Ամուսինս գյուղի ամենամեծ ընտանեկան հավաքույթից մեկ ժամ առաջ վերցրեց մեր տան բոլոր աթոռներն ու տարավ հարևանի դատարկ բակը։ Ես գոռացի, որ հյուրերի առաջ խայտառակվելու ենք։ Բայց երբ հարևանուհին եկավ ու տեսավ աթոռները, հանկարծ ասաց. «Դու վերջապես լսեցի՞ր, թե քո մայրը ինչ էր խնդրում էսքան ժամանակ»։ Իսկ երբ սկեսուրս դուրս եկավ ու տեսավ պատրաստված տեղը, առանց մի բառ ասելու նստեց առաջին աթոռին ու սկսեց արտասվել։
Մեր ընտանիքում տարին մեկ անգամ մեծ հավաքույթ էինք կազմակերպում։
Գյուղում դա արդեն ավանդույթ էր դարձել։
Քսանհինգ-երեսուն մարդ գալիս էր մեր տուն, ամբողջ օրը միասին էինք անցկացնում։
Բայց այս տարի ամեն ինչ այլ կերպ սկսվեց։
Ես՝ քառասունամյա Նարինես, առավոտից խոհանոցում էի։
Ամուսինս՝ Արթուրը, պիտի օգներ սեղանները դասավորել։
Հյուրերի գալուն մեկ ժամ էր մնացել, երբ նկատեցի՝ բակի բոլոր աթոռներն անհետացել են։
Դուրս վազեցի։
Արթուրը վերջին չորս աթոռներն էր տանում հարևան Մարիետայի բակ։
— Արթո՛ւր, էս ի՞նչ ես անում։
— Հավաքույթն էստեղ ենք անելու։
— Դու խե՞լքդ թռցրել ես։ Ամբողջ ուտելիքը մեր տանն է, հյուրերն արդեն ճանապարհին են։
— Ամեն ինչ կտեղափոխենք։
— Իսկ ինձ ինչո՞ւ նախապես չես ասել։
Նա լռեց։
Այդ պահին եկավ Մարիետան։
Տեսավ աթոռները, հետո նայեց ամուսնուս։
— Արթո՛ւր, դու վերջապես լսեցի՞ր, թե մայրդ ինչ էր խնդրում էսքան ժամանակ։
Ես ավելի շփոթվեցի։
— Ի՞նչ էր խնդրում։
Մարիետան ցույց տվեց իր բակի երկու դարպասները։
Մեկը բացվում էր մեր փողոցի վրա։
Մյուսը՝ հարևան նրբանցքի։
— Որ ձեր ամբողջ ընտանիքը մի անգամ հավաքվի էնպիսի տեղ, որտեղ ոչ մեկը ստիպված չի լինի մյուսի տան շեմը հատել։
Այդ պահին սկեսուրս՝ յոթանասուներեքամյա Սաթենիկը, դուրս եկավ։
Նայեց շրջանաձև դասավորված աթոռներին։
Հետո նստեց առաջին աթոռին ու սկսեց արտասվել։
Արթուրը մոտեցավ։
— Մա՛մ, էս անգամ խոստացել է գալ։
Սկեսուրս բարձրացրեց գլուխը։
— Ո՞վ։
Ամուսինս ցույց տվեց երկրորդ դարպասը։
— Վազգենը։ Իր ընտանիքով։
Ես քարացա։
Վազգենը ամուսնուս ավագ եղբայրն էր։
Ութ տարի էր՝ մեր տուն չէր մտել։
Հենց այդ պահին մյուս դարպասի հետևում մեքենա կանգնեց։
Սաթենիկը վեր թռավ աթոռից։
— Արթո՛ւր, եթե նա իսկապես եկել է, խնդրում եմ՝ էս անգամ նրան հետ մի՛ ուղարկիր։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ես մինչև այդ օրը երբեք չէի տեսել սկեսրոջս այդպես վախեցած։
Սաթենիկը կանգնել էր աթոռների մոտ ու նայում էր մյուս դարպասին։
Մեքենայի դուռը բացվեց։
Դուրս եկավ Վազգենը՝ ամուսնուս ավագ եղբայրը։
Նրա կողքին կինն էր՝ Լուսինեն։
Հետո իջան նրանց երկու երեխաները։
Սկեսուրս մի քայլ առաջ գնաց, բայց կանգ առավ։
Կարծես չէր հավատում, որ ութ տարվա սպասումից հետո նրանք իսկապես այստեղ են։
Վազգենը բացեց դարպասը։
Նայեց մորը։
— Մա՛մ…
Սաթենիկը մոտեցավ ու գրկեց որդուն։
Նրա ուսերն այնքան էին դողում, որ ես ակամա շուռ եկա։
Չէի ուզում՝ զգա, որ բոլորս իրեն ենք նայում։
Արթուրը կանգնած էր բակի մյուս կողմում։
Երկու եղբայրները իրար չէին մոտենում։
Ես հիշեցի այն օրը, երբ նրանց հարաբերությունները փչացան։
Ութ տարի առաջ Արթուրը փոքրիկ արտադրամաս էր բացել։
Գործը մեծացնելու համար ցանկանում էր վարկ վերցնել։
Բանկում քննարկված տարբերակներից մեկով անհրաժեշտ էր լրացուցիչ ապահովում։
Արթուրը խնդրել էր Վազգենին, որ իր բնակարանը գրավ դնելու համաձայնություն տա։
Վազգենը հրաժարվել էր։
Նա երկու փոքր երեխա ուներ և չէր ուզում ընտանիքի բնակարանը վտանգի տակ դնել։
Արթուրը դա դավաճանություն էր համարել։
Սկզբում վիճել էին հեռախոսով։
Հետո՝ մեր տան բակում։
Այդ օրը ես սեփական աչքերով տեսել էի, թե ինչպես ամուսինս եղբոր առաջ փակեց դարպասը։
— Եթե դժվար պահին ինձ չես օգնում, էս տուն էլ մի՛ արի։
Վազգենն էլ պատասխանել էր.
— Ես քեզ սիրում եմ, բայց չեմ կարող իմ երեխաների տունը վտանգել։
Հետո հեռացել էր։
Ութ տարի նրանք իրար տուն չէին գնացել։
Սաթենիկը այդ ընթացքում երկու առանձին ընտանիքային կյանք էր ապրում։
Ամանորին նախ գալիս էր մեզ մոտ։
Հետո գնում Վազգենի տուն։
Ծննդյան օրերին նույնպես երկու տեղ էր մասնակցում։
Երբ մեր երեխաներն էին հավաքվում, Վազգենի երեխաները չէին գալիս։
Երբ մյուս կողմում էին հավաքվում, մերոնք չէին մասնակցում։
Սկզբում բոլորը մտածում էին՝ ժամանակի ընթացքում կանցնի։
Բայց ժամանակն անցնում էր։
Իսկ Սաթենիկը շարունակում էր ամեն տոնին երկու անգամ սեղան նստել։
Մի օր սկեսուրս ինձ ասել էր.
— Նարինե՛, գիտե՞ս՝ ինձ ամենաշատը ինչն է ցավեցնում։
— Ի՞նչը, մամա՛։
— Ես չորս թոռ ունեմ։ Բայց նրանց բոլորին միասին տեսնելու համար պիտի պատահաբար փողոցում հանդիպեմ։
Այդ ժամանակ փորձել էի մխիթարել։
— Մամա՛, կանցնի։
Նա պատասխանել էր.
— Ութ տարի է՝ նույն բանն եք ասում։
Հետո լռել էր։
Հիմա հասկանում էի՝ ինչու էր տարիներ շարունակ խնդրում ընտանեկան հավաքույթը կազմակերպել ուրիշ վայրում։
Ոչ թե որովհետև մեր տունը չէր սիրում։
Այլ որովհետև չէր ուզում, որ իր որդիներից մեկը մյուսի տուն մտնելը նվաստացում համարեր։
— Իսկ ինչո՞ւ հենց Մարիետայի բակը,— հարցրի ամուսնուս, երբ հյուրերն արդեն սկսել էին գալ։
Արթուրը ցույց տվեց երկու դարպասները։
— Որովհետև Վազգենը կարող է իր փողոցից մտնել, մենք՝ մեր կողմից։ Էստեղ ոչ մեկս մյուսի տանտերը չենք։
Մարիետան մոտեցավ մեզ։
— Սաթենիկը դեռ անցած գարնանն էր խնդրել բակս մի օր օգտագործել։ Ես էլ ասել էի՝ երբ ուզեք, համեցեք։
Զարմացա։
— Ու դուք ամբողջ տարին գիտեի՞ք։
— Գիտեի, աղջի՛կս։ Բայց Սաթենիկը չէր ուզում ձեր ընտանիքի գործերին իմ ձեռքով խառնվել։
Ես նայեցի Արթուրին։
— Իսկ դու ե՞րբ համաձայնեցիր։
Նա կամաց պատասխանեց.
— Երեկ երեկոյան։
Պարզվեց՝ ամուսինս երեք շաբաթ առաջ ինքն էր զանգահարել եղբորը։
Առաջին զանգը Վազգենը չէր վերցրել։
Երկրորդին պատասխանել էր։
Արթուրը երկար ժամանակ չէր կարողացել խոսակցությունը սկսել։
Վերջում ասել էր.
— Մաման ուզում է էս տարի բոլորս մի տեղ հավաքվենք։
Վազգենը պատասխանել էր.
— Ես ձեր տուն չեմ գալու։
— Գիտեմ։ Դրա համար ուրիշ տեղ եմ առաջարկում։
Մի քանի օր շարունակ խոսել էին։
Սկզբում Վազգենը հրաժարվել էր։
Հետո համաձայնել՝ պայմանով, որ ոչ ոք իրեն չի ստիպելու հին վեճը հյուրերի առաջ քննարկել։
Արթուրը համաձայնել էր։
Միայն նախորդ երեկոյան էր եղբայրը վերջնական հաստատել, որ կգա։
Այդ պատճառով ամուսինս առավոտյան արագ սկսել էր աթոռները տեղափոխել։
— Բայց ինձ կարող էիր ասել,— նեղված խոսեցի։
Արթուրը նայեց ինձ։
— Գիտեմ։ Վախեցա՝ մինչև ամեն ինչ հաստատ լինի, բոլորը կիմանան, ու նորից կձախողվի։
— Իսկ դու մտածե՞լ ես՝ ես ամբողջ առավոտ ինչքան գործ եմ արել։
Նա գլուխը կախեց։
— Ճիշտ ես։ Պիտի քեզ էլ հարցնեի։
Այդ պահին Մարիետան մոտեցավ։
— Դե լավ, երեխե՛ք, էսօր էլ չվիճեք։ Աթոռները բերել եք, հիմա սեղանները բերենք։
Ես ակամա ծիծաղեցի։
— Էդ էլ մի խնդիր է։
Մարիետան ժպտաց։
— Ես երկար ծալվող սեղաններ ունեմ։ Արթուրն արդեն վերցնելու մասին խոսել է։ Հիմա տղամարդկանց կանչենք, կդասավորեն։
Քսան րոպե անց բակում երկու երկար սեղան էր դրված։
Ուտելիքը բերեցինք մեր խոհանոցից։
Մարիետան էլ իր կողմից մի քանի աման ու բաժակ տվեց։
Հյուրերը կամաց-կամաց հավաքվում էին։
Բայց բոլորը զգում էին, որ այս օրը սովորական հավաքույթ չէ։
Վազգենը նստած էր մոր կողքին։
Արթուրը՝ բակի մյուս կողմում։
Նրանց միջև երեք դատարկ աթոռ կար։
Սաթենիկը մի քանի անգամ փորձեց խոսակցություն սկսել։
Բայց եղբայրները հիմնականում լուռ էին։
Առաջինը երեխաները փոխեցին մթնոլորտը։
Մեր տասնհինգամյա որդին՝ Նարեկը, վաղուց չէր շփվել իր զարմիկների հետ։
Վազգենի ավագ տղան՝ Տիգրանը, արդեն տասնվեց տարեկան էր։
Նրանք սկզբում անհարմար կանգնած էին իրարից հեռու։
Հետո Նարեկը գրպանից հանեց փոքրիկ գնդակ։
— Տիգրա՛ն, խաղա՞նք։
Տիգրանը ժպտաց։
— Խաղանք։
Մի քանի րոպե հետո բոլոր երեխաները բակի մի անկյունում գնդակ էին խաղում։
Սաթենիկը երկար նայում էր նրանց։
Հետո կամաց ասաց.
— Էս ութ տարին իրենք ինչքա՜ն բան են բաց թողել։
Վազգենը գլուխը կախեց։
Ճաշի կեսին Արթուրը վերջապես մոտեցավ եղբորը։
— Վազգե՛ն, կարո՞ղ ենք մի քիչ խոսել։
Վազգենը նայեց մորը։
— Եթե հիմա նորից էն վարկի մասին պիտի վիճենք, ավելի լավ է՝ չէ։
Արթուրը պատասխանեց.
— Չեմ ուզում վիճել։
Երկուսով գնացին բակի մի կողմը։
Ես չէի լսում նրանց խոսակցությունը։
Հետո Արթուրը ինքն ինձ պատմեց։
Նա առաջին անգամ ասել էր եղբորը.
— Ես քեզնից պահանջում էի ընտանիքիդ բնակարանը վտանգել, որ իմ գործը մեծանա։ Ու երբ հրաժարվեցիր, քեզ մեղադրեցի։
Վազգենը երկար լռել էր։
Հետո պատասխանել.
— Ես քեզ չեմ ցանկացել մենակ թողնել։ Կարող էի ուրիշ ձևով օգնել։ Բայց տունս գրավ դնել չէի պատրաստվում։
Արթուրն ասել էր.
— Հիմա հասկանում եմ։
Բայց Վազգենն էլ իր հերթին խոստովանել էր.
— Ես էլ ութ տարի մամային էի ստիպում ընտրել՝ ում տուն գնա։ Կարող էի գալ ու քեզ հետ չվիճել։ Բայց հպարտությունս թույլ չէր տալիս։
Արթուրը գլուխը կախել էր։
Երկուսն էլ երկար ժամանակ լուռ կանգնած էին։
Հետո Վազգենն ասել էր.
— Մեր վեճը մի օրում չի վերանա։
— Գիտեմ,— պատասխանել էր Արթուրը։
— Բայց մորը մեր պատճառով էլ չտանջենք։
— Համաձայն եմ։
Երբ եղբայրները վերադարձան, Սաթենիկը հենց դեմքերից հասկացավ, որ խոսել են։
Բայց չհարցրեց՝ ինչ են ասել։
Պարզապես աթոռը մի քիչ քաշեց ու նրանց համար տեղ բացեց։
— Եկե՛ք, նստեք։
Վազգենը նստեց մոր ձախ կողմում։
Արթուրը՝ աջ։
Սաթենիկը մեկին նայեց, հետո մյուսին։
— Լավ է,— կամաց ասաց։
Այդ երկու բառից ես հազիվ զսպեցի արցունքներս։
Հավաքույթը շարունակվեց մինչև երեկո։
Ոչ ոք չէր փորձում ձևացնել, թե եղբայրների միջև ութ տարվա վեճ չի եղել։
Բայց այդ օրը նրանք կարողացան նույն սեղանի շուրջ նստել՝ առանց իրար վիրավորելու։
Երբ հյուրերը սկսեցին հեռանալ, Վազգենը մոտեցավ Արթուրին։
— Աթոռները հավաքե՞նք։
Արթուրը ժպտաց։
— Հավաքենք։
Եվ երկու եղբայրները, որոնք ութ տարի իրար հետ գրեթե չէին խոսել, սկսեցին աթոռները կրել Մարիետայի բակից մեր տուն։
Ես կանգնած նայում էի։
Սաթենիկը մոտեցավ ինձ։
— Նարինե՛ ջան, հիշո՞ւմ ես՝ միշտ ասում էիր՝ ժամանակի ընթացքում կանցնի։
— Հիշում եմ, մամա՛։
Նա ժպտաց։
— Պարզվեց՝ միայն սպասելով չէր անցնում։
Երկու շաբաթ անց Սաթենիկի ծննդյան օրն էր։
Այս անգամ նա ոչ մեկիս առանձին չզանգեց՝ սեղան գցելու համար։
Փոխարենը ընտանիքի ընդհանուր խոսակցության մեջ գրեց.
«Կիրակի օրը ժամը հինգին թեյ եմ պատրաստելու։ Ով կարող է, թող գա»։
Սկզբում Արթուրը պատասխանեց.
«Կգանք»։
Մի քանի րոպե անց Վազգենն էլ գրեց.
«Մենք էլ»։
Այդ կիրակի բոլորս հավաքվեցինք Սաթենիկի փոքրիկ տանը։
Մեծ սեղան չկար։
Տոնական ուտեստներ էլ գրեթե չկային։
Միայն թեյ, թխվածք ու երեխաների բարձր ծիծաղը։
Եղբայրները դեռ զգույշ էին խոսում իրար հետ։
Բայց արդեն չէին խուսափում իրար աչքերին նայելուց։
Երբ երեկոյան տուն էինք վերադառնում, Արթուրը հարցրեց.
— Նարինե՛, դու էն օրը շա՞տ բարկացած էիր, որ աթոռները տարա։
Ծիծաղեցի։
— Շատ։
— Իսկ հիմա՞։
— Հիմա էլ եմ մտածում, որ պիտի ինձ նախապես ասեիր։
Նա ժպտաց։
— Ճիշտ ես։
Հետո մի քիչ լռեց։
— Բայց ուրախ եմ, որ տարա։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Ես էլ։
Հաջորդ ընտանեկան հավաքույթը դեռ չէինք ծրագրել։
Չգիտեինք՝ հետագայում եղբայրները որքան մոտ կլինեն։
Բայց Սաթենիկն արդեն ստիպված չէր իր ծննդյան օրը երկու անգամ նշել։
Իսկ Մարիետայի դատարկ բակը, որտեղ ժամանակին պարզապես աթոռներ էինք տեղափոխել, դարձավ այն վայրը, որտեղ մեր ընտանիքի ութ տարվա լռությունն առաջին անգամ ընդհատվեց։
Ամենաշատը, սակայն, հիշում եմ ոչ թե այդ օրվա խոսքերը, այլ երեկոյան տեսարանը։
Արթուրն ու Վազգենը միասին վերջին երկու աթոռներն էին բարձրացնում մեր տան աստիճաններով։
Սաթենիկը հետևից նայում էր նրանց։
Ու առաջին անգամ այդքան տարիների ընթացքում չէր շտապում մեկ որդու տնից մյուսի տուն գնալ։
