Ամուսինս մեր տասներկու տարեկան որդու ծննդյան առավոտյան բակից հանեց այն հեծանիվը, որի համար տղան մի ամբողջ տարի գումար էր հավաքել, ու տարավ ուրիշ ընտանիքի տուն։ Ես կատաղած գնացի նրա հետևից՝ մտածելով, թե երեխայիս նվերն է բաժանել։ Բայց երբ դուռը բացած կինը տեսավ ամուսնուս, սկսեց արտասվել ու ասաց. «Դու վերջապես որոշեցի՞ր տղայիդ պատմել, թե էդ հեծանիվն իրականում ում համար էիր պատրաստում»։
Որդիս՝ Արսենը, տասներկու տարեկան էր դառնում։
Մի ամբողջ տարի գումար էր հավաքել հեծանիվ գնելու համար։
Ծննդյան նվերներից ստացած գումարները, տատիկի տված դրամները, նույնիսկ պաղպաղակի համար առանձնացրած փողը դնում էր իր փոքրիկ մետաղյա տուփի մեջ։
Հայրը՝ Սամվելը, խոստացել էր.
— Դու հավաքի՛ր քո բաժինը, մնացածը ես կավելացնեմ։ Մի լավ հեծանիվ կպատրաստենք։
Վերջին ամիսներին ամուսինս բակում իսկապես հեծանիվ էր հավաքում։
Մուգ կանաչ էր։ Նոր անվադողերով, նոր ղեկով։
Արսենն ամեն երեկո իջնում էր բակ ու նայում։
Բայց ծննդյան առավոտյան, երբ տղաս դեռ քնած էր, պատուհանից տեսա՝ Սամվելը հեծանիվը դնում է մեքենայի մեջ։
— Ո՞ւր ես տանում։
— Մի գործ ունեմ։ Կվերադառնամ։
— Սամվե՛լ, այսօր երեխայի ծնունդն է։
— Գիտեմ։
Նրա ձայնի մեջ այնպիսի բան կար, որ որոշեցի հետևել։
Ամուսինս կանգ առավ քաղաքի ծայրամասում գտնվող հին շենքի մոտ։
Երկրորդ հարկից մի կին իջավ բակ։
Տեսնելով հեծանիվը՝ ձեռքերով փակեց դեմքն ու սկսեց արտասվել։
— Սամվե՛լ, դու վերջապես որոշեցի՞ր Արսենին պատմել, թե էս հեծանիվն իրականում ում համար էիր պատրաստում։
Սառեցի։
Դուրս եկա մեքենայից։
— Ո՞ւմ համար։
Կինը շրջվեց դեպի ինձ։
— Դուք չգիտե՞ք։
Սամվելը փորձեց միջամտել։
— Անահի՛տ, խնդրում եմ…
Բայց կինը շարունակեց.
— Էս հեծանիվը իմ ամուսնունն էր։ Նա մահանալուց առաջ խնդրել էր նորոգել, որ մեր տղան կարողանա վարել։
Նայեցի Սամվելին։
— Ու դու մեր երեխայի մի ամբողջ տարվա խնայած գումարո՞վ ես ուրիշի հեծանիվը նորոգել։
Ամուսինս ոչինչ չպատասխանեց։
Հենց այդ պահին հեռախոսս զանգեց։
Արսենն էր։
— Մա՛մ, պապան որտե՞ղ է։ Հեծանիվս էլ բակում չկա։ Ինձ անակնկա՞լ եք պատրաստում։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ես չէի կարողանում խոսել։
Հեռախոսի մյուս կողմում որդիս սպասում էր։
— Մա՛մ, լսո՞ւմ ես։
— Լսում եմ, բալե՛ս։
— Բա հեծանիվս որտե՞ղ է։
Նայեցի ամուսնուս։
Նա գլուխը կախեց։
— Արսե՛ն, մենք շուտով տուն կգանք։ Հետո կխոսենք։
Անջատեցի։
Այդ պահին հասկացա՝ որդիս իր ծննդյան օրը մի ճշմարտություն է լսելու, որը ոչ մի երեխա չպիտի իմանա պատահաբար։
Անահիտը մեզ ներս հրավիրեց։
Բնակարանը համեստ էր։
Միջանցքում հին աշխատանքային գործիքներ կային։
Պատից կախված էր մի տղամարդու լուսանկար՝ հեծանիվի կողքին։
Անահիտը մատով ցույց տվեց։
— Սա Մհերն է։ Իմ ամուսինը։
Սամվելը նստեց աթոռին։
— Մենք մանկության ընկերներ էինք,— ասաց նա։— Տարիներով միասին հեծանիվ էինք նորոգում։
Մհերը երեք տարի առաջ ծանր հիվանդությունից մահացել էր։
Մինչ այդ սկսել էր վերականգնել իր երիտասարդության հեծանիվը, որը ցանկանում էր նվիրել որդուն՝ Լևոնին։
Բայց չէր հասցրել։
Մահից հետո հեծանիվը երկար ժամանակ մնացել էր պահեստում։
Անցած աշնանը Սամվելը խոստացել էր ավարտել ընկերոջ կիսատ գործը։
— Ես էդ հեծանիվը վերցրի, որ նորոգեմ,— ասաց ամուսինս։— Մտածում էի՝ մի քանի ամսում կավարտեմ։
— Իսկ Արսենի գումա՞րը,— հարցրի։
Սամվելը լռեց։
Հետո խոստովանեց.
— Երբ Արսենը ասաց՝ ուզում է հեծանիվ գնել, ես արդեն էս մեկը նորոգում էի։ Սկզբում ուզում էի առանձին հեծանիվ գնել իրեն։ Բայց գումարը չբավականացրեց։
— Ու ի՞նչ արեցիր։
— Նրա հավաքած գումարից մասեր գնեցի։ Մտածում էի՝ մինչև ծնունդը կաշխատեմ ու կվերադարձնեմ։
Արյունը գլխիս խփեց։
— Այսինքն՝ մեր տղային ամբողջ տարի թույլ ես տվել մտածել, թե իր հեծանիվն ես պատրաստում։
Սամվելը գլխով արեց։
Անահիտը քարացել էր։
— Սամվե՛լ, դու ինձ ասել էիր՝ հեծանիվի մասերի ծախսերը քո վրա ես վերցրել։
— Էդպես էի ուզում անել։
— Բայց դու երեխայի խնայած փո՞ղն ես օգտագործել։
Նրա ձայնը դողաց։
— Եթե էդպես է, ես էս հեծանիվը չեմ վերցնի։
Սամվելը փորձեց բացատրել.
— Անահի՛տ, ես խոստացել էի Մհերին…
Կինը կտրուկ ընդհատեց։
— Մհերը երբեք չէր ուզենա, որ իր տղայի ուրախությունն ուրիշ երեխայի հիասթափության հաշվին լիներ։
Այդ խոսքերից հետո Սամվելը վերջնականապես լռեց։
Պարզվեց՝ ամուսինս ամիսներ շարունակ երկու խոստման արանքում էր հայտնվել։
Մի կողմից՝ մահացած ընկերոջը տված խոստումը։
Մյուս կողմից՝ սեփական որդու ծննդյան նվերը։
Բայց օգնություն խնդրելու կամ ճշմարտությունն ասելու փոխարեն փորձել էր երկուսն էլ գաղտնի լուծել։
Արսենի հավաքած գումարը յոթանասունութ հազար դրամ էր։
Սամվելը դրա մեծ մասը ծախսել էր հին հեծանիվի նոր մասերի վրա։
Իր գումարից էլ էր ավելացրել։
Բայց Արսենի համար առանձին հեծանիվ դեռ չկար։
— Ես մտածում էի՝ էսօր Մհերի հեծանիվը կհանձնեմ, հետո մի քանի շաբաթում Արսենի համար ուրիշը կհավաքեմ,— ասաց նա։
— Իսկ այսօր ի՞նչ պիտի ասեիր մեր որդուն։
Նա չպատասխանեց։
Որովհետև պատասխան չուներ։
Անահիտը կանչեց իր որդուն։
Լևոնը տասներեք տարեկան էր։
Նիհար, բարձրահասակ տղա։
Երբ տեսավ հեծանիվը, աչքերը փայլեցին։
— Մա՛մ, էս պապայի հեծանի՞վն է։
Անահիտը նայեց մեզ։
— Հա՛, տղա՛ս։ Բայց դեռ պետք է մի բան պարզենք։
Լևոնը մոտեցավ հեծանիվին։
Ձեռքը սահեցրեց ղեկով։
— Պապան էս ղեկն էր ուզում փոխել։
Հետո նայեց Սամվելին։
— Դուք հասցրի՞ք վերջացնել։
Ամուսինս հազիվ ժպտաց։
— Հասցրել եմ։
Լևոնը ձեռքով շոյեց շրջանակի մաշված հատվածը։
— Ես էս հեծանիվով դեռ փոքր ժամանակ էի նստում պապայի հետ։
Ես նայում էի տղային ու զգում՝ նրա ուրախությունն իրական է։
Բայց նույնքան իրական էր իմ որդու հիասթափությունը։
Եվ մեկը մյուսի փոխարեն ընտրելը Սամվելի իրավունքը չէր։
Տուն վերադարձանք առանց հեծանիվի։
Սամվելը ճանապարհին գրեթե չէր խոսում։
Ես նրան ասացի.
— Արսենին ամբողջ ճշմարտությունը դու ես պատմելու։
Նա գլխով արեց։
Տուն մտնելուն պես որդիս վազեց դեպի մեզ։
— Պա՛պ, հեծանիվս ո՞ւր է։
Սամվելը նստեց խոհանոցում։
— Արսե՛ն, արի՛, խոսենք։
Տղաս սկզբում ժպտում էր։
Հետո, լսելով հոր խոսքերը, ժպիտը կամաց-կամաց անհետացավ։
— Այսինքն՝ էդ հեծանիվն իմը չէ՞։
— Չէ՛, տղա՛ս։
— Բայց ես քեզ փողս եմ տվել։
— Գիտեմ։
— Ու դու դրանով ուրիշի հեծանի՞վն ես նորոգել։
Սամվելն աչքերը փակեց։
— Հա՛։
Արսենը մի քանի վայրկյան լուռ մնաց։
Հետո հարցրեց.
— Պա՛պ, ես քեզ համար էդքան հեշտ խաբվող մարդ ե՞մ։
Այդ հարցը Սամվելին ավելի ծանր հարվածեց, քան իմ ամբողջ բարկությունը։
Արսենը սենյակ մտավ ու փակեց դուռը։
Ծննդյան տորթը սեղանին մնաց։
Երեկոյան հյուրեր պիտի գային։
Զանգեցի ու խնդրեցի այցը հետաձգել։
Սամվելը փորձեց որդու հետ խոսել։
Բայց Արսենը չուզեց։
— Հիմա չէ, պա՛պ։
Եվ հայրը ստիպված էր ընդունել։
Հաջորդ առավոտ Անահիտը զանգեց։
Ասաց, որ գտել է Մհերի հեծանիվի վերականգնման ծախսերի մի մասը փոխհատուցելու հնարավորություն։
Սամվելը հրաժարվեց Լևոնի ընտանիքից գումար պահանջել։
Բայց նաև հասկացավ՝ Արսենի խնայողությունը պետք է վերադարձնի անկախ դրանից։
Մինչև շաբաթվա վերջ նա իր անձնական խնայողություններից ու լրացուցիչ աշխատանքի դիմաց ստացած գումարից վերականգնեց ամբողջ յոթանասունութ հազար դրամը։
Դրեց նույն մետաղյա տուփի մեջ։
Մոտեցավ որդուն։
— Արսե՛ն, էս քո փողն է։ Ամբողջը։
Տղաս չվերցրեց։
— Էդ փողը ես քեզ տվել էի, որովհետև վստահում էի։
Սամվելը գլուխը կախեց։
— Գիտեմ։ Ու ես էդ վստահությունը կորցրել եմ։
— Իսկ հիմա ի՞նչ ես ուզում։
— Ուզում եմ, որ դու ինքդ որոշես՝ ինչ ես անելու էդ գումարով։ Ես այլևս ձեռք չեմ տա առանց քո համաձայնության։
Արսենը վերցրեց տուփը։
Բայց հորը չգրկեց։
Երկու շաբաթ անց տղաս ինձ ասաց.
— Մա՛մ, ուզում եմ Լևոնին տեսնել։
Զարմացա։
— Ինչո՞ւ։
— Ուզում եմ իմանալ՝ էդ հեծանիվն իրոք իր հայրիկինն էր։
Մենք գնացինք Անահիտի տուն։
Լևոնը մեզ ցույց տվեց հոր հին հեծանիվային գործիքները։
Պատմեց, թե ինչպես էր հայրը իրեն սովորեցնում անիվ հանել, շղթան մաքրել, անվադող փոխել։
Արսենը լուռ լսում էր։
Հետո հարցրեց.
— Դու գիտեի՞ր, որ իմ փողերով են նորոգել։
Լևոնը գունատվեց։
— Չէ՛։ Մաման հետո ասաց։
Արսենը գլուխը կախեց։
— Ես էլ չգիտեի, որ հեծանիվը քո հորն է պատկանել։
Երկու տղաները երկար լռեցին։
Հետո Լևոնը ասաց.
— Եթե ուզես, կարող ենք միասին մի օր քշել։ Բայց նախ պապայիդ հետ խոսի՛ր։
Արսենը առաջին անգամ թեթև ժպտաց։
— Հեծանիվս դեռ չունեմ։
— Երբ ունենաս։
Սամվելը այդ հանդիպմանը չէր եկել։
Ես հատուկ նրան ասել էի՝ թող տղաներն իրենք խոսեն։
Երբ տուն վերադարձանք, Արսենը մոտեցավ հորը։
— Պա՛պ, Լևոնի հետ խոսել եմ։
Սամվելը զարմացավ։
— Ո՞նց անցավ։
— Լավ։
Հետո մի քիչ մտածեց։
— Ես ուրախ եմ, որ իր հոր հեծանիվը վերադարձել է իրեն։ Բայց ես դեռ բարկացած եմ քեզ վրա։
Սամվելը գլխով արեց։
— Իրավունք ունես։
— Ես ուզում եմ իմ հեծանիվը ինքս ընտրել։
— Համաձայն եմ։
— Ու էս անգամ դու ինձ նախապես կասես՝ ինչի համար ենք գումարը ծախսում։
— Պայմանավորվեցինք։
Հաջորդ շաբաթ գնացինք հեծանիվների խանութ։
Արսենը երկար ընտրում էր։
Փորձում էր նստել, հարցնում էր փոխանցումների, արգելակների, շրջանակի չափի մասին։
Սամվելը խորհուրդ էր տալիս միայն այն ժամանակ, երբ տղան հարցնում էր։
Վերջապես ընտրեցին մի պարզ, ամուր հեծանիվ։
Գինը տեղավորվում էր Արսենի գումարի և հոր նախապես խոստացած հավելման մեջ։
Այս անգամ վճարեցին Արսենի ներկայությամբ։
Նոր հեծանիվը բերեցինք տուն։
Սամվելը առաջարկեց օգնել կարգավորել նստատեղն ու արգելակները։
Արսենը համաձայնեց։
Երկուսն էլ երկար աշխատեցին բակում։
Երբ ավարտեցին, որդիս հագավ սաղավարտն ու առաջին շրջանը կատարեց։
Վերադարձավ ժպտալով։
— Լավն է, պա՛պ։
Սամվելը աչքերը սրբեց։
— Ուրախ եմ, տղա՛ս։
Ամռան վերջում Արսենն ու Լևոնը առաջին անգամ միասին հեծանիվ քշեցին։
Երկու տարբեր հեծանիվներով։
Մեկը՝ նոր գնած։
Մյուսը՝ հին, խնամքով վերականգնված։
Սամվելը նրանց հետևում քայլում էր։
Ես կանգնած նայում էի։
Երբ վերադարձան, Արսենը հանկարծ հարցրեց հորը.
— Պա՛պ, դու ինչո՞ւ հենց սկզբից չասացիր, որ Լևոնի հայրիկին խոստում ես տվել։
Սամվելը պատասխանեց.
— Վախեցա, որ կբարկանաս ու չեմ կարողանա երկուսիդ էլ ուրախացնել։
Արսենը մի քիչ մտածեց։
— Եթե ինձ հարցնեիր, գուցե համաձայնվեի օգնել։
Հետո ավելացրեց.
— Բայց հարցնելուց հետո։
Սամվելը գլխով արեց։
Նա այլևս չփորձեց տղային համոզել, որ իր արարքի պատճառները բավական են այն արդարացնելու համար։
Իսկ երբ Արսենը նորից հեծանիվ նստեց, այս անգամ իր հեծանիվի բանալին ու գործիքների փոքրիկ պայուսակը հենց ինքն էր պահում։
Սամվելը կողքից քայլում էր։
Տղաներից ոչ մեկը նրան չէր խնդրել իրենց փոխարեն որոշել՝ ուր գնալ։
