդուս թողել եմ փակ պատշգամբում՝ հոկտեմբերի ցրտին։ Ես դեռ չէի հասցրել բացել բերանս, երբ տղաս հանկարծ ասաց. «Մա՛մ, տատիկը ճիշտ է ասում, ես դրսում էի։ Բայց ինձ հայրիկն էր ասել, որ այնտեղ սպասեմ»։
Այդ պահին ամուսինս այնպես գունատվեց, որ նույնիսկ սկեսուրս լռեց։
Ամեն ինչ սկսվել էր կիրակի երեկոյան։
Մեր տանը հավաքվել էին ամուսնուս հարազատները։ Ես խոհանոցում էի, երբ սկեսուրս՝ Սուսաննան, ներս մտավ ու հարցրեց.
— Անի՛, Արամը որտե՞ղ է։
— Իր սենյակում էր։ Հինգ րոպե առաջ տեսել եմ։
Նա դուրս եկավ, բայց քիչ անց լսեցի ճիչը։
— Էս երեխային ո՞վ է փակել պատշգամբում։
Վազեցի հյուրասենյակ։
Յոթ տարեկան Արամս կանգնած էր բաց պատշգամբի դռան մոտ։ Ոտքերին միայն գուլպաներ էին, ձեռքերը սառել էին, իսկ աչքերը՝ կարմրել։
Սկեսուրս նրան գրկել ու գոռում էր.
— Տեսե՛ք, թե ինչ մայր է։ Երեխային դուրս է հանել, որ հանգիստ հյուրասիրություն անի։
— Ի՞նչ ես խոսում։ Ես նույնիսկ չգիտեի, որ պատշգամբում է։
Ամուսինս՝ Դավիթը, նստած տեղից չշարժվեց։
— Անի՛, հիմա մի՛ վիճիր։ Երեխային տաքացրու։
Այդ խոսքերից ավելի վատ զգացի։
Որովհետև նա ոչ թե հարցրեց՝ ինչ է պատահել, այլ կարծես արդեն գիտեր պատասխանը։
Երբ Արամին տարա ննջասենյակ ու տաք գուլպաներ հագցրի, նա շշնջաց.
— Մա՛մ, ես վատ բա՞ն եմ արել։
— Չէ՛, բալե՛ս։ Ինչո՞ւ։
— Պապան ասաց՝ եթե ես ճիշտ պատմեմ, դու մեզանից կգնաս։
Արյունս սառեց։
— Ի՞նչ պիտի պատմես, Արա՛մ։
Տղաս նայեց դռանը, հետո ականջիս շշնջաց մի բան, որից անմիջապես հասկացա՝ այդ երեկոյի պատահածը պատահականություն չէր։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
— Պապան ինձ ասաց, որ երբ տատիկը գա, գնամ պատշգամբ ու սպասեմ։ Հետո ինքը կգա ինձ բերելու։ Բայց չեկավ։
Մի պահ չհասկացա։
— Իսկ ինչո՞ւ պիտի պատշգամբում սպասեիր։
Արամը շփոթված նայեց ինձ։
— Ասաց՝ խաղ ենք խաղում։ Եթե տատիկը ինձ այնտեղ գտնի, պիտի ասեմ, որ դու ինձ չես թողնում հյուրերի մոտ նստել։
Զգացի, թե ինչպես են մատներս սառչում։
— Դու էդպես ասե՞լ ես։
— Չէ՛, մամ։ Ես վախեցա։ Տատիկը գոռում էր։
Նստեցի մահճակալի եզրին։
Արամը շարունակեց.
— Պապան ասաց՝ եթե չխաղամ, դու կբարկանաս ու մեզանից կգնաս։ Ես չէի ուզում, որ գնաս։
Գրկեցի որդուս։
Նրա փոքրիկ ձեռքերը դեռ սառն էին։
— Լսի՛ր ինձ։ Դու ոչ մի վատ բան չես արել։ Եվ մեծերի որոշումների համար պատասխանատու չես։
Այդ պահին հյուրասենյակից լսվեց Դավիթի ձայնը։
— Անի՛, ի՞նչ եք էդքան երկար անում։ Մաման ուզում է խոսել։
Ես Արամին ծածկեցի վերմակով։
— Դու մի քիչ այստեղ մնա։ Ես հիմա կգամ։
Բայց դուռը բացելուց առաջ տղաս բռնեց ձեռքս։
— Մա՛մ, պապան ինձնից կբարկանա՞։
Չգիտեի՝ ինչ պատասխանել։
Որովհետև առաջին անգամ հասկանում էի, որ որդիս սեփական հորից վախենում է։
Դավիթի հետ ամուսնացած էինք ինը տարի։
Վերջին երկուսը հեշտ չէին անցել։
Նա աշխատանքը կորցնելուց հետո սկսել էր ինձ մեղադրել գրեթե ամեն ինչի համար։
Եթե ուշ էի վերադառնում աշխատանքից, ասում էր՝ ընտանիքս ինձ չի հետաքրքրում։
Եթե հանգստյան օրերին հոգնած էի լինում, հայտարարում էր, թե այլևս լավ մայր չեմ։
Երեք ամիս առաջ ասել էի, որ ուզում եմ առանձին ապրել։
Դավիթը չէր համաձայնել։
— Արամին առանց հոր ես չես մեծացնելու,— ասել էր։
Ես բացատրել էի, որ չեմ պատրաստվում երեխային զրկել հորից։ Ուղղակի ուզում եմ, որ մեր մշտական վեճերն ավարտվեն։
Բայց նա ամեն անգամ նույնն էր կրկնում.
— Եթե գնաս, բոլորին կպատմեմ, թե իրականում ինչ մայր ես։
Այդ խոսքերը լուրջ չէի ընդունել։
Մինչև այդ երեկո։
Հյուրասենյակում Սուսաննան նստած էր բազմոցին։
Մյուս հարազատները լուռ էին։
Դավիթը կանգնած էր պատուհանի մոտ։
— Դե՞,— հարցրեց նա։— Երեխան ի՞նչ ասաց։
— Ասաց, որ դու ես իրեն ուղարկել պատշգամբ։
Դավիթը մի պահ քարացավ։
Հետո ծիծաղեց։
— Էդ տարիքի երեխան ամեն ինչ կարող է հորինել։
— Նա ասաց նաև, թե ինչ ես պատվիրել ասել տատիկին։
Սուսաննան վեր կացավ։
— Ի՞նչ ես ուզում ասել, Անի՛։
— Ուզում եմ ասել, որ ձեր որդին երեխային օգտագործել է ինձ վատ մայր ներկայացնելու համար։
— Չափդ ճանաչի՛ր,— գոռաց Դավիթը։
Բայց այս անգամ չլռեցի։
— Դու Արամին ասել ես, որ եթե ճշմարտությունը պատմի, ես իրեն կթողնեմ ու կհեռանամ։
Սենյակում ծանր լռություն տիրեց։
Դավիթը նայեց մորը։
— Մա՛մ, դու հո երեխայի խոսքերին չե՞ս հավատում։
Սուսաննան չպատասխանեց։
Նա միայն հարցրեց.
— Դավի՛թ, դու ինձ կեսօրին ինչո՞ւ ասացիր, որ այսօր անպայման գամ։
Դավիթը շփոթվեց։
— Որովհետև հյուրեր ունեինք։
— Դու ասացիր՝ ուզում ես սեփական աչքերով տեսնեմ, թե Անին երեխայի հետ ինչպես է վարվում։
Ես շրջվեցի դեպի սկեսուրս։
Նա արդեն ինձ չէր նայում։
Նայում էր որդուն։
Դավիթը փորձեց փոխել խոսակցությունը։
— Լավ, բավական է։ Երեխան պատշգամբում հինգ րոպե է մնացել։ Էդքան մեծ բան մի՛ սարքեք։
— Դու գիտե՞ս, թե ինչ էիր անում,— հարցրի ես։
— Ի՞նչ։
— Դու յոթ տարեկան երեխային համոզել ես, որ եթե քո ասածը չանի, մայրը իրեն կլքի։
Նա ոչինչ չպատասխանեց։
Սուսաննան հանկարծ ասաց.
— Ես պատշգամբի մոտով անցել եմ մոտ տասը րոպե առաջ։ Դուռը փակ էր։ Ներսից լույս էր վառվում, բայց Արամին չէի նկատել։ Հետո նորից մոտեցա ու տեսա, որ ապակու հետևում կանգնած է։
Նա ձեռքը դրեց կրծքին։
— Ես մտածեցի՝ Անին է պատժել երեխային։
Դավիթը բարկացած շրջվեց։
— Մա՛մ, հիմա դու էլ ե՞ս ինձ մեղադրում։
— Ես քեզ մի հարց եմ տալիս։ Դու երեխային ասե՞լ ես, որ գնա պատշգամբ։
Դավիթը երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Ասել եմ։ Բայց չէի մտածում, որ էդքան կմնա։
Այդ խոստովանությունից հետո այլևս ոչ մեկը չխոսեց։
Ես վերադարձա ննջասենյակ։
Արամը նստած էր մահճակալին։
— Մա՛մ, պապան բարկացա՞վ։
— Հիմա դրա մասին մի՛ մտածիր։
Վերցրի նրա բաճկոնը։
— Մենք այսօր մորաքույր Լիլիթի տուն ենք գնալու։
Տղաս աչքերը լայն բացեց։
— Իսկ պապա՞ն։
— Պապան այստեղ կմնա։
— Բայց դու ինձ չե՞ս թողնելու։
Կոկորդս սեղմվեց։
— Չէ՛, բալե՛ս։ Մենք միասին ենք գնալու։
Երբ պայուսակն էի հավաքում, Դավիթը մտավ սենյակ։
— Դու ոչ մի տեղ չես գնալու։
Ես շարունակեցի հագուստները դասավորել։
— Արամի հետ այսօր այստեղ չեմ մնա։
— Դու երեխայիս ինձնից տանում ես։
— Ես նրան տանում եմ մի տեղ, որտեղ այս գիշեր հանգիստ կքնի։
Դավիթը մոտեցավ։
— Եթե էս դռնից դուրս գաս, հետ չես գա։
Նայեցի նրան։
— Ես արդեն երեք ամիս է՝ փորձում եմ հասկանալ՝ կարո՞ղ ենք միասին ապրել։ Այսօր դու իմ փոխարեն պատասխանեցիր։
Նա առաջին անգամ ոչինչ չասաց։
Սուսաննան մեզ սպասում էր միջանցքում։
Մտածեցի՝ նորից պիտի սկսի մեղադրել։
Բայց նա վերցրեց Արամի փոքրիկ պայուսակը։
— Ես ձեզ մեքենայի մոտ կուղեկցեմ։
Դավիթը դուրս եկավ սենյակից։
— Մա՛մ, դու լո՞ւրջ ես։
Սուսաննան կանգ առավ։
— Դավի՛թ, դու ինձ այսօր կանչել էիր, որ ես հարսիս ամոթանք տամ։ Ես էլ հիմարի պես հավատացել էի քեզ։
— Ես ուզում էի ընտանիքս պահել։
— Երեխային վախեցնելով ընտանիք չեն պահում։
Նա բացեց մուտքի դուռը։
Արամը բռնեց ձեռքս։
Մենք դուրս եկանք։
Լիլիթը մեզ ընդունեց առանց ավելորդ հարցերի։
Արամին տաք թեյ տվեց, հետո իր տղայի հետ տարավ խաղալու։
Ես նստեցի խոհանոցում ու առաջին անգամ ամբողջ երեկոյի ընթացքում սկսեցի դողալ։
Քույրս նստեց կողքիս։
— Ի՞նչ է եղել։
Պատմեցի ամեն ինչ։
Նա երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Անի՛, սա սովորական ընտանեկան վեճ չէ։
Գիտեի։
Բայց բարձրաձայն լսելը սարսափելի էր։
Հաջորդ օրը կապվեցի ընտանեկան հարցերով զբաղվող իրավաբանի հետ։
Պետք էր հասկանալ՝ ինչպես կազմակերպել առանձին ապրելը, երեխայի խնամքն ու հոր հետ շփումը՝ առանց նոր ճնշումների։
Արամի համար նաև մանկական հոգեբանի խորհրդատվություն նշանակեցի։
Նա չէր դադարում հարցնել՝ արդյոք իր պատճառով ենք հեռացել։
Ես չէի ուզում, որ այդ վախը նրա մեջ մնա։
Երեք օր անց Սուսաննան զանգեց։
— Անի՛, կարո՞ղ եմ Արամին տեսնել։
Համաձայնեցի, որ հանդիպենք Լիլիթի տանը։
Նա եկավ մենակ։
Արամը վազեց դեպի տատիկը։
Սուսաննան գրկեց նրան։
— Տատի՛, դու ինձ վրա բարկացա՞ծ ես։
— Չէ՛, բալե՛ս։
— Որովհետև ես պատշգամբ էի գնացե՞լ։
Սուսաննայի աչքերը լցվեցին։
— Դու ոչ մի վատ բան չես արել։
Հետո նա նայեց ինձ։
— Անի՛, ներողություն եմ խնդրում։ Ես քեզ մեղադրեցի՝ առանց լսելու։
Ես գլխով արեցի։
Դեռ պատրաստ չէի նրան ներել։
Բայց առաջին անգամ տեսա, որ նա փորձում է հասկանալ ոչ թե միայն իր որդուն, այլև թոռանը։
Մեկ ամիս անց Դավիթի հետ հանդիպեցինք՝ մեր հետագա հարաբերությունները քննարկելու։
Նա ասաց, որ ուզում է վերադառնանք։
— Ես սխալ եմ արել։ Բայց դու էլ պիտի հասկանաս, որ վախենում էի ձեզ կորցնել։
Ես պատասխանեցի.
— Դու վախենում էիր մեզ կորցնել ու դրա համար Արամին ստիպեցիր վախենալ ինձ կորցնելուց։
Նա գլուխը կախեց։
— Հասկացել եմ։
— Հուսով եմ։ Բայց միայն ասելը բավարար չէ։
Այդ հանդիպմանը չհաշտվեցինք։
Պայմանավորվեցինք երեխայի հետ շփման հստակ կարգի շուրջ, իսկ ամուսնալուծության հարցը շարունակեցինք լուծել իրավական ճանապարհով։
Դավիթը համաձայնեց նաև մասնագետի օգնությամբ աշխատել իր վարքի վրա։
Ես չգիտեի՝ դա որքան կփոխի նրան։
Բայց այլևս չէի պատրաստվում մեր կյանքը կառուցել միայն նրա խոստումների վրա։
Երկու ամիս անց Արամի դպրոցում ծնողների համար փոքրիկ միջոցառում էր։
Երեխաները նկարել էին իրենց ընտանիքները։
Արամի նկարում երեք մարդ կար։
Ես, ինքը և Դավիթը։
Մեր միջև մեծ կանաչ ծառ էր։
— Սա ի՞նչ ծառ է,— հարցրի։
— Էն ծառը, որ դպրոցի բակում է։
— Իսկ ինչո՞ւ ենք բոլորս այնտեղ։
Արամը ժպտաց։
— Որովհետև էդտեղ պապան էլ կարող է ինձ տեսնել, դու էլ։
Հետո մի քիչ մտածեց ու ավելացրեց.
— Մա՛մ, ես արդեն գիտեմ, որ եթե մեծերը իրար հետ չապրեն, դա չի նշանակում, որ երեխային էլ չեն սիրի։
Ես գրկեցի նրան։
Այդ պահին դասարանի դուռը բացվեց։
Դավիթն էր։
Նա կանգ առավ՝ տեսնելով մեզ։
Արամը վազեց դեպի հայրը։
— Պա՛պ, արի՛, մեր նկարը տես։
Դավիթը կռացավ, նայեց նկարին։
Հետո հարցրեց.
— Իսկ ես ինչո՞ւ եմ էս կողմում։
Արամը ցույց տվեց ծառը։
— Որովհետև մենք տարբեր տներում ենք ապրում։ Բայց դու կարող ես գալ ինձ տեսնելու։
Դավիթի աչքերը խոնավացան։
Նա գրկեց որդուն։
Ես կանգնած էի մի քանի քայլ այն կողմ։
Եվ երբ Արամը հետ վազեց դեպի ինձ՝ ձեռքին իր նկարը, առաջին անգամ երկար ժամանակ անց չնայեց դեմքիս՝ ստուգելու, թե բարկացա՞ծ եմ։
Պարզապես ժպտաց։
— Մա՛մ, կարո՞ղ ենք էսօր պաղպաղակ ուտել։
— Կարող ենք, բալե՛ս։
Նա բռնեց ձեռքս ու ինձ տարավ դեպի դուռը։
Իսկ նկարը պահեց մյուս ձեռքում՝ այնպես զգույշ, կարծես վերջապես հասկացել էր, որ իր ընտանիքի մասին պատմությունը կարող է փոխվել, բայց դրա համար ինքն այլևս պարտավոր չէ վախենալ։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում — Այստեղ
