Առավոտյան հորս պահակատնից դուրս արեցի՝ մեղադրելով, թե հերթափոխի ժամանակ քնել է։ Բայց երբ նրա ներկայությամբ միացրի դռան զանգը, հասկացա մի բան, որից ծնկներս թուլացանԱյդ առավոտ ժամը վեց անց քսանին իմ պահեստի դիմաց երկու բեռնատար էր կանգնած, իսկ վարորդները զայրացած սպասում էին։
Գիշերային պահակը 69-ամյա հայրս էր՝ Արմենակը։
— Պա՛պ, դու ամբողջ գիշեր քնա՞ծ ես եղել։
Նա կանգնած էր պահակատան ներսում՝ աշխատանքային բաճկոնը հագին։
— Չէ՛, Լուսինե ջան։ Չեմ քնել։
— Բա ինչո՞ւ դարպասը չես բացել։ Մարդիկ կես ժամ է՝ սպասում են։
Վարորդներից մեկը մոտեցավ։
— Տիկի՛ն, մենք և՛ զանգել ենք, և՛ ազդանշան տվել։ Ձեր պահակը նույնիսկ պատուհանին չի մոտեցել։
Ես կարմրեցի ամոթից։
Հորս աշխատանքի էի ընդունել երկու տարի առաջ, երբ նա թոշակի անցնելուց հետո ասում էր, որ տանը պարապ նստել չի կարող։
Մեր կահույքի փոքր արտադրամասի պահեստն էր հսկում։ Մինչ այդ ամբողջ կյանքում փայտի վարպետ էր աշխատել։
Բայց վերջին ամիսներին հաճախ էին դժգոհում, որ զանգերին ուշ է պատասխանում։
— Պա՛պ, վաղվանից աշխատանքի մի՛ արի։
Հայրս գունատվեց։
— Աղջի՛կս, մի քիչ հանգիստ խոսենք։
— Ի՞նչ խոսեմ։ Քո պատճառով երկու պատվեր ուշանում է։
Նա գլուխը կախեց։
Ես ներս մտա պահակատուն ու սեղմեցի դարպասի զանգի ստուգման կոճակը։
Բարձր, սուր ձայն հնչեց։
Հայրս չշարժվեց։
Կրկին սեղմեցի։
Նա շարունակում էր նայել դարպասին։
— Պա՛պ, դու զանգը չե՞ս լսում։
Հայրս շրջվեց դեպի ինձ։
— Ի՞նչ։
Երրորդ անգամ սեղմեցի։
Նա միայն իմ ձեռքի շարժմանը հետևեց։
Հետո կամաց ասաց.
— Լուսինե՛, էս ձայնը վաղուց չեմ լսում։
Ես քարացա։
— Ինչքա՞ն ժամանակ է։
— Մոտ կես տարի։
— Իսկ ինչո՞ւ ինձ չես ասել։
Հայրս բռնեց աթոռի թիկնակից։
— Որովհետև գիտեի՝ հենց իմանաս, կասես՝ էլ աշխատանքի մի՛ արի։
Այդ պահին պահեստի աշխատողներից մեկը ներս մտավ ու ասաց.
— Լուսինե՛, մի բան էլ ես պիտի պատմեմ։ Մենք վաղուց էինք նկատել, բայց ձեր հայրը խնդրում էր ձեզ չասել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Աշխատողը՝ Նարեկը, կանգնած էր դռան մոտ։
— Ի՞նչ է եղել,— հարցրի։
Նա անհարմար զգալով նայեց հորս։
— Վերջին երկու ամիսներին Արմենակ քեռին ինձ խնդրում էր հերթափոխի վերջում զանգել իր հեռախոսին, որ իմանա՝ մեքենա է սպասվում, թե չէ։ Ասում էր՝ հեռախոսի թրթռումը զգում է, բայց դարպասի զանգը երբեմն չի լսում։
Ես շրջվեցի դեպի հայրս։
— Դրա համար էի՞ր հեռախոսդ միշտ գրպանում պահում։
Նա գլխով արեց։
— Մտածում էի՝ էդպես կհասցնեմ դարպասը բացել։
— Բայց այսօր Նարեկը հերթափոխի մեջ չէր։
— Գիտեմ։
Նարեկը հեռացավ՝ խնդրելով ավելի ուշ խոսել։
Ես փակեցի պահակատան դուռն ու նստեցի հորս դիմաց։
— Պա՛պ, եթե մի օր վտանգավոր բան լինի, ու դու ազդանշանը չլսե՞ս։
Հայրս երկար լռեց։
— Էդ մասին ամեն գիշեր եմ մտածում։
Այդ պատասխանն ինձ ավելի վախեցրեց, քան փակ մնացած դարպասը։
Առավոտյան ստիպված եղա զանգել պատվիրատուներին ու բացատրել ուշացման պատճառը։
Բեռնատարներից մեկը արդեն չէր կարող սպասել։ Բեռը տեղափոխվեց ավելի ուշ ժամի, և մեր արտադրամասը վճարեց լրացուցիչ փոխադրման ծախսը։
Մյուս մեքենան սպասեց, մինչև աշխատակիցներից մեկը բացեց դարպասը։
Դժգոհությունն ամբողջությամբ արդարացված էր։
Ես չէի կարող պարզապես ձևացնել, թե ոչինչ չի եղել։
Հորս ասացի, որ մինչև առողջական վիճակի գնահատումն ու աշխատանքի անվտանգության հարցերի կարգավորումը նա միայնակ գիշերային հերթափոխի չի կանգնելու։
Նա չվիճեց։
Պարզապես հանեց պահակի վերարկուն, խնամքով ծալեց ու դրեց աթոռին։
— Լավ, աղջի՛կս։
Երբ դուրս էր գալիս, հարցրի.
— Ո՞ւր ես գնում։
— Տուն։
— Ես քեզ կտանեմ։
— Չէ՛։ Մի քիչ ուզում եմ մենակ քայլել։
Եվ հեռացավ։
Այդ պահին հասկացա, որ միայն աշխատանքը չէր կորցնելուց վախենում։
Վախենում էր, որ իր մասին արդեն ուրիշ կերպ կմտածենք։
Հաջորդ օրը գնացի հորս տուն։
Մայրս՝ Սուսաննան, ինձ դիմավորեց խոհանոցում։
— Լուսինե՛, հայրիկիդ հետ ի՞նչ է պատահել։ Երեկվանից ոչ մեկի հետ չի խոսում։
Պատմեցի։
Մայրս նստեց։
— Ես էլ էի նկատում, որ լավ չի լսում։ Հեռուստացույցի ձայնն ուժեղացնում էր, երբ մյուս սենյակից էի խոսում, չէր արձագանքում։
— Իսկ ինչո՞ւ բժշկի չի գնացել։
— Ասում էր՝ տարիքի հետ է, կանցնի։
Հայրս այդ պահին մտավ խոհանոց։
— Իմ մասին եք խոսո՞ւմ։
Մոտեցա նրան, բայց այս անգամ չբարձրացրի ձայնս։
— Պա՛պ, ուզում եմ բժշկի գնաս։ Միասին կգնանք, եթե համաձայն ես։
Նա նայեց ինձ։
— Դու կարծում ես՝ ես արդեն ոչ մի գործի պիտանի չեմ։
— Չէ՛։ Ես կարծում եմ՝ պետք է հասկանանք, թե ինչն է դժվարացել, որ ճիշտ որոշենք՝ ինչ կարող ես անվտանգ անել։
Նա մի փոքր մտածեց։
— Լավ։ Գնանք։
Հաջորդ շաբաթ անցանք լսողության հետազոտություն։
Բժիշկը զննեց հորս, ապա կատարվեցին լսողության չափման համապատասխան ստուգումները։
Պարզվեց՝ երկու ականջներում էլ լսողության աստիճանական վատացում կա։ Հատկապես դժվարությամբ էր տարբերում որոշ բարձր հաճախականության ձայներ, իսկ աղմկոտ միջավայրում խոսքերը հաճախ խառնվում էին։
Բժիշկը բացատրեց, որ նման փոփոխությունները կարող են կապված լինել տարիքի, տարիների ընթացքում աղմուկի ազդեցության և այլ գործոնների հետ։
Առաջարկվեց լսողական սարքերի ընտրության և հարմարեցման մասնագիտական գնահատում։
Բայց բժիշկը նաև հստակ ասաց՝ նույնիսկ համապատասխան սարքով ամեն իրավիճակում բոլոր ձայները լսելու երաշխիք չկա։
Աշխատավայրի ազդանշանների խնդիրը պետք էր առանձին լուծել։
Հայրս ամբողջ ընթացքում լուռ լսում էր։
Երբ դուրս եկանք, ասաց.
— Ես հո միանգամից խուլ չդարձա, Լուսինե՛։ Ամեն ինչ կամաց-կամաց եղավ։ Սկզբում չէի լսում, երբ մայրդ խոհանոցից էր կանչում։ Հետո դարպասի զանգը։ Մտածում էի՝ ուրիշ ձևով կհարմարվեմ։
— Ինչո՞ւ մեզնից թաքցրիր։
— Որովհետև ամեն անգամ, երբ մեկը հարցնում էր՝ ինչո՞ւ ես դեռ աշխատում, թվում էր՝ ուզում են ինձ տուն ուղարկել։
Նրա ձայնը դողաց։
— Ես աշխատել եմ տասնհինգ տարեկանից։ Հիմա ո՞նց մի առավոտ վեր կենամ ու հասկանամ, որ ոչ մեկին պետք չեմ։
Գրկեցի նրան։
— Պա՛պ, դու մեզ պետք ես։ Բայց դա չի նշանակում, որ պարտավոր ես գիշերներն աշխատել՝ ապացուցելու համար։
Նա ոչինչ չասաց։
Հաջորդ օրերին պահեստի մուտքի ազդանշանման համակարգը ստուգեցինք։
Պարզվեց՝ նույնիսկ նորմալ լսողություն ունեցող աշխատակցի համար դռան զանգը երբեմն դժվար էր լսելի, երբ ներսում օդափոխիչն աշխատում էր։
Տեղադրեցինք նաև տեսանելի լուսային ազդանշան և կարգավորեցինք պահակատան կապը վարորդների հետ։
Բայց հորս անմիջապես գիշերային աշխատանքի չվերադարձրի։
Դա նրան ծանր էր տանում։
Մի օր նույնիսկ ասաց.
— Դու ինձ աշխատանքից հեռացրիր, հետո նոր սարքեր դրեցիր։ Հիմա ուրիշը կաշխատի, իսկ ես պիտի տանը նստեմ։
Ես հասկանում էի նրա վիրավորանքը։
Բայց չէի կարող թույլ տալ, որ նորից նույն վտանգավոր իրավիճակը կրկնվի։
Այդ ընթացքում մեր արտադրամասում այլ խնդիր էր առաջացել։
Պատրաստված պահարանների մի խմբաքանակում փայտե դռները ճիշտ չէին փակվում։ Երկու հաճախորդ արդեն դժգոհել էր։
Վարպետները փորձում էին հասկանալ՝ ինչու։
Հորս խնդրեցի մի օր գալ ու նայել աշխատանքներին։
Նա սկզբում հրաժարվեց։
— Ինձ հո զբաղեցնելու համար չե՞ս կանչում։
— Չէ՛, պա՛պ։ Քո փորձն է պետք։ Բայց եթե չես ուզում, չեմ ստիպի։
Հաջորդ առավոտ ինքն էր եկել։
Մեր արտադրամասում աշխատում էին չորս երիտասարդ վարպետներ։
Հայրս նրանց հետ շրջեց, ուսումնասիրեց պատրաստի պահարանները, չափեց դռների բացվածքները։
Հետո խնդրեց ցույց տալ փայտանյութի պահպանման տեղը։
Մի քանի րոպե անց ասաց.
— Էս տախտակները շատ շուտ եք մշակել՝ առանց պահեստավորման պայմաններին բավարար ուշադրություն դարձնելու։ Հնարավոր է՝ խոնավության փոփոխությունից մի մասը ծռվել է։ Չափումներով պիտի ստուգենք։
Սկսեցին ստուգել։
Պարզվեց՝ որոշ մասերի չափերն իսկապես փոխվել էին, և հավաքման սխալներից բացի փայտանյութի վիճակն էլ պետք էր վերանայել։
Հայրս օգնեց առանձնացնել խնդրահարույց մասերը։
Հետո նստեց երիտասարդ վարպետներից մեկի կողքին ու սկսեց բացատրել, թե ինչպես էր նախկինում ընտրում ու պահում փայտը։
Ես դռան մոտ կանգնած լսում էի։
Նա խոսում էր վստահ։
Առանց շտապելու։
Եվ առաջին անգամ երկար ժամանակ անց նրա դեմքին այն արտահայտությունն էր, որը հիշում էի մանկությունից, երբ սեփական արհեստանոցում ինչ-որ բան էր պատրաստում։
Երեկոյան առաջարկեցի աշխատանքը շարունակել՝ արդեն ցերեկային ժամերին, որպես փորձառու վարպետ, որը կօգնի ստուգել պատրաստի արտադրանքը և սովորեցնել նոր աշխատակիցներին։
Հայրս անմիջապես չհամաձայնեց։
— Իսկ եթե պարզվի՝ ես էլ չեմ կարողանում։
— Մի քանի օր փորձենք։ Կտեսնենք՝ քեզ հարմար է, մեզ էլ օգտակար է, թե չէ։ Եթե չստացվի, ուրիշ տարբերակ կքննարկենք։
Նա մի փոքր լռեց։
— Մի պայմանով։
— Ասա՛։
— Ինձ միայն նրա համար մի՛ վճարիր, որ հայրդ եմ։ Եթե աշխատում եմ, պիտի իսկական գործ անեմ։
Համաձայնեցի։
Մի քանի շաբաթ անց արդեն հստակ էր, որ նրա փորձը արտադրամասին պետք է։
Պաշտոնապես պայմանավորվեցինք աշխատանքային ժամերի ու պարտականությունների շուրջ։
Հայրս այլևս գիշերները չէր աշխատում։
Առավոտյան գալիս էր, ստուգում պատրաստի կահույքի որոշ մասերը, երիտասարդներին խորհուրդներ տալիս։
Եվ տուն էր վերադառնում մինչև մթնելը։
Լսողական սարքերի հարմարեցումն էլ աստիճանաբար ընթացավ։
Սկզբում հայրս դժգոհում էր, որ որոշ ձայներ անսովոր բարձր են թվում։
Հետո մասնագետի հետ սարքերի կարգավորումները վերանայեցին։
Նա սովորում էր դրանց օգտագործմանը։
Մի օր տուն գնացի ու տեսա՝ մայրս խոհանոցում ինչ-որ բան է ասում, հայրս էլ հյուրասենյակից պատասխանում է։
Սուսաննան զարմացած ինձ նայեց։
— Լուսինե՛, տես, էսօր առաջին անգամ առանց երեք անգամ կրկնելու լսեց։
Հայրս ծիծաղեց։
— Մեկ-մեկ էլ լավ կլիներ չլսեի։
Մենք երեքով ծիծաղեցինք։
Բայց այդ փոքր հաջողությունը չէր նշանակում, թե լսողության խնդիրը վերացել էր։
Հայրս շարունակում էր հետազոտվել ու անհրաժեշտության դեպքում փոխել սարքերի կարգավորումները։
Մենք էլ սովորել էինք խոսել նրա դեմքին նայելով, չգոռալ մյուս սենյակից և կարևոր բաները պարզ ու հանգիստ ասել։
Մի քանի ամիս անց արտադրամասի նոր աշխատակիցներից մեկը՝ Արթուրը, առաջին անգամ ինքնուրույն պահարան էր հավաքել։
Հայրս ստուգեց աշխատանքը։
Մի փոքր հատվածում սխալ գտավ։
— Էստեղ նորից պիտի հղկես։
Արթուրը հիասթափվեց։
— Բայց ես ամբողջ օրը աշխատել եմ։
Հայրս նստեց նրա կողքին։
— Գիտեմ։ Դրա համար էլ հիմա էս մի մասը ճիշտ կանենք, որ վաղը հաճախորդի տանը խնդիր չունենանք։
Հետո ինքն էլ օգնեց ուղղել սխալը։
Երբ գործն ավարտեցին, Արթուրը ժպտաց։
— Արմենակ քեռի, հիմա լա՞վ է։
Հայրս կրկին ստուգեց։
— Հիմա լավ է։
Ես հետևում էի նրանց։
Արթուրն արդեն քանի շաբաթ էր՝ հորս հետ աշխատում էր։
Նա հաճախ էր ասում, որ նրանից ավելի շատ բան է սովորել, քան սկզբում սպասում էր։
Այդ օրը հասկացա՝ հայրս ոչ թե պարզապես նոր աշխատանք էր ստացել, այլ նորից իրեն օգտակար էր զգում։
Մի երեկո փակելուց առաջ գնացի պահակատուն։
Նոր աշխատակիցը հերթափոխն էր ընդունում։
Ստուգեցինք դարպասի կապը, լուսային ազդանշանն ու արձագանքման կարգը։
Ամեն ինչ աշխատում էր։
Հետո նկատեցի, որ հայրս կանգնած է իմ հետևում։
— Պա՛պ, դու դեռ էստե՞ղ ես։
— Հա՛։ Ուզում էի տեսնել՝ ոնց եք կարգավորել։
Նա նայեց նոր լուսային ազդանշանին։
— Լավ բան եք արել։ Էսպես միայն ձայնից կախված չեք։
Հետո շրջվեց դեպի ինձ։
— Լուսինե՛, էն օրը շատ էի վիրավորվել, երբ ասեցիր՝ էլ աշխատանքի մի՛ արի։
Ես գլխով արեցի։
— Ես էլ եմ զղջում, որ բոլորի առաջ գոռացի։ Բայց պիտի ավելի շուտ նկատեի, թե ինչ է կատարվում։
— Ես էլ պիտի քեզ ասեի, որ զանգերը չեմ լսում։
Մի փոքր լռություն տիրեց։
Հետո հայրս մոտեցավ դռանը։
— Գնա՞նք։ Մայրդ սպասում է։ Ասել է՝ էսօր բոլորս միասին պիտի ընթրենք։
Դուրս եկանք։
Պահեստի մեծ դարպասը փակվեց մեր հետևից։
Մի քանի քայլ անց հայրս հանկարծ կանգ առավ։
— Լուսինե՛։
Շրջվեցի։
Նա ժպտաց։
— Այսօր Արթուրը մի պահարան է հավաքել։ Շատ լավն է ստացվել։ Վաղը անպայման նայիր։
— Կնայեմ, պա՛պ։
Նա շարունակեց քայլել։
Ես նրա կողքին էի։
Հեռվում մեր մեքենան էր կանգնած։
Այս անգամ հայրս աշխատանքից դուրս չէր գալիս՝ գլուխը կախած ու ամաչելով։
Նա պարզապես ավարտել էր իր օրը։
Եվ վաղը նորից վերադառնալու էր՝ անելու այն գործը, որը դեռ կարողանում էր շատ լավ անել։
