«Ծնունդդ մենակ նշիր, ես պետք է նախկին կնոջս օգնեմ»,— հայտարարեց ամուսինս։— Ծնունդդ մենակ նշիր։ Իսկ ես պետք է նախկին կնոջս օգնեմ,— հանգիստ ասաց Կիրիլը, կարծես ամենասովորական բանի մասին էր խոսում։

«Ծնունդդ մենակ նշիր, ես պետք է նախկին կնոջս օգնեմ»,— հայտարարեց ամուսինս։— Ծնունդդ մենակ նշիր։ Իսկ ես պետք է նախկին կնոջս օգնեմ,— հանգիստ ասաց Կիրիլը, կարծես ամենասովորական բանի մասին էր խոսում։

Այդ խոսքերը ծանր, անտեսանելի վարագույրի պես կախվեցին նրանց միջև։

Հարմարավետ սրճարանում թարմ աղացած սուրճի ու դարչինով թխվածքների բույր էր տարածվել։ Դրսում աշնանային մթնշաղն աստիճանաբար խտանում էր, իսկ անձրևի կաթիլները բարակ շիթերով սահում էին պատուհանների ապակիներով։

Մյուս այցելուների համար սովորական երեկո էր։

Բայց Լենայի համար այն վերածվում էր անձնական փոքրիկ ողբերգության։

— Նա իմ երեխաների մայրն է,— ավելացրեց Կիրիլը՝ նույնիսկ հայացքը չկտրելով էսպրեսոյի բաժակից։— Այնպես է ստացվել, որ քո ծննդյան օրը նրա մոտ եմ լինելու։ Սրտիդ մոտ մի՛ ընդունիր։

Լենան մի քանի վայրկյան լուռ նայեց նրան՝ կարծես չէր հավատում լսածին։

Նրա ներսում աստիճանաբար զայրույթ ու հիասթափություն էին կուտակվում։

Նա սեղանից վերցրեց փայտե խառնիչն ու երկու մասի կոտրեց։

— Սրտիս մոտ չընդունե՞մ,— կրկնեց նա։— Կիրի՛լ, դու ընդհանրապես հասկանո՞ւմ ես՝ ինչ ես ասում։

Տղամարդը ուսերը թոթվեց։

— Պարզապես իրավիճակն եմ բացատրում։

— Իրավիճա՞կը,— Լենան դառնությամբ ժպտաց։— Մենք գրեթե երկու տարի է՝ միասին ենք։ Երկու տարի՜։ Իսկ դու դեռ այնպես ես վարվում, կարծես նա քեզ համար ինձնից կարևոր է։

Կիրիլը կիտեց հոնքերը։

— Դա ճիշտ չէ։

— Իսկապե՞ս։ Որովհետև կողքից հենց այդպես է երևում։ Երբ նա զանգում է, դու ամեն ինչ թողնում ես։ Երբ ինչ-որ բան է պետք լինում, անմիջապես վազում ես նրա մոտ։ Երբ երեխաները հիվանդանում են, առաջինը նրա դռան մոտ ես հայտնվում։ Հիմա էլ իմ ծննդյան օրն է երկրորդ պլան մղվում, որովհետև նախկին կնոջդ ինչ-որ բան է պետք։

Կիրիլը խոր հոգոց հանեց։

— Լենա՛, դու նորից չափազանցնում ես։

— Չափազանցնո՞ւմ եմ,— կամաց հարցրեց նա։— Գիտե՞ս՝ ինչքան երկար էի սպասել այդ օրվան։ Ես պարզապես ուզում էի ծննդյանս օրը քեզ հետ անցկացնել։ Առանց Ժաննայի զանգերի։ Առանց անվերջ հաղորդագրությունների։ Առանց այն զգացողության, որ քեզ դեռ պետք է կիսեմ մի կնոջ հետ, որից, իբր, վաղուց բաժանվել ես։

Մի քանի վայրկյան լռություն տիրեց։

Կիրիլը հոգնած տեսք ուներ։

Իսկ Լենան զգում էր, թե ինչպես է ներսում ամեն ինչ կամաց-կամաց փլվում։

— Սիրելի՛ս,— վերջապես ասաց տղամարդը,— ես քեզ բազմիցս բացատրել եմ, որ իմ ու Ժաննայի հարաբերությունները բարդ են։

— Ո՛չ։ Դու ինքդ ես ամեն ինչ ավելի բարդացնում։

Կիրիլը չպատասխանեց։

Պարզապես հանեց հեռախոսն ու միացրեց էկրանը։

— Գիտե՞ս ինչ,— ասաց նա։— Հիմա քեզ գումար կփոխանցեմ, որ նվեր գնես։

Լենան ապշած նայեց նրան։

— Ի՞նչ։

— Քեզ համար մի գեղեցիկ բան գնիր։ Ինչ ուզում ես։

Կիրիլը սկսեց արագ ինչ-որ բան հավաքել հեռախոսի էկրանին։

Մի քանի վայրկյան անց նրա դեմքին գոհունակ արտահայտություն հայտնվեց։

— Պատրաստ է։ Քառասուն հազար ռուբլի փոխանցեցի։

Լենայի սիրտը կծկվեց։

— Սա՞ է քո լուծումը։

— Չհասկացա։

— Իհարկե չես հասկանում,— դառնությամբ պատասխանեց Լենան։— Դու կարծում ես, թե փողով կարելի է ամեն ինչ լուծել։

— Ես պարզապես ուզում էի քեզ ուրախացնել։

— Ինձ փող պետք չէր,— Լենան բարձրացրեց ձայնը։— Ինձ դու էիր պետք։

Շրջապատում նստած մի քանի մարդ շրջվեց նրանց կողմը։

Լենան անմիջապես ցածրացրեց ձայնը, բայց զգացմունքները շարունակում էին խեղդել նրան։

— Դու նույնիսկ նեղություն չես քաշել ինձ համար նվեր ընտրելու,— շարունակեց նա։— Նույնիսկ չես մտածել, թե ինչն ինձ իսկապես կուրախացներ։ Պարզապես գումար ես փոխանցել, կարծես հերթական հաշիվն ես վճարում։

— Բայց այդպես դու կարող ես գնել հենց այն, ինչ ուզում ես։

— Հենց դա էլ խնդիրն է,— Լենան գլուխը տարուբերեց։— Նվերը պարզապես իր չէ։ Նվերը ուշադրություն է։ Ապացույց, որ ինչ-որ մեկը մտածում է քո մասին։ Որ ճանաչում է քեզ։ Որ հոգ է տանում քո մասին։

Կիրիլը զարմացած նայում էր նրան։

— Դու իսկապե՞ս այսպիսի մանրուքից այդքան մեծ խնդիր ես սարքում։

— Մանրուքի՞ց։

Լենան մի քանի վայրկյան լուռ մնաց՝ փորձելով իրեն հավաքել։

Աստիճանաբար հասկանում էր, որ խնդիրն ամենևին էլ միայն ծննդյան օրը չէ։

Խնդիրն այն էր, որ Կիրիլն այլևս չէր նկատում իրեն։

— Ինձ թվում է՝ դու ինձ այլևս չես սիրում,— կամաց ասաց նա։

Տղամարդը հենվեց աթոռի մեջքին։

— Դա ճիշտ չէ։

— Այդ դեպքում ապացուցիր։

— Լենա՛, ես պարտավոր չեմ որևէ բան ապացուցել։

— Ընդհակառակը, պարտավոր ես։

Կիրիլը աչքերը կկոցեց։

— Ես քեզ սիրում եմ։

— Խոսքերն արժեք չունեն, եթե դրանց հետևում գործեր չկան։

— Ես քեզ սիրում եմ,— կրկնեց տղամարդը։— Բայց սերն ու հոգատարությունը տարբեր բաներ են։

— Ո՛չ, Կիրի՛լ։ Առանց հոգատարության սերը պարզապես դատարկ խոսքեր են։

Մի քանի վայրկյան թվում էր, թե Կիրիլը պատրաստվում է պատասխանել, բայց հետո մտափոխվեց։

Լենան հոգոց հանեց։

— Ճիշտն ասած՝ ես արդեն հոգնել եմ այս ամենից։

— Ինչի՞ց։

— Քո նախկին կնոջից։ Այն բանից, թե ինչպես ես նրա շուրջը պտտվում՝ հավատարիմ պահակի պես։

— Դա անարդար է։

— Իսկապե՞ս։ Լսի՛ր, ես հասկանում եմ, որ դու տեսնում ես երեխաներիդ։ Հասկանում եմ, որ նրանց հետ ժամանակ ես անցկացնում։ Դա լավ է, և ես դրա համար հարգում եմ քեզ։

— Այդ դեպքում ո՞րն է խնդիրը։

— Այդ կինը։

— Ժաննան իմ երեխաների մայրն է։

— Եվ դու դրանով արդարացնում ես ամեն ինչ։

Կիրիլը ձեռքերը խաչեց կրծքին։

— Չեմ հասկանում։

— Լավ հայր լինելու համար պարտադիր չէ պատասխանել նրա յուրաքանչյուր զանգին։ Պարտադիր չէ ամեն անգամ վազել նրա մոտ։ Պարտադիր չէ ամբողջ կյանքդ նվիրել նրա կարիքները հոգալուն։

— Դու չափազանցնում ես։

— Ո՛չ։ Ես պարզապես վերջապես բարձրաձայն ասում եմ այն, ինչ վաղուց մտածում եմ։

Տղամարդու դեմքին դժգոհություն հայտնվեց։

— Մենք այս մասին բազմիցս խոսել ենք։

— Այո՛։ Բայց դու ինձ երբեք չես լսել։

Կիրիլը նորից հոգոց հանեց։

— Իմ երեխաները դեռ փոքր են։ Նրանց համար կարևոր է, որ երկու ծնողներն էլ իրենց կողքին լինեն։

— Համաձայն եմ։

— Ուրեմն ինչո՞ւ ես դա խնդիր դարձնում։

— Որովհետև զգում եմ, որ այս պատմության մեջ բոլորն իրենց տեղն ունեն՝ բացի ինձնից։

Կիրիլն ուշադիր նայեց նրան։

— Ի՞նչ նկատի ունես։

— Ժաննան մայրն է։ Երեխաներն ամեն ինչի կենտրոնում են։ Դու հայրն ես։ Իսկ ե՞ս։ Ես ո՞վ եմ։

Տղամարդը ոչինչ չասաց։

— Հենց այդպես,— շարունակեց Լենան։— Ես էլ արդեն չգիտեմ։

Առաջին անգամ Կիրիլն իսկապես շփոթված տեսք ուներ։

— Լենա՛…

— Ո՛չ, հիմա ինձ լսիր։ Երկու տարի շարունակ փորձել եմ հասկանալ քեզ։ Ինքս ինձ ասում էի՝ քեզ ժամանակ է պետք։ Որ ամեն ինչ աստիճանաբար իր տեղը կընկնի։ Բայց այսօր մի բան հասկացա։

— Ի՞նչ։

Լենան ուղիղ նայեց նրա աչքերին։

— Եթե մարդն իսկապես ուզում է քեզ հետ լինել, նա արդարացումներ չի փնտրում։ Նա ճանապարհ է գտնում։

Լռություն տիրեց։

Դրսում անձրևն ուժեղացել էր։

Սրճարանում մեղմ երաժշտություն էր հնչում, բայց նրանց միջև միայն լարվածություն կար։

Լենան վերցրեց պայուսակն ու վեր կացավ։

— Ո՞ւր ես գնում։

— Տուն։

— Այդպե՞ս, ուղղակի։

— Այո՛։

— Իսկ մեր խոսակցությո՞ւնը։

Լենան տխուր ժպտաց։

— Այս խոսակցությունն արդեն երկու տարի է՝ շարունակվում է, Կիրի՛լ։ Պարզապես այսօր առաջին անգամ վերջապես լսեցի պատասխանը։

Նա շրջվեց ու քայլեց դեպի ելքը։

Հետևում լռություն մնաց։

Կիրիլը նույնիսկ չփորձեց կանգնեցնել նրան։

Եվ հենց դա էլ ամենից շատ ցավ պատճառեց Լենային։