Մեր ընտանիքի ռեստորանի բացման օրը խոհարարը հրաժարվեց մատուցել արդեն պատրաստված հարյուր հիսուն բաժին ուտեստը։ Երբ հայրս սպառնաց հեռացնել նրան, խոհարարը պատասխանեց. «Եթե հիմա այդ ուտելիքը մատուցեք, վաղը ձեր ռեստորանը կարող է այլևս չգործել»։
Ես՝ Նունեն, երեսունյոթ տարեկան եմ։ Այդ ռեստորանը հորս կյանքի երազանքն էր։
Նա քառասուն տարի տարբեր ճաշարաններում աշխատել էր, գումար խնայել և վերջապես որոշել սեփական ռեստորանը բացել։
Բացման երեկոյի համար հրավիրել էինք հարյուր հիսուն հոգու՝ գործարարների, հարազատների, նախկին գործընկերների և հնարավոր պատվիրատուների։
Սեղանները պատրաստ էին։ Երաժիշտներն արդեն եկել էին։ Հայրս նոր կոստյումով կանգնած էր մուտքի մոտ ու յուրաքանչյուր հյուրի անձամբ դիմավորում էր։
Ժամը վեցին խոհանոցից զանգեցին։
— Նունե՛, շտապ արի։ Սմբատը ոչ մի ուտեստ չի թողնում դուրս բերել։
Սմբատը մեր գլխավոր խոհարարն էր։ Հանգիստ, փորձառու մարդ, որը նույնիսկ ամենալարված պահին ձայնը չէր բարձրացնում։
Բայց երբ խոհանոց մտա, նրան չճանաչեցի։
Նա կանգնած էր հարյուր հիսուն պատրաստի բաժինների առաջ և չէր թողնում, որ մատուցողները մոտենան։
Հայրս բարկացած գոռաց.
— Սմբա՛տ, սա քո վերջին աշխատանքային օրն է լինելու։
Խոհարարը չպատասխանեց։
Նա պարզապես բացեց հետևի դուռը և ցույց տվեց բակում կանգնած սպիտակ բեռնատարը։
— Այդ մեքենան այս ուտելիքի հետևից է եկել։
Հայրս զարմացավ։
— Ի՞նչ մեքենա։ Ո՞վ է կանչել։
Սմբատը նայեց ինձ։
— Այս հարյուր հիսուն բաժինը ուրիշ մարդկանց համար է պատրաստվել։ Եվ նրանցից մի քանիսը արդեն չորս ժամ է՝ սպասում են։
Այդ պահին խոհանոց մտավ մեր գործընկերը՝ Վահեն։
Բեռնատարը տեսնելուն պես նրա դեմքը փոխվեց։
— Սմբա՛տ, ես քեզ ասել էի՝ այդ պատվերը վաղը կտանենք։
Խոհարարը հանեց գոգնոցը և դրեց սեղանին։
— Վաղը կարող եք արդեն ոստիկանությանը բացատրել՝ ինչու եք մարդկանց համար վճարված ուտելիքը մատուցել ձեր հյուրերին։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Խոհանոցում մի քանի վայրկյան ոչ ոք չխոսեց։
Հայրս առաջինը ուշքի եկավ։
— Սմբա՛տ, բացատրի՛ր, թե ինչ ես ասում։
Խոհարարը նայեց Վահեին։
— Դուք ավելի լավ գիտեք։ Բայց քանի որ չեք պատրաստվում պատմել, ես կպատմեմ։
Վահեն փորձեց ընդհատել։
— Մի՛ սարքիր սկանդալ։ Հիմա ժամանակը չէ։
— Հենց հիմա է ժամանակը,— պատասխանեց Սմբատը։
Պարզվեց՝ երեք օր առաջ քաղաքի հին բնակելի շենքերից մեկում հրդեհ էր բռնկվել։
Տասնյակ ընտանիքներ ժամանակավորապես տեղափոխվել էին դպրոցի մարզադահլիճ և համայնքի տրամադրած այլ կացարաններ։
Նրանց սնունդն ապահովելու համար բարեգործական կազմակերպությունը պայմանագիր էր կնքել սննդի պատրաստման ծառայություն մատուցող ընկերության հետ։
Այդ ընկերությունը աշխատանքի մի մասը վստահել էր մեր ռեստորանին։
Պետք էր նույն երեկոյան պատրաստել և հասցնել հարյուր հիսուն տաք ընթրիք։
Պատվերը նախապես վճարված էր։
Սմբատը գիտեր այդ մասին։
Նա առավոտից պատրաստել էր հավով ուտեստը, բրինձը, բանջարեղենը։ Ամեն ինչ նախատեսված էր հատուկ տարաներով տեղափոխելու համար։
Բայց ժամը հինգին Վահեն հրամայել էր ուտելիքը դասավորել մեր ռեստորանի մատուցման սպասքի մեջ։
Երբ Սմբատը հարցրել էր՝ ինչու, Վահեն պատասխանել էր.
— Պատվերը տեղափոխվել է վաղը։ Այսօր ռեստորանի բացման հյուրերին ենք մատուցելու։
Սմբատը չէր հավատացել։
Նա զանգել էր բարեգործական կազմակերպության պատասխանատուին։
Եվ իմացել էր, որ ոչ մի տեղափոխություն չկա։
Մարդիկ դեռ սպասում էին ընթրիքին։
Ես շրջվեցի դեպի Վահեն։
— Սա ճի՞շտ է։
Նա միանգամից սկսեց խոսել։
— Նունե՛, մի քիչ հանգիստ։ Մենք հիմա շատ ծախսեր ունենք։ Գիտես՝ որքան գումար ենք ներդրել բացման համար։ Ես մտածել էի՝ այս ուտելիքը հյուրերին կտանք, իսկ վաղը նորից կպատրաստենք։
— Այսինքն՝ նույն ուտելիքը երկու անգամ հաշվարկե՞լ ես։
Վահեն չպատասխանեց։
Հայրս մոտեցավ նրան։
— Ես քեզ վստահել էի մատակարարումների և պատվերների կազմակերպումը։
— Արա՛մ, դու գործարար մարդ ես։ Մի երեկոյի հարց է։
Հայրս այնքան բարկացավ, որ մի պահ մտածեցի՝ կհարվածի նրան։
Բայց նա պարզապես հարցրեց.
— Իսկ էն մարդիկ այսօր ի՞նչ են ուտելու։
Վահեն ուսերը թոթվեց։
— Կազմակերպությունը ուրիշ բան կգտնի։
Այդ պատասխանից հետո նույնիսկ հայրս այլևս չփորձեց արդարացնել նրան։
Հանկարծ հետևի դռան մոտ հայտնվեց մի երիտասարդ կին։
Նա ներկայացավ՝ Մանե։
Բարեգործական կազմակերպության աշխատակիցն էր։
— Մենք ժամը հինգից փորձում ենք կապվել ձեզ հետ,— ասաց։ — Երեխաների համար նախատեսված սնունդը առանձին կազմակերպել ենք, բայց մեծահասակների հարյուր հիսուն ընթրիքը չի հասել։
Սմբատը գլխով արեց։
— Ես արդեն պատրաստել եմ։ Չեմ թողել մատուցեն ուրիշներին։
Մանեն նայեց հարյուր հիսուն բաժիններին։
— Հիմա պետք է արագ կազմակերպենք անվտանգ փաթեթավորումն ու տեղափոխումը։ Մարդիկ սպասում են։
Այդ պահին հայրս հեռախոսով խոսում էր սրահի պատասխանատուի հետ։
— Ոչ մի հիմնական ուտեստ դուրս չբերեք։ Ես հիմա կգամ հյուրերի մոտ։
Ես հարցրի.
— Պա՛պ, ի՞նչ ես անելու։
Նա պատասխանեց.
— Այն, ինչ պետք է անեի առաջին իսկ րոպեից։
Հայրս դուրս եկավ դահլիճ։
Երաժշտությունը դադարեցրեց։
Մոտ հարյուր հիսուն մարդ շրջվեց դեպի նա։
Նա վերցրեց խոսափողը։
— Սիրելի՛ հյուրեր, մեր ռեստորանի բացման ընթրիքը այսօր չի մատուցվելու։
Դահլիճում աղմուկ բարձրացավ։
Մի քանի հոգի նույնիսկ ծիծաղեց՝ կարծելով, թե կատակ է։
Հայրս շարունակեց.
— Մենք հայտնաբերել ենք, որ այսօրվա պատրաստված սնունդը նախատեսված է հրդեհից տուժած ընտանիքների համար։ Այդ պատվերն արդեն վճարված է, և սնունդը պետք է հասնի իր հասցեատերերին։
Հետևի սեղանից մի տղամարդ բարձրաձայն ասաց.
— Արա՛մ, բա մենք ինչի՞ համար ենք եկել։
Հայրս պատասխանեց.
— Դուք եկել եք մեր բացմանը։ Իսկ ես հիմա ուզում եմ այնպես անել, որ վաղը կարողանամ նայել ձեր աչքերին։
Ոմանք ծափահարեցին։
Մյուսները դժգոհեցին։
Բայց հայրս արդեն որոշել էր։
Մենք սկսեցինք գործել։
Սմբատը կազմակերպեց սննդի անվտանգ փաթեթավորումը։
Ստուգվեցին պահման ջերմաստիճանները և այն, թե որ բաժիններն են դեռ պիտանի տեղափոխման ու մատուցման համար։
Այն, ինչ հնարավոր չէր անվտանգ տրամադրել, առանձնացվեց։
Մնացածի տեղափոխումը կազմակերպվեց նախատեսված պայմաններով։
Մանեն կապ հաստատեց մյուս մատակարարների հետ, որպեսզի անհրաժեշտ քանակը լրացվի։
Ես գնացի դպրոց՝ նախապես տեղեկացնելու մարդկանց, թե երբ կհասնի ընթրիքը։
Դահլիճում մոտ հարյուր մարդ կար։
Ոմանք նստած էին մարզական գորգերի վրա։
Մյուսները հեռախոսով խոսում էին հարազատների հետ։
Այդ մարդիկ հրդեհի պատճառով կորցրել էին իրենց սովորական առօրյան։ Նրանցից շատերը դեռ չգիտեին՝ երբ կկարողանան տուն վերադառնալ։
Մի տարեց տղամարդ մոտեցավ ինձ։
— Աղջի՛կ ջան, ճաշը ե՞րբ կլինի։
Ես գլուխս կախեցի։
— Շուտով։ Ուշացման համար ներողություն։
Նա ժպտաց։
— Կարևորը՝ լավ լինի։ Բայց չգիտեի, որ էսօր հերթն էլ պիտի էսքան երկար լինի։
Նրա պարզ խոսքերը ինձ ավելի ծանր թվացին, քան դահլիճում հյուրերի բարկությունը։
Երբ բեռնատարն առաջին խմբաքանակով հասավ, հայրս արդեն այնտեղ էր։
Նա ինքն էր օգնում արկղերն իջեցնել։
Սմբատը նույնպես եկել էր։
Մարդիկ հերթով մոտենում էին ու ստանում ընթրիքը։
Մի կին, որի ձեռքին փոքրիկ ճամպրուկ կար, հարցրեց.
— Դուք ռեստորանի՞ց եք։
Հայրս գլխով արեց։
— Այո։
— Շնորհակալություն, որ այսօր էլ մեզ չեք մոռացել։
Հայրս ոչինչ չպատասխանեց։
Ես տեսա, թե ինչպես է նա մի պահ շրջվում, որ կինը չնկատի իր աչքերի արցունքները։
Բայց իսկական հարվածը մեզ սպասում էր հաջորդ առավոտյան։
Ռեստորանի բացման երեկոյի մասին արդեն հրապարակումներ կային համացանցում։
Մեկը գրել էր, թե հայրս վերջին պահին հրաժարվել է հյուրերին կերակրել։
Մյուսը պատմել էր, որ պատրաստի ուտեստները տեղափոխվել են ուրիշ տեղ։
Բայց Վահեն շատ ավելի վատ բան էր արել։
Նա գիշերը մեր գործընկերներին հաղորդագրություններ էր ուղարկել՝ պնդելով, թե Սմբատը միտումնավոր փչացրել է ռեստորանի բացումը։
Իբր խոհարարը ուզում էր ստիպել մեզ բարձրացնել իր աշխատավարձը։
Ես չէի հավատում աչքերիս։
Մարդը, որի որոշման պատճառով քիչ էր մնում ուրիշների համար վճարված սնունդը օգտագործեինք, այժմ մեղադրում էր նրան, ով կանգնեցրել էր այդ ամենը։
Հայրս հավաքեց բոլոր համապատասխան տեղեկությունները։
Կապվեցինք պատվիրատու կազմակերպության հետ։
Պարզեցինք՝ ովքեր էին հաստատել սննդի պատրաստման և տեղափոխման պայմանները, ինչ վճարումներ էին կատարվել, և ինչպես էր Վահեն կազմակերպել կրկնակի օգտագործելու փորձը։
Այդ ընթացքում իրավական խորհրդատվություն ստացանք։
Համապատասխան տեղեկությունները փոխանցվեցին իրավասու մարմիններին։
Մենք Վահեի հետ գործնական հարաբերությունները դադարեցնելու գործընթաց սկսեցինք՝ պայմանագրային ու իրավական պարտավորությունները պահպանելով։
Սմբատին ոչ մեկը չհեռացրեց։
Ընդհակառակը, հայրս նրան խնդրեց մասնակցել ռեստորանի հետագա աշխատանքի կազմակերպմանը։
Սմբատը համաձայնեց մի պայմանով.
— Խոհանոցում ոչ մի մարդ չի կարող ինձ պարտադրել մատուցել այն, ինչի անվտանգությանը կամ օրինական պատրաստմանը ես հիմնավոր կասկած ունեմ։
Հայրս ասաց.
— Համաձայն եմ։
Բայց մեր խնդիրները դրանով չավարտվեցին։
Ռեստորանը մի քանի օր փակ մնաց։
Մենք կորցրինք բացման համար ծախսած գումարի մեծ մասը։
Մի քանի մեծ պատվեր չեղարկվեց։
Հորս տարիների երազանքը, թվում էր, փլվում է։
Մի երեկո նրան գտա դատարկ դահլիճում։
Նստած էր նույն սեղանի մոտ, որտեղ բացման օրը պիտի նստեին ամենակարևոր հյուրերը։
— Պա՛պ, շատ ծանր ես տանում, չէ՞։
Նա գլխով արեց։
— Քառասուն տարի աշխատել եմ, Նունե՛։ Մտածում էի՝ վերջապես իմ տեղը կունենամ։
— Դեռ կունենաս։
Նա տխուր ժպտաց։
— Դու գիտե՞ս՝ ինչից եմ ամենաշատը վախենում։
— Ինչի՞ց։
— Որ մարդիկ կմտածեն՝ մեր ռեստորանում կարելի է ուրիշի հաշվին սեղան գցել։
Ես նստեցի նրա կողքին։
— Ուրեմն մեր գործով ցույց կտանք հակառակը։
Երկու շաբաթ անց ռեստորանը կրկին բացեցինք։
Այս անգամ ոչ մեծ միջոցառում արեցինք, ոչ երաժիշտներ հրավիրեցինք։
Առաջին օրը ընդամենը վեց սեղան զբաղեցվեց։
Երկրորդ օրը՝ ինը։
Երրորդ օրը արդեն մի քանի պատվեր ստացանք։
Մարդիկ կամաց-կամաց սկսեցին վերադառնալ։
Մի երեկո ռեստորան մտավ Մանեն։
Նա նստեց հորս դիմաց։
— Մենք ուզում ենք շնորհակալություն հայտնել ձեր խոհարարին։ Եթե նա չկանգնեցներ մատուցումը, իրավիճակը շատ ավելի ծանր կլիներ։
Հայրս ժպտաց։
— Ես էլ եմ նրան շնորհակալ։
Հետո շրջվեց դեպի խոհանոցը։
— Սմբա՛տ, մի րոպե արի։
Սմբատը դուրս եկավ։
Մանեն մոտեցավ նրան ու սեղմեց ձեռքը։
— Դուք այդ երեկո ոչ միայն հարյուր հիսուն ընթրիք եք պահպանել։ Դուք թույլ չեք տվել, որ օգնության կարիք ունեցող մարդկանց հաշվին ուրիշները շահեն։
Սմբատը շփոթվեց։
— Ես ուղղակի իմ գործն էի անում։
Հայրս պատասխանեց.
— Երբեմն հենց դա է ամենադժվարը։
Մոտ մեկ ամիս անց ռեստորանի դուռը բացվեց։
Ներս մտավ մի տարեց տղամարդ։
Նրան անմիջապես ճանաչեցի։
Նույն մարդն էր, որն այն երեկո դպրոցի մարզադահլիճում ինձ հարցրել էր՝ երբ է ճաշը հասնելու։
Նա մոտեցավ հորս։
— Դուք Արա՞մն եք։
— Այո։
— Ես եկա իմ գումարով ճաշելու։
Հայրս ծիծաղեց։
— Համեցե՛ք։
Տղամարդը նստեց պատուհանի մոտ։
Հետո ասաց.
— Այն երեկո դուք ինձ ճաշ տվեցիք, երբ ես տուն չունեի։ Հիմա արդեն ժամանակավոր բնակարան եմ տեղափոխվել։ Ուզեցի առաջին անգամ դրսում ուտել հենց այստեղ։
Հայրս երկար ժամանակ չէր կարողանում խոսել։
Վերջապես մոտեցավ ու սեղմեց տղամարդու ձեռքը։
Այդ օրը, երբ ռեստորանը փակեցինք, հայրս կանգնեց մուտքի մոտ և նայեց ցուցանակին։
— Նունե՛, հիշո՞ւմ ես բացման օրը ինչ ասացի։
— Ո՞րը։
— Որ եթե ուտելիքը չմատուցենք, ամեն ինչ կկորցնենք։
Ես գլխով արեցի։
Նա ժպտաց։
— Պարզվեց՝ եթե մատուցեինք, կարող էինք իսկապես ամեն ինչ կորցնել։
Հետո լույսերն անջատեց ու դուռը փակեց։
Ես նայում էի նրան և մտածում Սմբատի մասին։
Մեր ռեստորանը չփրկեց թանկարժեք գովազդը։
Ոչ էլ գեղեցիկ սրահը։
Այն փրկվեց այն պահին, երբ մի մարդ հրաժարվեց կատարել անարդար հրահանգը, իսկ մյուսը վերջապես համարձակվեց ընդունել ճշմարտությունը, որքան էլ դա թանկ արժենար։
Եվ երբ հաջորդ օրը կրկին բացեցինք դռները, առաջին անգամ զգացի, որ սա իսկապես մեր ընտանիքի ռեստորանն է։ Ոչ միայն այն պատճառով, որ պատկանում է մեզ, այլ որովհետև արդեն գիտենք՝ ինչի հաշվին չենք պատրաստվում այն պահել։
