Մորս հին գորգի համար աճուրդում 2 միլիոն 600 հազար դրամ առաջարկեցին։ Ես արդեն պատրաստվում էի այն վաճառել, երբ 77-ամյա մայրս մկրատ հանեց ու սկսեց գորգը երկու մասի բաժանել։ Բայց ամենամեծ անակնկալը դահլիճի վերջում նստած կնոջ արձագանքն էր։
Այդ օրը ես համոզված էի, որ վերջապես լուծելու եմ ընտանիքիս ամենամեծ խնդիրը։
Ես՝ քառասնամյա Վահես, Աշտարակում փայտամշակման փոքրիկ արհեստանոց ունեի։
Աշնան ուժեղ քամիներից հետո տանիքի մի մասը վնասվել էր։ Նորոգման համար մեծ գումար էր անհրաժեշտ, իսկ աշխատանքը կանգ էր առել։
Մայրս՝ Մարիամը, առաջարկել էր վաճառել իր հին ձեռագործ գորգը։
Այն տարիներով պահարանում էր մնացել։
Երևանի մշակութային կենտրոններից մեկում կազմակերպված աճուրդում գորգը մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց։
Սկզբնական գինը բարձրացավ մինչև երկու միլիոն վեց հարյուր հազար դրամ։
Ես արդեն մտքումս հաշվում էի, թե ինչպես պիտի նորոգեմ արհեստանոցը։
Հանկարծ դահլիճի հետևից լսվեց մորս ձայնը։
— Կանգնեցրե՛ք։ Էդ գորգն ամբողջությամբ վաճառքի չէ։
Բոլորը շրջվեցին։
Մայրս մոտեցավ ցուցադրված գորգին, պայուսակից հանեց փոքրիկ մկրատն ու ծնկի իջավ։
— Մա՛մ, ի՞նչ ես անում,— վախեցած հարցրի։
Նա սկսեց զգուշությամբ կտրել գորգի մեջտեղով անցնող կարի թելերը։
Աճուրդավարը շտապ մոտեցավ։
— Տիկի՛ն, խնդրում եմ, մի՛ վնասեք ցուցանմուշը։
— Ես չեմ վնասում,— պատասխանեց մայրս։— Ես բաժանում եմ այն, ինչ ժամանակին ժամանակավորապես միացրել էինք։
Մի քանի րոպե անց հատակին արդեն երկու առանձին գորգ կար։
Մեկը՝ մուգ կարմիր, մյուսը՝ կապույտ երանգներով։
Մայրս բարձրացրեց կապույտը։
— Էս իմը չէ։ Ես իրավունք չունեմ վաճառելու։
Այդ պահին դահլիճի վերջին շարքում նստած սպիտակահեր մի կին վեր կացավ։
Նա երկու ձեռքով փակեց բերանն ու արտասվելով ասաց.
— Մարիա՛մ, դու իրո՞ք պահել ես։ Ես մտածում էի՝ էդ գորգն այլևս գոյություն չունի։
Մայրս շրջվեց դեպի ինձ։
— Վահե՛, էս կինը Ժաննան է։ Երեսուն տարի առաջ նա մեր ընտանիքին օգնեց, երբ մենք կորցրել էինք գրեթե ամեն ինչ։ Իսկ ես մինչև այսօր նրա միակ թանկարժեք իրն էի պահում։
Ես նայեցի հատակին փռված երկու գորգերին։
Եվ առաջին անգամ հասկացա, որ պատրաստվում էի վաճառել մի բան, որի պատմությունը նույնիսկ չէի հարցրել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Աճուրդավարը հայտարարեց կարճ ընդմիջում։
Մարդիկ դեռ շշուկով քննարկում էին կատարվածը։
Ես մոտեցա մորս։
— Մա՛մ, դու ինձ ասել էիր՝ գորգը վաճառենք։
Նա նայեց ինձ։
— Ասել էի՝ իմը վաճառենք, տղա՛ս։ Բայց դու նույնիսկ չհարցրիր՝ ինչու է մի գորգի մեջտեղում այդքան հաստ կար անցնում։
Ուզում էի հակաճառել։
Հետո հիշեցի, որ մայրս իսկապես ասել էր՝ իր մասը վաճառելու մասին։
Ես պարզապես մտածել էի, թե խոսքը նույն մեծ գորգի մասին է։
Նախորդ երեկոյան նա նաև զանգել էր՝ խնդրելով սպասել մինչև իր գալը։
Բայց ես արդեն ցուցադրության աշխատանքներով էի զբաղված։
Չէի լսել մինչև վերջ։
Ժաննան մոտեցավ մեզ։
Նա յոթանասունվեց տարեկան էր, հագին՝ մուգ կանաչ վերարկու։
Երբ տեսավ կապույտ գորգը, դանդաղ նստեց կողքին։
Մատներով շոյեց եզրագծի փոքրիկ ծաղիկները։
— Էս ես եմ գործել,— կամաց ասաց։— Քսաներեք տարեկան էի։
Հետո նայեց մորս։
— Մարիա՛մ, ես քեզ ասել էի՝ եթե պետք լինի, կարող ես պահել մինչև կյանքի վերջ։
Մայրս ժպտաց։
— Գիտեմ։ Բայց դու այն ինձ չես նվիրել։ Ասել էիր՝ երբ վերադառնամ, միասին կբացենք։
Ես նստեցի նրանց մոտ։
— Վերադառնա՞ս որտեղից։
Եվ նրանք սկսեցին պատմել։
1997 թվականի ձմռանը մեր ընտանիքը ծանր վիճակում էր։
Հայրս կորցրել էր աշխատանքը։ Տան տանիքն ու պատուհանների մի մասը վնասված էին, իսկ նորոգման գումար չունեինք։
Ես տասնմեկ տարեկան էի։
Մեր տունն այնքան ցուրտ էր, որ գիշերները մի քանի ծածկոցով էինք քնում։
Ժաննան մեր հարևանուհին էր։
Նա այդ ժամանակ պատրաստվում էր ընտանիքով մեկնել արտերկիր՝ աշխատանքի։
Իմանալով մեր վիճակի մասին՝ բերել էր իր ձեռքով գործած գորգը։
Մայրս էլ ուներ մոտավորապես նույն չափի կարմիր գորգ։
Երկուսը միասին կարել էին, որպեսզի հյուրասենյակի ամբողջ սառը հատակը ծածկեն։
— Ձեր հայրը գործիքները վաճառում էր, որ տունը մի քիչ նորոգի,— պատմեց Ժաննան։— Իսկ ես մտածում էի՝ գոնե երեխաների ոտքերի տակ տաք բան լինի։
Մի քանի ամիս անց նրանց ընտանիքը մեկնել էր։
Մեր տանն այդ երկու գորգերը մնացել էին։
Հետագայում տանիքը նորոգվել էր, հայրս նոր աշխատանք գտել։
Բայց գորգերը չէին բաժանել։
Երբ մայրս տարիներ անց առաջարկել էր վերադարձնել Ժաննայի մասը, նա պատասխանել էր.
— Թող մնա։ Երբ Հայաստան վերադառնամ, ինքս կվերցնեմ։
Ժաննան մշտապես վերադարձել էր ընդամենը մեկ ամիս առաջ։
Մայրս արդեն պայմանավորվել էր նրան գորգը հանձնել։
Այդ պատճառով էլ շատ էր անհանգստացել, երբ իմացել էր, որ ես ամբողջ մեծ գորգը աճուրդի եմ ներկայացրել։
— Ես ուզում էի քեզ օգնել, Վահե՛,— ասաց մայրս։— Բայց ուրիշի խոստումը խախտելով չէ։
Ինձ համար այդ գորգը մինչև այդ պահը պարզապես հին, գեղեցիկ իր էր։
Իսկ հիմա հիշում էի մանկությունս։
Հիշում էի, թե ինչպես էի ձմռանը հատակին նստած դասերս անում։
Եվ այն կապույտ նախշերը, որոնց վրայով մատս տանում էի՝ երբ դեռ կարդալ չէի սովորել։
Հանկարծ հասկացա, որ հենց այդ գորգի վրա էինք տարիներ շարունակ ապրել՝ չիմանալով, թե ինչու էր մայրս երբեք չէր համաձայնում այն դեն նետել կամ փոխել։
Աճուրդավարը մոտեցավ։
— Պետք է հստակեցնենք՝ այս երկու իրերից որն է վաճառքի։ Նախորդ առաջարկն արդեն ուժը կորցրել է, քանի որ ներկայացված առարկան այլևս նույնը չէ։
Ես նայեցի մորս։
— Քո մասը դեռ ուզո՞ւմ ես վաճառել։
Նա գլխով արեց։
— Այո՛։ Դրա մասին միասին ենք որոշել։
Հետո շրջվեց դեպի Ժաննան։
— Քոնը քեզ կտանք։
Ժաննան երկար լուռ մնաց։
— Ես էս գորգը ուզում եմ տանել իմ նոր տուն։ Թոռնուհիս երբեք չի տեսել։ Ուզում եմ իմանա՝ ինչ եմ գործել երիտասարդ ժամանակ։
Մայրս բռնեց նրա ձեռքը։
— Տար։ Վաղուց քոնն է։
Աճուրդը շարունակվեց՝ արդեն միայն կարմիր գորգի համար։
Նախորդ գնորդը հրաժարվեց, որովհետև ցանկանում էր ամբողջ մեծ գործը։
Ես սարսափելի հիասթափվեցի։
Մտածում էի՝ վերջ, արհեստանոցի հարցն էլ չլուծվեց։
Բայց քիչ անց մեկ ուրիշ գնորդ հետաքրքրվեց մորս գործած առանձին գորգով։
Նա զննեց այն, հարցրեց չափսերն ու վիճակը։
Վերջապես առաջարկեց մեկ միլիոն երկու հարյուր հազար դրամ։
Մայրս համաձայնեց։
Դա նախկին առաջարկից շատ ավելի քիչ էր։
Բայց բավարար էր, որ կարողանայի տանիքի նորոգման առաջին ու ամենակարևոր աշխատանքները սկսել։
Մնացած գումարը պիտի իմ աշխատանքի եկամուտներից վճարեի՝ փուլերով։
Այդ օրը հրաշքով բոլոր խնդիրներս չլուծվեցին։
Բայց ես արդեն գիտեի՝ ինչ պիտի անեմ։
Ժաննայի կապույտ գորգը զգուշությամբ փաթաթեցինք։
Ես առաջարկեցի անձամբ տուն հասցնել։
Նա համաձայնեց։
Նոր բնակարանը փոքր էր, լուսավոր։
Հյուրասենյակի հատակին դեռ ոչինչ չկար։
Երբ գորգը փռեցինք, Ժաննան երկար նայեց դրան։
Հետո մոտեցավ պատուհանին։
— Երբ էս գորգը գործում էի, մտածում էի՝ մի օր իմ տանը պիտի փռեմ։ Հետո կյանքն այնպես դասավորվեց, որ ուրիշի տանն ավելի պետք եկավ։
Մայրս կանգնած էր կողքին։
— Դու մեզ շատ ես օգնել, Ժաննա՛։
Նա շրջվեց։
— Դուք էլ եք ինձ օգնել։ Էդքան տարի պահել եք։ Հիմա գոնե թոռնուհուս ցույց կտամ։
Հետո երկուսով նստեցին գորգի եզրին։
Ու սկսեցին ծիծաղելով հիշել երիտասարդ տարիները։
Ես կանգնած էի դռան մոտ։
Եվ առաջին անգամ հասկացա, որ այդ երկու կանանց միջև եղել է մի ընկերություն, որի մասին մեր ընտանիքում գրեթե ոչ ոք չէր խոսել։
Հաջորդ շաբաթ սկսեցի արհեստանոցիս տանիքի նորոգումը։
Մեր աշխատանքը մի քանի օրով կանգ առավ, բայց հետո կարողացանք վերսկսել պատվերները։
Մի երեկո մայրս եկավ ինձ մոտ։
Նա երկար նայում էր նորոգվող շենքին։
— Վահե՛, շատ չե՞ս նեղացել, որ գորգն ամբողջությամբ չվաճառվեց։
Նայեցի նրան։
— Էն օրը նեղացել էի, մա՛մ։
Նա գլխով արեց։
— Գիտեմ։
— Բայց հիմա մտածում եմ՝ եթե դու չգայիր, ես Ժաննայի գորգն էլ կվաճառեի։ Ու դա այլևս հետ բերել չէի կարող։
Մայրս ժպտաց։
— Հենց դրա համար էի շտապում։
Մի ամիս անց Ժաննան ինձ զանգեց։
— Վահե՛ ջան, կարո՞ղ ես իմ տուն գալ։ Մի փոքր աշխատանք ունեմ քեզ համար։
Գնացի։
Պարզվեց՝ ուզում էր իր հին գորգի համար փայտե ցածր նստարան պատրաստել, որ թոռնուհու հետ նստեն ու գորգագործության մասին զրուցեն։
Չէր ուզում գորգը պարզապես պատից կախել ու այլևս չդիպչել։
— Ես ուզում եմ աղջկան սովորեցնել գորգ գործել,— ասաց նա։— Բայց ինքը դեռ չի պատկերացնում՝ ոնց է մի թելը մյուսին միանում։
Ես ծիծաղեցի։
— Ես էլ չէի պատկերացնում, մինչև մայրս աճուրդի օրը ցույց տվեց։
Ժաննան ժպտաց։
— Դե ուրեմն դու էլ կարող ես գալ սովորելու։
Մի քանի օր անց պատրաստեցի նստարանը։
Բնական փայտից, պարզ ձևով։
Երբ տարա, Ժաննան ու մայրս արդեն գունավոր թելերն էին դասավորում։
Ժաննայի թոռնուհին՝ քսանչորսամյա Անին, նստած էր կողքին։
Նա փորձում էր սովորել առաջին հանգույցները։
Մայրս տեսնելով ինձ՝ ժպտաց։
— Վահե՛, արի՛։ Քեզ էլ մի բան պիտի ցույց տանք։
Նա վերցրեց երկու տարբեր գույնի թել։
Դանդաղ միացրեց։
— Ահա, էսպես էր ժամանակին երկու գորգերի եզրերը կարելիս։ Ոչ թե մեկը մյուսի մեջ գործելով, այլ առանձին գործերը ամուր միացնելով։
Ես նստեցի նրանց կողքին։
Փորձեցի կրկնել։
Առաջին անգամ չստացվեց։
Երկրորդ անգամ՝ նույնպես։
Անին ծիծաղեց։
— Ես էլ եմ ամբողջ օրը սխալվում։
Մայրս ժպտաց։
— Սովորում եք։ Դրա համար էլ սխալվում եք։
Այդ երեկո, երբ տուն էի վերադառնում, մտածում էի աճուրդի օրվա մասին։
Հիշում էի հարյուրավոր հազարներով բարձրացող առաջարկները։
Իմ անհանգստությունը։
Մորս ձեռքի փոքրիկ մկրատը։
Եվ Ժաննայի դեմքը, երբ ճանաչեց իր կապույտ գորգը։
Երբ հասա արհեստանոց, նորոգված տանիքի տակ աշխատողները վերջին պատվերն էին ավարտում։
Գնացի ներս։
Փայտի սովորական հոտն էր։
Սեղանիս վրա նոր պատվերների ցուցակ կար։
Ես դրանք սկսեցի հերթով ստուգել։
Այդ պահին մայրս զանգեց։
— Վահե՛, նստարանը Ժաննային շատ է դուր եկել։
— Ուրախ եմ, մա՛մ։
— Իսկ դու գորգ գործել չե՞ս ուզում սովորել։
Ծիծաղեցի։
— Դեռ երկու հանգույց չեմ կարողանում ճիշտ անել։
Մայրս էլ ծիծաղեց։
— Դե կիրակի կգաս, նորից կփորձենք։
Խոստացա գնալ։
Հեռախոսն անջատելուց հետո աչքս ընկավ աշխատասեղանի կողքին դրված փայտե մի փոքրիկ կտորի։
Վերցրի ու որոշեցի դրանից նոր գործիք պատրաստել՝ թելերը ձգելու համար։
Մորս ու Ժաննայի համար։
Աճուրդի օրը մտածում էի, թե այդ երկու գորգերը որքան դրամ արժեն։
Հիմա արդեն գիտեի՝ մեկը մերն էր, մյուսը՝ Ժաննայինը։
Եվ երկուսն էլ վերջապես իրենց ճիշտ տեղում էին։
