Տասնհինգ տարեկան որդիս երեք գիշեր անընդմեջ կոշիկներով էր քնում։ Չորրորդ գիշերը ձևացրի, թե քնած եմ, ու տեսա՝ ինչու էր լուսաբացին գաղտնի դուրս գալիս տնիցՍկզբում մտածեցի՝ որդիս պարզապես շատ է հոգնում։
Վահեն տասնհինգ տարեկան էր։ Վերջին շաբաթներին դպրոցից գալիս էր, մի երկու բառ ասում ու փակվում սենյակում։
Երեք օր առաջ կեսգիշերին մտա նրա մոտ՝ պատուհանը փակելու։
Տեսա՝ քնած է հագուստով։
Ոտքերին՝ կոշիկներ։
Արթնացրի։
— Վահե՛, էս ի՞նչ է։ Ինչո՞ւ կոշիկներդ չես հանել։
Նա վեր թռավ, կարծես բռնացրել էի ինչ-որ բանի վրա։
— Մա՛մ, ուղղակի քնել եմ։ Կհանեմ։
Հաջորդ գիշեր նույնն էր։
Երրորդ օրը նկատեցի, որ կոշիկների տակացուներին թաց հող է կպած։ Բայց դրսում անձրև չէր եկել։
— Որտե՞ղ ես եղել։
— Բակում։
— Էդքան ցեխոտ տեղ մեր բակում չկա։
Նա ոչինչ չպատասխանեց։
Չորրորդ գիշերը որոշեցի չքնել։
Ժամը չորսն անց քառասունհինգին որդուս սենյակի դուռը կամաց բացվեց։
Վահեն ամբողջությամբ հագնված էր։ Մի ձեռքում փոքրիկ լապտեր ուներ, մյուսում՝ երկար մետաղյա ձող։
Դուրս եկավ տնից։
Հետևեցի նրան։
Անցավ երկու փողոց, հետո մտավ կանգառի հետևի ազատ տարածքը, որտեղ թփեր ու շինարարությունից մնացած հողակույտեր կային։
Ծնկի եկավ և սկսեց հողը փորել։
Սկզբում մտածեցի՝ ինչ-որ բան է թաքցրել։
Բայց երբ մոտեցա, լսեցի նրա ձայնը։
— Գտի՛ր, խնդրում եմ… Գոնե էստեղ լինի։
Հանկարծ թփերի հետևից մեկ ուրիշ տղա դուրս եկավ։
— Վահե՛, հերիք է փորես։ Մենք պայմանավորվել էինք՝ ոչ մեկին չենք ասելու։
Որդիս վեր թռավ։
— Դու կարող ես լռել, Գո՛ռ։ Ես չեմ կարող։
Տղան մոտեցավ, բռնեց Վահեի ձեռքից ու ասաց.
— Եթե հիմա խոսես, երկուսիս էլ դպրոցից կհեռացնեն։
Հենց այդ պահին ես դուրս եկա թփերի հետևից։
— Վահե՛, ի՞նչ եք արել։
Որդիս ինձ նայեց, հետո լապտերն անջատեց։
— Մա՛մ, ես մի աղջկա կյանք եմ դժբախտացրել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Այդ խոսքերից սիրտս սեղմվեց։
— Ի՞նչ աղջկա, Վահե՛։ Խոսի՛ր։
Գոռը մի քայլ հետ գնաց։
— Տիկի՛ն, ոչ մի լուրջ բան չի եղել։ Ուղղակի խաղ էինք անում։
Վահեն շրջվեց դեպի նրան։
— Քեզ համար խաղ էր։
Հետո ինձ պատմեց։
Նրանց դասարանում մի աղջիկ կար՝ Միլենան։ Տասնչորս տարեկան էր։ Լսողության խնդիր ուներ և հատուկ լսողական սարք էր օգտագործում։
Միլենան շատ լավ էր սովորում, բայց դասարանի մի քանի տղաներ հաճախ էին ծաղրում նրան։
Վահեն նախկինում մասնակցած չէր եղել այդ ծաղրանքներին, համենայնդեպս այդպես էր ասում։
Բայց նախորդ շաբաթ ամեն ինչ փոխվել էր։
Դասամիջոցին տղաները կատակ էին արել՝ իբր Միլենայի լսողական սարքից ինչ-որ տարօրինակ ձայն է գալիս։
Գոռը սկսել էր կրկնել նրա խոսելու ձևը։
Միլենան բարկացել էր ու պահանջել դադարեցնել։
Վահեն, չմտածելով հետևանքների մասին, աղջկա ականջի հետևից հանել էր սարքը։
— Ուզում էի մի վայրկյան վերցնել, հետո վերադարձնել,— շշնջաց որդիս։
— Հետո՞։
— Գոռն ասաց՝ նետի՛ր, տեսնենք կբռնի՞։
Վահեն նետել էր։
Սարքը ընկել էր դպրոցի բակի ցանկապատից այն կողմ՝ կանգառի հետևի խոտերի մեջ։
Սկզբում բոլորը ծիծաղել էին։
Հետո փորձել էին գտնել։
Չէին կարողացել։
Միլենան սկսել էր լաց լինել։
Ուսուցչուհին մոտեցել էր, հարցրել՝ ինչ է պատահել։
Գոռն ասել էր, որ աղջիկն ինքն է կորցրել սարքը։
Վահեն լռել էր։
— Դու գիտեի՞ր, թե ինչքան կարևոր է էդ սարքը,— հարցրի։
Որդիս գլխով արեց։
— Գիտեի։
— Ու չասացի՞ր, որ դու ես նետել։
Նա սկսեց լաց լինել։
— Վախեցա։
Միլենայի ծնողները հաջորդ օրը դպրոց էին եկել։
Դասարանում հարցրել էին՝ ով է տեսել սարքը։
Ոչ մեկը չէր խոստովանել։
Վահեն այդ գիշերվանից չէր կարողանում քնել։
Նա հիշում էր, որ սարքը ցանկապատի վրայով նետելիս մոտավորապես որ կողմն էր ընկել։ Հաջորդ առավոտյան շատ շուտ եկել էր որոնելու՝ մինչև տարածքով անցնող մարդիկ ոտնատակ կտային խոտերը։
Երեք օր շարունակ փնտրել էր։
Կոշիկներով էր քնում, որովհետև ամեն գիշեր որոշում էր առավոտյան շուտ դուրս գալ, իսկ երբեմն այդպես էլ հոգնած քնում էր՝ չհանելով դրանք։
— Եթե գտնեի, կվերադարձնեի ու ամեն ինչ կվերջանար,— ասաց։
Ես նայեցի տղայիս։
— Իսկ Միլենան կիմանա՞ր՝ ինչ է պատահել։
Նա լռեց։
Գոռը միջամտեց։
— Տիկի՛ն, մենք կարող ենք սարքի փողը հավաքել։ Պետք չէ դպրոցում աղմուկ անել։
Ես պատասխանեցի.
— Գումարը կքննարկենք, բայց դրանով ձեր արածը չի վերանում։
Վահեն նստեց հողին։
— Մա՛մ, ես մտածում էի՝ դու ինձ տնից կվռնդես, եթե իմանաս։
Այդ խոսքը ինձ ցավեցրեց։
— Ես քեզ տնից չեմ վռնդելու։ Բայց հիմա դու պիտի ճշմարտությունն ասես։
Գոռը հեռացավ՝ ասելով, որ իր ծնողները հաստատ չեն հավատա մեզ։
Մենք վերադարձանք տուն։
Վահեն լվաց ձեռքերը, նստեց խոհանոցում ու ամբողջ պատմությունը գրեց թղթի վրա։
Ես չստիպեցի նրան փոխել որևէ բան։
Միայն հարցրի՝ ամեն ինչ ճի՞շտ է գրել։
Նա գլխով արեց։
Առավոտյան միասին գնացինք դպրոց։
Դասղեկը սկզբում զարմացավ, երբ Վահեն ասաց, որ ուզում է Միլենայի ծնողների հետ խոսել։
Մենք պատմեցինք կատարվածը։
Դասղեկը լուռ լսեց։
— Ես հարցրել էի բոլորին,— ասաց նա։— Դու էլ էիր ասել, թե ոչինչ չես տեսել։
Վահեն գլուխը կախեց։
— Այո՛։
Միլենայի մայրը եկավ դպրոց մոտ մեկ ժամ անց։
Նրա անունը Անահիտ էր։
Երբ լսեց պատմությունը, սկսեց լաց լինել։
— Դուք պատկերացնո՞ւմ եք՝ աղջիկս ինչ ապրեց էդ օրը։ Նա հիմա չի ուզում դպրոց գալ։
Ես չէի կարողանում նրա աչքերին նայել։
Վահեն կանգնեց։
— Կներե՛ք։ Ես եմ նետել սարքը։
Անահիտը նայեց նրան։
— Իսկ երբ աղջիկս լաց էր լինում, ինչո՞ւ չէիր ասում։
Վահեն լռեց։
Հետո ասաց.
— Վախենում էի, որ ինձ կպատժեն։
— Իսկ ինքը ի՞նչ պիտի աներ,— հարցրեց Անահիտը։— Ամեն օր մտածո՞ւմ էիր դրա մասին։
Ես առաջին անգամ տեսա, թե որդիս որքան փոքր է թվում, երբ ստիպված է պատասխան տալ իր արարքի համար։
Դպրոցի ղեկավարությունը կազմակերպեց հանդիպում ներգրավված երեխաների ծնողների հետ։ Քննարկվեց ոչ միայն վնասված սարքի հարցը, այլև Միլենային ծաղրելու ու նրա նկատմամբ վերաբերմունքի խնդիրը։
Գոռի ծնողներն սկզբում չէին հավատում, որ իրենց որդին մասնակցել է կատարվածին։
Բայց Վահեն պատմեց, թե ինչպես է ամեն ինչ տեղի ունեցել, իսկ Գոռն ի վերջո ընդունեց, որ խրախուսել էր նրան սարքը նետել և հետո առաջարկել էր լռել։
Հետագայում ծնողները պայմանավորվեցին վնասված կամ կորած սարքի փոխարինման ծախսերը կարգավորել։ Անհրաժեշտ էր կապ հաստատել Միլենայի լսողության մասնագետի հետ, որովհետև սարքը պարզապես խանութից գնվող սովորական իր չէր։
Իսկ Միլենան դեռ դպրոց չէր գալիս։
Վահեն մի քանի օր սպասեց, հետո ինձ խնդրեց.
— Մա՛մ, կարո՞ղ եմ նրա համար մի բան գրել։
— Ի՞նչ ես ուզում ասել։
— Չգիտեմ։ Երևի՝ որ իմ պատճառով էր ամեն ինչ։
Նա նստեց սեղանի մոտ և երկար գրեց։
Ես նամակը չկարդացի։
Խնդրեցի, որ այն դասղեկին հանձնի՝ փոխանցելու միայն այն դեպքում, եթե Միլենան ցանկանա ստանալ։
Երկու շաբաթ անց աղջիկը վերադարձավ դպրոց՝ համապատասխան նոր սարքով։
Առաջին օրը Վահեն նրա մոտ չգնաց։
Հաջորդ օրը Միլենան ինքն էր մոտեցել նրան։
— Քո գրածը կարդացել եմ,— ասել էր։
Վահեն պատասխանել էր.
— Ես շատ եմ զղջում։
Աղջիկը նայել էր նրա աչքերին։
— Ես քեզ ընկեր էի համարում, Վահե՛։
Որդիս ոչինչ չէր կարողացել ասել։
Այդ երեկո տուն եկավ սովորականից շուտ։
Սենյակում նստած էր՝ հեռախոսն անջատած։
Մոտեցա։
— Ի՞նչ է եղել։
Նա պատմեց Միլենայի խոսքերը։
Հետո հարցրեց.
— Մա՛մ, կարո՞ղ է ինքը էլ երբեք ինձ հետ չխոսի։
— Կարող է։
— Բա ես ի՞նչ անեմ։
Ես մի փոքր մտածեցի։
— Նրա որոշումը պիտի հարգես։ Իսկ քո արածի պատասխանատվությունը կրես՝ անկախ նրանից՝ նա քեզ կների՞, թե՞ ոչ։
Հաջորդ ամիսներին Վահեն մասնակցեց դպրոցում կազմակերպված հանդիպումներին, որտեղ քննարկվում էին ծաղրանքի և ճնշման դեպքերը։ Նա ստիպված էր նաև ընդունել դպրոցի սահմանած կարգապահական հետևանքները։
Միլենայի հետ նրանք մտերիմ չդարձան։
Դասարանում նստում էին տարբեր տեղերում։ Դասամիջոցներին գրեթե չէին խոսում։
Բայց մի օր Վահեն վերադարձավ տուն և ասաց.
— Այսօր Միլենան դասի ժամանակ հարց տվեց, ու Գոռը նորից ծիծաղեց։
Ես անհանգստացա։
— Հետո՞։
— Ասացի, որ դադարեցնի։ Նա էլ պատասխանեց՝ դու հիմա լավ տղա՞ ես դարձել։
— Դու ի՞նչ արեցիր։
— Ոչինչ։ Պարզապես կրկնեցի՝ դադարեցրու։
Այդ երեկո երկար նստեցինք խոհանոցում։
Վահեն առաջին անգամ ինքն սկսեց խոսել դպրոցում կատարվող բաներից։
Ասում էր՝ ով ում հետ է վիճել, ինչից է վախենում, ինչն է իրեն անհանգստացնում։
Ես լսում էի՝ առանց ամեն նախադասությունից հետո խորհուրդ տալու։
Գիշերը, երբ մտա նրա սենյակ, տեսա՝ քնած է։
Կոշիկները դրված էին դռան մոտ։
Մաքուր։
Մահճակալի կողքին լապտեր չկար։
Ուզեցի ծածկել նրան, բայց հետո նկատեցի սեղանին դրված փոքրիկ թղթիկը։
Վահեն իր ձեռքով գրել էր.
«Վաղը Միլենան դասին ներկայացնելու է իր նախագիծը։ Չմոռանամ լսել մինչև վերջ»։
Ես թուղթը չշարժեցի։
Միայն անջատեցի լույսն ու կամաց փակեցի դուռը։
