Մայրս հիվանդանոցից դուրս գրվելու օրը հրաժարվեց նստել իմ մեքենան։ Ասաց՝ «Այս անգամ դուք չեք որոշելու՝ որտեղ եմ ապրելու»։ Հետո տվեց մի հասցե, որն ամուսինս վաղուց գիտեր:Մայրս յոթանասունմեկ տարեկան է։ Հայրիկիս մահից հետո տասներկու տարի մենակ էր ապրում։
Վերջին երկու տարում շատ էր փոխվել։ Հաճախ չէր պատասխանում զանգերիս, հրաժարվում էր հյուր գալ, երբեմն էլ առանց պատճառի բարկանում էր։
Ես դա վերագրում էի տարիքին ու մենակությանը։
Հոկտեմբերի վերջին ընկել էր խոհանոցում և վնասել ձեռքը։ Մի քանի օր հիվանդանոցում մնալուց հետո բժիշկները թույլ տվեցին տուն գնալ՝ հետագա բուժման ու հսկողության պայմանով։
Ամուսնուս՝ Արմանի հետ որոշել էինք, որ մայրիկին մեզ մոտ կբերենք։
Սենյակն արդեն պատրաստել էինք։
Բայց երբ հիվանդանոցից դուրս եկանք, մայրս կանգնեց մեքենայի մոտ ու ասաց.
— Ես ձեզ հետ տուն չեմ գալու։
— Մա՛մ, ձեռքովդ դեռ դժվար ես շարժվում։ Մենակ ո՞նց ես մնալու։
— Մենակ չեմ մնալու։
Հետո պայուսակից մի ծալված թուղթ հանեց։
— Ինձ էս հասցեով տարեք։
Արմանը նայեց թղթին։
Նրա դեմքը միանգամից փոխվեց։
— Մարիա՛մ մայրիկ, դուք արդեն վերջնական որոշե՞լ եք։
Ես զարմացած նայեցի նրան։
— Արմա՛ն, դու էս հասցեն գիտե՞ս։
Նա պատասխան չտվեց։
Մայրս բռնեց ձեռքս։
— Աղջի՛կս, ես եմ խնդրել, որ քեզ դեռ չասի։
— Ի՞նչը չասի։
Մայրս խորը շունչ քաշեց։
— Ես ալկոհոլից կախվածության բուժման կենտրոն եմ գնում։ Էդտեղ որոշ ժամանակ պիտի ապրեմ։
Ես սկզբում ծիծաղեցի։ Մտածեցի՝ կատակում է։
Բայց մայրս չէր ժպտում։
— Մա՛մ, դու հո ալկոհոլի հետ խնդիր չունե՞ս։
Նա նայեց աչքերիս։
— Ունեմ, աղջի՛կս։ Ավելի վաղուց, քան դու պատկերացնում ես։
Հետո ասաց մի բան, որից ինձ թվաց՝ ոտքերիս տակից հողը փախավ։
— Էն օրը խոհանոցում պատահաբար չեմ ընկել։ Ես խմած էի։ Եվ դա առաջին անգամը չէր։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Ես մեքենայի դուռը փակեցի։
— Արմա՛ն, դու գիտեի՞ր։
Նա գլխով արեց։
— Մի քանի ամիս է։
— Եվ ինձ ոչինչ չե՞ս ասել։
Մայրս անմիջապես միջամտեց։
— Ես եմ խնդրել։ Արմանը մեղավոր չէ։
Ես այնքան բարկացած էի, որ չէի հասկանում՝ ում հետ խոսեմ։
Մայրս ամբողջ կյանքում խիստ, կարգապահ կին էր եղել։ Դպրոցում երկար տարիներ դասավանդել էր։ Երբ հայրիկս կենդանի էր, նույնիսկ տոնական սեղանին շատ քիչ էր խմում։
Հորս մահից հետո երբեմն ասում էր, որ երեկոյան մի բաժակ գինի է խմում, որպեսզի հանգստանա։
Ես ուշադրություն չէի դարձնում։
Պարզվեց՝ վերջին տարիներին այդ մեկ բաժակը վաղուց մեկ բաժակ չէր։
Մայրս սկսեց պատմել։
Սկզբում խմում էր շաբաթը մի քանի անգամ։ Հետո՝ գրեթե ամեն երեկո։
Ավելի ուշ սկսել էր ալկոհոլ գնել առավոտյան, որպեսզի մինչև մեր զանգերը «լավ զգա իրեն»։
Երբ այցելում էի, հաճախ ասում էր, որ վատառողջ է և չի ուզում հյուր ընդունել։
— Ես քեզանից թաքցնում էի,— խոստովանեց նա։— Վախենում էի, որ կզզվես ինձնից։
— Մա՛մ, ես քո աղջիկն եմ։
— Հենց դրա համար էի ամենաշատը վախենում։
Ես նայեցի Արմանին։
— Իսկ դու ո՞նց ես իմացել։
Նա պատմեց, որ երեք ամիս առաջ գործից տուն վերադառնալիս մայրս զանգել էր իրեն։
Խնդրել էր շտապ գալ։
Երբ հասել էր, մայրս նստած էր խոհանոցի հատակին։ Վատ էր զգում և չէր կարողանում ինքնուրույն վեր կենալ։
Արմանը բժշկական օգնություն էր կանչել։
Այդ օրը մայրս առաջին անգամ խոստովանել էր, որ խմելու հետ կապված խնդիր ունի։
Հետագա բժշկական զննումներից հետո նրան առաջարկել էին մասնագիտական բուժում ստանալ։
Արմանը օգնել էր տեղեկություններ գտնել համապատասխան կենտրոնների մասին, ուղեկցել նախնական խորհրդատվության։
— Ես մի քանի անգամ ասել եմ՝ պիտի Մանեին պատմենք,— ասաց նա։— Բայց մայրդ խնդրել է ժամանակ տալ։
— Իսկ ինչո՞ւ ինքդ չասացիր։
— Որովհետև նա համաձայնել էր օգնություն ստանալ և ուզում էր ինքն առաջինը քեզ պատմել։ Ես սխալվելուց էի վախենում։ Չգիտեի՝ ինչպես վարվել։
Ես լռեցի։
Հիմա հասկացա, թե ինչու էր մայրս վերջին ամիսներին հեռու պահում ինձ իրենից։
Բայց դեռ չէի հասկանում՝ ինչու պիտի գնար ինչ-որ կենտրոն ապրելու։
— Մա՛մ, արի մեզ մոտ։ Ես քեզ կօգնեմ։ Հետո միասին կորոշենք։
Նա գլուխը տարուբերեց։
— Ես ձեր տուն գնամ, դու ամբողջ օրը ինձ կհետևես։ Կթաքցնես ամեն ինչ, կվախենաս մենակ թողնել։ Ես էլ քեզ կխոստանամ, որ այլևս չեմ խմելու։
— Եվ ի՞նչ վատ բան կա դրա մեջ։
— Որովհետև ես արդեն քանի անգամ այդ խոստումը տվել եմ։ Եվ չեմ պահել։
Մայրս առաջին անգամ այդքան ուղիղ էր խոսում իր խնդրի մասին։
Նա բացատրեց, որ կենտրոնում նախնական գնահատում անցել է և մասնագետների հետ քննարկել բուժման ընթացքը։ Հիվանդանոցում ևս տեղեկացրել էր իր ալկոհոլի օգտագործման մասին, որպեսզի բուժումը ճիշտ կազմակերպվի։
Նրա համար նախատեսել էին շարունակական բուժում և վերականգնողական աջակցություն՝ բժշկական հսկողությամբ։
Նա գիտեր՝ դա հեշտ ճանապարհ չի լինելու։
Բայց արդեն որոշել էր։
Մենք նստեցինք մեքենան։
Ամբողջ ճանապարհին ոչ մեկը չէր խոսում։
Երբ հասանք, ես զարմացա։
Մեծ հիվանդանոց չէր։ Սովորական, երկհարկանի շենք էր՝ փոքր բակով։ Ներսում ընդունարան կար, սենյակներ, խորհրդատվության համար նախատեսված տարածքներ։
Մեզ դիմավորեց աշխատակիցը՝ Լիանան։
Մայրս նրան ճանաչում էր նախորդ այցելությունից։
— Մարիա՛մ, բարով եկաք։
Ես նորից փորձեցի միջամտել։
— Ներեցե՛ք, մայրս նոր է հիվանդանոցից դուրս գրվել։ Չգիտեմ՝ արդյոք հիմա ճիշտ է այստեղ մնալը։
Լիանան բացատրեց, որ ընդունումը կատարվելու է բժշկական փաստաթղթերի գնահատումից և անհրաժեշտ զննումից հետո։ Եթե առողջական վիճակը պահանջի լրացուցիչ բուժում, համապատասխան քայլեր կձեռնարկեն։
Մայրս ինքն էր ներկայացրել անհրաժեշտ տվյալները և իր համաձայնությունը։
Այդ պահին ինձ համար ամենադժվարը ոչ թե կենտրոնը տեսնելն էր, այլ հասկանալը, որ մայրս առանց ինձ արդեն մի շատ կարևոր որոշում էր կայացրել։
Ես բարկացած դուրս եկա բակ։
Արմանը հետևեց ինձ։
— Մանե՛, խնդրում եմ՝ հանգստացի՛ր։
— Դու պատկերացնո՞ւմ ես՝ ինչքան ժամանակ եմ մտածել, թե մայրս ուղղակի ծերացել է։ Ես քեզ ամեն օր հարցրել եմ՝ ինչո՞ւ է էսպես փոխվել։
Նա գլուխը կախեց։
— Գիտեմ։
— Դու ինձ պետք է ասեիր։
— Հնարավոր է։ Բայց մայրդ շատ էր վախենում։ Ես ուզում էի, որ ինքն իրեն պատրաստ զգա։
Ես չպատասխանեցի։
Այդ պահին մայրս դուրս եկավ։
Նրա ձեռքին փոքրիկ ճամպրուկ կար։
— Աղջի՛կս, ես հիմա ներս եմ գնում։
— Իսկ եթե քեզ վատ զգա՞ս։
— Այստեղ դրա համար մասնագետներ կան։
— Իսկ եթե մի օր որոշես, որ չես ուզում մնալ։
Մայրս մի պահ լռեց։
— Դա էլ պիտի քննարկեմ նրանց հետ։ Բայց այսօր ուզում եմ մնալ։
Ես մոտեցա ու գրկեցի նրան։
Մայրս այնքան ամուր բռնեց ինձ, որ նորից լաց եղա։
— Մա՛մ, ինչո՞ւ ավելի շուտ չէիր ասել։
— Որովհետև ես ինքս էլ երկար ժամանակ չէի ուզում հավատալ, թե ինչ է կատարվում։
Նա վերցրեց ճամպրուկն ու ներս մտավ։
Ես մնացի բակում։
Արմանը մոտեցավ։
— Գնա՞նք։
— Մի քիչ սպասենք։
Բայց այդ օրը մայրս այլևս դուրս չեկավ։
Հաջորդ երկու շաբաթներն ինձ համար շատ ծանր անցան։
Ամեն օր ուզում էի զանգել, հարցնել՝ ինչ է կերել, ինչպես է քնել, ինչ են ասել բժիշկները։
Կենտրոնի աշխատակիցները բացատրեցին, որ կապը կազմակերպվում է բուժման պայմաններով և մորս համաձայնությամբ։
Ես ստիպված էի սովորել սպասել։
Երբ առաջին անգամ խոսեցինք, մայրս հոգնած էր հնչում։
— Մա՛մ, ուզո՞ւմ ես տուն գաս։
Նա երկար լռեց։
— Այսօր դժվար օր է եղել։ Բայց դեռ ուզում եմ շարունակել։
Ես ամբողջ գիշեր չքնեցի։
Մի քանի օր անց մայրս նորից զանգեց։
— Մանե՛, երեկ շատ էի ուզում դուրս գալ։
Սիրտս սկսեց ուժեղ խփել։
— Հետո՞։
— Հետո գնացի, խոսեցի մասնագետի հետ։ Մնացի։
Ես ձեռքս դրեցի ճակատիս։
— Մա՛մ, ես կարող եմ գալ։
— Կգաս նախատեսված այցելության օրը։ Մենք դեռ շատ խոսելու բան ունենք։
Մայրս նախկինում այդպես չէր խոսում։
Նա երբեք չէր ընդունում, որ իրեն օգնություն է պետք։
Հիմա առաջին անգամ ինքն էր ասում՝ դժվար է, բայց շարունակում եմ։
Երրորդ շաբաթվա վերջում գնացի նրան տեսնելու։
Նստած էր բակի նստարանին։
Քաշը մի փոքր նվազել էր, դեմքը հոգնած էր, բայց աչքերը պարզ էին։
Գրկեց ինձ։
— Ինչպե՞ս ես, աղջի՛կս։
Ես ծիծաղեցի ու լաց եղա միաժամանակ։
— Դու ինձ ես հարցնո՞ւմ։
Նստեցինք։
Մայրս պատմեց, թե որքան դժվար է եղել առաջին օրերին։ Ասաց՝ դեռ երկար ժամանակ պիտի աշխատի իր խնդրի վրա։
Հետո հարցրեց.
— Արմանը ո՞նց է։
— Լավ է։
— Նրա վրա դեռ բարկացած ե՞ս։
Ես մտածեցի։
— Մի քիչ։
Մայրս նայեց ինձ։
— Ես խնդրել էի իրեն լռել։ Բայց գիտեմ՝ քեզ ցավ եմ պատճառել։
— Մա՛մ, ես քեզ չէի դատապարտի։
Նա ժպտաց։
— Հիմա հեշտ է դա ասել։ Այն ժամանակ ես նույնիսկ ինքս ինձ չէի կարողանում ներել։
Մեր հանդիպումն ավարտվելուց առաջ նա խնդրեց մի բան։
— Երբ տուն վերադառնամ, չեմ ուզում՝ ամեն անգամ հարցնես, թե խմե՞լ եմ, թե՞ չէ։ Ուզում եմ, որ եթե դժվարություն ունենամ, կարողանամ ասել առանց վախենալու։
Ես գլխով արեցի։
Հետո հարցրի.
— Իսկ դու տուն ե՞րբ ես վերադառնալու։
— Երբ մասնագետների հետ որոշենք՝ ինչպես շարունակել բուժումը։ Չեմ ուզում շտապել։
Անցավ ևս մի քանի շաբաթ։
Մայրս դեռ կենտրոնում էր։
Մենք պարբերաբար խոսում էինք։
Մի օր նա ասաց.
— Մանե՛, ուզում եմ՝ իմ բնակարանից մի քանի բան բերես։
Ես գնացի նրա տուն։
Խոհանոցը մաքուր էր, պատուհանները՝ փակ։ Սեղանին հորս փոքրիկ բաժակն էր դրված՝ այն բաժակը, որից տարիներ առաջ միշտ թեյ էր խմում։
Մայրս խնդրել էր բերել իր սիրած կապույտ շալը, երկու գիրք և պատուհանի մոտ դրված փոքրիկ ծաղկամանը։
Երբ հավաքում էի իրերը, նկատեցի պահարանի վերևի դարակը։
Այնտեղ դեռ մի քանի դատարկ շիշ կար։
Ես երկար նայեցի դրանց։
Նախկինում, եթե նման բան տեսնեի, գուցե պարզապես ջղայնանայի։
Այդ օրը դրանք հավաքեցի և դրեցի աղբի տոպրակի մեջ։
Հետո վերցրի շալը, գրքերը, ծաղկամանը։
Կենտրոն հասա կեսօրին։
Մայրս դուրս եկավ ինձ դիմավորելու։
Երբ տեսավ ծաղկամանը, ժպտաց։
— Չէի կարծում, որ կգտնես։
— Պատուհանի մոտ էր։
Նա վերցրեց այն իմ ձեռքից։
Մի քանի վայրկյան նայեց ծաղկին։
Հետո ասաց.
— Երբ տուն գամ, ուզում եմ նորից իմ պատուհանի մոտ դնել։
Ես հարցրի.
— Ուրեմն դեռ ուզում ես քո տո՞ւնը վերադառնալ։
— Այո՛։ Բայց այս անգամ պատրաստված, շարունակական օգնությամբ։ Եվ ես եմ որոշելու, թե ինչպես կազմակերպեմ իմ կյանքը։
Ես այլևս չառարկեցի։
Նա ծաղկամանը տարավ ներս։
Ես հետևեցի նրան մինչև մուտքի դուռը։
Մայրս շրջվեց ու ժպտաց։
— Հաջորդ շաբաթ կգա՞ս։
— Կգամ, մա՛մ։
Նա ներս մտավ։
Ես կանգնած մնացի բակում։
Դեռ չգիտեի՝ որքան կտևի բուժումը, և ինչ դժվարություններ կարող են սպասել մեզ։
Բայց առաջին անգամ ամիսների ընթացքում մայրս այլևս չէր թաքնվում ինձնից։
Իսկ ես այլևս չէի փորձում նրա փոխարեն որոշել, թե ինչ պիտի անի հաջորդ օրը։
