«Աղջիկս հիվանդանոցի միջանցքում ասաց՝ հորս երիկամ չեմ տալու։ Ես նրան անսիրտ անվանեցի… Բայց երբ նա բացեց պայուսակն ու ցույց տվեց մի բան, ամուսինս սկսեց արտասվել»
Գեղարվեստական պատմություն
Այդ առավոտ Երևանի հիվանդանոցներից մեկում սեփական աղջկաս ասացի խոսքեր, որոնք մինչև կյանքիս վերջ չեմ մոռանա։
— Տաթև՛, եթե հիմա հրաժարվես, հորդ աչքերին ո՞նց ես նայելու։
31-ամյա աղջիկս կանգնած էր միջանցքում՝ ձեռքերը կրծքին սեղմած։ Նրա դեմքն այնքան գունատ էր, որ մի պահ վախեցա՝ ուշագնաց կլինի։
— Մա՛մ, ես չեմ կարող դոնոր դառնալ։
— Բայց դու ինքդ էիր համաձայնել հետազոտվել։ Ասել էին՝ ձեր արյան խմբերը համատեղելի են։
— Դա դեռ չի նշանակում, որ կարող եմ երիկամ նվիրաբերել։
Ամուսինս՝ Գագիկը, նստած էր մի քանի քայլ հեռու։
Վերջին հինգ ամիսներին նա շաբաթական երեք անգամ դիալիզի էր գնում։ Երիկամներն այլևս բավարար չափով չէին աշխատում։
Երբ բժիշկները բացատրել էին փոխպատվաստման հնարավորությունը, Տաթևն առաջինն էր կամավոր առաջարկել հետազոտվել։
Ես արդեն բոլոր հարազատներին պատմել էի, որ աղջիկս կարող է հորը երիկամ տալ։
Իսկ հիմա նա հրաժարվում էր։
— Դու պատկերացնո՞ւմ ես, թե հայրդ ինչ վիճակում է,— գոռացի ես։— Քեզ համար ամեն ինչ արել է։ Հիմա քո հերթն է։
Տաթևի աչքերից արցունքներ հոսեցին։
— Մա՛մ, ես էլ եմ հայրիկին սիրում։
— Ուրեմն ինչո՞ւ ես հրաժարվում։
Մեզ մոտեցավ բուժքույրը և խնդրեց ավելի ցածր խոսել։
Բայց ես չէի կարողանում հանգստանալ։
— Ես իմ աղջկան այդպես չեմ դաստիարակել։ Հորդ կյանքն է վտանգված, իսկ դու միայն քո մասին ես մտածում։
Այդ պահին Գագիկը վեր կացավ։
— Սաթենի՛կ, բավական է։
Տաթևը բացեց պայուսակը և հանեց փոքրիկ սպիտակ ծրար։
— Պա՛պ, ես ուզում էի ձեզ ուրիշ պայմաններում ասել։
Նա ծրարից հանեց բժշկական հետազոտության պատասխանը։
Հետո նայեց ինձ։
— Մա՛մ, ես ինը շաբաթական հղի եմ։ Եվ դու նույնիսկ չես հարցրել, թե ինչու եմ հրաժարվում։
Գագիկը բռնեց աղջկաս ձեռքերը։
Բայց ամենածանրն այն էր, ինչ Տաթևն ասաց դրանից հետո.
— Ես երեկ բժշկի մոտ մենակ էի մտել, որովհետև վախենում էի ձեր ներկայությամբ ճշմարտությունն ասել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Մի քանի վայրկյան ոչ ոք չխոսեց։
Ես նայում էի Տաթևի ձեռքում պահած հետազոտության պատասխանին և չէի կարողանում բառ գտնել։
Իսկ Գագիկը գրկել էր աղջկաս։
— Տաթև ջան, բա ինչո՞ւ մեզ շուտ չասացիր։
— Ուզում էի նախ համոզվել, որ ամեն ինչ լավ է։ Երկու օր առաջ նորից հետազոտվել եմ։ Նարեկն արդեն գիտի։
Հետո աղջիկս նայեց ինձ։
— Մա՛մ, ես ձեզ ուրախ լուր էի ուզում հայտնել։ Բայց հենց իմացա, որ հղի եմ, հասկացա՝ դոնորության հարցը փոխվել է։ Երեկ բժշկի հետ խոսեցի։ Հղիության ընթացքում երիկամ նվիրաբերել չի թույլատրվում։
Ես մոտեցա նրան։
— Տաթև ջան, ես չգիտեի…
Նա հետ քաշվեց։
— Դու չէիր էլ ուզում իմանալ, մա՛մ։
Այդ խոսքերից սիրտս կծկվեց։
Բժիշկն արդեն մեզ սպասում էր։ Գագիկին հրավիրեցին ներս՝ նրա բուժման հետագա ընթացքը քննարկելու։
Իսկ Տաթևը դուրս եկավ հիվանդանոցից։
Ես փորձեցի հետևել նրան, բայց Գագիկը կանգնեցրեց։
— Սաթենի՛կ, թող հանգիստ գնա։ Այսօր արդեն բավական ցավ պատճառեցիր։
Բժշկի սենյակում ամուսինս առաջին անգամ այդքան վճռական խոսեց։
— Բժի՛շկ, ես չեմ ուզում, որ աղջկաս որևէ մեկը ստիպի դոնոր դառնալ։
Բժիշկը բացատրեց, որ կենդանի դոնորությունը հնարավոր է միայն կամավոր, գիտակցված համաձայնությամբ և համապատասխան բժշկական հետազոտություններից հետո։
Արյան խմբերի համատեղելիությունը դեռ չի նշանակում, թե փոխպատվաստումը հնարավոր է։
Բացի այդ, Տաթևի հղիությունը բացառում էր նրա դոնորությունը տվյալ շրջանում։
Գագիկի բուժումը շարունակվելու էր։ Բժիշկները պետք է գնահատեին փոխպատվաստման մյուս հնարավորությունները, իսկ մինչ այդ նա շարունակելու էր նշանակված դիալիզը։
Դուրս գալիս ամուսինս կանգ առավ։
— Սաթենի՛կ, դու բոլորին ասել էիր, թե Տաթևը երիկամ է տալու։
— Ես մտածում էի՝ կօգնի քեզ։
— Ինքն էլ էր ուզում օգնել։ Բայց դու իր ցանկությունը պարտականություն դարձրիր։
Ես լռեցի։
— Ինձ դժվար է, Սաթենի՛կ։ Շատ դժվար։ Բայց ես չեմ ուզում՝ աղջիկս ամեն անգամ ինձ նայելիս մտածի, թե իր կյանքից ինչ-որ բան պարտք է։
Այդ երեկո տուն վերադարձանք առանց Տաթևի։
Խոհանոցում դեռ նրա սիրած քաղցրավենիքն էր դրված, որ առավոտյան գնել էի։ Մտածել էի՝ հիվանդանոցից լավ լուրով կգանք ու միասին թեյ կխմենք։
Գագիկը գնաց իր սենյակ։
Ես վերցրի հեռախոսն ու զանգեցի աղջկաս։
Չպատասխանեց։
Մի քանի րոպե անց հաղորդագրություն եկավ.
«Մա՛մ, հիմա չեմ ուզում խոսել։ Ինձ ժամանակ տուր»։
Առաջին անգամ այդ խոսքերից չվիրավորվեցի։
Հաջորդ օրը զանգեցի քրոջս՝ Ռուզաննային։
Նա առաջինն էր, ում պատմել էի, թե Տաթևը դոնոր է դառնալու։
— Ռուզա՛ն, մեր ասածը դեռ որոշված բան չէր։ Աղջիկս հղի է, ու դոնոր չի կարող լինել։
Քույրս ուրախացավ։
— Վա՜յ, շնորհավոր։ Բայց Գագիկի հարցն ի՞նչ եք անելու։
— Բժիշկների հետ ենք քննարկում։ Իսկ Տաթևին ես շատ վատ վիճակի մեջ եմ դրել։
Պատմեցի հիվանդանոցում տեղի ունեցածը։
Ռուզաննան լռեց։
Հետո ասաց.
— Սաթենի՛կ, ես էլ եմ իրեն զանգել ու ասել՝ հորդ կյանքը քո ձեռքում է։ Ես էլ պիտի ներողություն խնդրեմ։
Այդ պահին հասկացա, թե ինչ էի արել։
Միայն ես չէի սպասումներ ստեղծել աղջկաս շուրջ։
Իմ պատմածով ամբողջ ազգականությունը սկսել էր վերաբերվել նրան որպես մարդու, որն արդեն պարտավորվել է երիկամ նվիրաբերել։
Մինչդեռ նա դեռ բժշկական գնահատման փուլում էր։
Հաջորդ երկու շաբաթները ծանր անցան։
Գագիկը շարունակում էր դիալիզի գնալ։
Երբեմն բուժումից հետո շատ հոգնած էր վերադառնում։ Ուտելիք էի պատրաստում, օգնում դեղերի ու այցերի ժամանակացույցը կարգավորել։
Բայց նկատում էի՝ ավելի քիչ է խոսում ինձ հետ։
Մի օր հարցրի.
— Գագի՛կ, դու ինձ չե՞ս ներելու։
Նա նայեց ինձ։
— Կներեմ, Սաթենի՛կ։ Բայց Տաթևի հետ արածդ դու պիտի ուղղես։ Ես քո փոխարեն դա անել չեմ կարող։
Այդ երեկո նստեցի ու աղջկաս հաղորդագրություն գրեցի։
Չարդարացա։
Չասացի՝ վախեցած էի, դրա համար էի այդպես խոսում։
Պարզապես գրեցի, որ սխալ եմ եղել՝ նրա որոշումը բոլորին ներկայացնելով որպես արդեն կայացված պարտավորություն, և որ ներողություն եմ խնդրում հիվանդանոցում ասած խոսքերիս համար։
Տաթևը պատասխանեց հաջորդ առավոտյան։
«Մա՛մ, ես էլ եմ շատ վախենում հայրիկի համար։ Բայց ուզում եմ՝ դու հասկանաս, որ իմ կյանքն էլ է կարևոր»։
Կարդացի այդ նախադասությունն ու երկար արտասվեցի։
Մի շաբաթ անց Տաթևը համաձայնեց, որ գնամ իրենց տուն։
Նարեկը խոհանոցում էր։
Աղջիկս նստած էր բազմոցին՝ ձեռքին թեյի բաժակ։
Նստեցի նրա դիմաց։
— Տաթև ջան, ես եկել եմ քեզ լսելու։
Նա երկար լուռ մնաց։
Հետո պատմեց, որ հոր հիվանդությունն իմանալուց հետո ինքն էլ էր համոզված՝ ինչ էլ անհրաժեշտ լինի, կանի։
Բայց երբ մարդիկ սկսեցին զանգել ու շնորհակալություն հայտնել՝ դեռ չկայացած դոնորության համար, վախեցել էր։
— Մա՛մ, դու չգիտես՝ ինչ էր կատարվում իմ մեջ։ Մի կողմից հայրիկին էի կորցնելուց վախենում, մյուս կողմից՝ մտածում էի, որ նույնիսկ եթե բժիշկներն ասեն՝ կարող ես դոնոր դառնալ, ես պիտի ինքս հասկանամ՝ պատրա՞ստ եմ նման վիրահատության։
Նա շունչ քաշեց։
— Իսկ հարազատներն արդեն ասում էին՝ դու մեր ընտանիքի փրկիչն ես։ Ես զգում էի, որ այլևս իրավունք չունեմ վախենալու կամ հրաժարվելու։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Ներիր ինձ, աղջի՛կս։
Տաթևն այս անգամ ձեռքը հետ չքաշեց։
Բայց չգրկեց էլ։
— Մա՛մ, ես քեզ սիրում եմ։ Ուղղակի դեռ շատ վիրավորված եմ։
Գլխով արեցի։
Այդ օրը մենք ամեն ինչ չհարթեցինք։
Սակայն առաջին անգամ խոսեցինք առանց միմյանց ընդհատելու։
Հաջորդ ամիսներին մեր ընտանիքի կյանքը նոր կարգով շարունակվեց։
Գագիկն իր բժշկի հսկողությամբ շարունակում էր բուժումը։ Քննարկվում էին հետագա բժշկական հնարավորությունները, բայց ոչ ոք չէր խոստանում արագ փոխպատվաստում։
Ես այլևս հարազատներին չէի պատմում բժշկական որոշումների մասին՝ առանց ամուսնուս համաձայնության։
Իսկ Տաթևը պարբերաբար գալիս էր հորը տեսնելու։
Երբեմն նրա հետ էր գնում բուժհաստատություն, երբ ինքն էր ցանկանում։
Մյուս օրերին պարզապես զանգում էր։
Մի երեկո Գագիկը վերադարձավ դիալիզից հոգնած, նստեց բազմոցին ու հանկարծ ասաց.
— Սաթենի՛կ, գիտե՞ս՝ վաղը Տաթևի մոտ եմ գնալու։
— Ինչո՞ւ։
— Ինձ հրավիրել է։ Ասաց՝ ուզում է փոքրիկի համար ընտրած իրերը ցույց տալ։
Ես ժպտացի։
— Ես էլ գա՞մ։
Գագիկը նայեց ինձ։
— Ինքը մեզ երկուսիս է հրավիրել։
Այդ երեկո առաջին անգամ երկար ժամանակ անց հանգիստ քնեցի։
Անցավ ևս մի քանի ամիս։
Տաթևի հղիությունն ընթանում էր բժշկական հսկողությամբ։
Նա ու Նարեկը երեխայի համար սենյակ էին պատրաստում։
Մի կիրակի մեզ հրավիրեցին։
Փոքրիկ օրորոց էին գնել։
Գագիկը նստեց դրա կողքին ու երկար շոյում էր փայտե եզրը։
— Հիշո՞ւմ ես, Տաթև ջան, դու էլ էիր էս չափի օրորոցում քնում։
Աղջիկս ծիծաղեց։
— Պա՛պ, դու ամեն անգամ նույնն ես պատմում։
— Դե լավ պատմություն է։
Ես նայում էի նրանց ու մտածում, թե որքան մոտ էինք եղել այդ սովորական հանդիպումները կորցնելուն։
Ոչ թե Գագիկի հիվանդության պատճառով։
Այլ իմ այն համոզմունքի, որ ընտանիքի անդամներից մեկը պարտավոր է փրկել մյուսին՝ անկախ սեփական կյանքից։
Տաթևը դուստր ունեցավ։
Նրան անվանեցին Նարե։
Երեխան ծնվեց այն օրը, երբ Գագիկը դիալիզի հերթական բուժումն ուներ։
Ես առաջարկեցի անմիջապես հիվանդանոց գնալ, բայց ամուսինս ասաց.
— Սկզբում բուժումս ավարտեմ։ Հետո, երբ Տաթևն իրեն լավ զգա ու մեզ ընդունելու պատրաստ լինի, կգնանք։
Հաջորդ օրը գնացինք աղջկաս մոտ։
Գագիկը մոտեցավ մահճակալին։
Տաթևը փոքրիկին զգուշությամբ դրեց հոր գիրկը։
Նա երկար նայում էր թոռնուհուն։
Հետո արտասվեց։
— Բարի գալուստ, Նարե ջան։
Ես կանգնած էի կողքին։
Տաթևը ինձ էլ կանչեց։
— Մա՛մ, արի։ Դու էլ տես։
Մոտեցա։
Աղջիկս բռնեց ձեռքս։
Եվ այդ պահին հասկացա, որ նա ինձ թույլ է տալիս կրկին իր կյանքի մի կարևոր պահին կողքին լինել։
Մի քանի շաբաթ անց Գագիկը նորից դիալիզից վերադարձավ։
Ես ճաշ էի պատրաստել։
Նա նստեց սեղանի մոտ, իսկ ես հեռախոսով Տաթևին զանգեցի։
Աղջիկս միացրեց տեսազանգը։
Նարեն քնած էր իր օրորոցում։
Գագիկը ժպտաց։
— Մեր փոքրիկն այսօր ո՞նց է։
— Լավ է, պա՛պ։ Դու ո՞նց ես։
— Հոգնած եմ, բայց լավ եմ։
Մի քիչ խոսեցինք։
Հետո Տաթևն ասաց.
— Մա՛մ, կիրակի օրը կգա՞ք։ Ուզում ենք միասին ճաշենք։
Ես նայեցի Գագիկին։
— Կգանք, աղջի՛կս։
Հեռախոսն անջատելուց հետո ամուսինս նստած մնաց՝ ժպիտը դեմքին։
Մոտեցա ու գրկեցի նրան։
Մեր խնդիրները դեռ ավարտված չէին։ Գագիկը շարունակում էր բուժումը, և ապագայի մասին շատ հարցեր բաց էին մնում։
Բայց այդ կիրակի օրը մենք գնացինք Տաթևենց տուն։
Նարեկը սեղան էր գցել։ Գագիկը նստած էր պատուհանի մոտ, թոռնուհուն գրկած։
Իսկ ես խոհանոցում օգնում էի Տաթևին։
Մի պահ նա շրջվեց ու ասաց.
— Մա՛մ, Նարեին մի քիչ կպահե՞ս, որ ես ու Նարեկը միասին ճաշենք։
— Իհարկե, աղջի՛կս։
Նա ժպտաց։
— Շնորհակալ եմ։
Վերցրի թոռնուհուս ու նստեցի Գագիկի կողքին։
Նա նայեց ինձ։
— Սաթենի՛կ, հիշո՞ւմ ես՝ ինչ վախեցած էինք հիվանդանոցում։
Գլխով արեցի։
— Հիշում եմ։
Նա շոյեց փոքրիկի ձեռքը։
— Ես հիմա էլ եմ վախենում։ Բայց ուզում եմ՝ էն օրերի նման իրար ցավ չպատճառենք։
Այդ պահին Տաթևը մեզ կանչեց սեղանի մոտ։
Գագիկը զգուշությամբ վեր կացավ, ես երեխային փոխանցեցի Նարեկին։
Եվ մենք նստեցինք ճաշելու՝ չորս մեծահասակով ու օրորոցում քնած փոքրիկ Նարեով։
Այդ օրը ոչ ոք չխոսեց այն մասին, թե ով ում ինչ է պարտք։
Փոխարենը քննարկում էինք, թե հաջորդ շաբաթ որ օրը կարող ենք նորից հավաքվել՝ հաշվի առնելով Գագիկի բուժման ժամերը։
