Յոթանասունամյա մայրս մեր նոր գնած մեքենայի մեջ նստելուց հետո պահանջեց անմիջապես կանգնեցնել այն ու հայտարարեց, որ այլևս մեզ հետ ոչ մի տեղ չի գնալու։ Ես մտածեցի՝ վախենում է մեքենա վարելուց։ Բայց երբ ամուսինս բացեց հետևի նստարանի տակ դրված փոքրիկ տուփը, մայրս սկսեց արտասվել։ «Ես ձեզ երեք ամիս առաջ խնդրել էի էս բանը չանել»,— ասաց նա։ Իսկ տուփի պարունակությունից հետո ամուսինս ստիպված եղավ մի բան խոստովանել։
Մեր նոր մեքենան ընդամենը չորս օր առաջ էինք գնել։
Ամուսինս՝ Գարիկը, այնքան ուրախ էր, որ նույնիսկ գիշերը բակ էր իջնում՝ համոզվելու, թե մեքենան տեղում է։
Յոթ տեղանոց, բարձր, մուգ մոխրագույն մեքենա էր։
Ես՝ քառասուներկուամյա Լիլիթս, մտածում էի՝ վերջապես կարող ենք երեխաների ու մորս հետ ավելի հաճախ քաղաքից դուրս գնալ։
Կիրակի առավոտ որոշեցինք մորս՝ յոթանասունամյա Հասմիկին, տանել մեր նոր մեքենայով զբոսանքի։
Երբ բակ իջավ, ուշադիր նայեց մեքենային։
— Էս ի՞նչ եք առել։
Գարիկը հպարտ ժպտաց։
— Նստի՛, մա՛մ ջան, կտեսնես՝ ինչ հարմար է։
Մայրս կանգնեց հետևի դռան մոտ։
Մի քիչ դժվարությամբ բարձրացավ ու նստեց։
Ճանապարհ ընկանք։
Բայց հինգ րոպե անց մայրս հանկարծ ասաց.
— Գարի՛կ, մեքենան կանգնեցրու։
— Ի՞նչ է եղել։
— Խնդրում եմ, կանգնեցրո՛ւ։
Ամուսինս կանգնեց անվտանգ վայրում։
Մայրս դուռը բացեց, բայց դուրս չեկավ։
— Ես էս մեքենայով այլևս ոչ մի տեղ չեմ գնալու։
Զարմացած շրջվեցի։
— Մա՛մ, ինչո՞ւ։ Վախենո՞ւմ ես։
Նա նայեց ամուսնուս։
— Գարի՛կ, հանի՛ր էն տուփը։
Գարիկի դեմքը միանգամից փոխվեց։
— Ի՞նչ տուփ։
— Հետևի նստարանի տակից։ Ինձանից մի՛ թաքցրու։
Ամուսինս երկար լռեց։ Հետո նստարանի տակից հանեց փոքրիկ սև տուփը։
Բացեց։
Ներսում ծալվող մետաղական աստիճան էր՝ ռետինե հենակներով, և մեքենա բարձրանալու համար նախատեսված լրացուցիչ բռնակ։
Մայրս տեսնելուն պես արտասվեց։
— Ես ձեզ երեք ամիս առաջ խնդրել էի էս բանը չանել։
Նայեցի Գարիկին։
— Դու էս ինչի՞ համար ես գնել։
Նա կամաց պատասխանեց.
— Որ մայրդ կարողանա մեքենա բարձրանալ։
Մայրս գլխով արեց։
— Չէ՛, Գարի՛կ։ Հիմա ասա աղջկաս՝ ինչու չգնեցիր էն մեքենան, որը ես ինքս կարող էի նստել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ամուսինս նստած էր ղեկին ու ոչինչ չէր ասում։
Մայրս շարունակում էր լաց լինել։
Սկզբում ինձ թվաց՝ պարզապես վիրավորվել է, որովհետև իր տարիքի համար հատուկ աստիճան են գնել։
Բայց հետո նա ասաց.
— Լիլի՛թ, երեք ամիս առաջ միասին գնացինք մեքենաներ նայելու։ Հիշո՞ւմ ես։
— Հիշում եմ։
— Ես ձեզ ի՞նչ խնդրեցի։
Փորձեցի մտաբերել։
Այդ օրը մեքենաների վաճառքի հրապարակում մի քանի տարբերակ էինք դիտել։
Մայրս նստել էր երկու մեքենայի մեջ։
Մեկը ցածր էր, սովորական ընտանեկան մեքենա։
Մյուսը՝ բարձր ու ընդարձակ։
Հիշեցի, որ երկրորդի մեջ նստելիս դժգոհել էր։
— Ասեցիր՝ բարձր է։
— Միայն դա չէ, աղջի՛կս։
Նա արցունքները սրբեց։
— Ասեցի՝ եթե ուզում եք ինձ էլ ձեզ հետ տանել, խնդրում եմ ընտրեք մի մեքենա, որը կարող եմ ինքս նստել ու դուրս գալ։ Առանց ինձ բարձրացնելու։
Այդ խոսքերը հիշեցի։
Բայց այն ժամանակ լուրջ չէի ընդունել։
Մտածել էի՝ սովորական անհարմարություն է։
Մայրս վերջին տարիներին ծնկների հետ խնդիր ուներ։
Քայլում էր ինքնուրույն, գնումներ էր անում, հաճախում էր իր սիրած ձեռագործության խմբակին։
Բայց բարձր աստիճանները դժվարությամբ էր հաղթահարում։
Նա չէր ուզում, որ ամեն անգամ մեկից կախված լինի։
Երբ մեքենաներ էինք ընտրում, հենց դա էր խնդրել հաշվի առնել։
Գարիկը սկզբում համաձայնել էր։
Նույնիսկ գտել էինք մի մեքենա, որի նստատեղի բարձրությունը մորս համար հարմար էր։
Ես հիշեցի, որ այդ օրը Գարիկն ասաց.
— Վատը չէ։ Մի քիչ էլ նայենք։
Եվ դրանից հետո այլևս մորս հետ մեքենա չէինք գնացել ընտրելու։
— Գարի՛կ, դու էդ օրը գիտեի՞ր, որ մայրս բարձր մեքենա չի ուզում,— հարցրի։
Նա գլխով արեց։
— Գիտեի։
— Ուրեմն ինչո՞ւ էս մեկը գնեցիր։
Ամուսինս երկար շունչ քաշեց։
— Որովհետև ինձ էս մեքենան ավելի շատ դուր եկավ։
Մայրս լուռ նայեց նրան։
Գարիկը շարունակեց.
— Յոթ տեղ ունի, բեռնախցիկը մեծ է։ Մտածեցի՝ հարմար կլինի բոլորիս համար։
— Իսկ մա՞մը։
— Վաճառողն ասաց՝ կան լրացուցիչ աստիճաններ ու բռնակներ։ Ես էլ պատվիրեցի։
Այդ պահին մայրս մի բան ասաց, որից ամաչեցի։
— Դուք ինձ համար մեքենա չեք ընտրել։ Դուք ձեր ուզած մեքենան եք ընտրել, հետո մտածել եք՝ ինձ ոնց տեղավորել դրա մեջ։
Ես ուզում էի հակաճառել։
Ասել, որ Գարիկը վատ բան չէր ուզել։
Բայց մայրս շարունակեց.
— Ես չեմ ասում՝ ձեր կյանքն ինձ հարմարեցրեք։ Ես ասում էի՝ եթե ուզում եք բոլորս միասին գնանք, ինձ էլ հարցրեք։
Գարիկը լուռ դրեց աստիճանը ճանապարհի եզրին՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես պիտի օգտագործվի։
Բայց մայրս կանգնեցրեց նրան։
— Դեռ մի՛ դիր։
— Մա՛մ ջան, տես՝ շատ հարմար է։
— Գարի՛կ, դու փորձե՞լ ես, թե ես ոնց եմ դրանով բարձրանալու։
Ամուսինս լռեց։
Պարզվեց՝ ոչ։
Տուփը միայն երեկ էր եկել։
Ինքը չէր ստուգել՝ արդյոք այդ սարքը համապատասխանում է մեքենային, անվտանգ է, թե մորս համար իսկապես հարմար։
Պարզապես գնել էր՝ համոզված, որ խնդիրը լուծել է։
Մայրս իջավ մեքենայից՝ մեր օգնությամբ։
Նրա դեմքը գունատ էր։
— Հիմա ինձ տուն տարեք,— ասաց։
Ես առաջարկեցի.
— Մա՛մ, կգնանք տաքսիով, եթե էս մեքենան քեզ անհարմար է։
Նա գլխով արեց։
— Հա՛։ Բայց այսօր ոչ մի զբոսանք չեմ ուզում։
Գարիկը կանչեց տաքսի։
Ես մորս հետ վերադարձա տուն։
Ճանապարհին նա գրեթե չէր խոսում։
Երբ հասանք, մայրս նստեց խոհանոցում։
Ես նրա դիմաց նստեցի։
— Մա՛մ, էսքան նեղվել պետք չէր։
Նա նայեց ինձ։
— Դու իսկապե՞ս կարծում ես՝ ես աստիճանի համար եմ լաց լինում։
Լռեցի։
— Լիլի՛թ, հիշո՞ւմ ես՝ անցած ամառ Ջերմուկ էիք գնացել։
— Հիշում եմ։
— Ինձ էլ էիք կանչել։
— Հա՛, բայց դու չեկար։
— Որովհետև ձեր վերցրած մեքենան էլ էր բարձր։ Ես չէի կարողանում հարմար նստել։ Ու ամաչեցի ասել, որ դրա պատճառով չեմ գալիս։
Սիրտս սեղմվեց։
— Բայց դու ասեցիր՝ տունը մենակ չեմ ուզում թողնել։
— Սուտ ասեցի։ Որ դուք էլ ինձ համար ձեր ծրագիրը չփոխեք։
Նա մի պահ լռեց։
— Դրանից հետո հենց ինքդ ասեցիր՝ մա՛մ, նոր մեքենա կառնենք, որ բոլորս միասին գնանք։ Ես էլ հավատացի։
Այդ օրը առաջին անգամ հասկացա, թե ինչու էր մայրս այդքան ուշադիր նայում մեքենաների նստատեղերին։
Նա պարզապես հարմարություն չէր փնտրում։
Ուզում էր համոզված լինել, որ մեր ընտանեկան զբոսանքներում տեղ ունի։
Բայց ոչ որպես մարդ, որին միշտ պետք է բարձրացնել, բռնել կամ տեղավորել։
Որպես ընտանիքի սովորական անդամ։
Երեկոյան Գարիկը տուն վերադարձավ։
Մայրս արդեն գնացել էր իր բնակարան։
Ես նրան պատմեցի Ջերմուկի մասին։
Գարիկը երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Ես չէի մտածել, որ էդպես կարող է զգալ։
— Դրա համար էր պետք հարցնել։
Նա նստեց։
— Ճիշտ ես։
Բայց հետո խոստովանեց մի բան, որ ինձ ավելի շատ բարկացրեց։
— Լիլի՛թ, էն ցածր մեքենան, որ մայրդ հավանել էր, ես նույնիսկ երկրորդ անգամ չեմ գնացել տեսնելու։ Էս մեկը տեսա ու նույն օրը կանխավճար տվեցի։
— Իսկ ինձ ինչո՞ւ չասեցիր։
— Որովհետև գիտեի՝ կասես՝ նախ մամայիդ հետ փորձենք։
Ես քարացա։
— Այսինքն՝ գիտեիր, որ պիտի փորձենք, բայց որոշեցիր առանց մեզ։
Նա գլխով արեց։
— Հա՛։
Հաջորդ օրը Գարիկը գնաց մեքենայի վաճառողի մոտ։
Հարցրեց՝ հնարավո՞ր է վերադարձնել կամ փոխանակել։
Բայց մեքենան արդեն գնված ու գրանցված էր։
Պարզ փոխանակում հնարավոր չէր։
Նրան առաջարկեցին քննարկել հետագա վաճառքի տարբերակը, որը որոշակի ֆինանսական կորուստ էր նշանակելու։
Գարիկը տուն վերադարձավ նեղված։
— Եթե վաճառենք, գումար ենք կորցնելու։
Ես պատասխանեցի.
— Գիտեմ։
— Իսկ եթե պահենք ու հատուկ հարմարանքներ տեղադրենք։
— Նախ պիտի պարզենք՝ մայրս ընդհանրապես ուզո՞ւմ է դրանցով օգտվել։ Եվ արդյոք դրանք անվտանգ են։
Այդ երեկո առաջին անգամ ոչինչ չորոշեցինք նրա փոխարեն։
Երեք օր անց միասին գնացինք մորս մոտ։
Գարիկը նստեց նրա դիմաց։
— Մա՛մ ջան, ներողություն եմ խնդրում։
Մայրս լուռ լսում էր։
— Ես մեքենան ընտրել եմ էնպես, ինչպես ինձ էր հարմար։ Հետո փորձել եմ քեզ հարմարեցնել իմ որոշմանը։
Մայրս աչքերը բարձրացրեց։
— Ու հիմա՞։
— Հիմա ուզում եմ նորից քեզ հետ քննարկել։
Մայրս մի քիչ մտածեց։
— Ես չեմ ուզում, որ իմ պատճառով մեքենա վաճառեք ու գումար կորցնեք։
Գարիկը պատասխանեց.
— Դա իմ որոշման հետևանքն է։ Քեզանից չեմ պահանջում դրա համար պատասխանատվություն վերցնել։
Այդ խոսքերից մորս աչքերը նորից լցվեցին։
Բայց այս անգամ նա չարտասվեց։
Մենք որոշեցինք նախ հանգիստ ուսումնասիրել տարբերակները։
Գնացինք մեքենաների մի քանի վաճառքի հրապարակ։
Մայրս ինքն էր նստում մեքենաների մեջ, ստուգում դռների լայնությունը, նստատեղերի բարձրությունը և դուրս գալու հարմարությունը։
Նրա համար կարևոր էր նաև, որ նստելու ու իջնելու ժամանակ չկորցնի հավասարակշռությունը։
Գարիկը չէր շտապեցնում։
Մի քանի անգամ նույնիսկ առաջարկեց ընդմիջում անել։
Վերջապես գտանք սովորական ընտանեկան մեքենա, որը մորս համար անհամեմատ հարմար էր։
Բայց դեռ պետք էր լուծել գնված մեքենայի հարցը։
Մոտ մեկ ամիս անց Գարիկին հաջողվեց վաճառել բարձր մեքենան։
Գումարի մի մասը կորցրինք։
Դա զգալի կորուստ էր մեր ընտանիքի համար։
Մի քանի ծրագրած գնում հետաձգեցինք։
Բայց հետո գնեցինք ավելի համեստ մեքենա, որը համապատասխանում էր մեր իրական կարիքներին։
Այս անգամ ընտրության ժամանակ բոլորս էինք ներկա։
Մայրս նույնիսկ կատակեց.
— Ես հո մեքենան չեմ վարելու, էդքան մի՛ հարցրեք։
Գարիկը ծիծաղեց։
— Գիտեմ, մա՛մ ջան։ Բայց նստելու ես։
Նոր մեքենայով առաջին զբոսանքին մայրս ինքն էր առաջարկել գնալ։
Այդ օրը որոշեցինք այցելել Դիլիջանի մոտ գտնվող մի հանգստի վայր։
Առավոտյան իջանք բակ։
Գարիկը բացեց հետևի դուռը։
Մայրս մոտեցավ։
Նստեց՝ առանց օգնություն խնդրելու։
Հետո դուռը փակեց ու ժպտաց։
— Դե գնացի՛նք։
Ճանապարհին Գարիկը մի քանի անգամ հայելու միջով նրան նայեց։
— Հարմար ե՞ս, մա՛մ ջան։
— Շատ։
Մայրս պատուհանից դուրս էր նայում։
Երբ ճանապարհը մտավ անտառապատ հատված, նա հանկարծ ասաց.
— Էս կողմերը վերջին անգամ ձեր հոր հետ եմ եկել։
Ես շրջվեցի։
— Էդքան վա՞ղ։
— Հա՛։ Հետո միշտ մի պատճառ կար՝ չգնալու։
Մի քիչ լռեց։
Հետո ժպտաց։
— Լավ է, որ էսօր եկա։
Ճաշելուց հետո զբոսնեցինք։
Երեխաները վազում էին առաջ։
Գարիկը ճանապարհի կողքին նստարան գտավ, որ մայրս հանգստանա։
Նա նստեց ու ասաց.
— Գարի՛կ, էն օրը դու մտածում էիր՝ ես ձեր մեքենան չեմ սիրում։
— Հա՛։
— Ես ձեր մեքենան չէի մերժում, տղա՛ս։ Ես չէի ուզում, որ ամեն ընտանեկան ճանապարհորդության ժամանակ նորից մտածեմ՝ ես կարո՞ղ եմ ձեզ հետ գալ, թե՞ պիտի տանը մնամ։
Գարիկը նստեց նրա կողքին։
— Հիմա հասկացել եմ։
Մայրս ժպտաց։
— Ուրեմն հաջորդ անգամ ինձ էլ նախապես ասեք՝ ուր եք գնալու։
Ես ծիծաղեցի։
— Պայմանավորվեցինք։
Երբ վերադարձանք տուն, մայրս մեքենայից ինքնուրույն իջավ։
Դուռը փակեց, պայուսակը վերցրեց ու մեզանից առաջ քայլեց դեպի շենքի մուտքը։
Գարիկը շտապեց օգնել։
Բայց մայրս շրջվեց ու ժպտաց։
— Գարի՛կ, պայուսակս կարող եմ ինքս տանել։
Ամուսինս կանգ առավ։
Հետո ասաց.
— Լավ, մա՛մ ջան։ Ես դուռը կբացեմ։
Եվ այդ օրը մեր նոր մեքենայի ամենակարևոր առավելությունը ոչ թե յոթ նստատեղն էր, ոչ էլ մեծ բեռնախցիկը։
Այլ այն, որ մայրս կարողանում էր մեզ հետ գալ՝ առանց ամեն անգամ խնդրելու, որ իրեն օգնեն նստել։
