Մեր շենքի տարեց հավաքարարը մի առավոտ հրաժարվեց մաքրել միայն իմ բնակարանի դիմացի հատվածը։ Երբ հարցրի պատճառը, նա ասաց. «Ես քսան տարի ձեր ընտանիքի մասին լռել եմ։ Այսօր այլևս չեմ պատրաստվում»
Մեր շենքի հավաքարար Լուսիկին բոլորն էին ճանաչում։ Յոթանասուն տարեկան էր, բայց ամեն առավոտ ժամը վեցին արդեն աստիճաններն էր մաքրում։
Քսան տարուց ավելի էր՝ աշխատում էր մեր շենքում։
Այդ օրը աշխատանքի էի շտապում, երբ տեսա՝ մեր բնակարանի դիմացի հատակը կեղտոտ է մնացել։
Մյուս բոլոր հարկերը մաքրված էին։
Լուսիկը ներքևում էր։
— Լուսի՛կ տատի, մեր դռան դիմացը մոռացե՞լ եք։
Նա առանց ինձ նայելու պատասխանեց.
— Չեմ մոռացել։
— Բա ինչո՞ւ չեք մաքրել։
— Որովհետև այլևս ձեր դռան դիմաց չեմ կանգնելու։
Սկզբում մտածեցի՝ ինչ-որ բանից նեղացել է։
— Եթե մայրս ձեզ հետ վիճել է, ասեք՝ ես կխոսեմ։
Լուսիկը բարձրացրեց հայացքը։
— Քո մայրը երեկ էլ է եկել ինձ մոտ։ Ուզում էր իմանալ՝ Նարեն գիշերն ում հետ է տուն վերադարձել։
Նարեն իմ քսաներեք տարեկան աղջիկն էր։
— Մայրս է՞ հարցրել։
— Հա՛։ Ու նորից փող էր առաջարկում, որ իրեն ամեն ինչ պատմեմ։
Ես զարմացա։
— Նորից ի՞նչ է նշանակում։
Լուսիկը հանեց գոգնոցը և ծալեց։
— Անո՛ւշ, քսան տարի առաջ քո մայրը նույնը խնդրում էր քո մասին։ Ես էլ հիմարաբար համաձայնվում էի։
Մի պահ չհասկացա։
— Ի՞նչ էիք պատմում։
— Երբ ես տուն գալիս։ Ով էր քեզ ճանապարհում։ Որ օրերին էիր ուշանում։ Ու երբ քո մայրը հարցնում էր, թե որտեղից գիտի, ասում էր՝ հարևաններն են պատմել։
Սիրտս սկսեց խփել։
Հիշեցի իմ երիտասարդության մի քանի դեպք, երբ մայրս անհասկանալի կերպով գիտեր ամեն ինչ։
Բայց Լուսիկի հաջորդ խոսքերից ես նույնիսկ աստիճաններին նստեցի։
— Էն ժամանակ քո մայրը միայն քեզ չէր հետևում։ Մի անգամ քո պատճառով ես էլ սուտ ասացի մի մարդու։ Ու դրանից հետո դու չգնացիր էն քաղաքը, որտեղ պիտի սկսեիր աշխատել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Ես Լուսիկին խնդրեցի բարձրանալ մեր տուն։
Նա սկզբում հրաժարվեց։
— Աշխատանքս պիտի ավարտեմ։
— Լուսի՛կ տատի, խնդրում եմ։ Հինգ րոպե։
Նա եկավ։
Խոհանոցում նստեցինք։
— Ի՞նչ քաղաքի մասին եք ասում։
Լուսիկը նայեց ձեռքերին։
— Դու քսան տարի առաջ Վանաձոր էիր ուզում գնալ, չէ՞։
Ես քարացա։
Այդ ժամանակ քսանմեկ տարեկան էի։
Գրաֆիկական ձևավորմամբ էի զբաղվում։ Վանաձորում մի փոքր գովազդային ընկերություն ինձ աշխատանքի էր հրավիրել։ Առաջարկը շատ լավն էր, հատկապես նոր ավարտած երիտասարդի համար։
Բայց մեկ շաբաթ անց ինձ զանգեցին ու ասացին, որ թյուրիմացություն է եղել, այդ աշխատանքն այլևս չեն կարող առաջարկել։
Ես շատ էի հիասթափվել։
Տարիներով մտածում էի, որ պարզապես ավելի լավ մասնագետ են գտել։
— Իսկ դուք դրա մասին ի՞նչ գիտեք։
Լուսիկը շփոթվեց։
— Քո մայրը խնդրեց, որ երբ էնտեղից մի տղամարդ գա քեզ տեսնելու, իրեն ասեմ՝ դու տեղափոխվելու միտք չունես։ Որ քո ընտանիքը տեղյակ է, ու դու արդեն ուրիշ աշխատանք ես ընտրել։
— Ո՞վ պիտի գար։
— Էն ընկերության ղեկավարը։ Մի անգամ եկել էր շենք, քեզ չէր գտել։ Քո մայրը տանը չէր, ինձ հարցրեց՝ այստեղ ե՞ս ապրում։ Ես էլ փոխանցեցի էն, ինչ մայրդ էր ասել։
Ես երկար նայեցի Լուսիկին։
— Դուք նրան ասե՞լ եք, որ ես հրաժարվում եմ աշխատանքից։
— Այո՛։
— Իսկ ինչո՞ւ։
Նա սկսեց լաց լինել։
— Որովհետև մայրդ ասում էր՝ երիտասարդ աղջիկը մենակ ուրիշ քաղաք գնա, փորձանքի մեջ կընկնի։ Ես էլ մտածեցի՝ մոր խոսքն եմ փոխանցում, ոչ թե քո կյանքն եմ փոխում։
Ես վեր կացա ու սկսեցի քայլել խոհանոցով։
Հիշում էի այդ աշխատանքային առաջարկը։
Հիշում էի՝ ինչպես էի երազում ինքնուրույն ապրել, սեփական գումար վաստակել, մի քանի տարի հետո Երևան վերադառնալ արդեն փորձով։
Հիշում էի նաև մորս խոսքերը.
— Եթե ճակատագիրդ Վանաձորում լինի, քեզ նորից կկանչեն։
Բայց այլևս չէին կանչել։
— Իսկ ինչո՞ւ քսան տարի լռեցիք։
Լուսիկը գլուխը կախեց։
— Ամաչում էի։ Հետո ժամանակն անցավ, դու ամուսնացար, երեխա ունեցար։ Մտածում էի՝ եթե ասեմ, ընտանիքում մեծ կռիվ կլինի։
— Իսկ հիմա ինչո՞ւ որոշեցիք ասել։
Նա նայեց ինձ։
— Որովհետև երեկ մայրդ խնդրեց նույն բանը Նարեի մասին։ Իսկ ես տեսնում եմ՝ դու էլ ես աղջկադ ամեն քայլից անհանգստանում։ Վախեցա՝ նորից նույնը կսկսվի։
Ես անմիջապես զանգեցի Նարեին։
Նա չէր պատասխանում։
Հետո գրեց.
«Մա՛մ, աշխատանքի եմ։ Երեկոյան կխոսենք»։
Ես ուզեցի հարցնել՝ գիշերն ում հետ էր եկել։
Բայց այդ պահին հասկացա, թե ինչու է աղջիկս վերջին ամիսներին սկսել ինձ ավելի քիչ բան պատմել։
Ինքս էլ էի անընդհատ հարցնում՝ ուր է գնում, ում հետ, երբ կգա։
Մայրս էլ ինձ ասում էր.
— Աղջիկդ քեզանից բան է թաքցնում։ Պիտի իմանաս՝ ինչ է անում։
Հաջորդ օրը գնացի մորս տուն։
Նա նույն շենքի երկրորդ մուտքում էր ապրում։
Երբ պատմեցի Լուսիկի ասածը, նույնիսկ չզարմացավ։
— Անո՛ւշ, դու էն ժամանակ շատ երիտասարդ էիր։
— Դրա համար իմ փոխարեն որոշեցի՞ր։
— Ես քեզ պաշտպանել եմ։
— Իսկ ինչո՞ւ ինձ չասեցիր, որ աշխատանքից հրաժարվել ես իմ անունից։
Մայրս նյարդայնացավ։
— Որովհետև դու չէիր լսելու։ Քեզ թվում էր՝ արդեն ամեն ինչ գիտես։
— Իսկ դու գիտեի՞ր, թե այդ աշխատանքի համար որքան էի պատրաստվել։
Նա լռեց։
Հետո ասաց.
— Մի օր կհասկանաս՝ մայրն ինչի է ընդունակ, որ երեխային վտանգից հեռու պահի։
Այդ խոսքից ավելի բարկացա։
Որովհետև ես էլ նույն արդարացումն էի օգտագործում, երբ Նարեն ինձանից ինչ-որ բան էր ուզում ու ես վախենում էի։
Երեկոյան աղջիկս տուն եկավ։
Նրան հարցրի.
— Նարե՛, տատիկդ քեզ հետևո՞ւմ է։
Նա կանգ առավ։
— Ի՞նչ։
— Լուսիկին հարցնում է՝ երբ ես տուն գալիս, ում հետ։
Նարեն հոգնած նստեց բազմոցին։
— Մա՛մ, ես դրա մասին քեզ երեք անգամ ասել եմ։ Դու միշտ պատասխանում էիր՝ տատիկդ է, անհանգստանում է։
Ես հիշեցի։
Իսկապես այդպես էր։
— Նարե՛, իսկ հիմա ի՞նչ ես ինձնից թաքցնում։
Նա դառնացած ծիծաղեց։
— Նորից նույն հարցը։
Ես լռեցի։
Մի քանի րոպե անց աղջիկս ինքն սկսեց խոսել։
Պարզվեց՝ երեք շաբաթ առաջ աշխատանքի նոր առաջարկ էր ստացել՝ երեք ամսով մասնակցելու Վայոց ձորում մշակութային ժառանգության թվայնացման ծրագրին։
Նարեն մասնագիտությամբ լուսանկարչության և թվային մշակման ոլորտում էր աշխատում։
Այդ առաջարկը նրա համար կարևոր հնարավորություն էր։
Բայց նա դեռ չէր պատմել մեզ։
— Ինչո՞ւ,— հարցրի։
— Որովհետև գիտեի՝ կսկսես ասել, որ հեռու է, պայմաններն ինչպիսին են, ով է այնտեղ աշխատում։ Հետո տատիկը կիմանա, կզանգի իր բոլոր ծանոթներին։ Ես ուղղակի ուզում էի նախ ինքս ստուգել պայմանները։
Ես նայեցի աղջկաս։
— Իսկ ստուգե՞լ ես։
— Այո՛։ Պայմանագիրը ստացել եմ, աշխատանքի վայրը տեսել եմ, պատասխանատուների հետ խոսել եմ։
— Ե՞րբ ես մեկնելու։
— Երկուշաբթի։
Երեք օրից։
Աղջիկս երեք օրից մեկնելու էր, իսկ ես նույնիսկ չգիտեի։
Ամբողջ գիշեր գրեթե չքնեցի։
Առավոտյան զանգեցի մորս։
— Մա՛մ, Նարեն երեք ամսով աշխատանքի է մեկնում։
Նա անմիջապես բարկացավ։
— Ո՞ւր։ Ո՞ւմ հետ։ Ո՞վ է թույլ տվել։
— Ոչ մեկի թույլտվությունը պետք չէ։ Ինքն է որոշել։
— Անո՛ւշ, դու տեսնո՞ւմ ես՝ աղջիկդ ինչ է անում։
Ես պատասխանեցի.
— Տեսնում եմ։ Աշխատանքի է գնում։
Մայրս լռեց։
Հետո սկսեց ասել այն նույն բաները, որոնք ինձ ասել էր քսան տարի առաջ։
Որ երիտասարդ աղջիկը մենակ չի կարող ուրիշ քաղաք գնալ։ Որ պետք է նախ ընտանիքի հետ համաձայնեցնել։ Որ երբ ընտանիքում մեծերը կան, ամեն ինչ ինքնուրույն չեն որոշում։
Ես լսեցի մինչև վերջ։
Հետո ասաց.
— Եթե աղջկադ հիմա չկանգնեցնես, հետո ուշ կլինի։
Այդ պահին հեռախոսը դրեցի։
Կեսօրին Լուսիկը եկավ մեր դուռը։
Նա խնդրեց խոսել։
— Անո՛ւշ, շենքի կառավարիչը հարցրել է՝ ինչու ձեր դռան մոտ չեմ մաքրել։ Ասել եմ՝ անձնական խնդիր էր։ Բայց ես իմ աշխատանքը պիտի անեմ։
— Իհարկե։
— Ու քեզնից ներողություն եմ ուզում։
Ես երկար նայեցի նրան։
— Լուսի՛կ տատի, դուք ինձ պիտի ավելի շուտ ասեիք։
— Գիտեմ։
— Բայց հիմա գոնե իմ աղջկա մասին ոչ մեկին ոչինչ մի՛ պատմեք։
Նա գլխով արեց։
— Էդպես էլ կանեմ։
Հաջորդ առավոտյան Նարեին առաջարկեցի միասին գնալ անհրաժեշտ իրերը գնելու։
Նա զարմացավ։
— Դու չե՞ս պատրաստվում ինձ համոզել, որ չգնամ։
— Չէ՛։
— Իսկ տատի՞կը։
— Տատիկի հետ ես կխոսեմ։
Նարեն երկար նայեց ինձ։
— Մա՛մ, ես չէի ուզում գաղտնի գնալ։ Ուղղակի չէի ուզում նորից կռվել։
Մենք գնացինք խանութ։
Ընտրեցինք անհրաժեշտ հագուստը, փոքր ճամփորդական պայուսակ, հետո սրճարանում նստեցինք։
Աղջիկս առաջին անգամ մանրամասն պատմեց ծրագրի մասին։
Ինձ հետաքրքիր էր լսել։
Ոչ թե պարզելու համար՝ վտանգավոր բան կա՞, այլ հասկանալու, թե ինչով է նա ոգևորված։
Երկուշաբթի առավոտյան Նարեն մեկնեց։
Կայարանում մայրս չկար։
Նա բարկացած էր ու չէր եկել հրաժեշտ տալու։
Ես փորձեցի զանգել նրան, բայց Նարեն կանգնեցրեց ինձ։
— Մա՛մ, պետք չէ։ Թող ինքն էլ որոշի՝ երբ է պատրաստ ինձ հետ խոսելու։
Գրկեցի աղջկաս։
Նա նստեց մեքենան, ու ճանապարհ ընկավ։
Երբ վերադարձա շենք, Լուսիկը մաքրում էր աստիճանները։
Մեր դռան դիմացն էլ արդեն մաքուր էր։
Նա ինձ տեսնելով կանգ առավ։
— Գնա՞ց աղջիկդ։
— Գնաց։
— Լա՞վ գործ է։
— Իր համար շատ կարևոր է։
Լուսիկը ժպտաց։
— Թող հաջողվի։
Այդ երեկո մայրս եկավ։
Սպասում էի, որ կրկին կսկսի բարկանալ։
Բայց նա նստեց ու հարցրեց.
— Նարեն հասե՞լ է։
— Հասել է։
— Հեռախոսը միացա՞ծ է։
— Հա։
Մայրս երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Ինձ թվում է՝ դու հիմա ինձ մեղադրում ես ամբողջ կյանքիդ համար։
Ես նայեցի նրան։
— Չէ՛, մա՛մ։ Ես միայն ուզում եմ, որ այսուհետ իմ աղջկա կյանքն իր փոխարեն չորոշենք։
Նա գլուխը կախեց։
Ես չգիտեի՝ արդյոք կհասկանա։
Բայց այլևս պատրաստ չէի նրա վախերը դարձնել մեր ընտանիքի կանոնները։
Մի քանի օր անց Նարեն զանգեց։
Առաջին աշխատանքային շաբաթն ավարտվել էր։
Նա հուզված պատմում էր՝ ինչ է արել, ինչ նոր մարդկանց է ճանաչել, ինչ դժվարություններ ունի։
Երբ խոսակցությունն ավարտվեց, ասաց.
— Մա՛մ, վաղը նորից կզանգեմ։ Էս անգամ ոչ թե որովհետև պարտավոր եմ, այլ որովհետև ուզում եմ պատմել։
Ես ժպտացի։
Այդ գիշեր առաջին անգամ Նարեի գալու ժամը չհաշվեցի։
Իսկ հաջորդ առավոտյան, երբ դուրս եկա տնից, Լուսիկն արդեն մաքրել էր ամբողջ աստիճանավանդակը։
Նա այլևս մեր դռան մոտ չէր կանգնում՝ ինչ-որ մեկին պատմելու, թե մենք երբ ենք գալիս կամ գնում։
Պարզապես անում էր իր աշխատանքը։
