Քառասուն տարի բուժքույր եմ աշխատել, հարյուրավոր երեխաների եմ օգնել աշխարհ գալ։ Բայց երբ ծնվեց իմ առաջին թոռնիկը, որդիս ասաց. «Դու այս երեխային ձեռք չես տալու։ Ես քեզ չեմ վստահում»։ Կարծեցի՝ ինչ-որ մեկը նրա գլուխը լցրել է իմ մասին վատ պատմություններով։ Սակայն երբ իմացա պատճառը, հասկացա, որ որդիս առաջին անգամ լսել է մի դեպքի մասին, որը ես տարիներ շարունակ փորձում էի մոռանալ…
Իմ անունը Ռուզաննա է։
Վաթսունչորս տարեկան եմ։
Աշխատանքային կյանքիս մեծ մասն անցկացրել եմ ծննդատներում։
Առաջին անգամ երբ նորածին երեխա վերցրի գիրկս, ընդամենը քսանչորս տարեկան էի։
Այն ժամանակ նույնիսկ պատկերացնել չէի կարող, որ մի օր իմ սեփական որդին ինձ կարգելի մոտենալ իր երեխային։
Թոռնիկս ծնվել էր հոկտեմբերի մի ցուրտ առավոտ։
Որդիս՝ Արմանը, զանգահարել էր ու ուրախությունից հազիվ էր խոսում։
— Մա՛մ, դու տատիկ դարձար։
Ես նստել էի խոհանոցի աթոռին ու լաց եղել։
Երեսունհինգ տարի առաջ, երբ Արմանն էր ծնվել, մայրս արդեն ողջ չէր։ Ես միշտ երազել էի, որ մի օր իմ թոռանը գրկեմ ու զգամ այն ուրախությունը, որը մայրս չհասցրեց ապրել։
Բայց ծննդատուն հասնելուն պես ամեն ինչ փոխվեց։
Արմանը կանգնած էր միջանցքում։
Դեմքը լուրջ էր։
— Մա՛մ, պետք է խոսենք։
— Ի՞նչ է պատահել։ Անահիտը լա՞վ է։ Երեխա՞ն։
— Լավ են։ Բայց դու երեխային չես մոտենալու։
Ես նույնիսկ ժպտացի՝ կարծելով, թե կատակում է։
— Արմա՛ն, ի՞նչ ես ասում։
Նա չժպտաց։
— Ես այսօր իմացել եմ, թե ինչ է պատահել տարիներ առաջ քո աշխատանքի ժամանակ։
Ոտքերս թուլացան։
— Ո՞վ է քեզ պատմել։
— Կարևոր չէ։ Ճի՞շտ է, որ քո սխալի պատճառով մի երիտասարդ մայր քիչ էր մնում մահանար։
Ես լռեցի։
Որդիս գլխով արեց։
— Ուրեմն ճիշտ է։
Նա շրջվեց ու հեռացավ։
Երեք օր անց, գիշերվա ժամը երկուսին, դուռս ուժեղ թակեցին։
Բացեցի ու տեսա Արմանին՝ նորածնին գրկած։
Նա լաց էր լինում։
— Մա՛մ, Անահիտին շտապ հիվանդանոց են տարել։ Ես չգիտեմ՝ ինչ անեմ։ Խնդրում եմ, օգնիր…
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Արմանն այնքան գունատ էր, որ առաջին պահին վախեցա՝ երեխայի հետ ինչ-որ բան է պատահել։
— Անահի՞տը։ Ի՞նչ է եղել նրան։
— Ուժեղ գլխացավ ուներ։ Ասում էր՝ աչքերի առաջ ինչ-որ բաներ են երևում։ Հետո իրեն շատ վատ զգաց։ Շտապօգնությունը եկավ, տարան հիվանդանոց։
Սիրտս սեղմվեց։
— Ճնշո՞ւմը չափեցին։
— Չգիտեմ։ Բժիշկները խոսում էին, բայց ես երեխայի հետ էի։ Ինձ ասացին՝ Անահիտին անհապաղ պետք է հետազոտեն։
Նայեցի թոռնիկիս։
Փոքրիկը փաթաթված էր սպիտակ ծածկոցի մեջ ու անհանգիստ շարժվում էր։
— Երեխան ինչպե՞ս է։
— Լավ է, բայց արդեն կերակրելու ժամն է։ Ես ոչինչ չեմ հասցրել պատրաստել։ Անահիտի մայրը քաղաքից դուրս է։ Չգիտեի՝ ում մոտ գնամ։
Արմանի ձայնը կոտրվեց։
— Մա՛մ, դու հիմա կարո՞ղ ես իրեն մի քիչ պահել։ Ես պետք է հիվանդանոց գնամ։
Երեք օր առաջ նույն մարդը ինձ ասել էր, որ երեխային ձեռք չտամ։
Հիմա կանգնած էր դռանս առաջ ու օգնություն էր խնդրում։
Բայց ես այդ մասին ոչինչ չասացի։
Բացեցի դուռը։
— Ներս արի։
Հեռախոսով կապվեցինք հիվանդանոցի հերթապահ բաժնի հետ։ Հաստատեցինք, որ Անահիտը բժիշկների հսկողության տակ է, և փոխանցեցինք ծննդաբերությունից հետո առաջացած ախտանիշների ժամանակագրությունը։
Ես Արմանին խնդրեցի բերել երեխայի պայուսակը, կերակրման վերաբերյալ դուրսգրման ցուցումները և անհրաժեշտ պարագաները։
Հետո նստեցրի նրան։
— Շունչ քաշիր, տղա՛ս։ Հիմա Անահիտը բժիշկների մոտ է։ Դու պետք է իմանաս՝ որ բաժնում է, ով է բուժող բժիշկը, և ինչպես կարող ես նրա հետ կապի մեջ մնալ։
Նա գլխով արեց։
Մի քանի րոպե անց արդեն հեռախոսով խոսում էր հիվանդանոցի հետ։
Իսկ ես առաջին անգամ գրկեցի թոռնիկիս։
Ոչ այնպես, ինչպես երազել էի։
Ոչ ժպիտներով ու շնորհավորանքներով։
Այլ մի գիշեր, երբ ամբողջ ընտանիքս վախեցած էր։
Երբ Արմանը հիվանդանոց գնաց, ես նստեցի հյուրասենյակում։
Նորածինը քնած էր իր շարժական օրորոցում։
Նայում էի նրան ու հիշում այն դեպքը, որի մասին որդիս երեք օր առաջ իմացել էր։
Քսաներկու տարի էր անցել։
Բայց ես այն ժամանակվա ամեն մանրուք հիշում էի։
Այդ օրը ծննդատանը հերթապահում էի։
Մեր բաժանմունքը ծանրաբեռնված էր։
Մի քանի ծննդաբերություն էր եղել իրար հետևից։
Երիտասարդ մի կին՝ Մանեն, երկու օր առաջ էր ծննդաբերել։
Նրա երեխան առողջ էր։
Բայց ինքը վատ էր զգում։
Երեկոյան ինձ ասաց.
— Ռուզաննա՛, գլուխս շատ ուժեղ է ցավում։ Աչքերիս առաջ փայլեր են հայտնվում։
Ես շտապում էի մյուս պալատ։
Նայեցի նրան ու պատասխանեցի.
— Հիմա կվերադառնամ։ Հնարավոր է՝ շատ ես հոգնել։
Այդ խոսքերն իմ կյանքի ամենածանր սխալներից դարձան։
Ես պետք է անմիջապես հաղորդեի բուժող բժշկին և ապահովեի, որ նրա վիճակը գնահատվեր։
Բայց հապաղեցի։
Մտածեցի՝ մի քանի րոպեից կվերադառնամ։
Այդ մի քանի րոպեն երկարացավ։
Երբ նորից մտա պալատ, Մանեն արդեն ծանր վիճակում էր։
Բժիշկները շտապ օգնություն ցուցաբերեցին։
Նրան տեղափոխեցին վերակենդանացման բաժանմունք։
Ավելի ուշ պարզվեց, որ նրա վիճակը կապված էր ծննդաբերությունից հետո առաջացած վտանգավոր բարձր ճնշման բարդության հետ։
Մանեն ողջ մնաց։
Բայց օրեր անցկացրեց հիվանդանոցում, իսկ նրա ընտանիքը սարսափելի վախ ապրեց։
Ես անընդհատ մտածում էի, որ եթե ժամանակին արձագանքեի նրա գանգատներին, հնարավոր է՝ այդ վատթարացումը կանխվեր կամ ավելի վաղ հայտնաբերվեր։
Դեպքը քննվեց հիվանդանոցում։
Իմ գործողությունները գնահատվեցին որպես մասնագիտական սխալ։
Կարգապահական պատասխանատվության ենթարկվեցի։
Մի քանի ամիս այլևս չէի աշխատում նույն բաժանմունքում։
Հետո լրացուցիչ վերապատրաստում անցա։
Բայց ոչ մի վերապատրաստում չէր կարող ինձ ազատել այն հիշողությունից, թե ինչպես էի ասել.
«Հիմա կվերադառնամ»։
Այդ դեպքի մասին երբեք ամբողջությամբ չէի պատմել Արմանին։
Նա այն ժամանակ տասներեք տարեկան էր։
Տեսել էր, որ մի շրջան շատ տխուր եմ, բայց պատճառը չէր իմացել։
Ես նրան ասել էի, թե պարզապես աշխատանքային դժվարություններ ունեմ։
Տարիներ անց էլ լռել էի։
Ամաչում էի։
Հատկապես այն բանից հետո, երբ առողջապահական ոլորտում շարունակեցի աշխատել ու փորձեցի երբեք չկրկնել այդ սխալը։
Ինձ համար հեշտ էր խոսել իմ հազարավոր հաջող հերթափոխերի մասին։
Բայց այդ մեկ կնոջ դեմքը միշտ աչքերիս առաջ էր։
Երբ Արմանն ամուսնացավ, ես հույս ունեի, որ մի օր ինքս կկարողանամ պատմել։
Չհասցրի։
Իսկ երեք օր առաջ, երբ նա ծննդատան միջանցքում ինձ կանգնեցրեց, արդեն գիտեր։
Նրան պատմել էր Անահիտի մորաքույրը, որը տարիներ առաջ աշխատել էր նույն հիվանդանոցում ու հիշում էր դեպքը։
Նա պարզապես ասել էր, որ իր կարծիքով պետք է զգույշ լինեն, որովհետև նույնիսկ երկար տարիների փորձ ունեցող մարդը կարող է լուրջ սխալ թույլ տալ։
Արմանը վախեցել էր։
Նրա կինը նոր էր ծննդաբերել։
Երեխան նոր էր աշխարհ եկել։
Եվ նա չէր կարողացել այդ պատմությունը լսելուց հետո ինձ վստահել։
Գիշերվա ժամը չորսի մոտ Արմանը զանգահարեց։
— Մա՛մ…
Նրա ձայնից հասկացա, որ դեռ վախեցած է։
— Անահիտն ինչպե՞ս է։
— Բժիշկներն ասում են՝ ծննդաբերությունից հետո բարձր ճնշման լուրջ բարդություն է։ Բուժում են սկսել։ Այս պահին հսկողության տակ է։
Փակեցի աչքերս։
Մանեի դեմքը նորից հիշեցի։
— Լավ է, որ շտապօգնություն եք կանչել,— ասացի։
— Մա՛մ, ես սկզբում մտածում էի՝ ուղղակի հոգնած է։ Երեխան ամբողջ գիշեր լաց էր եղել։
Ես դողացի։
Հենց այդպես էի մտածել նաև ես՝ քսաներկու տարի առաջ։
— Արմա՛ն, դու օգնություն ես կանչել, երբ տեսել ես, որ վիճակը վատանում է։ Հիմա բժիշկները զբաղվում են նրանով։
Նա լռեց։
Հետո հարցրեց.
— Մա՛մ, այն կինը… Քո հիվանդը… Նա ողջ մնաց, չէ՞։
— Այո։
— Իսկ դու նրան երբևէ հանդիպե՞լ ես հետո։
Մի պահ տատանվեցի։
— Հանդիպել եմ։
— Ի՞նչ ասաց։
Ես նստեցի բազմոցին։
— Ասաց, որ շատ էր վախեցել։ Եվ որ երբ բուժքույրին ասում է՝ իրեն վատ է զգում, ուզում է՝ իրեն լսեն, ոչ թե անմիջապես հանգստացնեն։
Արմանը երկար ոչինչ չասաց։
— Դու ի՞նչ պատասխանեցիր։
— Որ ճիշտ է ասում։ Եվ որ ես սխալվել եմ։
Մանեի հետ հանդիպել էի դեպքից մոտ մեկ տարի անց։
Նա եկել էր հիվանդանոց՝ հետազոտության։
Ես նրան տեսա միջանցքում ու մոտեցա։
Սկզբում վախեցա, որ չի ցանկանա խոսել։
Բայց նա կանգ առավ։
— Ռուզաննա՞։
— Այո։
Ասացի, որ ուզում եմ ներողություն խնդրել։
Նա լսեց։
Հետո պատասխանեց.
— Ես ձեզ երբեք չեմ մոռանա։ Բայց ուզում եմ, որ դուք էլ ինձ չմոռանաք։
Այդ խոսքերը շատ ավելի ծանր էին, քան բարկությունը։
Այդ օրվանից աշխատանքի ընթացքում հատկապես ուշադիր էի այն գանգատների նկատմամբ, որոնք մարդիկ երբեմն փոքր բան են համարում։
Երբ մի կին ասում էր՝ իրեն վատ է զգում, ես չէի փորձում առաջինը հանգստացնել նրան։
Առաջինը փորձում էի կազմակերպել անհրաժեշտ բժշկական գնահատումը։
Երիտասարդ գործընկերներիս էլ նույնն էի ասում։
Բայց Արմանին այդ ամենը չէի պատմել։
Եվ հիմա, երբ նա առաջին անգամ բացահայտել էր իմ մասնագիտական անցյալի ամենածանր էջը, հասկացա, որ որդուս լռությունը նույնպես իմ տարիների լռության հետևանքն էր։
Առավոտյան Արմանը տուն վերադարձավ։
Աչքերը կարմրած էին։
Ամբողջ գիշեր չէր քնել։
— Անահիտին դեռ հիվանդանոցում կպահեն,— ասաց։— Վիճակը վերահսկվում է, բայց բժիշկներն ուզում են շարունակել հսկողությունը։
Ես նրան տաք թեյ տվեցի։
Նա նստեց փոքրիկի օրորոցի կողքին։
Երկար ժամանակ միայն նայում էր երեխային։
Հետո շշնջաց.
— Մա՛մ, ես քեզ շատ վատ բան ասացի։
— Գիտեմ։
— Բայց երբ լսեցի այդ պատմությունը, վախեցա։ Մտածում էի՝ եթե մի օր դու էլ երեխայի հետ ինչ-որ բան սխալ անես…
Ես ընդհատեցի նրան։
— Արմա՛ն, դու իրավունք ունես որոշելու՝ ով է խնամելու երեխայիդ։ Բայց ես կուզեի, որ նախ ինձ հարցնեիր, թե ինչ է պատահել։
Նա գլխով արեց։
— Հասկացա։
— Ես իսկապես սխալ եմ արել։ Եվ եթե այդ օրը Մանեին լսած լինեի, գուցե նա այդքան ծանր վիճակի չհասներ։ Ես չեմ պատրաստվում արդարանալ։
Նա նայեց ինձ։
— Իսկ ինչո՞ւ շարունակեցիր աշխատել։
Այդ հարցը տարիներ շարունակ ինքս ինձ էի տվել։
— Որովհետև իմ սխալից հետո էլ հիվանդներն օգնության կարիք ունեին։ Բայց շարունակելու համար նախ պետք էր ընդունել, որ լավ մասնագետ լինելը չի նշանակում երբեք չսխալվել։ Իսկ սխալն ընդունելուց հետո պետք է նաև փոխել աշխատանքդ։
Արմանը մոտեցավ ու գրկեց ինձ։
Մենք երկուսս էլ լաց եղանք։
Բայց այդ օրը ես նրան չխնդրեցի ամեն ինչ մոռանալ։
Ինքս էլ չէի մոռացել։
Անահիտը հիվանդանոցում մնաց ևս մի քանի օր։
Ես փոքրիկին խնամում էի Արմանի հետ միասին՝ հետևելով մանկաբույժի տված ցուցումներին։
Երբ անհրաժեշտ էր, զանգում էինք բժշկին։
Ես չէի փորձում բոլոր հարցերին ինքնուրույն պատասխանել, միայն որովհետև տարիներով բուժքույր էի աշխատել։
Արմանը դա նկատում էր։
Մի օր հարցրեց.
— Մա՛մ, դու ինչո՞ւ ամեն անգամ բժշկին ես զանգում։ Այսքան բան գիտես։
Ես ժպտացի։
— Որովհետև հիմա ես տատիկն եմ։ Իսկ երեխայի առողջության հարցերով որոշումները պիտի կայացնենք ծնողները՝ իրենց բժշկի հետ։
Նա առաջին անգամ այդ օրերին հանգիստ ծիծաղեց։
— Իսկ ես մտածում էի՝ դու ամեն ինչ գիտես։
— Շատ բան գիտեմ։ Բայց ոչ ամեն ինչ։
Երբ Անահիտը տուն վերադարձավ, դեռ հոգնած էր։
Արմանը նրան օգնեց նստել բազմոցին։
Ես պատրաստվում էի դուրս գալ, որ երիտասարդ ընտանիքը հանգստանա։
Բայց Անահիտը կանգնեցրեց ինձ։
— Մա՛մ Ռուզաննա, մի քիչ մնացեք։
Նստեցի։
Նա երկար նայեց ինձ։
— Արմանը պատմել է ամեն ինչ։
Իմ կոկորդը սեղմվեց։
— Հասկանալի է։
— Գիտե՞ք՝ ես ինչից եմ ամենաշատը վախեցել։
Չպատասխանեցի։
— Որ հիվանդանոցում ինձ վատ էի զգում, բայց ինքս ինձ համոզում էի, թե պարզապես հոգնած եմ։ Հետո, երբ վիճակս վատացավ, նույնիսկ ամաչում էի օգնություն կանչել։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Իսկ հիմա հասկանում եմ՝ ինչքան կարևոր էր անմիջապես ասել, որ ինչ-որ բան այն չէ։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Երբ վատ ես զգում, պետք չէ սպասել, մինչև ինչ-որ մեկն ասի՝ դա լուրջ է։ Հատկապես ծննդաբերությունից հետո։
Նա գլխով արեց։
Հետո ասաց.
— Ես Արմանին ասել եմ, որ երբ երեխային օգնող մարդ պետք լինի, ուզում եմ՝ ձեզ էլ վստահենք։ Բայց ուզում եմ, որ բոլորս միասին որոշենք՝ ինչպես կազմակերպել խնամքը։
Ես ժպտացի։
— Ինձ էլ հենց դա է պետք։
Այդ պահին Արմանը սենյակ բերեց փոքրիկին։
Անահիտը ձեռքերը մեկնեց, գրկեց երեխային ու նստեց կողքիս։
Մենք մի քանի րոպե լուռ նայում էինք նրան։
Հետո հարսս երեխային մեկնեց ինձ։
— Կպահե՞ք մի քիչ, որ ես թեյս խմեմ։
Ես զգուշությամբ վերցրի թոռնիկիս։
Նա փոքրիկ ձեռքը դրեց մատիս վրա։
Ու հանկարծ զգացի, որ այս ամբողջ պատմության մեջ ինձ ամենից շատ հենց այդ պարզ պահն էր պակասել։
Մի քանի շաբաթ անց Արմանն ինձ մի փոքրիկ տուփ նվիրեց։
Ներսում փայտե շրջանակ կար։
Շրջանակի մեջ մեր ընտանեկան նոր լուսանկարն էր։
Ես նստած էի բազմոցին՝ թոռնիկիս գրկած։
Կողքիս Անահիտն ու Արմանն էին։
Բոլորս հոգնած էինք, ոչ ոք հատուկ չէր պատրաստվել նկարվելուն։
Բայց նկարն ինձ շատ դուր եկավ։
— Մա՛մ, սա քեզ համար է,— ասաց Արմանը։
Շրջանակի հետևում մի փոքր գրություն կար։
«Մեր առաջին միասին անցկացրած շաբաթը»։
Ես նայեցի որդուս։
— Շնորհակալ եմ։
Նա ժպտաց։
— Գիտե՞ս՝ մի բան էլ եմ ուզում ասել։
— Ասա։
— Երբ փոքր էի, դու ամեն անգամ աշխատանքի գնալիս ասում էիր՝ եթե երբևէ սխալ բան տեսնես, մի՛ լռիր։
Ես գլխով արեցի։
— Հիշում եմ։
— Այն օրը ծննդատանը ես էլ պիտի քեզ հարցնեի, ոչ թե պարզապես հեռացնեի։
Նա մի պահ լռեց։
— Իսկ եթե մի օր ես ինչ-որ բան սխալ անեմ երեխայիս հետ, ուզում եմ՝ ինձ էլ ուղիղ ասես։
Ես գրկեցի նրան։
Հետո լուսանկարը դրեցի պահարանի վրա։
Կողքին տարիներ շարունակ իմ աշխատանքային հին անվանաքարտն էր դրված։
Վերցրի այն։
Մի պահ նայեցի։
Հետո դրեցի փոքրիկ տուփի մեջ ու փակեցի։
Ոչ թե անցյալս թաքցնելու համար։
Այլ որովհետև այդ օրը առաջին անգամ երկար տարիների ընթացքում տուն էի վերադարձել մի նոր դերով։
Ես այլևս հերթապահ բուժքույրը չէի։
Ես տատիկ էի։
Իսկ հյուրասենյակից լսվում էր որդուս ձայնը.
— Մա՛մ, արի՛, փոքրիկը արթնացել է։ Անահիտն էլ ուզում է՝ բոլորս միասին նախաճաշենք։
Այդ անգամ նրա ձայնի մեջ ոչ մի կասկած չկար։
Ես վեր կացա ու գնացի նրանց մոտ։
