Կնոջս հուղարկավորությունից մեկ ժամ էլ չէր անցել, երբ յոթամյա որդիս շշնջաց. «Պա՛պ, մայրիկն ինձ կանչում է»։ Ոչ ոք նրան չհավատաց, մինչև գերեզմանատան աշխատակիցները չհայտնաբերեցին աներևակայելի մի բան…
Կնոջս հուղարկավորությունից գրեթե մեկ ժամ անց որդիս՝ Դավիթը, բռնեց ձեռքս ու ասաց խոսքեր, որոնցից արյունս սառեց։
— Պա՛պ, խնդրում եմ, գնա մայրիկին նայիր։ Ես լսեցի, թե ինչպես էր անունս տալիս։
Նայում էի նրան՝ ուժասպառ ու դատարկված։ Երեք օր շարունակ փորձում էի հաշտվել այն մտքի հետ, որ կինս՝ Անահիտը, այլևս չկա։ Հիմա կանգնած էի նրա թարմ գերեզմանի մոտ, իսկ որդիս պահանջում էր կասկածի տակ դնել այն, ինչից ավելի վերջնական բան չկա՝ մահը։
Ծնկի իջա նրա առաջ։
— Դավի՛թ ջան, մայրիկն այլևս չի կարող մեզ կանչել։ Հիշո՞ւմ ես՝ ինչ ասացին բժիշկները։
Նա ուժգին տարուբերեց գլուխը։
— Չէ՛, պա՛պ։ Ես լսել եմ։ Աղոթքի ժամանակ ինձ կանչեց։ Նրան մեր օգնությունն է պետք։
Անձրևը թափվում էր գերեզմանատան վրա։ Հարազատները սև անձրևանոցների տակ լուռ կանգնած էին։ Ոմանք անհանգիստ նայում էին իրար, մյուսներն աչքերը փախցնում էին։ Բոլորը կարծում էին, թե տղաս պարզապես չի կարողանում ընդունել մոր կորուստը։
Ես էլ այդպես կմտածեի, եթե նրա ձայնում չլսեի այդ տարօրինակ վստահությունը։ Նա չէր աղերսում, որ մայրը վերադառնա։ Նա պնդում էր, թե լսել է նրան։
Հանկարծ հիշեցի առավոտյան մի մանրուք։ Երբ հրաժեշտի սրահում ձեռք էի տվել կնոջս մատներին, դրանք տաք էին թվացել։ Հուղարկավորության կազմակերպիչը բացատրել էր, թե սրահի ջերմությունն ու մարմնի նախապատրաստման ընթացքը կարող են այդպիսի զգացողություն առաջացնել։ Այն ժամանակ այնքան կոտրված էի, որ այլևս ոչինչ չէի հարցրել։
Բայց հիմա Դավիթը կառչել էր վերարկուիցս։ Շրջվեցի կազմակերպչի կողմը։
— Պարո՛ն Թովմաս, մի հարցի անկեղծ պատասխանեք։ Հնարավո՞ր է, որ բժիշկները սխալված լինեն։
Նրա դեմքը լարվեց։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
— Ձեր կնոջ մահը պաշտոնապես հաստատել է բժիշկը,— պատասխանեց նա։— Բոլոր անհրաժեշտ ընթացակարգերը կատարվել են։
— Այդ դեպքում ինչո՞ւ նրա ձեռքերը տաք էին։
Թովմասը մի ակնթարթ վարանեց։ Հենց այդ կարճ լռությունն էլ բավական էր, որ մեջքիս սառնություն անցներ։ Մինչ նա կպատասխաներ, Դավիթը ծնկի իջավ ու երկու փոքրիկ ափերը դրեց թաց հողին։
— Մա՛մ, մի՛ վախեցիր,— շշնջաց։— Պապան քեզ կօգնի։
Այլևս չէի կարող տեղում կանգնած մնալ։ Հանեցի հեռախոսս ու զանգեցի շտապ օգնության ծառայություն։ Փորձում էի հստակ խոսել, թեև ձայնս դողում էր։
— Ես Կարենն եմ։ Գերեզմանատանն եմ։ Կնոջս մեկ ժամ էլ չկա, ինչ հուղարկավորել ենք, բայց յոթամյա որդիս ասում է՝ լսում է նրա ձայնը դագաղից։ Խնդրում եմ, անմիջապես օգնություն ուղարկեք։
Օպերատորը հարցրեց՝ իսկապե՞ս հիմք ունեմ կարծելու, որ գերեզմանում ինչ-որ մեկը կարող է կենդանի լինել։ Նայեցի որդուս։
— Այո՛։ Ես դա հնարավոր եմ համարում։
Մի քանի րոպե անց գերեզմանատան լռությունը փոխվեց։ Եկան ոստիկաններ, շտապօգնության աշխատակիցներ ու գերեզմանատան պատասխանատուները։ Անհրաժեշտ թույլտվություններն ստանալուց հետո սկսեցին տարածքը սահմանազատել և պատրաստվել գերեզմանի ստուգմանը։ Մեզ խնդրեցին մի կողմ քաշվել։ Մի ոստիկան բացատրեց, որ որոշումը միայն մասնագետներն են կայացնելու։ Հարազատներից մի քանիսը բողոքում էին, բայց ես այլևս ոչ մեկին չէի լսում։ Գլխումս միայն որդուս ասած խոսքերն էին ու կնոջս տաք մատների հիշողությունը։
Հենց այդ պահին հարազատների միջից մոտեցավ կնոջս եղբայրը՝ Արթուրը։
— Կարե՛ն, ի՞նչ ես անում,— կտրուկ ասաց։— Դավիթին առանց այդ էլ մեծ ցավ ես պատճառում։ Անահիտը մահացել է։ Թող հանգիստ հանգչի։
Նայեցի նրա աչքերին։
— Ես մասնագետներից խնդրում եմ ընդամենը ստուգել՝ արդյոք մենք չենք սխալվել։
— Ստուգելու ոչինչ չկա՛։
Նրա ձայնը չափազանց կոշտ էր, դեմքը՝ գունատ։ Կնոջս մահից հետո առաջին անգամ մտածեցի՝ գուցե Արթուրն ինչ-որ բան գիտի, որ ես չգիտեմ։ Բայց չհասցրի հարցնել։
Դավիթը կրկին բարձրացրեց գլուխը։
— Պա՛պ, մայրիկը նորից փորձում է խոսել։
Սահմանազատված հատվածից հանկարծ գոռոց լսվեց։
— Դադարեցրե՛ք։ Բժշկական խմբին շո՛ւտ կանչեք։
Քարացա։ Մի աշխատակից շտապ անցավ կողքովս՝ ձեռքին անհետաձգելի օգնության սարքավորումներ։ Մեկ ուրիշը շտապօգնության մեքենա պահանջեց։ Հուղարկավորության կազմակերպիչը հետ քաշվեց անձրևի տակ։ Դեմքից ամբողջ գույնն անհետացել էր։
Բռնեցի որդուս ուսերից։
— Կողքիս մնա, տղա՛ս։
Դավիթի այտերով արցունքներ էին հոսում։
— Ասում էի չէ՞, պա՛պ։
Չգիտեի՝ ինչպես պատասխանել։ Կուզեի ասել, որ հավատում եմ նրան, բայց վախենում էի, թե հաջորդ պահին բժիշկը դուրս կգա ու կհայտնի, որ սխալվել են։ Միայն ավելի ամուր գրկեցի տղայիս։
Բժշկական աշխատակիցը դուրս եկավ սահմանազատված տարածքից։
— Պարո՛ն Կարեն, մենք ֆիզիոլոգիական ակտիվության նշաններ ենք հայտնաբերել։ Ձեր կնոջն անհապաղ վերակենդանացման օգնություն է պետք։
Մի պահ չհասկացա բառերը։ Իսկ հետո նա ասաց այն նախադասությունը, որն ընդմիշտ բաժանեց կյանքս երկու մասի։
— Ձեր կինը կենդանության նշաններ է ցույց տալիս։
Վերակենդանացման խումբն Անահիտին շտապ տեղափոխեց հիվանդանոց։ Ես որդուս հետ հետևեցի շտապօգնության մեքենային։ Ամբողջ ճանապարհին Դավիթը բռնել էր ձեռքս և լուռ նայում էր պատուհանից դուրս։ Ես վախենում էի ուրախանալ։ Երեք օր առաջ բժիշկներն ասել էին, որ կինս մահացած է, իսկ հիմա մյուս բժիշկները պայքարում էին նրան փրկելու համար։
Հիվանդանոցի ընդունարանում մեկը մեզ աթոռներ առաջարկեց, մյուսը հարցնում էր Անահիտի նախկին հիվանդությունների մասին։ Պատասխանում էի մեխանիկորեն։ Քանի անգամ էի վերջին երեք օրվա ընթացքում պատկերացրել, թե ինչ կասեմ տղայիս, երբ նա նորից մայրիկին փնտրի։ Հիմա այդ նույն տղան նստած սպասում էր, որ մայրը կենդանի դուրս գա հիվանդասենյակից։
Առաջին անգամ այդ երեք օրերի ընթացքում ինքս ինձ թույլ տվեցի հուսալ։ Բայց հիվանդանոցում հայտնաբերվածը նոր սարսափ առաջացրեց։ Բժիշկներն ասացին, որ Անահիտի վիճակը հնարավոր չէ պարզապես սովորական սրտի կաթվածով բացատրել։ Նրա ենթադրյալ մահվան վերաբերյալ բժշկական գրառումներն էլ լուրջ հարցեր էին առաջացնում։
Հիվանդանոց եկավ քննիչը՝ Արամը։ Նա ուսումնասիրում էր, թե ինչ հանգամանքներում էր Անահիտին մահացած հայտարարել։ Նրա պատմածից միջանցքի պատերն ասես շարժվեցին աչքերիս առաջ։
Անահիտը մանկական բաժանմունքի բուժքույր էր։ Վերջին ամիսներին նա մտահոգիչ տվյալներ էր հայտնաբերել բժշկական սարքավորումներ մատակարարող այն ընկերության մասին, որտեղ աշխատում էր եղբայրը՝ Արթուրը։ Խոսքը փորձարարական բժշկական սարքերի անվտանգության հետ կապված հնարավոր լուրջ խախտումների մասին էր։ Կինս պատրաստվում էր իր հավաքած նյութերը փոխանցել համապատասխան պետական քննիչներին։
Արթուրը գիտեր դրա մասին։ Իսկ հետաքննության ընթացքում արդեն ձեռք բերված տվյալները հիմք էին տալիս կասկածելու, որ ինչ-որ մեկը դիտավորյալ փորձել էր լռեցնել Անահիտին։ Քննիչը շեշտեց՝ դեռ պետք է պարզել, թե ով է պատասխանատու, և ինչ է իրականում պատահել։ Ես հարցրի՝ արդյոք արդեն ապացուցվա՞ծ է Արթուրի մասնակցությունը։ Նա բացասաբար շարժեց գլուխը. կասկածը դեռ դատավճիռ չէր։ Բայց պարզ էր, որ կնոջս ենթադրյալ մահը պատահական դեպք համարել այլևս հնարավոր չէր։
Չէի կարողանում հասկանալ, թե ինչպես կարող էր նրա սեփական եղբայրը որևէ կապ ունենալ այդպիսի սարսափելի կասկածի հետ։ Հիշեցի վերջին օրերը։ Հենց Արթուրն էր առաջարկել իր վրա վերցնել հուղարկավորության կազմակերպումը։ Նա համոզել էր, որ դիահերձում պետք չէ, պնդել էր արագ ավարտել ամեն ինչ և շարունակ հորդորել՝ մի՛ տանջիր քեզ հարցերով։ Այն ժամանակ կարծում էի՝ ուզում է ինձ օգնել։ Հիմա յուրաքանչյուր մանրուք ուրիշ իմաստ էր ստանում։
Քննիչը դեռ խոսում էր, երբ Անահիտի հիվանդասենյակից թույլ ձայն լսվեց։ Շրջվեցի այնքան արագ, որ աթոռս քերծեց հատակը։ Կնոջս կոպերը շարժվեցին։ Մատները սահեցին վերմակի վրայով։ Մոտեցա, և լսեցի մի ձայն, որը վախենում էի երբեք չլսել։
— Կարե՛ն…
Բռնեցի նրա ձեռքը։ Արցունքներից գրեթե ոչինչ չէի տեսնում։
— Այստեղ եմ, սիրելի՛ս։ Դու ապահով ես։
Նրա առաջին հարցը Դավիթի մասին էր։
— Որտե՞ղ է մեր տղան։
— Դռան մոտ է։ Նրա շնորհիվ ենք այստեղ։ Նա չհրաժարվեց քեզ լսելուց, նույնիսկ երբ բոլորս կասկածում էինք։
Անահիտը սկսեց արտասվել։ Հիշում էր, թե ինչպես էր փորձում ձայն հանել, հույս ունենալով, որ ինչ-որ մեկը կլսի իրեն։ Զգացել էր, որ Դավիթը մոտակայքում է, բայց այնքան թույլ էր եղել, որ չէր կարողացել հստակ կանչել։
Երբ տղաս ներս եկավ, վազեց մահճակալի մոտ ու զգուշությամբ գրկեց մորը։
— Մա՛մ, ես գիտեի, որ դու այստեղ ես։
Անահիտը համբուրեց նրա ճակատն ու գրկեց այնքան ամուր, որքան թույլ էին տալիս ուժերը։ Կանգնած էի նրանց կողքին՝ միաժամանակ զգալով անսահման թեթևություն, շնորհակալություն և բարկություն կատարվածի համար։ Դավիթը մոր ձեռքը բաց չէր թողնում։ Նա մերթ նայում էր ինձ, մերթ՝ Անահիտին, ասես ստուգում էր, որ մենք երկուսս էլ իր կողքին ենք։ Ես նստեցի նրանց մոտ ու առաջին անգամ առանց վախի շոշափեցի կնոջս տաք ափը։
Արթուրի հետ կապված քննությունը շարունակվեց։ Անահիտին երկար ու դժվար վերականգնում էր սպասվում։ Դեռ անհրաժեշտ էր պարզել, թե ինչպես էր առաջացել նրա վիճակը, ինչու էր մահն արձանագրվել սխալ, և ով կարող էր պատասխանատու լինել։ Մեր ընտանիքի առջև ծանր օրեր էին։
Բայց այդ երեկո ինձ համար ամենակարևորն ուրիշ բան էր՝ կնոջս շնչառության ձայնը և մեր որդին, որ հանգիստ նստած էր նրա մահճակալի մոտ։
Քիչ էր մնացել հեռանայի գերեզմանից՝ համոզված, թե մահը մեզանից խլել է ամեն ինչ։ Դավիթը չէր ընդունել այդ միտքը։ Նրա համառությունն ինձ քաջություն էր տվել ևս մեկ հարց տալու, ևս մեկ զանգ կատարելու և պահանջելու, որ մասնագետները նորից ստուգեն։
Երբեմն ամենափոքր ձայնն է ասում այն, ինչ բոլորը պետք է լսեն։ Եվ այդ օրը յոթամյա որդիս մեզ վերադարձրեց իր մորը։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում —> Սեղմիր Այստեղ
