Ծննդաբերության ժամանակ կորցրի երկվորյակներից մեկին։ Բայց երբ բուժքույրը ողջ մնացած որդուս գրկիս դրեց, ականջիս շշնջաց. «Ամուսնուդ մի՛ վստահիր, մինչև այս տեսանյութը չդիտես»։ Այն, ինչ լսեցի ձայնագրության մեջ, փոխեց ամեն ինչ։
Հղիությանս երեսունութերորդ շաբաթում էի։ Երկվորյակ տղաների էինք սպասում։ Ամեն անգամ, երբ անցնում էի նրանց համար պատրաստված սենյակի կողքով, ակամա ժպտում էի։ Հղիությունս համեմատաբար հանգիստ էր ընթացել։ Բժիշկների զննումներն ու ուլտրաձայնային հետազոտությունները հուսադրող էին, երկու փոքրիկ սրտիկներն էլ լավ էին բաբախում։
Քույրս՝ Լիլիթը, երկու միանման ծածկոց էր նվիրել՝ դրանց վրա ասեղնագործված երեխաների անունները։ Մեկի վրա գրված էր «Նարեկ», մյուսի վրա՝ «Դավիթ»։ Ես գրաֆիկական դիզայներ էի աշխատում և արդեն հղիության արձակուրդում էի։ Մեր տան մանկական սենյակում երկու օրորոց էր կանգնած՝ կողք կողքի։ Դարակները լցված էին փոքրիկ հագուստով։ Ամեն ինչ պատրաստ էր թվում։
Ամուսինս՝ Արմանը, ֆինանսական ոլորտում էր աշխատում։ Շրջապատի համար նա ապագա իդեալական հայր էր։ Երեկոները մերսում էր ուռած ոտքերս, օգնում հարմար պառկել։ Երկրորդ օրորոցն էլ վերջապես ինքն էր հավաքել, թեև երեք շաբաթ շարունակ հիշեցրել էի այդ մասին։ Ամբողջ ընթացքում դժգոհ տեսք ուներ, բայց կարծում էի՝ պարզապես հոգնած է ու անհանգստացած։
Ընկերուհիներս ասում էին, թե ինչքան բախտավոր եմ։
— Արմանի նման հոգատար ամուսին ունենալը մեծ բան է, — մի անգամ ասաց Լիլիթը։
— Գիտեմ, — պատասխանեցի։ — Ես էլ այդպես եմ կարծում։
Բայց նրա պահվածքում կային մանրուքներ, որոնք չէի կարողանում բացատրել։ Նա հաճախ գնում էր ավտոտնակ ու երկար հեռախոսով խոսում։ Երբեմն քառասուն րոպե, երբեմն գրեթե մեկ ժամ այնտեղ էր մնում։ Հարցնում էի՝ ում հետ է խոսում, անտարբեր պատասխանում էր.
— Աշխատանքային հարցեր են, սիրելի՛ս։ Քեզ անհանգստացնելու բան չկա։
Մի կիրակի փոքրիկ շորերն էի ծալում բազմոցին և հիշեցրի մեր ընտրած անունները։
— Ուրեմն Նարեկ ու Դավիթ։ Դեռ երկուսն էլ քեզ դո՞ւր են գալիս։
— Դավիթը լավ անուն է, — ասաց՝ հեռախոսից աչքը չկտրելով։
— Իսկ Նարե՞կը։
Մի պահ նայեց ինձ։
— Այո՛, իհարկե։ Ինչպես դու ես ուզում։
Փորձեցի մտածել, թե հայր դառնալու պատասխանատվությունից է վախենում։ Բայց հաջորդ օրերին տարօրինակ զգացողությունս չանցավ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Մի երեկո խոհանոցում կանգնած էի, երբ նկատեցի՝ Արմանը սենյակի մյուս ծայրից նայում է մեծացած փորիս։ Նրա հայացքը բացակա էր, գրեթե սառը։
— Ի՞նչ է, հագուստիս վրա բա՞ն կա, — փորձեցի կատակել։
— Ոչինչ։ Պարզապես շատ ես մեծացել, — ասաց ու ժպտաց։
Բայց աչքերում ինչ-որ անհանգստացնող բան կար։
Հաջորդ առավոտ Լիլիթը զանգեց՝ իմանալու ինքնազգացողությունս։ Պատմեցի, որ Արմանը ամեն անգամ տարօրինակ է դառնում, երբ հիշատակում եմ Նարեկի անունը։ Քույրս հանկարծ լռեց։
— Եթե երբևէ զգաս, որ ինչ-որ բան այն չէ, խոստացիր՝ ինձ կզանգես։ Կարևոր չէ՝ ժամը քանիսը կլինի։
Ծիծաղեցի։
— Չափազանց ես անհանգստանում։
— Գուցե։ Բայց ավելի լավ է անհանգստանամ, քան հետո զղջամ, որ չեմ հարցրել։
Չհասկացա նրա լրջության պատճառը։ Այդ հեռախոսազրույցից հետո մի պահ հիշեցի, թե ինչքան հաճախ էր քույրս խնդրում ինձ լսել սեփական զգացողությունները։ Բայց ես համոզված էի, որ ամեն ինչ պարզապես հղիության վերջին շաբաթների լարվածությունն է։ Մենք երկար սպասել էինք մեր տղաներին, և չէի ուզում այդ երջանկությունը խաթարել անհիմն կասկածներով։ Մտովի արդեն պատկերացնում էի նրանց առաջին օրը տանը, թե ինչպես ենք հերթով արթնանալու գիշերները, ինչպես է Արմանը մի փոքրիկին գրկելու, մինչ ես մյուսին կերակրեմ։
Երկու օր անց կյանքս ամբողջովին փոխվեց։ Խոհանոցում բաժակ էի ողողում, երբ հանկարծ որովայնիս ստորին հատվածում անտանելի ցավ զգացի։ Մինչ կկարողանայի բռնվել սեղանից, ընկա հատակին։ Ցավն այնքան ուժեղ էր, որ հազիվ էի շնչում։
Արմանը վազեց մոտս ու շտապօգնություն կանչեց։
— Շտապ օգնություն է պետք։ Կինս հղի է, ինչ-որ սարսափելի բան է կատարվում։
Նա մեր հասցեն հաղորդեց զարմանալիորեն հանգիստ ձայնով։ Նույնիսկ այդ ցավի մեջ հիշում եմ, որ մտածեցի՝ ինչպե՞ս է կարողանում այդպես իրեն տիրապետել։ Մի քանի րոպե անց բուժաշխատողները հասան ու ինձ շտապ հիվանդանոց տեղափոխեցին։ Այնուհետև ամեն ինչ մշուշվեց։
Երբ վերջապես գիտակցության եկա, երեք օր էր անցել։ Ամբողջ մարմինս ցավում էր, բերանս չորացել էր, իսկ կողքիս սարքը հավասար ընդմիջումներով ազդանշան էր տալիս։ Արմանը նստած էր մահճակալիս մոտ ու ձեռքս էր բռնել։ Երբ տեսավ՝ աչքերս բացել եմ, դեմքը ծռվեց։
— Եվա՜, փառք Աստծո, արթնացար։
Փորձեցի խոսել։
— Ի՞նչ պատահեց։ Որտե՞ղ են երեխաներս։
Նա գլուխը կախեց ու ձեռքս սեղմեց ճակատին։
— Այնքան եմ ցավում, սիրելի՛ս։
Սիրտս սկսեց ուժգին բաբախել։
— Ի՞նչ ես ասում։
Նա դժվարությամբ կուլ տվեց։
— Տղաներից մեկին չկարողացան փրկել։
Մի քանի վայրկյան նրա բառերը չէի հասկանում։ Աչքերով փնտրում էի երկրորդ օրորոցը, մի բուժաշխատողի, ով կասեր, թե սխալ եմ լսել։ Բայց Արմանը միայն սեղմում էր ձեռքս։ Հիվանդասենյակի պատերն ասես հեռացան ինձնից։ Ես չէի կարողանում նույնիսկ հարցնել, թե որ որդուն ենք կորցրել. անուններն արդեն երկուսիս ընտանիքի մաս էին դարձել։
Երկու երեխայիս ինը ամիս կրել էի սրտիս տակ։ Պատկերացնում էի՝ ինչպես եմ երկուսին միասին գրկելու, ինչպես են կողք կողքի մեծանալու, ինչպես ենք ամեն ծննդյան օր երկու մոմաշար վառելու։ Իսկ հիմա ասում էին, որ նրանցից մեկը երբեք տուն չի գալու։
Արմանը սեղմեց ձեռքս։
— Բժիշկներն ամեն ինչ արել են։ Պետք է կենտրոնանանք մեր ողջ մնացած որդու վրա։
Անդադար լաց էի լինում։ Նա դեմքը դրեց ուսիս ու նույնպես արտասվեց։ Ողջ մնացած տղայիս անվանեցինք Դավիթ։ Նարեկի անունը, որն ասեղնագործված էր երկրորդ ծածկոցին, այլևս չէի կարողանում բարձրաձայն արտասանել։
Հաջորդ երկու օրերին Արմանը գրեթե չէր հեռանում հիվանդասենյակից։ Ծաղիկներ էր բերում, ուղղում բարձերս, սառույցի կտորներ տալիս, շարունակ կրկնում, որ ուժեղ եմ։ Բուժքույրերը կարծես շատ էին հավանում նրան։ Մեկն անգամ ասաց.
— Բախտավոր եք այսպիսի նվիրված ամուսին ունենալու համար։ Ամեն հայր այսքան ուշադիր չի լինում։
Թույլ ժպտացի։ Ես էլ էի հավատում դրան։ Բայց ամեն անգամ, երբ փորձում էի խոսել ծննդաբերության մասին, Արմանը լարվում էր։ Ուզում էի մանրամասն իմանալ, թե վիրահատարանում ինչ է կատարվել։
— Կարո՞ղ եմ բժշկական փաստաթղթերը տեսնել, — հարցրի մի օր։
Նա անմիջապես գլուխը տարուբերեց։
— Եվա՛, նոր ես արթնացել։ Հանգստանալ է պետք։
— Ուզում եմ հասկանալ՝ մյուս երեխայիս ինչ պատահեց։
Նրա արտահայտությունը փոխվեց։
— Ավելին իմանալու բան չկա։ Բժիշկները փորձել են ամեն ինչ։ Խնդրում եմ, քեզ մի՛ տանջիր։
Այդ օրերին ժամանակը շատ դանդաղ էր անցնում։ Ամեն անգամ, երբ միջանցքում մանկական լաց էի լսում, փորձում էի կռահել՝ արդյոք Դավիթն է։ Հետո հիշում էի Նարեկին ու նորից արտասվում։ Արմանը շտապում էր ինձ հանգստացնել, բայց նույն պահին խուսափում էր պատասխանել վիրահատության մասին իմ ամենապարզ հարցերին։ Ես չէի ուզում կասկածել նրան. մենք միասին էինք սպասել մեր երեխաներին, միասին ընտրել նրանց անունները։ Բայց իրար չհամապատասխանող այդ երկու պատկերները հանգիստ չէին տալիս։
Նկատեցի նաև, որ առանձնապես անհարմար էր զգում, երբ որոշակի բուժքույր էր մտնում սենյակ։ Կարճ ալեհեր մազերով տարեց կին էր։ Սկզբում ուշադրություն չէի դարձնում, բայց հետո տեսա, թե ինչպես էր նա հաճախ լուրջ հայացքով նայում Արմանին։ Նրա անունը Դիանա էր։
Հաջորդ առավոտ նորածնային վերակենդանացման բաժանմունքը թույլ տվեց Դավիթին բերել իմ հիվանդասենյակ։ Դիանան անձամբ ներս բերեց փոքրիկին։ Ժպտաց Արմանին, շնորհավորեց մեզ ու զգուշությամբ օրորոցը մոտեցրեց մահճակալիս։ Հետո կռացավ՝ իբր ուղղելու Դավիթի ծածկոցը։ Շուրթերը հազիվ շարժելով՝ շշնջաց.
— Մի՛ արձագանքիր։ Պարզապես ժպտա։
Քարացա։ Նա շարունակեց նույն հանգիստ ձայնով։
— Ամուսինդ այդ երեկո վիրահատարանի դրսում էր։ Լսել եմ, թե ինչ բաներ էր ասում։ Կարողացա հեռախոսով ձայնագրել։
Ստամոքսս կծկվեց։
— Ի՞նչ։
— Տեսանյութը հենց նոր ուղարկել եմ քո հեռախոսին։ Դիտի՛ր, մինչև նորից վստահես նրան։
Դիանան ուղղվեց, Արմանին քաղաքավարի ժպտաց և դուրս եկավ։ Ես վախեցած էի, բայց հետևեցի նրա խորհրդին։ Շարունակում էի ժպտալ, մինչ Արմանը նստած էր կողքիս՝ ոչինչ չկասկածելով։ Մոտ կես ժամ անց ասաց, որ իջնում է սուրճ բերելու։ Դուռը փակվելուն պես վերցրի հեռախոսս։
Մի նոր տեսանյութ կար՝ քսանյոթ վայրկյան տևողությամբ։ Դողացող մատներով սեղմեցի միացնելու կոճակը։ Կադրում հիվանդանոցի միջանցքն էր՝ վիրահատարանի մոտ։ Արմանը քայլում էր այս ու այն կողմ՝ հեռախոսը ականջին։ Հետո լսեցի ձայնը։
— Ես նրանց ասացի, որ երկրորդ երեխայի լրացուցիչ միջամտությունը չանեն։
Շունչս կտրվեց։ Նա շարունակեց։
— Մեկ երեխան բավական է։ Ես արդեն ստորագրել եմ փաստաթղթերը։ Կինս դեռ անգիտակից է։ Նա տարբերությունը երբեք չի իմանա։
Կարճ լռություն տիրեց։ Հետո արտասանեց մի բան, որից ամբողջ մարմինս սառեց։
— Ես երբեք երկուսին չէի ուզում։ Դու դա գիտես։
Հեռախոսը սահեց մատներիցս ու ընկավ ծածկոցին։ Անշարժ նայում էի էկրանին։ Արմանը պարզապես շփոթված ապագա հայր չէր եղել։ Նա ինչ-որ բան էր թաքցրել։ Ավտոտնակի երկար զանգերը, Նարեկի անունը լսելիս անտարբերությունը՝ ամեն ինչ հանկարծ այլ իմաստ ստացավ։ Նայեցի կրծքիս մոտ խաղաղ քնած Դավիթին։
Ինչպե՞ս կարող էր նույն մարդը մեր կորստի համար ինձ հետ արտասվել և միաժամանակ կապված լինել այդպիսի որոշման հետ։ Փորձեցի տեսագրությունը նորից դիտել՝ գուցե սխալ էի հասկացել բառերը։ Բայց նրա ձայնը հստակ էր։ Նա խոսում էր երկրորդ երեխայի բուժման մասին այնպես, կարծես հաշվարկում էր ծախսերը, ոչ թե որոշում իր որդու կյանքի հետ կապված հարց։ Մեկ այլ միտք էլ չէր թողնում ինձ. արդյոք բժիշկները նրան բոլոր հետևանքները բացատրել էին, արդյոք նա հասկացել էր, թե ինչից է հրաժարվում, և կարո՞ղ էր այդ միջամտությունն իսկապես փոխել ելքը։ Ես այդ հարցերի պատասխանները չունեի։ Միայն գիտեի, որ Արմանը գիտակցաբար թաքցրել է ինձնից տեղի ունեցածը։
Թեթև թակոց լսվեց։ Դիանան ներս մտավ ու դուռը փակեց։
— Դիտեցի՞ր։
Գլխով արեցի։ Հազիվ էի խոսում։
— Նա ինչ-որ բան ստորագրել է, չէ՞։
Դիանան աչքերը խոնարհեց։
— Փաստաթուղթն անձամբ տեսել եմ։ Դա լրացուցիչ շտապ միջամտությունից հրաժարման ձևաթուղթ էր։ Քանի որ դու անգիտակից էիր, ամուսինդ գրանցված էր որպես քո անունից բժշկական որոշումներ ընդունելու իրավասու անձ։
Ձեռքերս դողում էին։
— Ինչո՞ւ ինձ ոչ ոք չասաց։
Նա ծանրացած տեսք ուներ։
— Այդ գիշերն անընդհատ մտքովս անցել է։ Այլևս չէի կարող լռել։ Գիտեմ՝ ինչ եմ լսել ու ինչ եմ տեսել։
Ուզում էի գոռալ, անմիջապես ոստիկանություն կանչել, Արմանին ստիպել նայել աչքերիս ու բացատրել, թե ինչպես կարող էր այդպես վարվել մեր երեխայի հետ։ Բայց Դիանան կանգնեցրեց ինձ։
— Ուշադիր լսիր։ Տեսանյութը կարևոր է, բայց մեզ պետք են նաև բուն փաստաթղթերը։ Հնարավոր է՝ նա ստորագրել է հրաժարումը, սակայն պետք է ճշգրիտ պարզել, թե ինչ է կատարվել և ինչ հետևանքներ է ունեցել այդ որոշումը։ Ես կվկայեմ իմ տեսածի մասին։
Խորը շունչ քաշեցի։
— Ուրեմն այդ փաստաթուղթն ինձ անհրաժեշտ է։
Մեկ ժամ անց, երբ Արմանը տուն գնաց մաքուր հագուստ բերելու, խնդրեցի հանդիպում հիվանդանոցի ղեկավարության ներկայացուցչի հետ։ Մուգ կապույտ բաճկոնով կին եկավ՝ թղթապանակը ձեռքին։ Բացատրեցի, որ ուզում եմ ստանալ շտապ ծննդաբերության գիշերվա բժշկական գրառումները։
— Ցավում եմ, բայց այդ նյութերը ներքին ստուգման փուլում են, — պատասխանեց նա։ — Վիրահատության ընթացքում ծանր ելք է գրանցվել, ու փաստաթղթերը ժամանակավորապես պահպանվում են որակի վերահսկման համար։
— Բայց հիվանդը ես եմ։ Դրանք իմ բժշկական փաստաթղթերն են։
— Իհարկե իրավունք ունեք դրանք պահանջելու։ Պաշտոնական ընթացակարգը, սակայն, սովորաբար մոտ քառասունութ ժամ է տևում։
Նայում էի նրան՝ հասկանալով, որ ապացույցների ձեռքբերումն այնքան հեշտ չի լինելու, որքան հույս ունեի։ Այդուհանդերձ հասկանում էի, որ միայն տեսանյութից հնարավոր չէ հաստատել ամբողջ բժշկական պատկերը։ Ծննդաբերության ժամանակ ես անգիտակից էի, իսկ հիվանդանոցի գրառումները պետք է ցույց տային, թե բժիշկներն ինչ էին առաջարկել, ինչ էր ստորագրվել, ինչ տեղեկություն էին փոխանցել Արմանին և ինչու էին ընդունվել այդ որոշումները։ Ինձ անհրաժեշտ էր ոչ թե հերթական ենթադրությունը, այլ ճշգրիտ ժամանակագրությունը։
Չէի ուզում ժամանակ կորցնել։ Արմանը ամիսներով գաղտնիքներ էր պահել։ Եթե իմանար, որ տեսանյութն ինձ մոտ է, կարող էր փորձել ազդեցություն ունենալ մնացած ապացույցների վրա։
Նայեցի կողքիս քնած Դավիթին ու մտքում խոստացա.
— Եղբայրդ արժանի է արդարության։ Ես թույլ չեմ տա, որ նրա հետ կատարվածը մոռացվի։
Հեռախոսով հաղորդագրություն գրեցի միակ մարդուն, որին առանց վարանելու վստահում էի՝ Լիլիթին։
«Խնդրում եմ, անմիջապես հիվանդանոց եկ։ Եթե հնարավոր է, փաստաբանի հետ։ Արմանին մի՛ զանգիր ու ոչ մեկին մի՛ պատմիր։ Քո օգնությունն է պետք»։
Պատասխանը գրեթե անմիջապես եկավ։ «Գալիս եմ»։
Քիչ անց Լիլիթը ներս մտավ մեր ընտանիքի վաղեմի փաստաբանի՝ Մարկոսի հետ։ Ցույց տվեցի տեսանյութը։ Քույրս ձեռքը տարավ բերանին, աչքերը լցվեցին արցունքներով։ Մարկոսը ձայնագրությունը երկու անգամ դիտեց՝ առանց խոսելու։
Հետո Դիանան ներս մտավ ու նրան փոխանցեց գրավոր բացատրություն, որտեղ նկարագրել էր վիրահատարանի մոտ տեսածն ու լսածը։ Վերջապես Մարկոսը նայեց ինձ։
— Պետք է շատ զգույշ գործենք։ Տեսագրությունն ու Դիանայի ցուցմունքը կարող են վճռորոշ լինել։ Անմիջապես պետք է պահանջել բնօրինակ բժշկական փաստաթղթերը և ապահովել, որ Արմանն այլևս քո անունից բժշկական որոշումներ կայացնելու իրավունք չունենա։
Նա նաև Լիլիթին բացատրեց, թե ինչպես օրենքի պահանջները պահպանելով գրանցել Արմանի հետ հետագա շփումները։ Մենք դեռ քննարկում էինք քայլերը, երբ հիվանդասենյակի դուռը հանկարծ բացվեց։ Արմանը ներս մտավ։ Մարկոսին տեսնելուն պես կանգ առավ։ Հայացքը փաստաբանից անցավ Լիլիթին, հետո՝ ինձ։
— Ի՞նչ է կատարվում այստեղ։
Ուղիղ նայեցի նրան։ Այդ պահը մտքումս մի քանի անգամ պատկերացրել էի. թվում էր՝ նրա դեմքին նայելիս անմիջապես կգոռամ։ Բայց երբ ներս մտավ, զարմանալիորեն հանգիստ էի։ Դավիթի օրորոցը իմ կողքին էր, Լիլիթն ու Մարկոսը նստած էին մյուս կողմում։ Այդ սենյակում առաջին անգամ ինձ ոչ ոք չէր կարող համոզել, թե դեռ շատ թույլ եմ ճշմարտությունն իմանալու համար։
— Ես գիտեմ, թե այդ գիշեր ինչ է եղել։
Նրա դեմքի արտահայտությունը փոխվեց։ Մի պահ լռեց, հետո փորձեց ժպտալ։
— Եվա՛, լրիվ ուժասպառ ես։ Շատ ծանր բան ես ապրել։ Կխոսենք, երբ լավ զգաս։
Ձեռքս մեկնեցի հեռախոսին։
— Ո՛չ։ Հիմա կխոսենք։
Միացրի տեսանյութը։ Սենյակում հնչեց նրա սեփական ձայնը։ Արմանը գունատվեց։ Ավարտվելուց հետո անշարժ նայում էր հատակին։ Վերջապես շշնջաց.
— Դու չես հասկանում։
— Ուրեմն բացատրի՛ր։
Նա ձեռքերով շփեց դեմքը։
— Երկվորյակները մեզ կկործանեին։ Երկու երեխայի պատրաստ չէինք։ Ես արդեն անհանգստանում էի գումարից, ապագայից։ Կարծեցի՝ մեկը բավական կլինի։
Ականջներիս չէի հավատում։
— Այդ որոշումն ընդունե՞լ ես, երբ ես անգիտակից էի։ Առանց ինձ հնարավորություն տալու իմանալ, թե ինչ է կատարվում։
— Փորձում էի մեր ընտանիքը պաշտպանել։
— Պաշտպանե՞լ։ Դու ինձ զրկել ես սեփական երեխայիս պաշտպանելու հնարավորությունից։
Նա քայլ արեց մահճակալիս կողմը։ Անմիջապես բարձրացրի ձեռքս։
— Մի՛ մոտեցիր։
Արմանը սկսեց արտասվել։ Ասում էր, թե խուճապի էր մատնվել, չգիտեր ինչպես վարվել և երբեք չէր պատկերացրել նման ավարտ։ Բայց ես արդեն բավականաչափ լսել էի։
Մարկոսը հանգիստ տեղեկացրեց, որ ձեռնարկելու ենք անհրաժեշտ իրավական քայլերը, իսկ նրա բժշկական լիազորությունը դադարեցնելու ենք։ Արմանը նորից ինձ նայեց։
— Եվա՛, խնդրում եմ։ Կարող ենք ամեն ինչ կարգավորել։ Դավիթն ունենք։ Կարող ենք նորից սկսել։
Նայեցի որդուս։
— Նրա անունը Դավիթ է։ Իսկ եղբոր անունը Նարեկ էր։ Դու գուցե որոշել ես, որ մեկ երեխան բավարար է, բայց նրա գոյությունը ջնջել չես կարող։
Արմանը ծնկի իջավ մահճակալիս կողքին՝ աղաչելով լսել իրեն։ Մեր ամուսնության ընթացքում առաջին անգամ ցանկություն չունեի նրան մխիթարելու։ Մարդը, որին կարծում էի՝ ինձ հետ սգում է մեր կորուստը, հենց սկզբից թաքցրել էր ճշմարտությունը։
Խնդրեցի հիվանդանոցի անվտանգության աշխատակիցներին նրան դուրս ուղեկցել։ Երբ դուռը փակվեց, փլվեցի Լիլիթի գիրկը։ Նա ինձ ամուր պահեց, մինչ լաց էի լինում, ու կրկնում էր, որ այլևս մենակ չեմ։
Հաջորդ օրերին Մարկոսն օգնեց ստանալ բժշկական փաստաթղթերը և ապահով պահել ապացույցները։ Դիանան պատրաստ էր ցուցմունք տալ, իսկ տեսագրությունը դարձավ քննության կարևոր մաս։ Ես չէի պնդում, թե արդեն գիտեմ բոլոր բժշկական պատասխանները։ Հասկանում էի, որ միայն մասնագիտական քննությունը կարող է պարզել լրացուցիչ միջամտության հնարավոր արդյունքը և ամեն անձի պատասխանատվությունը։ Բայց ոչ մի քննություն չէր փոխելու այն փաստը, որ ամուսինս այդ որոշումն ընդունել էր իմ անգիտակից վիճակում և հետո թաքցրել իր իսկ խոսքերը։ Ինձ համար կարևոր էր, որ ոչինչ չմնար միայն նրա պատմածի վրա։
Ես նաև սկսեցի ամուսնալուծության գործընթացը։
Այն օրերին ցավն ու զայրույթը հաճախ հերթով էին գալիս։ Մի պահ ուզում էի միայն որդուս գրկել, հաջորդ պահին՝ նորից ու նորից կարդալ փաստաթղթերը՝ Նարեկի հետ կատարվածի պատասխանը գտնելու համար։ Մարկոսը հիշեցնում էր, որ իրավական գործընթացը ժամանակ է պահանջելու և որ յուրաքանչյուր փաստ պետք է առանձին ստուգվի։ Լիլիթը հոգ էր տանում իմ առօրյա կարիքների մասին, մինչ ես սովորում էի նոր իրականության մեջ երեխա մեծացնել։ Նարեկի անունը երբեք չհանեցինք մեր ընտանեկան խոսակցություններից։
Վեց ամիս անց կյանքս լիովին այլ էր։ Ամուսնալուծությունն ավարտվել էր, Արմանն այլևս իրավունք չուներ իմ անունից բժշկական որոշումներ ընդունելու։ Նարեկի մահվան հանգամանքների վերաբերյալ իրավական գործընթացներն արդեն սկսված էին։ Դեռ սպասում էինք որոշ հարցերի պատասխանների, բայց այլևս ամեն ինչ չէր որոշվում իմ թիկունքում։
Դավիթն օրեցօր ուժեղանում էր։ Նրա առաջին ժպիտները միաժամանակ երջանկություն ու ցավ էին բերում։ Երբեմն վերցնում էի երկու միանման ծածկոցները, որոնք Լիլիթը նվիրել էր հղիության ընթացքում։ Մեկը Դավիթի համար էր, մյուսը՝ Նարեկի։ Չէի ուզում երկրորդը պահարանի խորքը թաքցնել այնպես, կարծես այդ տղան երբեք չէր եղել։ Մենք երկուսին էինք սպասել, և երկուսն էլ իմ երեխաներն էին։
Նա հոր աչքերն ուներ, բայց ամեն անգամ նրան նայելիս հիշում էի այն երկու փոքրիկ տղաներին, որոնց երազել էի միասին մեծացնել։ Դիանային ամեն ամիս գրում էի՝ շնորհակալություն հայտնելու այն համարձակության համար, որով նա որոշել էր խոսել։
Մեր փոքրիկ բակը ժամանակի ընթացքում դարձավ այն տեղը, որտեղ կարողանում էի և՛ հիշել, և՛ հանգստանալ։ Լիլիթն օգնեց ընտրել ծառը։ Մինչ տնկում էինք, ես պատմեցի նրան, թե որքան էինք սպասել երկվորյակներին, և թե ինչպիսի ապագա էի նրանց համար երազել։ Մենք չփորձեցինք այդ օրը ուրախության վերածել. պարզապես որոշեցինք Նարեկի անունը կապել մի կենդանի բանի հետ, որի մասին կարող էինք հոգ տանել։
Մի կեսօր դուրս եկա տան հետևի բակ ու ծնկի իջա երիտասարդ ծառի մոտ, որը տնկել էինք Նարեկի հիշատակին։ Մեղմ քամին շարժում էր ճյուղերը։ Ձեռքս դրեցի հողին ու շշնջացի.
— Եղբայրդ կմեծանա ու կիմանա քո մասին։ Կիմանա, որ երկուսիդ սիրում էի դեռ մինչև ծնվելը։ Եվ կիմանա, որ մայրդ երբեք չդադարեց պայքարել ճշմարտության համար։
Ամիսներ շարունակ թվում էր՝ ամբողջ աշխարհս փլվել է։ Կորցրել էի երեխայիս, ամուսնությունս և այն ապագան, որը պատկերացրել էի։ Բայց Նարեկի ծառի կողքին կանգնած վերջապես մի բան հասկացա։ Չէի կարող փոխել պատահածը, չէի կարող որդուս վերադարձնել։ Կարող էի միայն ապահովել, որ նրա պատմությունը երբեք չմոռացվի։
Եվ շատ երկար ժամանակ անց առաջին անգամ զգացի, որ բավականաչափ ուժ ունեմ դիմավորելու այն ամենը, ինչ դեռ առջևում էր։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում —> Սեղմիր Այստեղ
