Ամուսինս երկու ամիս շարունակ ամեն չորեքշաբթի տասը տարեկան աղջկաս տանում էր մի անծանոթ կնոջ մոտ։ Երբ հարցնում էի՝ ուր են գնում, պատասխանում էր՝ «Մի քիչ գործ ունենք»։ Բայց մի երեկո աղջիկս լաց լինելով ասաց. «Մա՛մ, ես այլևս հայրիկի հետ այնտեղ չեմ գնա, եթե դու էլ չգաս։ Այդ կինը պետք է քեզ տեսնի։ Միայն խնդրում եմ՝ հայրիկի վրա չբարկանաս, երբ իմանաս՝ ով է նա»…
Քսան տարի ամուսնացած էինք, և առաջին անգամ էի զգում, որ ամուսինս՝ Արտակը, ինձանից ինչ-որ կարևոր բան է թաքցնում։
Ամեն ինչ սկսվել էր երկու ամիս առաջ։
Չորեքշաբթի օրերին նա աշխատանքից շուտ էր վերադառնում, վերցնում մեր տասը տարեկան աղջկան՝ Նարեին, և երկուսով հեռանում էին տնից։
Սկզբում առանձնապես ուշադրություն չէի դարձնում։
Արտակը լավ հայր էր։ Հաճախ էր աղջկաս զբոսանքի տանում, երբեմն միասին գնումներ էին անում։
Բայց այս անգամ ամեն ինչ ուրիշ էր։
Նարեն վերադառնում էր անսովոր լուռ։
Երբ հարցնում էի՝ որտեղ են եղել, նայում էր հորը։
Իսկ Արտակը շտապ պատասխանում էր.
— Մի ծանոթի ենք այցելել։
— Ի՞նչ ծանոթի։
— Հին ծանոթ է, Մարիա՛մ։ Հետո կպատմեմ։
Այդ «հետոն» այդպես էլ չէր գալիս։
Մի երեկո ամուսնուս բաճկոնի գրպանում փոքրիկ դեղատոմս գտա։
Դրա վրա կնոջ անուն էր գրված։
Հասմիկ։
Երբ հարցրի, Արտակը վերցրեց թուղթը։
— Մի մարդու համար դեղ եմ գնել։
— Ո՞ւմ համար։
— Մարիա՛մ, խնդրում եմ, հիմա մի՛ հարցրու։
Նրա տոնն այնքան անսովոր էր, որ այլևս չշարունակեցի։
Բայց հաջորդ չորեքշաբթի Նարեն տուն վերադարձավ արցունքոտ աչքերով։
Նա նույնիսկ վերարկուն չհանեց։
Մոտեցավ ինձ ու ասաց.
— Մա՛մ, ես այլևս հայրիկի հետ չեմ գնա, եթե դու էլ չգաս։
— Ո՞ւր, բալե՛ս։
— Այն կնոջ տուն։
Սիրտս սկսեց արագ բաբախել։
— Ի՞նչ կնոջ։
Նարեն մի պահ լռեց։
Հետո շշնջաց.
— Նա ասում է, որ քեզ չի ճանաչում, բայց ուզում է տեսնել։ Իսկ հայրիկը վախենում է։
— Ինչի՞ց է վախենում։
Աղջիկս բռնեց ձեռքս։
— Մա՛մ, խոստացի՛ր, որ չես բարկանա։ Ես արդեն մի անգամ տեսել եմ, թե ինչպես է հայրիկը նրա մոտ լաց լինում։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Այդ գիշեր սպասեցի, մինչև Նարեն քնի։
Հետո գնացի հյուրասենյակ։
Արտակը բազմոցին նստած հեռախոսն էր նայում։
— Մենք պետք է խոսենք,— ասացի։
Նա բարձրացրեց գլուխը։
— Ի՞նչ է պատահել։
— Նարեն այսօր լաց էր լինում։
Արտակը անմիջապես ուղղվեց։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև չի հասկանում՝ ինչու եք ամեն շաբաթ ինչ-որ տեղ գնում, իսկ ինձանից թաքցնում։
Ամուսինս երկար նայեց ինձ։
Հետո հեռախոսը դրեց սեղանին։
— Մարիա՛մ, ես ուզում էի պատմել։
— Ուրեմն պատմիր։
Նա դժվարությամբ շունչ քաշեց։
— Դու հիշո՞ւմ ես, որ փոքր ժամանակ ինձ մեծացրել է հորաքույրս։
— Իհարկե։
Արտակի մայրը մահացել էր, երբ նա հինգ տարեկան էր։
Հայրը նրանց կյանքում գրեթե ներկա չէր եղել։
Ես գիտեի, որ մանկության մի մասն ամուսինս անցկացրել էր մոր ծանոթներից մեկի ընտանիքում, հետո տեղափոխվել հորաքրոջ տուն։
Բայց նա երբեք չէր սիրում խոսել այդ տարիների մասին։
Միայն մի անգամ, մեր ամուսնության սկզբում, պատմել էր, որ մի կին իրեն շատ էր սիրել, հետո առանց հրաժեշտ տալու անհետացել։
— Հիշո՞ւմ ես այդ կնոջը,— հարցրեց Արտակը։
— Ո՞ր կնոջը։
— Այն, որի մասին մի անգամ պատմել էի։ Որ ինձ դպրոց էր տանում, հագուստս լվանում, գիշերները հեքիաթ կարդում։
— Հիշում եմ։
Արտակի ձայնը դողաց։
— Ես նրան գտել եմ։
Մի պահ ոչինչ չասացի։
— Ե՞րբ։
— Երկու ամիս առաջ։
— Եվ ամեն չորեքշաբթի նրա՞ն եք այցելում։
Նա գլխով արեց։
— Այո՛։
— Իսկ ինչո՞ւ ինձ ոչինչ չասացիր։
Արտակը աչքերը փակեց։
— Որովհետև դեռ ինքս էլ չեմ կարողանում հասկանալ՝ ինչ է տեղի ունեցել։
Հաջորդ օրը ամուսինս ինձ մի հին լուսանկար ցույց տվեց։
Նկարում մոտ տասը տարեկան տղա էր՝ կանգնած երիտասարդ կնոջ կողքին։
Տղայի դեմքն անմիջապես ճանաչեցի։
Արտակն էր։
Նույն խոշոր աչքերը։
Նույն ժպիտը։
Կինը գրկել էր նրա ուսերը։
— Սա Հասմիկն է,— ասաց ամուսինս։
Նա պատմեց, որ մոր մահից հետո մի քանի տարի ապրել է այդ կնոջ տանը։
Հասմիկը մոր մտերիմ ընկերուհին էր եղել։
Երբ Արտակի հայրը հեռացել էր քաղաքից, հենց նա էր համաձայնել ժամանակավորապես հոգ տանել տղայի մասին։
— Ես նրան մամա էի ասում,— շշնջաց Արտակը։
Նա լուսանկարը դրեց սեղանին։
— Հինգ տարի ինձ մեծացրել է։ Հետո մի օր դպրոցից տուն եկա, ու ինձ ասացին, որ նա այլևս չի ուզում ինձ պահել։
— Ո՞վ ասաց։
— Հորաքույրս։
Այդ օրը հորաքույրը եկել էր դպրոցից վերցնելու Արտակին։
Ասել էր, որ այսուհետ իր տանն է ապրելու։
Երբ տղան խնդրել էր գոնե հրաժեշտ տալ Հասմիկին, պատասխանել էր.
— Նա արդեն գնացել է։ Այլևս մի՛ սպասիր։
Արտակը ամիսներ շարունակ հարցրել էր նրա մասին։
Հորաքույրը միշտ նույն պատասխանն էր տվել.
— Եթե քեզ սիրեր, չէր թողնի։
Եվ Արտակը հավատացել էր։
— Իսկ հիմա ինչպե՞ս ես նրան գտել,— հարցրի։
Ամուսինս պատմեց, որ երկու ամիս առաջ մահացած հորաքրոջ բնակարանը կարգի էին բերում։
Նարեն նույնպես նրանց հետ էր։
Մինչ Արտակը դասավորում էր հին կահույքը, աղջիկս պահարանի խորքում մաշված տուփ էր գտել։
Տուփի մեջ նամակներ կային։
Տասնյակ նամակներ։
Բոլորը հասցեագրված էին Արտակին։
Հասմիկից։
Ամենահին նամակը գրված էր այն տարում, երբ նրանք բաժանվել էին։
Մյուսները՝ ավելի ուշ։
Արտակը մեկնեց դրանցից մեկը։
Բացեցի։
«Արտա՛կ ջան, այսօր նորից գնացի քեզ տեսնելու։ Ասացին, որ տանը չես։ Քեզ համար քո սիրելի գաթայից էի բերել։ Հաջորդ շաբաթ նորից կփորձեմ։
Եթե այս նամակը քեզ հասնի, իմացի՛ր՝ ես քեզ չեմ մոռացել»։
Սիրտս սեղմվեց։
Հաջորդ նամակում գրված էր.
«Բալե՛ս, այսօր քո ծննդյան օրն է։ Տասներկու տարեկան դարձար։ Չգիտեմ՝ այս նամակն էլ կստանա՞ս, թե ոչ։ Բայց ուզում եմ իմանաս՝ ամեն օր մտածում եմ քո մասին»։
Նամակները շարունակում էին նույն կերպ։
Տարիներ շարունակ։
Մի մասը նույնիսկ բացված չէր։
— Հորաքույրդ դրանք պահե՞լ էր,— հարցրի։
Արտակը գլխով արեց։
— Բոլորը։
— Բայց ինչո՞ւ։
Նա լուռ նստեց։
Հետո ասաց.
— Հենց դա էլ ամենադժվարն է։
Հորաքույրը Արտակին իր մոտ էր տեղափոխել այն ժամանակ, երբ որոշել էր վաճառել ծնողներից մնացած հին տունը և բնակություն հաստատել մեկ այլ քաղաքում։
Նա չէր ցանկանում, որ տղան շարունակի ապրել Հասմիկի հետ։
Պաշտոնապես ինքն էր նշանակվել երեխայի խնամքի պատասխանատուն։
Հասմիկը չուներ նրա որոշումը կասեցնելու իրավական հնարավորություն։
Բայց նա չէր հրաժարվել Արտակից։
Փորձել էր հանդիպել։
Նամակներ էր գրել։
Եվ նույնիսկ մի քանի անգամ գնացել էր տղայի նոր դպրոց։
Հորաքույրը նրան չէր թույլատրել տեսակցել երեխային՝ պնդելով, որ Արտակին պետք է վերջապես մոռանալ նախկին կյանքը։
Իսկ տղային ասել էր, թե Հասմիկն ուրիշ ընտանիք է կազմել և այլևս չի ցանկանում իրեն հիշել։
— Ես երեսուն տարուց ավելի հավատացել եմ դրան,— ասաց Արտակը։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Ամեն անգամ, երբ որևէ մեկը ասում էր՝ մայրը չի կարող երեխային լքել, ես հիշում էի Հասմիկին։ Մտածում էի՝ ուրեմն կարող է։
Նա ձեռքերով ծածկեց դեմքը։
— Իսկ պարզվում է՝ այդ ամբողջ ընթացքում ինձ նամակներ էր գրում։
Մոտեցա ու գրկեցի ամուսնուս։
Առաջին անգամ նրան այդպես անօգնական էի տեսնում։
— Բայց ինչպե՞ս իմացար, թե որտեղ է ապրում,— հարցրի։
— Նամակներից մեկի վրա հին հասցեն կար։ Սկսեցի փնտրել։ Հետո նախկին հարևաններից մեկի օգնությամբ գտա նրան։
Արտակը պատմեց, որ առաջին անգամ Հասմիկի դուռը թակելիս գրեթե կես ժամ կանգնած էր մնացել աստիճանահարթակում։
Չգիտեր՝ ինչ ասել։
Երբ դուռը բացվել էր, դիմացը կանգնած էր սպիտակահեր, շատ նիհար կին։
Արտակը հազիվ էր կարողացել արտաբերել.
— Հասմի՞կ։
Կինը սկզբում չէր ճանաչել նրան։
Հետո լսել էր ձայնը։
Եվ ձեռքերը տարել դեմքին։
— Արտա՞կս…
Նա այդպես էր դիմել։
Արտակս։
Այնպես, ինչպես մանկության տարիներին։
Նրանք երկար գրկախառնվել էին։
Հետո նստել էին ու ժամերով խոսել։
Արտակը լսել էր այն ամենը, ինչ մինչ այդ չէր իմացել։
Բայց մեկ հարց դեռ անհանգստացնում էր ինձ։
— Իսկ Նարեին ինչո՞ւ տարար։
Արտակի դեմքին առաջին անգամ ժպիտ հայտնվեց։
— Որովհետև նա էր նամակները գտել։ Երբ իմացավ, թե ով է Հասմիկը, ասաց՝ ուզում եմ տեսնել այն կնոջը, որը փոքր ժամանակ հայրիկիս խնամել է։
Եվ այդպես սկսվել էին նրանց չորեքշաբթիները։
Հաջորդ օրը երեքով գնացինք Հասմիկի տուն։
Արտակը ամբողջ ճանապարհին լուռ էր։
Նարեն նստած էր հետևի նստարանին ու անհամբեր սպասում էր։
— Մա՛մ, նա շատ բարի է։ Միայն թե երբեմն շատ է հոգնում։
— Ինչո՞ւ է հոգնում։
Արտակը հայացքը չկտրեց ճանապարհից։
— Սրտի հետ կապված լուրջ խնդիր ունի։
Այդ մասին էլ առաջին անգամ էի լսում։
— Բժիշկներն ասում են՝ առաջիկայում բուժում է պետք։ Նա շատ է վախենում։
Հասմիկն ապրում էր հին բազմաբնակարան շենքի երրորդ հարկում։
Բնակարանը փոքր էր, բայց մաքուր։
Դուռը բացվեց, և տեսա մոտ յոթանասունհինգ տարեկան մի կնոջ։
Սպիտակ մազերը հավաքված էին։
Հագին բաց գույնի վերնաշապիկ կար։
Երբ նա տեսավ ինձ, մի պահ շփոթվեց։
Հետո ժպտաց։
— Դու Մարիա՞մն ես։
Գլխով արեցի։
Նա երկու ձեռքով բռնեց իմ ձեռքերը։
— Ախր ինչքա՜ն էի ուզում քեզ տեսնել։
Չգիտեի ինչ պատասխանել։
Հասմիկի աչքերը լցվեցին։
— Շնորհակալ եմ, որ իմ Արտակին լավ ընտանիք ես տվել։
Այդ խոսքերից կոկորդս սեղմվեց։
— Դուք եք նրան մեծացրել, Հասմի՛կ տիկին։
Նա գլուխը տարուբերեց։
— Ես ընդամենը հինգ տարի կարողացա նրա կողքին լինել։
Արտակը մոտեցավ։
— Դու շատ ավելին ես արել։
Կինը նայեց նրան։
— Ես քեզ այնքան էի սպասել, բալե՛ս։
Այդ պահին ամուսինս այլևս չդիմացավ։
Նա ծնկի իջավ կնոջ դիմաց ու գլուխը դրեց նրա ծնկներին։
Հասմիկը սկսեց շոյել նրա մազերը։
Ճիշտ այնպես, ինչպես մայրն է շոյում երեխայի մազերը։
Ես երբեք չէի տեսել Արտակին այդպես արտասվելիս։
Այդ օրը երկար մնացինք։
Հասմիկը մեզ պատմեց Արտակի մանկությունից։
Թե ինչպես էր վախենում մթությունից։
Ինչպես էր միշտ ուզում դպրոցական պայուսակը հենց ինքը հավաքել։
Ինչպես էր մի անգամ բարկացել, որովհետև իրեն թույլ չէին տվել անձրևի տակ ֆուտբոլ խաղալ։
Նարեն ուրախ ծիծաղում էր։
— Պա՛պ, դու էլ ես չարաճճի եղել։
Արտակը ժպտաց։
— Մի քիչ։
Հասմիկը ցույց տվեց հին լուսանկարներ։
Դրանցից մեկում Արտակը դպրոցական հագուստով կանգնած էր դռան մոտ։
— Սա առաջին դասարանի օրն է,— ասաց կինը։
Նարեն հետաքրքրությամբ նայեց։
— Հասմի՛կ տատի, դու հայրիկի բոլոր նկարները պահե՞լ ես։
— Ինչ կարողացել եմ, պահել եմ։
Հետո կինը վեր կացավ ու պահարանից փոքրիկ տուփ հանեց։
Ներսում մանկական ձեռնոցներ կային։
Մի փոքրիկ խաղալիք մեքենա։
Եվ ծալված թուղթ։
— Սա Արտակն է նկարել, երբ ինը տարեկան էր։
Բացեցինք։
Նկարում երկու մարդ էին։
Մեծ կին և փոքր տղա։
Վերևում գրված էր.
«Ես ու մաման»։
Արտակը վերցրեց նկարը։
Երկար նայեց։
Հետո շշնջաց.
— Ես մոռացել էի սա։
Հասմիկը ժպտաց։
— Իսկ ես՝ ոչ։
Երբ պատրաստվում էինք հեռանալ, Հասմիկը ինձ խնդրեց մի քանի րոպե մնալ։
Արտակն ու Նարեն դուրս եկան միջանցք։
Կինը նստեց բազմոցին։
— Մարիա՛մ ջան, մի բան պիտի խնդրեմ։
— Լսում եմ։
Նա մի պահ լռեց։
— Արտակը շատ է անհանգստանում ինձ համար։
— Գիտեմ։
— Ուզում է, որ ամեն ինչ թողնի ու ամբողջ օրը իմ կողքին լինի։
— Դա բնական է։
Հասմիկը գլուխը տարուբերեց։
— Չեմ ուզում, որ իմ պատճառով ձեր ընտանիքում խնդիրներ առաջանան։
Նստեցի նրա կողքին։
— Հասմի՛կ տիկին, դուք մեր ընտանիքի խնդիր չեք։
Նա աչքերը լցված նայեց ինձ։
— Ես տարիներ շարունակ երազում էի ընդամենը մեկ անգամ տեսնել նրան։ Հիմա արդեն տեսել եմ։ Նրա աղջկան էլ եմ ճանաչել։
Հասկացա, թե ինչու է այդպես խոսում։
Նա վախենում էր, որ առողջությունը վատանալու դեպքում կրկին մենակ կմնա։
Եվ ավելի շատ վախենում էր, որ Արտակը նորից կկորցնի իրեն։
— Մենք ձեր կողքին կլինենք,— ասացի։
Նա փորձեց ժպտալ։
— Ախր ես ձեզ համար գրեթե անծանոթ մարդ եմ։
Բռնեցի ձեռքը։
— Իսկ Արտակի համար դուք երբեք անծանոթ չեք եղել։
Հաջորդ շաբաթ բժիշկները նշանակեցին Հասմիկի սրտի հետ կապված միջամտության օրը։
Արտակը շատ անհանգստացած էր։
Այդ երեկո Նարեն նստեց մեր կողքին։
— Պա՛պ, Հասմիկ տատին վախենո՞ւմ է։
— Մի քիչ, բալե՛ս։
Աղջիկս մտածեց։
Հետո ասաց.
— Իսկ դու երբ փոքր էիր ու վախենում էիր, նա քեզ օգնո՞ւմ էր։
Արտակը ժպտաց։
— Միշտ։
— Ուրեմն հիմա դու պիտի օգնեիր նրան։
Այդ խոսքերից հետո աղջիկս հանկարծ ավելացրեց.
— Բայց մի բան էլ կա։
Նայեցինք նրան։
— Ի՞նչ։
— Դու նրան ասում ես Հասմիկ, իսկ փոքր ժամանակ մամա էիր ասում։ Ինչո՞ւ հիմա չես ասում։
Արտակը չպատասխանեց։
Ես տեսա, թե ինչպես նրա դեմքը փոխվեց։
Նարեն շարունակեց.
— Նա ամեն անգամ քեզ տեսնելիս ասում է՝ Արտակս։ Իսկ դու կարծես վախենում ես ինչ-որ բան ասել։
Արտակը գրկեց աղջկան։
— Երևի իսկապես վախենում եմ, բալե՛ս։
Միջամտությունից մեկ օր առաջ գնացինք Հասմիկին տեսնելու։
Նա հիվանդանոցային սենյակում էր։
Արտակը նստեց մահճակալի կողքին։
Երկար խոսեցին։
Հետո Հասմիկը կամաց ասաց.
— Արտա՛կ, եթե վաղը ինչ-որ բան պատահի…
Ամուսինս անմիջապես ընդհատեց։
— Մի՛ ասա այդպես։
— Պարզապես ուզում եմ իմանաս, որ…
— Գիտեմ։
Նրա ձայնը դողում էր։
— Գիտեմ, որ ինձ չես լքել։
Հասմիկի աչքերը լցվեցին։
— Ես քեզ երբեք չեմ լքել, բալե՛ս։
Արտակը բռնեց նրա ձեռքը։
— Ես քեզ երեսուն տարի մեղադրել եմ։ Իսկ դու այդ ամբողջ ընթացքում ինձ էիր սպասում։
— Դու երեխա էիր։ Դու մեղավոր չէիր։
Նա գլուխը կախեց։
Հետո առաջին անգամ իմ ներկայությամբ կամաց շշնջաց.
— Մա՛մ…
Հասմիկը քարացավ։
Արտակը բարձրացրեց աչքերը։
— Մա՛մ, ես վերադարձել եմ։
Կինը սկսեց արտասվել։
Նա գրկեց ամուսնուս ու երկար ժամանակ բաց չէր թողնում։
Ես կանգնած էի դռան մոտ։
Նարեն բռնել էր ձեռքս։
Աղջիկս կամաց ասաց.
— Մա՛մ, հիմա ամեն ինչ լա՞վ կլինի։
Գրկեցի նրան։
— Հիմա նրանք վերջապես իրար գտել են, բալե՛ս։
Հաջորդ օրը Հասմիկին վիրահատարան տարան։
Մենք երեքով սպասում էինք միջանցքում։
Արտակը գրեթե չէր խոսում։
Նարեն նստած էր կողքին ու ամուր բռնել էր նրա ձեռքը։
Երբ բժիշկը վերջապես դուրս եկավ և ասաց, որ միջամտությունն ավարտվել է ու Հասմիկը գտնվում է հսկողության տակ, ամուսինս երկար շունչ քաշեց։
Նա փակեց աչքերը։
Հետո գրկեց մեզ։
Այդ պահին հասկացա, որ Արտակը ոչ միայն վախենում էր Հասմիկին կորցնելուց։
Նա վախենում էր կրկին դառնալ այն փոքրիկ տղան, որին մի օր դպրոցից վերցրել էին ու ասել, թե իր սիրելի մարդն այլևս չի վերադառնա։
Բայց այս անգամ ամեն ինչ այլ էր։
Այս անգամ նա մենակ չէր։
Մի քանի շաբաթ անց Հասմիկը դուրս գրվեց հիվանդանոցից։
Նրան դեռ վերականգնվելու ժամանակ էր անհրաժեշտ։
Մենք օգնեցինք կազմակերպել դեղերի ձեռքբերումը, բժշկական այցելությունները և տան գործերը։
Արտակն այլևս գաղտնի չէր գնում նրա մոտ։
Երբեմն միասին էինք գնում։
Երբեմն՝ ես ու Նարեն։
Հասմիկն էլ աստիճանաբար սովորեց, որ կարող է մեզ զանգահարել, եթե որևէ բան անհրաժեշտ լինի։
Մի կիրակի նրան հրավիրեցինք մեր տուն։
Նարեն առավոտից պատրաստվում էր։
Սեղանին ծաղիկներ էր դրել։
Երբ Հասմիկը ներս մտավ, աղջիկս վազեց դեպի նա։
— Հասմի՛կ տատի, արի՛ տես, ինչ եմ պատրաստել։
Նա ցույց տվեց հյուրասենյակի պատին փակցված փոքրիկ նկար։
Նկարում չորս մարդ էր։
Արտակը։
Ես։
Նարեն։
Եվ Հասմիկը։
Վերևում աղջիկս գրել էր.
«Մեր ընտանիքը»։
Հասմիկը երկար նայեց նկարին։
Հետո կամաց հարցրեց.
— Ես է՞լ եմ այստեղ։
Նարեն զարմացավ։
— Իհարկե՛։ Դու էլ ես մեր ընտանիքից։
Կինը ձեռքով ծածկեց բերանը։
Արտակը մոտեցավ ու գրկեց նրան։
— Դու միշտ ես եղել, մա՛մ։ Պարզապես մենք շատ ուշ իմացանք ճշմարտությունը։
Այժմ չորեքշաբթիները մեր տանը բոլորովին այլ իմաստ ունեն։
Արտակը դեռ երբեմն աշխատանքից շուտ է գալիս։
Նարեն էլ շարունակում է անհամբեր սպասել նրան։
Բայց այս անգամ ես արդեն գիտեմ՝ ուր են գնում։
Եվ հաճախ նրանց հետ գնում եմ նաև ես։
Երբեմն պարզապես թեյ ենք խմում Հասմիկի փոքրիկ խոհանոցում։
Երբեմն նա պատմում է Արտակի մանկությունից։
Երբեմն Նարեն նստում է նրա կողքին ու հարցնում.
— Հասմի՛կ տատի, իսկ հայրիկը փոքր ժամանակ շա՞տ էր լաց լինում։
Հասմիկը ծիծաղում է։
— Քեզնից էլ շատ, բալե՛ս։
Արտակը ձևացնում է, թե նեղացել է։
Բոլորս ծիծաղում ենք։
Իսկ ես երբեմն նայում եմ ամուսնուս ու մտածում, թե որքան քիչ բան էի իմացել այն փոքրիկ տղայի մասին, որից տարիներ անց մեծացել էր իմ սիրած տղամարդը։
Նա ինձ միշտ ուժեղ մարդ էր թվացել։
Բայց հիմա գիտեմ, որ նրա ներսում տարիներ շարունակ ապրել է մի երեխա, որը սպասել է, որ իր սիրելի մարդը վերադառնա։
Եվ ամենահուզիչն այն է, որ այդ վերադարձը հնարավոր դարձավ մեր տասը տարեկան աղջկա շնորհիվ։
Մի երեկո, երբ Հասմիկի տնից վերադառնում էինք, Նարեն մեքենայի հետևի նստարանին հանկարծ հարցրեց.
— Պա՛պ, դու հիմա երջանի՞կ ես։
Արտակը հայելու միջով նայեց նրան։
— Շատ։
— Իսկ ինչո՞ւ։
Ամուսինս մի պահ մտածեց։
Հետո ասաց.
— Որովհետև մի ամբողջ կյանք կարծում էի, թե ինձ մոռացել են։
Նրա ձայնը դողաց։
— Իսկ պարզվեց՝ ինձ այդ ամբողջ ընթացքում սպասել են։
Նարեն ժպտաց։
— Ես էլ գիտեի, որ Հասմիկ տատին քեզ սիրում է։
Ես շրջվեցի դեպի աղջիկս։
— Դու որտեղի՞ց գիտեիր, բալե՛ս։
Նա շատ պարզ պատասխանեց.
— Որովհետև ամեն անգամ, երբ հայրիկը պատրաստվում էր գնալ, տատին խնդրում էր մի քիչ էլ մնալ։ Իսկ երբ գնում էինք, մինչև մեքենան չհեռանար, պատուհանի մոտ կանգնած մեզ էր նայում։
Արտակը լուռ վարում էր։
Ես տեսա, թե ինչպես նա ձեռքով սրբեց աչքերը։
Եվ այդ պահին հասկացա, որ երբեմն ընտանիքի ամենամեծ գաղտնիքի լուծումը ոչ թե անսպասելի փաստաթուղթը կամ երկար տարիներ թաքցված խոստովանությունն է։
Այլ այն պարզ պահը, երբ վերջապես կարողանում ես վերադառնալ մի մարդու մոտ, որին ամբողջ կյանքում կարոտել ես, և հասկանալ, որ նա նույնպես երբեք չի դադարել քեզ սպասելուց։
