«Պապս բոլորի աչքի առաջ պոկեց թոռան անունով ցուցանակը։ Ես գոռացի՝ էսքան մարդու առաջ մեզ խայտառակում ես… Բայց երբ որդիս մոտեցավ խոսափողին, հասկացա՝ ինչ սարսափելի սխալ եմ արել»
Այդ օրը Գորիսի մեր թաղամասի բակում մոտ հարյուր մարդ էր հավաքվել։
Երեք ամիս շարունակ գումար էինք հավաքել, որ երեխաների համար փոքրիկ խաղահրապարակ կառուցենք։ Նոր նստարաններ էինք տեղադրել, խաղասարքեր, լուսավորություն։
Իսկ մուտքի մոտ մեծ ցուցանակ կար.
«Արամի հաղթանակի բակ»։
Արամը իմ տասնհինգամյա որդին էր։ Երկու տարի ծանր հիվանդության դեմ պայքարելուց հետո վերջապես վերադարձել էր դպրոց ու սովորական կյանքին։
Ես ուզում էի, որ ամբողջ թաղամասը իմանա նրա պատմությունը։
Բայց հենց պատրաստվում էի բացման խոսքն ասել, 72-ամյա հայրս՝ Սուրենը, մոտեցավ ցուցանակին։
— Մարիա՛մ, էս գրությունը պիտի հանես։
— Պա՛պ, հիմա դրա ժամանա՞կն է։
— Ասացի՝ հանի՛ր։
Եվ մինչ կհասցնեի կանգնեցնել նրան, հայրս հանեց ցուցանակը պահող ամրակներն ու այն զգուշությամբ իջեցրեց պատից։
Մարդիկ քարացան։
— Պա՛պ, դու հասկանում ե՞ս՝ ինչ ես անում։ Երեխայիս պատվին ենք էս ամենը կազմակերպել։
Հայրս նայեց ինձ։
— Իսկ երեխայիդ հարցրե՞լ ես՝ ինքը ուզո՞ւմ է։
Այդ պահին Արամը մոտեցավ։
Նա ամբողջ առավոտ լուռ էր, նույնիսկ ընկերների հետ չէր խաղացել։
— Մա՛մ, ես պապին եմ խնդրել, որ հանի։
Ես շփոթվեցի։
— Արա՛մ, էս ամենը քեզ համար եմ արել։
Որդիս գլխով արեց։
— Գիտեմ։ Բայց դու էսօր բոլորին պատմելու էիր իմ հիվանդության մասին։ Ես քեզ երեք անգամ խնդրել էի՝ մի՛ արա։
Նա նայեց հավաքված մարդկանց։
Հետո ասաց.
— Մա՛մ, ես չեմ ուզում, որ իմ անունով խաղահրապարակ լինի։ Ու կա մի բան, որ դու չգիտես։ Էն օրվանից, երբ հայտարարեցիր բացման մասին, ես դպրոցում նորից սկսել եմ թաքնվել մարդկանցից։
Ես փորձեցի ինչ-որ բան ասել, բայց որդիս արդեն վերցրել էր խոսափողը։
— Խնդրում եմ, ինձ լսեք։ Ես ուզում եմ բացատրել, թե ինչու է պապս հանել էս ցուցանակը…
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Արամը կանգնած էր բակի մեջտեղում՝ խոսափողը երկու ձեռքով բռնած։
Նրա ձայնը սկզբում դողում էր։
— Ես հիվանդ էի։ Դուք բոլորդ դա գիտեք։ Ես շնորհակալ եմ բոլոր մարդկանց, որոնք ինձ ու ընտանիքիս օգնել են։ Բայց ես չէի ուզում, որ ամեն անգամ էս բակ մտնելիս հիշեմ հիվանդանոցը։
Մարդիկ լուռ լսում էին։
— Երբ դպրոց վերադարձա, բոլորը հարցնում էին՝ ո՞նց ես, լա՞վ ես, չե՞ս հոգնում։ Ես հասկանում էի, որ վատ բան չեն ուզում։ Բայց երբեմն ուզում էի՝ ուղղակի հարցնեն՝ մաթեմատիկայի տնայինն արե՞լ ես, կամ կգա՞ս մեզ հետ խաղալու։
Նա մի պահ լռեց։
— Մի քանի շաբաթ առաջ մեր դասարանում ասացին, որ իմ պատվին խաղահրապարակ են բացելու։ Դրանից հետո նորից սկսեցին ինձ «հերոս» ասել։ Նույնիսկ էն մարդիկ, որոնք առաջ ինձ հետ սովորական էին խոսում։
Ես նկատեցի, որ հայրս աչքերը փակել է։
Արամը շարունակեց.
— Ես ոչ մի հերոսություն չեմ արել։ Ես բուժվել եմ։ Բժիշկներն են աշխատել, ծնողներս են ինձ խնամել։ Ու ես դեռ հետազոտությունների եմ գնում։ Ուզում եմ ապրել առանց ամեն օր բոլորին բացատրելու, թե ինչ եմ անցել։
Այդ պահին սիրտս կծկվեց։
Ես ամիսներ շարունակ փորձում էի որդուս պատմությունը ներկայացնել որպես հաղթանակ։
Բայց չէի նկատել, որ նա ուզում էր այդ պատմության մասին ամեն օր չխոսել։
Երբ որդիս ավարտեց, բակում մի քանի վայրկյան լռություն տիրեց։
Հետո մարդկանցից մեկը սկսեց ծափահարել։
Արամը շփոթվեց։
Հայրս մոտեցավ, վերցրեց նրա ձեռքից խոսափողն ու դրեց սեղանին։
— Ապրե՛ս, տղաս։ Հիմա գնա, ընկերներիդ հետ նստիր։
Բայց որդիս չհեռացավ։
— Պա՛պ, մի բան էլ պիտի ասեմ։
Նա նայեց ինձ։
— Մա՛մ, դու գիտե՞ս՝ ես ինչու էի ուզում, որ բակը սարքենք։
Ես հազիվ պատասխանեցի.
— Որ երեխաները խաղալու տեղ ունենան։
— Հա՛։ Բոլոր երեխաները։ Ոչ թե որովհետև ես հիվանդ եմ եղել։
Այդ խոսքերից հետո Արամը գնաց նստեց ընկերների կողքին։
Իսկ ես կանգնած մնացի՝ իմ պատրաստած ելույթը ձեռքիս։
Խաղահրապարակը կառուցելու գաղափարը մեկ տարի առաջ էր առաջացել։
Մեր թաղամասի հին բակը քանդված էր։ Նստարանները վնասված էին, երեխաները ստիպված էին խաղալ մեքենաների մոտ։
Երբ Արամը երկար բուժումից հետո վերադարձավ տուն, հաճախ պատուհանից նայում էր բակին։
Մի օր ասաց.
— Մա՛մ, լավ կլիներ, որ էստեղ նորմալ խաղալու տեղ լիներ։
Ես այդ խոսքը սրտիս մոտ ընդունեցի։
Սկսեցի հարևանների հետ քննարկել տարածքը բարեկարգելու հնարավորությունը։
Աստիճանաբար գաղափարը մեծացավ։
Համայնքի հետ համաձայնեցրինք անհրաժեշտ աշխատանքները, ապա սկսեցինք նվիրատվություններ հավաքել։
Բոլորին պատմում էի Արամի մասին։
Սկզբում նա չէր առարկում։
Բայց հետո, երբ առաջարկեցի խաղահրապարակն անվանել իր անունով, ասաց.
— Մա՛մ, պետք չի։
Ես պատասխանեցի.
— Դու դեռ փոքր ես, չես հասկանում։ Մի օր կհպարտանաս։
Նա երկրորդ անգամ խնդրեց, որ անունը չգրենք։
Ես ասացի.
— Արդեն բոլորին խոստացել եմ։
Երրորդ անգամ էլ էր խնդրել։
Այդ անգամ նույնիսկ բարկացել էի։
— Արա՛մ, մարդիկ ժամանակ ու գումար են տվել։ Մի՛ փչացրու ուրախությունը։
Եվ հիմա հասկանում էի՝ ինչ էի արել։
Իմ որդու ցանկությունը համարել էի մանկական կամակորություն, իսկ իմ մտադրությունը՝ նրա շահը։
Բացման միջոցառումը երկար չշարունակվեց։
Ես մոտեցա հավաքված մարդկանց։
— Ներեցեք։ Այսօր մենք խաղահրապարակը բացում ենք առանց անձնական անվանման։ Ես սխալ եմ արել՝ որդուս ցանկությունը հաշվի չառնելով։
Հետո բացատրեցի, որ նվիրատվությունները հավաքվել էին բակի բարեկարգման համար, սակայն ցուցանակի պատրաստման որոշումը ես էի կայացրել։
— Ցուցանակի համար վճարված գումարը իմ անձնական միջոցներից կվերադարձնեմ ընդհանուր հաշվին։ Իսկ բոլոր ծախսերի հաշվետվությունը հրապարակելու ենք այնպես, ինչպես պայմանավորվել էինք սկզբում։
Մարդկանցից մեկը հարցրեց.
— Իսկ եթե ինչ-որ մեկը հենց Արամի անունով է նվիրատվություն արել։
— Այդ մարդկանց հետ առանձին կխոսեմ։ Եթե անվանման փոփոխության պատճառով ցանկանում են վերադարձնել նվիրատվությունը, հարցը կկարգավորենք։
Դա հեշտ չէր լինելու։
Բայց այլևս չէի ուզում որդուս անունը դարձնել մի բան, որի շուրջ ինքը իրավունք չունի խոսելու։
Երեկոյան տուն վերադարձանք։
Արամը գնաց իր սենյակ։
Հայրս մնաց խոհանոցում։
Ես նստեցի նրա դիմաց։
— Պա՛պ, ինչո՞ւ ինձ չասացիր, որ ինքը քեզ խնդրել է։
Հայրս զարմացած նայեց ինձ։
— Ասել եմ, Մարիա՛մ։ Երկու օր առաջ քեզ ասացի՝ Արամը չի ուզում ցուցանակը։ Դու պատասխանեցիր՝ պա՛պ, մի՛ խառնվիր։
Հիշեցի։
Իսկապես ասել էի։
Ու նույնիսկ չէի թողել, որ խոսքն ավարտի։
— Ես էդքան վատ մա՞յր եմ,— հարցրի։
Հայրս երկար լռեց։
— Դու որդուդ շատ ես սիրում։ Բայց էս անգամ ավելի շատ լսել ես քո պատկերացրած ուրախությունը, քան հենց Արամին։
Այդ խոսքերից սկսեցի արտասվել։
Հայրս մոտեցավ, նստեց կողքիս։
— Գիտե՞ս, Մարիամ, ես քեզ էլ եմ փոքր ժամանակ հաճախ ասել՝ դու չես հասկանում, երբ քո կարծիքը իմից տարբեր էր։ Հիմա հիշում եմ ու ամաչում։ Բայց Արամը այսօր մեզնից համարձակ գտնվեց։
Հաջորդ առավոտ որդուս սենյակի դուռը թակեցի։
— Արա՛մ, կարո՞ղ եմ ներս գալ։
— Արի՛, մամ։
Նա նստած էր համակարգչի առաջ։
Մոտեցա։
— Ուզում եմ ներողություն խնդրել։ Ես քեզ լսել չեմ ուզել։
Արամը մի պահ լուռ մնաց։
Հետո ասաց.
— Մա՛մ, ես գիտեմ, որ դու ինձ համար ես արել։ Բայց ես չեմ ուզում, որ իմ մասին ուրիշ մարդիկ խոսեն՝ առանց ինձ հարցնելու։
Գլխով արեցի։
— Հասկանում եմ։
— Ու եթե ես մի օր ուզեմ իմ հիվանդության մասին պատմել, ինքս կպատմեմ։
— Ճիշտ ես ասում։
Նա անսպասելի հարցրեց.
— Բակը չի՞ փակվելու։
Զարմացա։
— Ինչո՞ւ պիտի փակվի։
— Մտածեցի՝ գուցե մարդիկ նեղանան, որ ցուցանակը հանել ենք։
Գրկեցի նրան։
— Չէ՛, բալես։ Բակը բոլոր երեխաների համար է։ Ու այդպես էլ կմնա։
Հաջորդ շաբաթ հանդիպեցի նախաձեռնության մյուս մասնակիցներին։
Միասին վերանայեցինք հաշվետվությունը։
Ցուցանակի պատրաստման ծախսը ես անձամբ փոխհատուցեցի, իսկ նվիրատուներին տեղեկացրինք անվանման փոփոխության մասին։
Երկու մարդ խնդրեց վերադարձնել իր մասնակցության գումարը։ Մենք դա կատարեցինք՝ համաձայնեցված կարգով։
Մնացածները համաձայնեցին, որ բակը մնա առանց որևէ մեկի անվան։
Ավելացած միջոցները որոշեցինք օգտագործել նստարանների մոտ լրացուցիչ լուսավորություն տեղադրելու համար։
Նոր ցուցանակի վրա միայն մի պարզ գրություն դրեցինք.
«Թաղամասի խաղահրապարակ»։
Ոչ մի անուն։
Ոչ մի անձնական պատմություն։
Մի քանի շաբաթ անց պատահաբար տեսա Արամին բակում։
Նա ընկերների հետ նստած էր նստարանին։
Երեխաներից մեկը ինչ-որ բան էր պատմում, մյուսները ծիծաղում էին։
Արամն էլ էր ծիծաղում։
Առաջին անգամ երկար ժամանակ անց նրան այդքան անհոգ տեսա։
Չմոտեցա։
Պարզապես անցա բակի մյուս կողմով։
Երեկոյան, երբ տուն եկավ, հարցրի.
— Բակում լա՞վ էր։
— Շատ լավ։
— Ի՞նչ էիք անում։
— Խաղում էինք։ Հետո նստել էինք, խոսում էինք։
Նա մի պահ կանգ առավ։
— Մա՛մ, լավ է, որ ցուցանակը հանեցինք։
Ես ժպտացի։
— Գիտեմ, բալես։
Մոտ մեկ ամիս անց հերթական բժշկական հետազոտությունից վերադարձանք։
Արամը հոգնած էր, բայց տրամադրությունը լավ էր։
Տուն հասնելուն պես ասաց.
— Մա՛մ, ես մի բան եմ ուզում անել։
Սիրտս անհանգստությունից արագ բաբախեց։
— Ի՞նչ։
— Ուզում եմ դպրոցում մեր դասարանի համար մի փոքրիկ հանդիպում կազմակերպել։ Մեր դասղեկն ասաց՝ կարելի է առողջության հետ կապված դժվարությունների մասին խոսել, եթե ինքս ցանկանամ։ Ես որոշել եմ պատմել, թե ինչպես էր ինձ համար դժվար դպրոց վերադառնալը։
Ես մի պահ լռեցի։
Հետո հարցրի.
— Վստա՞հ ես, որ ուզում ես։
— Հա՛։ Բայց չեմ ուզում, որ իմ մասին ուրիշները պատմեն։ Ինքս կխոսեմ։
Ես գլխով արեցի։
— Լավ, Արա՛մ։ Եթե օգնության կարիք ունենաս, կասես։
Նա ժպտաց։
— Կասեմ։
Այդ օրը առաջին անգամ հասկացա, թե ինչքան տարբեր բաներ են՝ երեխայիդ մասին խոսելը և նրան հնարավորություն տալը, որ ինքն իր մասին խոսի։
Մի կիրակի հայրս եկավ մեզ մոտ։
Նստեցինք պատշգամբում։
Բակից երեխաների ձայներ էին լսվում։
Հայրս նայեց ներքև։
— Տես, ինչ լավ է դարձել։
— Հա՛, պա՛պ։
— Արամը հո չի՞ նեղանում, որ ցուցանակը հանեցինք։
Ծիծաղեցի։
— Հակառակը։ Հիմա ամեն օր բակում է։
Հայրս ժպտաց։
— Դե ուրեմն ամեն ինչ ճիշտ է։
Մի քիչ հետո Արամը դուրս եկավ պատշգամբ։
— Պա՛պ, իջնո՞ւմ ես մեզ հետ։ Շախմատ ենք խաղում։
Հայրս զարմացավ։
— Ես՞։
— Հա՛, մեր ընկերներից մեկը քեզ հետ մրցելու ցանկություն ունի։
Հայրս վեր կացավ։
— Դե գնացինք, տեսնենք՝ ով ում կհաղթի։
Նրանք միասին իջան աստիճաններով։
Ես մնացի պատշգամբում։
Ներքևում՝ խաղահրապարակի մուտքի մոտ, այլևս մեծ ցուցանակ չկար։
Միայն փոքրիկ անվանումը։
Իսկ կողքի նստարանին իմ որդին էր՝ շախմատի տախտակը բացած, ընկերների հետ վիճում էր հաջորդ քայլի մասին։
Ոչ ոք նրան «հերոս» չէր անվանում։
Ոչ ոք չէր խոսում հիվանդանոցից։
Ու հենց այդ սովորական, աղմկոտ կիրակին էր այն օրը, երբ ես վերջապես տեսա որդուս այն կյանքում, որին նա այդքան երկար էր ուզում վերադառնալ։
