Հորս ծննդյան օրը եղբայրս բոլորի առաջ հայտարարեց, որ ես հայրիկիս երիկամ եմ նվիրելու։ Հյուրերը վեր կացան ու սկսեցին ծափահարել։ Բայց երբ ասացի՝ «Ես նման խոստում չեմ տվել», մայրս հարվածեց դեմքիս։ Իսկ հայրս, որ մինչ այդ լուռ էր, հանկարծ անջատեց երաժշտությունն ու ասաց. «Հիմա բոլորդ ինձ լսեք»։
Հորս վաթսուներեքամյակն էինք նշում։
Նրա առողջությունը վերջին տարիներին վատացել էր։ Երիկամների ծանր հիվանդության պատճառով պարբերաբար դիալիզ էր ստանում, և բժիշկները քննարկում էին փոխպատվաստման հնարավորությունը։
Ես՝ քսանիննամյա Նարես, արդեն մեկ անգամ անցել էի նախնական հետազոտություններ՝ հասկանալու համար՝ կարո՞ղ եմ կենդանի դոնոր լինել։
Բայց վերջնական որոշում դեռ չէի կայացրել։
Ու դա ընտանիքիս ասել էի։
Այդ երեկո եղբայրս՝ Վահանը, հանկարծ բաժակը բարձրացրեց։
— Էսօր ուզում եմ մի լավ լուր հայտնել։ Մեր Նարեն պատրաստ է հայրիկին իր երիկամներից մեկը նվիրել։
Տասնութ հյուրերը միաժամանակ սկսեցին ծափահարել։
Մայրս լաց եղավ։
Հորաքույրս գրկեց ինձ։
— Ապրե՛ս, աղջի՛կս։ Իսկական զավակը էսպես պիտի լինի։
Ես քարացել էի։
— Վահա՛ն, ես նման բան չեմ ասել։
Եղբայրս ժպիտը չկորցրեց։
— Նարե՛ ջան, հիմա մի՛ ամաչիր։ Մենք բոլորս գիտենք՝ ինչքան ես սիրում պապային։
— Սիրելը մի բան է։ Վիրահատության համաձայնություն տալը՝ ուրիշ։
Սեղանի շուրջ լռություն տիրեց։
Մայրս մոտեցավ։
— Նարե՛, դու հորդ կյանքը փրկելու հնարավորություն ունես։ Հիմա բոլորի առաջ հետ ե՞ս կանգնում։
— Մա՛մ, ես դեռ բժշկական գնահատումն էլ չեմ ավարտել։
Նրա դեմքը բարկությունից փոխվեց։
— Էսքան տարի հայրդ քեզ համար ամեն ինչ արել է։
Հետո բոլորի առաջ ապտակեց ինձ։
Ականջներիս մեջ աղմուկ բարձրացավ։
Եղբայրս փորձեց ինձ թևից բռնել։
— Նարե՛, մի՛ գնա։ Դու հիմա բոլորին հուսախաբ ես անում։
Բայց հենց այդ պահին հայրս ոտքի կանգնեց։
Նա անջատեց երաժշտությունը։
Հետո նայեց որդուն։
— Վահա՛ն, դու ինձ ասել էիր, որ Նարեն ինքն է ուզում բոլորին հայտնել իր որոշումը։
Եղբայրս գունատվեց։
Հայրս շարունակեց.
— Իսկ երեկ իմ հեռախոսով հարազատներին հրավիրել ես՝ առանց ինձ ասելու, թե ինչի համար ես նրանց հավաքում։
Նա մոտեցավ ինձ, բռնեց ձեռքս ու բոլորի առաջ ասաց.
— Նարե՛, դու ինձ մի բան պիտի բացատրես։ Ոչ թե ինչու չես ուզում երիկամդ տալ, այլ ինչու ես այսքան ժամանակ վախեցել ինձ ասել, որ քեզ ստիպում են։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Հորս այդ խոսքերից հետո առաջին անգամ ազատ շունչ քաշեցի։
Ամբողջ երեկո ինձ այնպիսի զգացում էր պատել, կարծես դատի առաջ էի կանգնած։
Բոլորը սպասում էին, որ պիտի ապացուցեմ՝ լավ դուստր եմ։
Իսկ հայրս առաջինը հարցրեց՝ ինչ եմ ես զգում։
— Պա՛պ, ես քեզ օգնել եմ ուզում,— ասացի։— Բայց ես վախենում եմ վիրահատությունից։
Նա գլխով արեց։
— Գիտեմ։
— Չէ՛, չգիտես։ Ես դեռ ամբողջական հետազոտություն չեմ անցել։ Չգիտեմ՝ ինձ համար ինչ վտանգներ կան։ Բայց Վահանը երեք շաբաթ է՝ բոլորին ասում է, թե ամեն ինչ որոշված է։
Հայրս շրջվեց դեպի եղբորս։
— Ճի՞շտ է։
Վահանը լուռ մնաց։
Երեք շաբաթ առաջ նախնական հետազոտության մի քանի արդյունք էի ստացել։
Բժիշկը բացատրել էր, որ դրանք միայն գնահատման առաջին մասն են։ Առջևում դեռ հետազոտություններ, մասնագիտական խորհրդատվություններ ու դոնորության վերաբերյալ առանձին որոշում կայացնելու գործընթաց կար։
Երբ դուրս եկա հիվանդանոցից, Վահանը սպասում էր մեքենայում։
— Ի՞նչ ասացին։
— Որ դեռ շուտ է որևէ բան որոշել։
Նա հարցրեց՝ նախնական արդյունքները համատեղելիության հնարավորություն ցույց տվե՞լ են։
Պատասխանեցի, որ այո, բայց դա բավարար չէ։
Վահանը բռնեց ձեռքս։
— Նարե՛, ուրեմն պիտի մինչև վերջ գնանք։ Հասկանում ես՝ պապային ինչքան ժամանակ կարող ենք շահել։
Ես ասացի, որ մտածելու ժամանակ է պետք։
Նա ժպտաց։
— Մտածի՛ր։ Բայց մամային առայժմ մի՛ ասա, որ վախենում ես։ Շատ է անհանգստանում։
Համաձայնեցի։
Չգիտեի, որ այդ լռությունը հետո իմ դեմ կօգտագործեն։
Ծննդյան սեղանի շուրջ Վահանը փորձեց արդարանալ։
— Ես ուզում էի, որ պապան ուրախանա։ Բոլորս էլ գիտենք՝ Նարեն վերջին պահին չի հրաժարվի։
Հայրս նրան ընդհատեց։
— Դու քրոջդ հետազոտության արդյունքը որոշման տեղ ես դրել։
— Պա՛պ, ես պարզապես ուզում եմ՝ դու ապրես։
— Ես էլ եմ ուզում ապրել, Վահա՛ն։ Բայց դա քեզ իրավունք չի տալիս ուրիշի մարմնի մասին խոստումներ տալ։
Մայրս դեռ կանգնած էր իմ կողքին։
Նա մի քանի անգամ փորձեց խոսել, բայց հայրս խնդրեց չընդհատել։
Հետո դարձավ դեպի ինձ։
— Նարե՛, դու ի՞նչ ես ուզում հիմա։
Ես հազիվ պատասխանեցի.
— Ուզում եմ տուն գնալ։
Ամուսինս՝ Հայկը, ինձ հետ դուրս եկավ։
Մեր հին մեքենայի մեջ նստելուն պես սկսեցի լաց լինել։
Հայկը ոչինչ չէր ասում։
Վերջապես հարցրեցի.
— Դու կարծում ես՝ ես վատ մարդ ե՞մ։
Նա շրջվեց դեպի ինձ։
— Ոչ։ Բայց գիտեմ՝ ինչքան ծանր է քեզ համար էս որոշումը։
Մենք չորս տարեկան աղջիկ ունեինք։
Ես աշխատում էի, տուն էի պահում, փորձում էի նաև հորս բժշկական այցելությունների ժամանակ օգնել։
Հորս հիվանդությունը մեր ընտանիքի բոլորի կյանքն էր փոխել։
Բայց վերջին ամիսներին ես սկսել էի վախենալ հեռախոսազանգերից։
Ամեն անգամ, երբ զանգում էր Վահանը, մտածում էի՝ նորից պիտի հարցնի՝ ե՞րբ եմ համաձայնություն տալու։
Հաջորդ առավոտ հայրս զանգեց։
— Նարե՛, կարո՞ղ ես մի քիչ հանդիպենք։ Մենակ։
Գնացի նրա մոտ։
Մայրս ու եղբայրս տանը չէին։
Հայրս նստած էր պատշգամբում։
Նրա կողքին բժշկական փաստաթղթերի թղթապանակն էր։
— Արի՛ նստի, աղջի՛կս։
Նստեցի։
Նա երկար նայեց ինձ։
— Ես գիտեի, որ ստուգվում ես։ Բայց կարծում էի՝ ինքդ ես ուզում։
— Սկզբում ուզում էի, պա՛պ։ Հետո սկսեցի ավելի շատ վախենալ։ Իսկ երբ փորձեցի ասել, Վահանն ասաց՝ ամբողջ ընտանիքը ինձնից է կախված։
Հայրս աչքերը փակեց։
— Էդ ինձ չգիտես ինչքան ցավեցրեց։
Հետո ասաց.
— Նարե՛, ես ծանր հիվանդ եմ։ Դա ճիշտ է։ Բայց մինչև դու որևէ որոշում կայացնես, պիտի բժշկական ամբողջ տեղեկությունը ստանաս ու ազատ մտածես։ Ոչ թե մեզնից վախենաս։
Այդ պահին նրան մի հարց տվեցի, որը երկար ժամանակ ինձ հանգիստ չէր տալիս։
— Պա՛պ, իսկ եթե ես որոշեմ, որ չեմ կարող դոնոր լինել, դու ինձ կներե՞ս։
Հայրս նայեց աչքերիս։
— Ներելու ի՞նչ կա։
Ես լաց եղա։
Նա բռնեց ձեռքս։
— Իմ հիվանդության համար դու պատասխանատու չես, աղջի՛կս։
Այդ խոսքերն ինձ ավելի շատ օգնեցին, քան ծննդյան երեկոյի բոլոր շնորհավորանքները միասին։
Մի քանի օր անց հայրս ընտանիքին հավաքեց։
Այս անգամ ոչ մի հյուր չկար։
Միայն մենք չորսով էինք՝ հայրս, մայրս, եղբայրս ու ես։
Հայրս առաջինը խոսեց։
— Ուզում եմ մի հարց վերջնականապես պարզել։ Նարեն դեռ դոնոր դառնալու որոշում չի կայացրել։ Ու ոչ մեկդ իրավունք չունեք իրեն ստիպել։
Վահանը գլուխը կախեց։
Մայրս սկսեց արտասվել։
— Արսե՛ն, ես վախենում եմ քեզ կորցնել։
Հայրս մոտեցավ նրան։
— Ես էլ եմ վախենում։ Բայց դու երեկ մեր աղջկան հարվածեցիր։
Մայրս նայեց ինձ։
— Նարե՛, ես շատ վատ բան արեցի։
Չկարողացա անմիջապես պատասխանել։
Դեռ դեմքիս վրա զգում էի այդ ապտակը։
Մայրս շարունակեց.
— Էն պահին մտածում էի՝ եթե դու հրաժարվես, հորդ հետ ինչ կլինի։ Բայց իրավունք չունեի քեզ էդպես վերաբերվել։
Ես միայն ասացի.
— Ինձ ժամանակ է պետք։
Վահանը նույնպես ներողություն խնդրեց։
Բայց դրանով հարցը չավարտվեց։
Նա արդեն մի քանի հարազատի պատմել էր, թե ես համաձայնել եմ վիրահատվել։
Որոշ մարդիկ նույնիսկ սկսել էին ինձ շնորհավորական հաղորդագրություններ գրել։
Ես չուզեցի բոլորին առանձին բացատրել։
Հայրս խնդրեց Վահանին նույն մարդկանց հայտնել, որ իր ասած տեղեկությունը սխալ է եղել, և որևէ դոնորություն որոշված չէ։
Վահանը համաձայնեց։
Առաջին անգամ նա ստիպված էր ուղղել սեփական խոսքերը՝ առանց ինձ դարձնելու այդ սխալի պատասխանատուն։
Այդ շաբաթ բժշկի հետ նոր հանդիպում ունեցանք։
Հայրս քննարկեց իր բուժման շարունակությունն ու փոխպատվաստման հնարավոր ուղիները։
Ես էլ առանձին խորհրդակցեցի մասնագետների հետ՝ հնարավոր դոնորության հետ կապված ռիսկերն ու որոշման ընթացքը հասկանալու համար։
Ինձ ոչ մեկը չէր շտապեցնում։
Հաջորդ օրերին երկար մտածեցի։
Խոսեցի Հայկի հետ։
Մտածեցի իմ երեխայի, առողջությանս, հորս մասին։
Եվ որոշեցի, որ այս պահին պատրաստ չեմ շարունակել կենդանի դոնոր դառնալու գնահատումը։
Այդ որոշումն ասելը հեշտ չէր։
Բայց վերջապես իմն էր։
Հորս հայտնեցի անձամբ։
Նա լուռ լսեց։
Հետո միայն հարցրեց.
— Լա՞վ ես մտածել։
— Հա՛, պա՛պ։
— Ուրեմն էդպես էլ կանենք։
Ես սպասում էի, որ գոնե հիասթափության մի նշույլ կտեսնեմ դեմքին։
Բայց նա միայն գրկեց ինձ։
— Հիմա արի՛ խոսենք, թե կիրակի օրը թոռնիկիս որտեղ ենք զբոսանքի տանելու։
Չդիմացա ու ծիծաղեցի արցունքների միջից։
Հորս բուժումը շարունակվեց։
Նա դեռ դիալիզ էր ստանում, բժշկական թիմի հետ քննարկում իր վիճակին համապատասխան հետագա հնարավորությունները։
Ոչ մի հրաշք տեղի չունեցավ։
Նա դեռ ծանր հիվանդ էր։
Բայց մեր տան մթնոլորտը կամաց-կամաց փոխվեց։
Վահանը սկսեց ավելի շատ մասնակցել հորս առօրյա գործերին՝ փոխարենը ինձ նորից որոշում պարտադրելու։
Մորս հետ հարաբերություններս միանգամից չվերականգնվեցին։
Նա գիտեր, որ իր ապտակը ներողությամբ չի անհետանում։
Բայց այլևս ինձ չէր հարցնում՝ «մտքիդ չփոխեցի՞ր»։
Մի կիրակի հորս հետ դուրս եկանք զբոսնելու։
Մեզ հետ էր աղջիկս՝ Լուսեն։
Նա վազում էր ծառուղով, հետո հետ էր գալիս՝ պապիկին ցույց տալու իր գտած տերևները։
Հայրս նստած էր նստարանին։
Հոգնած էր, բայց ժպտում էր։
Լուսեն մոտեցավ։
— Պապի՛կ, էս տերևը քեզ համար է։
Հայրս վերցրեց։
— Շնորհակալ եմ, արև՛ս։
Աղջիկս նստեց նրա կողքին։
Հետո հարցրեց.
— Պապի՛կ, երբ լավանաս, նորից մեզ հետ սար կգնա՞ս։
Հայրս մի պահ մտածեց։
— Եթե բժիշկները թույլ տան ու ուժ ունենամ, կգնանք։ Իսկ հիմա կարող ենք էստեղ զբոսնել։
Լուսեն գլխով արեց ու վազեց խաղահրապարակի կողմը։
Ես նայեցի հորս։
— Պա՛պ, ես դեռ երբեմն մտածում եմ՝ գուցե պիտի ուրիշ որոշում կայացնեի։
Նա բռնեց ձեռքս։
— Նարե՛, ես քո կյանքում հայր եմ։ Չեմ ուզում, որ մի օր դու ինձ հիշես որպես մարդու, որի կողքին ընտրելու իրավունք չունեիր։
Մի քիչ լուռ մնացինք։
Հետո հայրս վեր կացավ՝ հենվելով ձեռքիս։
— Գնանք, աղջի՛կս։ Լուսեն արդեն երկու անգամ մեզ կանչեց։
Քայլեցինք դեպի խաղահրապարակը։
Եվ ես առաջին անգամ հորս կողքին էի առանց այն սարսափելի զգացողության, թե ամեն հանդիպման ժամանակ պիտի ապացուցեմ՝ որքան եմ նրան սիրում։
