Մեծահասակները հանգիստ անցնում էին մայթին մահամերձ ընկած տղամարդու կողքով, մինչև որ 10-ամյա աղքատ մի տղա արեց այն, ինչ ոչ ոք չէր համարձակվել անել։Մինչև հիմա հիշում եմ այն ձայնը, որ լսվեց, երբ նրա մարմինը հարվածեց ասֆալտին։
Հարվածը բարձր չէր։
Ոչ էլ առանձնապես սարսափելի ձայն հանեց։
Պարզապես միանգամից հասկացա, որ ինչ-որ շատ վատ բան է պատահել։
Այդ օրը դպրոցից տուն էի վերադառնում քաղաքի հարուստ թաղամասով։
Սովորաբար երկար ճանապարհն էի ընտրում։
Սպորտային կոշիկներս պատռված էին, գլխարկով բաճկոնս արդեն երկու չափսով փոքր էր։
Իսկ կրծքիս ամուր սեղմել էի եգիպտացորենի փաթիլների ճմրթված տուփը, կարծես աշխարհի ամենաթանկ գանձը լիներ։
Ինձ համար դա իսկապես գանձ էր։
Փաթիլները նախորդ երեկոյան անվճար սնունդ բաժանող ճաշարանից էի վերցրել։
Հենց այդ ժամանակ տեսա նրան։
Տարեց տղամարդ էր։
Հագին թանկարժեք, կոկիկ կոստյում էր, մազերը՝ խնամքով հարդարված։
Հանկարծ նա պարզապես փլվեց գետնին։
Այնպես, կարծես ինչ-որ մեկը կտրել էր իրեն պահող անտեսանելի թելերը։
Ընկավ մաքուր, հարթ մայթին։
Մարմինը ցնցվեց։
Պայուսակը բացվեց, ու թղթերը վախեցած թռչունների պես ցրվեցին շուրջը։
Ես կանգնած նայում էի։
Բարձրակրունկ կոշիկներով մի կին անցավ նրա կողքով՝ նույնիսկ աչքը չթարթելով։
Մեկ ուրիշ տղամարդ՝ անլար ականջակալներով, մի փոքր շրջանցեց նրան, բայց չկանգնեց։
Ոչ ոք կանգ չէր առնում։
Մարդիկ շարունակում էին իրենց ճանապարհը, կարծես մայթին ընկած տղամարդն ընդհանրապես գոյություն չուներ։
Չէի կարողանում հավատալ տեսածիս։
Փաթիլների տուփը ձեռքիցս ընկավ։
— Հե՜յ։ Պարո՛ն։ Լսո՞ւմ եք ինձ։
Վազեցի նրա մոտ։
Դեմքը ծռվել էր։
Մի կողմը կախվել էր։
Աչքերը վախից լայն բացված էին։
Ինսուլտ։
Ես արդեն տեսել էի այդպիսի բան։
Տատիկիս հետ էլ էր նույնը պատահել։
Նա չէր փրկվել։
Գրպանիցս հանեցի հայրիկիս հին, կիսափչացած հեռախոսը։
Էկրանը հազիվ էր արձագանքում մատներիս։
— 112։ Օգնությո՛ւն է պետք։ Այստեղ մի տղամարդ ընկած է գետնին։ Ցնցվում է։ Կարծում եմ՝ ինսուլտ է։ Խնդրում եմ, շո՛ւտ եկեք։
Տղամարդն ինձ էր նայում այնպես, կարծես ամբողջ աշխարհում միակ մարդը ես էի։
Բռնեցի նրա ձեռքը։
Սառն էր։
— Ես այստեղ եմ, լա՞վ։ Դուք մենակ չեք։
Նա չէր կարողանում խոսել։
Դրա համար ես էի խոսում։
Պատմում էի դպրոցից։
Մաթեմատիկայից։
Համակարգչային խաղերից։
Ինչ մտքովս անցնում էր, ասում էի, միայն թե նա չկորցներ գիտակցությունը։
Շտապօգնությունը եկավ տասը րոպե անց։
Երբ համոզվեցի, որ բժիշկներն արդեն զբաղվում են նրանով, վերցրի փաթիլներիս տուփն ու շտապեցի դպրոց։
Այդ մասին ոչ ոքի ոչինչ չասացի։
Երեք շաբաթ անց ինձ կանչեցին տնօրենի աշխատասենյակ։
Երբ տասնմեկ տարեկան ես ու հաճախ ես ուշանում, տնօրենի մոտ կանչվելը երբեք լավ նշան չէ։
Մտածեցի, թե նորից ինչ-որ հիմարության պատճառով խնդիրների մեջ եմ ընկել։
Գուցե փաթիլների հետ կապված պատմությունն էր ինչ-որ կերպ հասել դպրոց։
Գլուխս կախ մտա ներս՝ արդեն պատրաստվելով ներողություն խնդրել։
Բայց այդ պահին տեսա նրան։
Սենյակի անկյունում նստած էր այն նույն տղամարդը, որին տեսել էի մայթին ընկած։
Հագին անթերի կարված կոստյում էր։
Դեմքը նոր սափրված էր։
Նա այնքան էլ չէր համապատասխանում դպրոցի տնօրենի այդ համեստ աշխատասենյակին։
Պարոն Ուիլյամը։
Նա ողջ էր։
Տղամարդը չժպտաց։
Չասաց «շնորհակալություն»։
Չվազեց ինձ գրկելու, ինչպես ֆիլմերում են անում։
Նրա դեմքը կարծես քարից լիներ։
Բայց այնպիսի քարից, որը կարող էր ամեն վայրկյան փշրվել։
Տնօրենն ասաց.
— Դե՛նի, պարոն Ուիլյամը ցանկանում է քեզ հետ խոսել։
Հետո դուրս եկավ ու կամաց փակեց դուռը։
Սենյակում ծանր լռություն տիրեց։
Տղամարդը բաճկոնի գրպանից մի լուսանկար հանեց ու դրեց սեղանին։
Նկարում երիտասարդ կին էր։
Երկար, մուգ մազերով։
Լայն ժպիտով։
Այնպիսի ժպիտով, որից զգացվում էր՝ ժամանակին այդ կինը շատ էր ծիծաղում։
Կոկորդս սեղմվեց։
— Սա… իմ մայրիկն է,— շշնջացի։
— Գիտեմ,— ասաց տղամարդը։
Նրա ձայնը կոտրվեց։
— Նա իմ աղջիկն է։ Ջենիֆերը։
Աշխարհս կարծես գլխիվայր շրջվեց։
Մայրս հեռացել էր, երբ ես երեք տարեկան էի։
Հայրս նրա մասին քիչ էր խոսում։
Միայն ասում էր, որ մայրս սխալներ է գործել։
Որ մեզ «լքել է»։
Բայց հիմա այս տղամարդն ասում էր…
— Ես հրաժարվել եմ նրանից,— ասաց Ուիլյամը։
Նրա դեմքին մեղքի ծանր զգացում կար։
— Նա տասնինը տարեկան էր, երբ հղիացավ։ Ես բարկացա։ Տնից վռնդեցի ու ասացի, որ ինձ համար այլևս գոյություն չունի։ Երբ անցյալ տարի մահացավ, ես նույնիսկ չգիտեի։ Նրա մահվան մասին կարդացի մահախոսականում։
Նա դողացող ձեռքերով սրբեց աչքերը։
— Մասնավոր հետախույզ վարձեցի։ Ամեն ինչ իմացա։ Քո մասին։ Քո հոր մասին։ Այն մասին, որ անվճար ճաշարանից եգիպտացորենի փաթիլներ ես վերցնում։
Հետո մի պահ լռեց։
— Այն առավոտ ես ձեր տուն էի գնում։ Ընդամենը տասնհինգ մետր էր մնացել, երբ ընկա։ Եվ հենց այդ պահին դու՝ իմ թոռը, որի գոյության մասին տարիներ շարունակ չգիտեի, փրկեցիր ինձ։
Շնչառությունս ծանրացավ։
— Դուք… գիտեի՞ք, թե ես ով եմ։
Նա դանդաղ օրորեց գլուխը։
— Ոչ այն պահին, երբ բռնեցիր ձեռքս։ Բայց ես քեզ ավելի վաղ տեսել էի։ Մի քանի շաբաթ առաջ։ Անցել էի կողքովդ՝ նույնիսկ չնկատելով քեզ։
Նայում էի նրան։
Մի մարդու, որն ամեն ինչ ուներ։
Բայց իմ աչքի առաջ միայն այն անօգնական տղամարդն էր, որը պառկած էր մայթին։
— Ես կանգ առա, որովհետև ոչ ոք արժանի չէ մենակ մահանալու,— կամաց ասացի։— Նույնիսկ այն մարդիկ, որոնք սխալներ են գործել։
Ուիլյամը ոչինչ չասաց։
Պարզապես նստած էր։
Ուսերը ծանրացած էին։
Կարծես ներսից փլվում էր։
Հետո նա այլևս չկարողացավ զսպել իրեն։
Արցունքները հոսեցին նրա այտերով։
— Ես պետք է նրա կողքին լինեի,— շշնջաց։— Երբ ծնվեցիր։ Երբ նա մենակ լաց էր լինում։ Երբ մահացավ։ Ես չափազանց հպարտ էի։ Չափազանց հիմար։
Չգիտեի՝ ինչ պատասխանել։
Ի՞նչ կարելի է ասել մի մարդու, որը ժամանակին հրաժարվել է քո մորից։
Բայց ես նրան չէի ատում։
Պարզապես ցավ էի զգում։
Դանդաղ գլխով արեցի։
— Անցյալը չեք կարող փոխել,— ասացի։— Բայց… հիմա կարող եք մեր կողքին լինել։
Վեց ամիս անց կյանքս փոխվեց։
Մենք հարուստ չդարձանք։
Չտեղափոխվեցինք շքեղ առանձնատուն։
Բայց տեղափոխվեցինք։
Մի փոքրիկ տուն։
Պատերի ներկը տեղ-տեղ թափված էր։
Բակում կիտրոնի ծառ կար։
Տան վարձը վճարում էր մի մարդ, որը շարունակ ասում էր, թե դա նվազագույնն է, ինչ կարող է անել մեզ համար։
Ուիլյամը երբեք հերոս չէր ձևանում։
Երբեք չէր փորձում թաքցնել անցյալը։
Նա պարզապես գալիս էր։
Ամեն կիրակի։
Կարևոր չէր՝ անձրև էր գալիս, թե արև էր։
Կոստյումով էր, թե սպորտային հագուստով։
Նա թակում էր մեր դուռը նույն անվստահ հայացքով։
Կարծես մինչև վերջ համոզված չէր, որ արժանի է ներս մտնելու։
Բայց ես միշտ բացում էի դուռը։
Երբեմն բերում էր փքաբլիթներ։
Երբեմն՝ սեղանի խաղեր։
Մի անգամ հին շախմատ բերեց։
— Քեզ կսովորեցնեմ երեք քայլ առաջ մտածել,— ասաց։
— Ինձ հանճա՞ր ես դարձնելու,— կատակեցի։
Նա ծիծաղեց։
— Պարզապես փորձում եմ թոռանս հետ հավասար քայլել։
Մենք սկսեցինք փոքր բաներից։
Զինվորներ։
Նավակներ։
Անհաջող կատակներ։
Բայց ժամանակի ընթացքում նա այլևս մայթին ընկած այն անծանոթ տղամարդը չէր։
Նա մարդ դարձավ, որին ճանաչում էի։
Մարդ, որը փորձում էր ուղղել իր սխալները։
Նա հարցնում էր դպրոցից։
Օգնում էր մաթեմատիկայի դասերը պատրաստել։
Լսում էր ինձ, երբ պատմում էի համակարգչային խաղերից, որոնցից գրեթե ոչինչ չէր հասկանում։
Ես երբեք բարձրաձայն չեմ ասել, բայց երբեմն ինձ թվում էր, թե նրա մեջ մորս մի մասնիկն է ապրում։
Նա կարոտում էր մորս։
Դա երևում էր նրա հայացքից։
Կարծես նայում էր երկրորդ հնարավորության, որի գոյության մասին երբեք չէր էլ պատկերացրել։
Իսկ ե՞ս։
Ես պահեցի եգիպտացորենի փաթիլների այն տուփը։
Հին, ճմրթված տուփը, որն այդ օրը ձեռքիցս ընկել էր։
Հիմա այն դրված է իմ գրասեղանին՝ շախմատի տախտակի կողքին։
Երբեմն հարցնում են՝ ինչու եմ աղբ պահում։
Ես պարզապես ժպտում եմ։
— Սա աղբ չէ,— ասում եմ։— Սա հիշողություն է։
Այդ օրը ես ոչինչ չունեի ուրիշին տալու։
Միայն կիսափչացած հեռախոս։
Փաթիլների ճմրթված տուփ։
Եվ ընտրության հնարավորություն։
Մյուսներն անցան նրա կողքով։
Իսկ ես կանգ առա։
Ոչ թե որովհետև գիտեի, թե ով է նա։
Ոչ թե որովհետև ինչ-որ օգուտ էի ակնկալում։
Այլ պարզապես որովհետև մի մարդ մահանում էր։
Եվ ոչ ոք չպետք է մենակ մահանա։
Ուիլյամը չի կարող ջնջել անցյալը։
Չի կարող վերադարձնել մորս։
Չի կարող վերականգնել կորցրած տարիները։
Բայց կարող է ամեն կիրակի նստել իմ դիմաց։
Նայել աչքերիս։
Եվ պարզապես կողքիս լինել։
Իսկ դա շատ կարևոր է։
Որովհետև մարդիկ միայն իրենց ամենավատ սխալները չեն։
Նրանք նաև այն մարդիկ են, որոնց կարող են վերածվել, երբ վերջին հնարավորությունն են ստանում։
Եվ երբեմն քեզ փրկողը հենց այն մարդն է լինում, որը ժամանակին ամենից շատ է ցավ պատճառել քեզ։
