Քաղաքի կենտրոնում իմ փոքրիկ խանութի դիմաց մի առավոտ հարյուրավոր մարդիկ հերթ էին կանգնել։ Բոլորն ասում էին, թե ես նրանց անվճար ապրանք եմ խոստացել։ Բայց երբ փորձեցի բացատրել, որ ոչ մի հայտարարություն չեմ արել, հերթի վերջում կանգնած տղամարդը բարձրացրեց հեռախոսն ու ասաց. «Ուրեմն սա ձեր ձայնը չէ՞»։
Ես՝ Լուսինես, քառասունհինգ տարեկան եմ։
Արդեն տասներկու տարի քաղաքի կենտրոնում կենցաղային ապրանքների փոքրիկ խանութ ունեի։
Սովորաբար առավոտյան իննին էի բացում դուռը։ Բայց այդ օրը դեռ ութն անց կեսին հասա ու տեսա՝ մայթը մարդկանցով լի է։
Սկզբում մտածեցի՝ հարևան խանութներից մեկում զեղչ է։
Հետո տեսա, որ բոլորը հենց իմ դռան դիմաց են կանգնած։
Մի կին մոտեցավ։
— Լուսինե՛ ջան, մենք արդեն երկու ժամ սպասում ենք։ Ո՞ր ժամին եք սկսելու բաժանել։
— Ի՞նչ բաժանել։
— Անվճար ապրանքները։
Ես զարմացած նայեցի նրան։
— Ո՞վ է ասել, որ անվճար ապրանք ենք բաժանում։
Կինը հեռախոսը մեկնեց։
Էկրանին իմ լուսանկարն էր, խանութիս անունը և մի տեսանյութ։
Սեղմեցի։
Լսվեց իմ սեփական ձայնը։
«Ես ուզում եմ, որ այս քաղաքի յուրաքանչյուր ընտանիք կարողանա վերցնել այն, ինչի կարիքն ունի։ Այս շաբաթ օրը մեր խանութում ամեն ինչ անվճար է լինելու»։
Ձայնը իմն էր։
Բայց ես այդպիսի հայտարարություն երբեք չէի արել։
Մարդիկ սկսեցին բողոքել։
Մի տղամարդ ասաց.
— Մենք ուրիշ քաղաքից ենք եկել։
Մյուս կինը բարձրացրեց հեռախոսը։
— Ես նույնիսկ գրանցման համար հինգ հազար դրամ եմ փոխանցել։
Աչքերիս առաջ մթնեց։
— Ո՞ւմ եք փոխանցել։
— Ձեր կազմակերպչին։
Այդ պահին հերթի վերջում մի երիտասարդ աղջիկ սկսեց գոռալ.
— Էդ մարդը նորից եկել է։ Հենց ինքն էր մեզ գումար հավաքել տալիս։
Ես շրջվեցի։
Մարդկանց մեջ տեսա մի տղամարդու, որն արագ քայլում էր դեպի փողոցի անկյունը։
Նրան անմիջապես ճանաչեցի։
Դա իմ նախկին աշխատակից Վահագնն էր։
Այն մարդը, որին երեք ամիս առաջ ազատել էի աշխատանքից՝ հաճախորդների գումարների հետ կապված անհամապատասխանությունների պատճառով։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ես միանգամից չվազեցի նրա հետևից։
Որովհետև իմ դիմաց արդեն հարյուրավոր մարդիկ էին կանգնած։
Նրանցից մի քանիսը փոքր երեխաների հետ էին։
Ոմանք հեռու գյուղերից էին եկել։
Մեկ տարեց կին նույնիսկ աթոռ էր բերել, նստել խանութի դռան մոտ ու սպասում էր իր հերթին։
Իսկ մարդիկ շարունակում էին մոտենալ։
Ես առաջինը զանգեցի ոստիկանություն և բացատրեցի, որ իմ անունով հնարավոր խաբեություն է կազմակերպվել, իսկ խանութի մոտ մեծ բազմություն կա։
Հետո խնդրեցի բոլորին մի փոքր հեռանալ մուտքից, որպեսզի մայթը բաց մնա։
Բայց մարդիկ բարկացած էին։
— Մենք վճարել ենք։
— Մեզ հաստատել են, որ նվերները պահված են։
— Հիմա չե՞ք տալու։
Ես բարձրացա խանութի մուտքի փոքր աստիճանին։
— Խնդրում եմ, ինձ երկու րոպե լսեք։ Ես ոչ մի վճարովի գրանցում չեմ կազմակերպել։ Ոչ մեկին գումար չեմ խնդրել։ Եվ պետք է միասին հասկանանք՝ ով է օգտագործել իմ անունը։
Մոտեցավ մի տարեց տղամարդ։
Նա նույն մարդն էր, որը հեռախոսով միացրել էր ձայնագրությունը։
— Աղջի՛կ ջան, բայց սա քո ձայնն է, չէ՞։
Ես նորից լսեցի։
Այս անգամ մինչև վերջ։
Ձայնը իսկապես իմն էր։
Նույն շեշտադրումը։
Նույն խոսելու ձևը։
Բայց հանկարծ հիշեցի։
Երկու տարի առաջ, երբ մեր քաղաքում մի քանի ընտանիք հրդեհի պատճառով ժամանակավորապես առանց տան էր մնացել, տեղական լրագրողը ինձ հարցազրույց էր վերցրել։
Ես այն ժամանակ ասել էի, որ պատրաստ եմ մասնակցել անհրաժեշտ պարագաների հավաքագրմանը։
Եվ հիշեցի իմ խոսքերը։
«Ես ուզում եմ, որ այս քաղաքի յուրաքանչյուր ընտանիք կարողանա վերցնել այն, ինչի կարիքն ունի։ Եթե կարողանանք բավարար նվիրատվություններ հավաքել, մեր նախաձեռնության շրջանակում ընտրված ապրանքներն անվճար կտրամադրվեն տուժած ընտանիքներին»։
Այժմ այդ խոսքերի տարբեր հատվածները միացրել էին իրար։
Տեսանյութում բացակայում էին և՛ պայմանը, և՛ հասցեատերերի մասին բացատրությունը։
Այնպես էր ստացվել, կարծես խոստացել եմ իմ ամբողջ խանութը անվճար բաժանել բոլոր ցանկացողներին։
Աղջիկս՝ Անին, որը զբաղվում էր խանութի սոցիալական էջերով, շտապ եկավ։
Նա համակարգչով գտավ հին հարցազրույցը։
Մենք այն միացրինք խանութի ներսում գտնվող փոքր էկրանի վրա, որպեսզի մարդիկ կարողանան համեմատել։
Մի քանի հոգի անմիջապես հասկացան, թե ինչ է տեղի ունեցել։
Բայց դա չէր լուծում ավելի մեծ խնդիրը։
Որոշ մարդիկ արդեն գումար էին փոխանցել։
Անին հարցրեց.
— Մա՛մ, բոլորը նույն համարի՞ն են վճարել։
Պարզվեց՝ ոչ։
Մարդիկ գումարը փոխանցել էին տարբեր վճարային հղումներով։
Բոլորն ստացել էին գրեթե նույն հաղորդագրությունը.
«Ձեր նվերների փաթեթը հաստատված է։ Հերթում տեղը պահպանելու համար վճարեք գրանցման գումարը»։
Իսկ որոշ մարդկանց գրել էին, թե կարող են ավել գումար վճարել և առաջինը սպասարկվել։
Ես հասկացա, որ սա պարզապես սխալ տարածված տեսանյութ չէր։
Ինչ-որ մեկը իմ խանութի անունով մարդկանցից գումար էր հավաքել։
Մարդկանց մեջ կանգնած երիտասարդ աղջիկը կրկին մոտեցավ։
Նրա անունը Էլինա էր։
— Ես երեկ այստեղ եմ եկել,— ասաց։ — Մի տղամարդ կանգնած էր փողոցի անկյունում։ Ասում էր՝ ինքը կազմակերպիչն է։ Ինձ ցույց տվեց ձեր լուսանկարը, հետո ասաց՝ եթե չգրանցվեմ, ապրանք չեմ ստանա։
Ես նրան ցույց տվեցի Վահագնի լուսանկարը՝ խանութի նախկին աշխատակիցների նկարներից։
Էլինան գլխով արեց։
— Այո՛, հենց ինքն է։
Ես սարսափեցի։
Որովհետև Վահագնը գիտեր մեր խանութի բոլոր մանրամասները։
Գիտեր աշխատանքային ժամերը։
Գիտեր, թե որ օրն եմ նոր ապրանք ստանում։
Եվ գիտեր, որ շաբաթ առավոտյան ես սովորաբար մենակ եմ բացում խանութը։
Երբ ոստիկանները եկան, մարդիկ սկսեցին իրար հերթ չտալով խոսել։
Մի քանիսը ցույց էին տալիս վճարման հաստատումները։
Մյուսները՝ հաղորդագրությունները։
Ես բացատրեցի իրավիճակը և տրամադրեցի նախկին աշխատակցի վերաբերյալ ունեցածս տեղեկությունները։
Բայց մինչ այդ մեկ այլ խնդիր առաջացավ։
Մարդկանց մեջ մի կին սկսեց լաց լինել։
Նա մոտ հիսունհինգ տարեկան էր։
— Ես թոշակիցս տասը հազար դրամ եմ տվել,— ասաց։ — Մտածել եմ՝ տան համար անհրաժեշտ ապրանքներ կվերցնեմ։
Նրա կողքին կանգնած տղամարդը բարկացած պատասխանեց.
— Դե ինքներդ էլ մեղավոր եք։ Ո՞վ է անվճար ապրանքի համար փող տալիս։
Կինը ավելի ուժեղ լաց եղավ։
Ես մոտեցա։
— Խնդրում եմ, մի՛ մեղադրեք նրան։
Տղամարդը նայեց ինձ։
— Բա ո՞ւմ մեղադրենք։
— Նրանց, ովքեր մարդկանց խաբելու համար օգտագործել են իմ անունը։
Այդ պահին հասկացա՝ ամբոխի մեջ կանգնածները բոլորն էլ նույն վիճակում չեն։
Ոմանք պարզապես հետաքրքրությունից էին եկել։
Ոմանք իսկապես դժվար պայմաններում էին ապրում։
Իսկ որոշները իրենց վերջին գումարն էին փոխանցել՝ հավատալով կեղծ խոստմանը։
Երեկոյան արդեն պարզ էր, որ խաբեության մասին հայտարարությունը տարածվել էր տարբեր սոցիալական էջերով։
Մի քանի էջ նույնիսկ ներկայանում էր որպես իմ խանութի պաշտոնական էջ։
Անին սկսեց դրանք հաղորդել համապատասխան հարթակներին։
Մենք հրապարակեցինք ամբողջական հարցազրույցը և զգուշացում՝ չփոխանցել գումար կասկածելի հղումներով։
Վճարումներ կատարած մարդկանց առաջարկեցինք պահպանել բանկային հաստատումները և դիմել իրենց բանկերին ու իրավապահ մարմիններին։
Բայց ամենացավալին այն էր, որ դեռ մարդիկ էին գալիս խանութ։
Նրանք չէին տեսել մեր զգուշացումը։
Պարզապես լսել էին, որ այստեղ «մեծ անվճար բաժանում» է լինելու։
Հաջորդ օրը Վահագնը ինձ զանգեց։
Երբ տեսա համարը, ձեռքերս սկսեցին դողալ։
Ես չսկսեցի գոռալ։
Պարզապես պատասխանեցի։
— Լուսինե՛, դու ինչո՞ւ ես ոստիկանությանը խառնել,— ասաց նա։
— Որովհետև իմ խանութի անունով մարդկանցից գումար են վերցրել։
Նա ծիծաղեց։
— Դու կարո՞ղ ես ապացուցել, որ ես եմ արել։
— Դրա համար կան համապատասխան մարմիններ։
Նա մի պահ լռեց։
Հետո ասաց.
— Ես ընդամենը ուզում էի, որ տեսնես՝ ինչ է լինում, երբ մարդուն աշխատանքից ազատում են։
Հեռախոսը անջատվեց։
Ես անմիջապես փոխանցեցի այդ զանգի մասին տեղեկությունը քննությամբ զբաղվողներին։
Այդ պահին արդեն հասկացա, թե ինչու էր Վահագնը այդ ամենը սկսել։
Նա չէր ուզում պարզապես գումար վաստակել։
Ուզում էր այնպես անել, որ իմ խանութը փակվի, հաճախորդները բարկանան, իսկ ես ստիպված լինեմ պաշտպանվել իմ չարած խոստման համար։
Բայց իր վրեժի համար նա օգտագործել էր մարդկանց, որոնք ոչ մի կապ չունեին մեր նախկին աշխատանքային վեճի հետ։
Հաջորդ երկու շաբաթները խանութում գրեթե աշխատանք չկար։
Մարդիկ կասկածանքով էին մոտենում։
Մի քանիսը նույնիսկ ասում էին.
— Գուցե ինքն էլ է խառնված եղել։
Այդ խոսքերն ինձ շատ էին ցավեցնում։
Ես չէի կարող բոլորին ապացուցել, որ անմեղ եմ։
Բայց կարող էի հետևողականորեն ներկայացնել փաստերը և շարունակել աշխատել։
Անին ինձ առաջարկեց մի օր փակել խանութը, հանգստանալ։
Ես հրաժարվեցի։
— Եթե հիմա փակենք, մարդիկ ավելի շատ կկասկածեն։
Նա գլխով արեց։
Այդ ընթացքում ոստիկանության ուսումնասիրությունը շարունակվում էր։
Որոշ տուժողներ արդեն դիմումներ էին ներկայացրել։
Բանկերի միջոցով փորձեր էին արվում պարզել վճարումների հետագա ընթացքը։
Բայց ոչ մի գումարի վերադարձ երաշխավորված չէր։
Մի օր խանութ մտավ այն տարեց կինը, որը առաջին օրը լաց էր լինում։
Նրա անունը Շողիկ էր։
Ես անմիջապես ճանաչեցի։
— Շողի՛կ տիկին, համեցեք։
Նա անհարմար ժպտաց։
— Ես ապրանք գնելու չեմ եկել։ Մի բան եմ ուզում ասել։
Ես լուռ սպասեցի։
— Այն օրը շատ էի բարկացել։ Մտածել էի՝ դուք եք մարդկանց խաբել։ Հետո թոռս ինձ ամեն ինչ բացատրեց։ Ցույց տվեց հին տեսանյութը։
Նա պայուսակից հանեց փոքրիկ տոպրակ։
Ներսում տնական գաթա կար։
— Սա բերել եմ, որովհետև դուք էն օրը ինձ չամաչեցրիք բոլորի առաջ։
Ես ժպտացի։
— Շնորհակալ եմ։
Նա շարունակեց.
— Ես դեռ չգիտեմ՝ իմ գումարը հետ կգա՞։ Բայց գոնե հիմա գիտեմ՝ ում պիտի վստահեմ, ում՝ չէ։
Ես նրան նստեցրի ու թեյ առաջարկեցի։
Այդ օրը մենք երկար խոսեցինք։
Պարզվեց՝ Շողիկը նախկինում խանութում վաճառողուհի էր աշխատել։
Նա շատ լավ գիտեր՝ ինչ դժվար է մարդկանց վստահությունը շահելը։
Մի քանի ամիս անց խանութիս առաջ նորից հերթ գոյացավ։
Այս անգամ ընդամենը տասնհինգ մարդ էր։
Բոլորն եկել էին մեր սովորական զեղչային օրվա համար։
Դռան վրա պարզ հայտարարություն կար՝ հստակ գներով ու պայմաններով։
Ես բացեցի խանութը։
Առաջին ներս մտնողը Շողիկն էր։
Նա ժպտաց։
— Լուսինե՛ ջան, էս անգամ գաթան ես եմ բերել, բայց ապրանքները փողով եմ առնելու։
Մենք երկուսով ծիծաղեցինք։
Անին կանգնած էր դրամարկղի մոտ։
Նա նայեց ինձ ու կամաց ասաց.
— Մա՛մ, հիշո՞ւմ ես էն օրը։
Ես գլխով արեցի։
Ինչպե՞ս կարող էի մոռանալ։
Այդ օրը հարյուրավոր մարդիկ եկել էին իմ խանութ՝ վստահ լինելով, որ լսել են իմ ձայնը։
Ձայնն իսկապես իմն էր։
Բայց խոսքի իմաստը բոլորովին ուրիշ էր։
Եվ հենց դա էր ամենավտանգավորը։
Որովհետև երբեմն մարդուն խաբելու համար նույնիսկ պետք չէ նրա ձայնը կեղծել։
Բավական է նրա իրական խոսքից հանել այն հատվածները, որոնք փոխում են ամբողջ իմաստը։
Այդ օրվանից, երբ որևէ հայտարարություն եմ լսում կամ տեսանյութ դիտում, նախ փորձում եմ հասկանալ՝ որտեղից է այն, ամբողջակա՞ն է, և արդյոք առաջարկվող պայմաններն իրականում հաստատված են։
Իսկ խանութի դռան մոտ դեռ կախված է մի փոքրիկ ցուցանակ.
«Որևէ վճարում կատարելուց առաջ հաստատեք տեղեկությունը անմիջապես մեզ հետ»։
Այդ գրությունը ես դրել եմ ոչ թե միայն իմ բիզնեսի համար։
Այլ որովհետև չեմ ուզում, որ մեկ ուրիշ Շողիկ տատիկ իր վերջին գումարը փոխանցի մի մարդու, որը պարզապես սովորել է ուրիշի վստահելի ձայնը օգտագործել իր օգտին։
