Ամուսինս տասնինը տարվա մեջ առաջին անգամ հրաժարվեց ինձ հետ գնալ մեր ամառանոց՝ ասելով, որ այնտեղ այլևս ոտք չի դնելու։ Ես մտածեցի՝ ուզում է վաճառել մեր սիրելի տունը։ Բայց երբ մենակ գնացի ու տեսա, որ բակի բոլոր ծառերի ճյուղերից կապույտ ժապավեններ են կախված, զանգեցի նրան։ Ամուսինս միայն ասաց. «Ոչ մի ժապավեն մի՛ հանի։ Դրանք ես չեմ կապել»։ Իսկ հարևանուհու բացատրությունից հետո հասկացա, թե ինչու էր նա այդքան վախենում վերադառնալ։
Մեր ամառանոցը ես ու ամուսինս՝ Արտակը, գնել էինք ամուսնությունից մեկ տարի անց։
Այն ժամանակ ընդամենը երկու սենյականոց հին տուն էր՝ դատարկ բակով։
Տասնինը տարվա ընթացքում այնտեղ տասնմեկ պտղատու ծառ էինք տնկել։
Ոմանք արդեն մեծացել էին, մյուսները դեռ փոքր էին։
Ամեն գարուն միասին գնում էինք, մաքրում այգին, ներկում ցանկապատը, նորոգում ինչ-որ մանր բան։
Բայց այս տարի Արտակը հանկարծ ասաց.
— Ես այլևս էդ ամառանոց չեմ գնալու։
Ես՝ քառասունվեցամյա Նելլիս, զարմացա։
— Ինչո՞ւ։
— Հոգնել եմ։
— Ուզում ես վաճառե՞լ։
— Չէ՛։ Պարզապես չեմ ուզում գնալ։
Մի քանի շաբաթ հետո որոշեցի մենակ գնալ։
Երբ բացեցի դարպասը, սիրտս վատ բան զգաց։
Մեր բոլոր տասնմեկ ծառերից կապույտ ժապավեններ էին կախված։
Նույնիսկ ամենափոքր սալորենուց։
Զանգեցի Արտակին։
— Արտա՛կ, էս ի՞նչ ժապավեններ են։
Նա մի պահ լռեց։
— Ոչ մի ժապավեն մի՛ հանի։
— Դու՞ ես կապել։
— Չէ՛։
— Բա ո՞վ։
— Հավանաբար Սիրանուշը։
Սիրանուշը մեր հարևանուհին էր։ Նա ամառանոցների շրջանում մշտապես ապրող քիչ մարդկանցից մեկն էր։
Դեռ խոսում էի, երբ կինը դարպասի մոտ հայտնվեց։
— Նելլի՛ ջան, վերջապես եկա՞ր։
— Սիրանո՛ւշ, ծառերիցս ինչո՞ւ ես ժապավեններ կախել։
Նա աչքերը իջեցրեց։
— Արտակը քեզ դեռ չի՞ ասել։
Սիրտս սեղմվեց։
— Ի՞նչ պիտի ասեր։
Սիրանուշը ցույց տվեց բակի քարապատ արահետը։
— Էս ծառերի տակով հին ջրագիծ է անցնում։ Ու արդեն չորս ամիս է՝ վեց ընտանիք դրա պատճառով ոռոգման ջուր գրեթե չի ստանում։
Նայեցի նրան։
— Էդ ի՞նչ կապ ունի իմ ծառերի հետ։
Կինը կամաց պատասխանեց.
— Ջրագիծը նորոգելու համար պիտի բակդ բացենք։ Բայց Արտակը մեզ ասել է՝ կմտածեմ, հետո ընդհանրապես չի գալիս։
Հետո ցույց տվեց ամենամեծ ծիրանենին։
— Իսկ էս ծառի մոտ խնդիրը շատ ավելի լուրջ է։ Եթե հիմա չլուծենք, կարող է հարևան երեք հողամասերի ճանապարհն էլ վնասվել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ես սկզբում չհավատացի։
— Սիրանո՛ւշ, տասնինը տարի էստեղ ենք գալիս։ Էդ ջրագիծն ո՞նց կարող է մեր բակի տակով անցնել, ու մենք չիմանանք։
Նա պատասխանեց.
— Հին ամառանոցների ընդհանուր ոռոգման գիծն է։ Նախորդ տերերի ժամանակ է անցկացվել։ Մի քանի ընտանիք հենց դրանից է ջուր ստացել։
— Բայց Արտակը գիտե՞ր։
Սիրանուշը գլխով արեց։
— Անցած աշնանից։
Սիրտս սեղմվեց։
— Ու ինձ ոչինչ չի ասել։
Սիրանուշը բացատրեց, որ անցած աշնանը հարևան այգիներում ջրի ճնշումը սկսել էր նվազել։
Սկզբում մտածել էին՝ ընդհանուր մատակարարման խնդիր է։
Բայց հետո պարզվել էր, որ հենց մեր բակի տակով անցնող հատվածում ջրի կորուստ կա։
Տարիների ընթացքում հին խողովակները մաշվել էին։
Որոշ միացումներում արտահոսք կար։
Դրա հետևանքով հողը մշտապես թրջվում էր, իսկ քարապատ արահետի մի հատվածը սկսել էր նստել։
Արտակը դեռ ամիսներ առաջ հանդիպել էր մասնագետի հետ։
Քննարկել էին՝ ինչպես գտնել խողովակի վնասված հատվածը։
Սկզբնական նշումներով այն անցնում էր մեր ծառերի արանքով։
Այդ պատճառով հնարավոր էր, որ նորոգման ընթացքում ստիպված լինեին բացել բակի մի մասը։
— Արտակը շատ անհանգստացավ,— ասաց Սիրանուշը։— Ասում էր՝ Նելլին էս ծառերն իր ձեռքով է տնկել։
Ես նայեցի այգուն։
Յուրաքանչյուր ծառի հետ մի հիշողություն կար։
Մեր առաջին ծիրանենին տնկել էինք, երբ ամուսնության երկրորդ տարին էր։
Դեղձենին՝ երբ ծնվեց մեր աղջիկը։
Երկու խնձորենիները՝ երբ վերջապես կարողացանք տունը նորոգել։
Արտակը գիտեր, թե որքան էի սիրում այդ այգին։
Բայց երբեք չէի մտածի, որ հենց դրա պատճառով ուրիշ ընտանիքներ ամիսներով ջրի խնդիր կունենան, իսկ ես ոչինչ չեմ իմանա։
— Իսկ ժապավեններն ինչի՞ համար են,— հարցրի։
Սիրանուշը պատասխանեց.
— Մասնագետը խնդրել է նշել ծառերի դիրքը, որ նորոգման տարբերակները քննարկելիս հստակ հասկանանք՝ որտեղ կարելի է աշխատել՝ հնարավորինս քիչ վնաս հասցնելով։
— Ու դուք ե՞ք կապել։
— Հա՛։ Արտակի թույլտվությամբ։ Նա ինձ բանալի էր թողել, որ բակը ստուգեմ։ Ասել էր՝ ժապավենները թող մնան մինչև ինքը գա։
Հետո կինը ծանր շունչ քաշեց։
— Բայց ինքը չի գալիս։
Անմիջապես զանգեցի Արտակին։
— Դու որտե՞ղ ես։
— Աշխատանքի։
— Գործերդ ավարտի՛ր ու արի՛ ամառանոց։
— Նելլի՛, հիմա չեմ կարող։
— Արտա՛կ, ես արդեն ամեն ինչ գիտեմ։
Նա լռեց։
Հետո հարցրեց.
— Սիրանո՞ւշն ասաց։
— Ասաց։
— Ես չէի ուզում՝ էդպես իմանաս։
Ես բարկացա։
— Իսկ ո՞նց էիր ուզում իմանամ։ Երբ հարևանների այգիները լրիվ չորանա՞յին։
Արտակը շունչ քաշեց։
— Երեկոյան կգամ։
Նա եկավ ժամը յոթին։
Ես նստած էի բակի հին նստարանին։
Կապույտ ժապավենները քամուց թեթև շարժվում էին։
Արտակը դարպասից ներս մտավ ու երկար նայեց ծառերին։
— Ես վախենում էի, որ էս ամենը կկորցնենք,— ասաց։
— Դրա համար էլ ամիսներով խուսափո՞ւմ էիր։
Նա գլխով արեց։
— Երբ ինձ ասացին, որ հին խողովակը պիտի բացեն, մտածեցի՝ ամբողջ այգին կքանդվի։
— Իսկ մասնագետը էդպե՞ս էր ասել։
— Չէ՛։ Ասել էր՝ հնարավոր տարբերակները պիտի ուսումնասիրենք։
Ես ապշեցի։
— Այսինքն՝ դու նույնիսկ չէիր սպասել, որ հասկանաս՝ ինչն է իսկապես անհրաժեշտ։
Արտակը լռեց։
Այդ երեկո վիճեցինք այնպես, ինչպես տարիներով չէինք վիճել։
Ես ասում էի, որ ուրիշ ընտանիքների ջրի խնդիրը չի կարելի անտեսել։
Արտակը կրկնում էր, որ մեր այգին տասնինը տարվա աշխատանք է։
Վերջում ասացի.
— Արտա՛կ, ես էլ եմ էս ծառերը սիրում։ Բայց դու ինձ նույնիսկ հնարավորություն չես տվել մասնակցելու որոշմանը։
Նա նստեց իմ կողքին։
— Գիտեմ։
— Դու մտածել ես՝ եթե չգաս, խնդիրը կվերանա՞։
Նա մի պահ լռեց։
— Չէ՛։ Պարզապես ամեն անգամ պատկերացնում էի՝ գալիս եմ, ու բակում արդեն ոչ մի ծառ չկա։
Նայեցի ժապավեններին։
— Դեռ բոլոր ծառերը տեղում են։ Մենք կարող ենք փորձել գտնել լուծումը։
Հաջորդ օրը կազմակերպեցինք հանդիպում։
Եկան վեց հարևան ընտանիքների ներկայացուցիչները և ջրագծի հարցով զբաղվող մասնագետը։
Առաջին անգամ բոլորը միասին քայլեցինք բակով։
Պարզվեց՝ վնասված հատվածը հնարավոր էր ավելի ճշգրիտ որոշել լրացուցիչ ստուգումներով։
Մի տարբերակով պետք էր բացել խողովակի հին հատվածը։
Մյուս տարբերակով հնարավոր էր նոր գիծ անցկացնել բակի եզրով՝ շրջանցելով ծառերի մեծ մասը։
Երկրորդ տարբերակն ավելի թանկ էր։
Բայց ծառերի համար ավելի քիչ վտանգավոր։
Արտակը հարցրեց.
— Իսկ եթե նոր գիծ անցկացնենք, ամենամեծ ծիրանենին կպահպանվի՞։
Մասնագետը պատասխանեց.
— Հավանականությունը մեծ է, բայց պետք է նաև հողի և արմատների վիճակը գնահատել։ Առանց ստուգման երաշխիք չեմ տա։
Մենք պայմանավորվեցինք մինչև աշխատանքները սկսելը անհրաժեշտ գնահատումներն անել։
Հարևաններից մեկը՝ Մանվելը, բարկացած ասաց.
— Իսկ մեր այգիների մասին ո՞վ պիտի մտածի։ Էսքան ամիս ջուր չկա։
Արտակը գլուխը կախեց։
— Ես պիտի ավելի շուտ խոսեի ձեզ հետ։
Մանվելը զարմացած նայեց նրան։
— Դու էդ ընդունո՞ւմ ես։
— Ընդունում եմ։ Ես մտածում էի միայն իմ ծառերի մասին։
Հետո նայեց ինձ։
— Ու կնոջս էլ ոչինչ չէի ասում։
Այդ պահին առաջին անգամ զգացի, որ Արտակը փորձում է ոչ թե պաշտպանել իր լռությունը, այլ ուղղել դրա հետևանքները։
Հաջորդ շաբաթ ստուգումներից հետո ընտրվեց խողովակը բակի եզրով փոխարինելու տարբերակը։
Ծախսերը քննարկեցինք բոլոր այն ընտանիքների հետ, որոնք օգտվում էին այդ ջրագծից։
Որոշվեց համատեղ ֆինանսավորել անհրաժեշտ աշխատանքը՝ հստակ հաշվարկով ու համաձայնեցված պարտավորություններով։
Մենք էլ ստանձնեցինք մեր բաժինը։
Աշխատանքները տևեցին մի քանի օր։
Մի հատվածում ստիպված եղանք հեռացնել հին քարերը։
Երկու փոքր թուփ տեղափոխեցինք։
Ծառերի մեծ մասը հնարավոր եղավ պահպանել։
Բայց ամենամեծ ծիրանենու մի քանի վնասված արմատների վիճակը մասնագետը խորհուրդ տվեց հետևել նաև հաջորդ ամիսներին։
Արտակը ամեն օր գնում էր ամառանոց։
Այս անգամ ոչ թե խնդրից փախչելու, այլ աշխատանքին հետևելու համար։
Երբ նոր խողովակը փորձարկեցին, Սիրանուշը զանգեց։
— Նելլի՛ ջան, ջուրը եկավ։
Մենք երկուսով վազեցինք հարևան այգի։
Մանվելը բացել էր ոռոգման ծորակը։
Ջուրը սկզբում թույլ էր հոսում։
Հետո ճնշումը կարգավորվեց։
Մանվելը երկար նայեց հոսող ջրին։
Հետո շրջվեց դեպի Արտակը։
— Դե հիմա գոնե բերքի մնացած մասը կփրկենք։
Արտակը գլխով արեց։
— Ներիր, որ էսքան ձգձգեցի։
Մանվելը պատասխանեց.
— Հիմա գործն արված է։ Մնացածը ժամանակը ցույց կտա։
Մի ամիս անց ամառանոցում նորից հավաքվեցինք։
Այս անգամ հյուրերի հետ։
Սիրանուշը մեզ մրգեր էր բերել։
Մանվելը՝ իր այգու առաջին բերքից մի փոքր զամբյուղ։
Նստած էինք բակում, երբ Արտակը նկատեց, որ ծառերի կապույտ ժապավենները դեռ տեղում են։
— Նելլի՛, կարող ենք հանել։
Ես մոտեցա առաջին ծիրանենուն։
Կամաց արձակեցի ժապավենը։
Հետո՝ մյուսներինը։
Արտակն օգնեց։
Երբ հասանք ամենափոքր սալորենուն, նա կանգ առավ։
— Էս ծառը նոր պիտի սկսի բերք տալ։
Ես ժպտացի։
— Կսկսի։ Ու եթե խնդիր լինի, միասին կլուծենք։
Նա գլխով արեց։
Աշնանը նորից գնացինք ամառանոց։
Ծառերի տերևները դեղնել էին։
Բակում այլևս ոչ մի կապույտ ժապավեն չկար։
Արտակն այս անգամ առաջինն էր առաջարկել գալ։
Երբ բացեց դարպասը, մի պահ կանգնեց։
Հետո ասաց.
— Ես էն օրը կարծում էի՝ եթե էս դարպասից ներս գամ, ամեն ինչ կորցրած կլինեմ։
Նայեցի նրան։
— Իսկ հիմա՞։
Նա շրջվեց դեպի ծիրանենին։
— Հիմա հասկանում եմ, որ հենց չգալով էի ամեն ինչ վտանգում։
Մենք քայլեցինք ծառերի միջով։
Բակի եզրով անցնող նոր ջրագիծը չէր երևում։
Բայց հարևան այգիներում արդեն ջուր կար։
Իսկ մեր ծառերը դեռ կանգնած էին։
Արտակը մոտեցավ ամենափոքր սալորենուն ու մի քիչ հող լցրեց նրա շուրջը։
Հետո ասաց.
— Գարնանը էս մեկի առաջին պտուղներին սպասելու ենք։
Ես ժպտացի։
Այս անգամ նա չէր ասում՝ ամառանոց այլևս ոտք չի դնելու։
Արդեն մտածում էր, թե գարնանը ինչ գործ ունենք անելու։
