Տասնվեցամյա դուստրս իր առաջին աշխատավարձը ստանալու օրը տուն վերադարձավ առանց մի դրամի ու հայտարարեց, որ այլևս աշխատանքի չի գնալու։ Ես նրան անպատասխանատու անվանեցի։ Բայց երբ հաջորդ առավոտ մեր դռան առաջ կանգնեցին նրա երեք աշխատակցուհիները, նրանցից ամենատարեցն ասաց. «Ձեր աղջիկը երեկ մի որոշում կայացրեց, որին մենք քսան տարի չէինք համարձակվում գնալ»։
Դուստրս՝ Նարեն, ամառային արձակուրդներին աշխատանքի էր ընդունվել մեր քաղաքի փոքրիկ ճաշարանում։
Օրական չորս ժամ էր աշխատում՝ հիմնականում պատվերները գրանցում ու սեղանները հավաքում։
Ես սկզբում դեմ էի։
— Դեռ տասնվեց տարեկան ես, բալե՛ս։ Աշխատելու ժամանակ կունենաս։
Բայց Նարեն համառեց։
— Մա՛մ, ուզում եմ իմ առաջին գումարն ինքս աշխատել։
Երբ եկավ առաջին աշխատավարձի օրը, առավոտից ուրախ էր։
Նույնիսկ նախապես ասել էր՝ ինչ է գնելու իր փոքրիկ եղբոր համար։
Բայց երեկոյան տուն վերադարձավ լրիվ ուրիշ մարդ դարձած։
Մտավ խոհանոց, հանեց աշխատանքային գոգնոցն ու դրեց սեղանին։
— Մա՛մ, ես էդ գործին այլևս չեմ գնալու։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև չեմ ուզում։
— Իսկ աշխատավա՞րձդ։
— Չեմ վերցրել։
Զայրացա։
— Նարե՛, մի ամիս աշխատել ես, հիմա քմահաճույքի պատճառով փողդ թողե՞լ ես։
Աղջիկս աչքերը լցրեց։
— Մա՛մ, էդ փողը ինձ հասնում է։ Բայց ես էսօր էնտեղից դուրս եկա՝ առանց վերցնելու։
— Ինչո՞ւ։
Նա միայն պատասխանեց.
— Որովհետև երեք կնոջ ասացին՝ դուք կարող եք սպասել, ձեր կյանքում ոչինչ չի փոխվի։
Ես նրան անպատասխանատու անվանեցի։
Նարեն չվիճեց։ Մտավ սենյակն ու փակեց դուռը։
Հաջորդ առավոտ ժամը իննին դռան զանգը հնչեց։
Շեմին երեք կին էին կանգնած՝ աշխատավորական պարզ հագուստով։
Մեկը մոտ վաթսուն տարեկան էր։
— Դուք Նարեի մա՞յրն եք։
— Այո։
Ամենատարեցը մոտեցավ։
— Ես Սոնան եմ։ Քսանմեկ տարի է՝ էդ ճաշարանում աշխատում եմ։
Հետո բռնեց ձեռքս։
— Ձեր աղջիկը երեկ մի որոշում կայացրեց, որին մենք քսան տարի չէինք համարձակվում գնալ։
— Ի՞նչ որոշում։
Կինը պայուսակից հանեց ծալված աշխատանքային ժամանակացույցն ու դրեց ձեռքիս։
— Երեկ մեր ղեկավարին ասաց՝ «Ես չեմ աշխատի մի տեղ, որտեղ երեք կանանց համար նույնիսկ մեկ ազատ կիրակի գտնել չեն կարող»։
Այդ պահին կողքի կինը սկսեց արտասվել։
— Բայց ամենացավալին էն է, որ մենք ինքներս երբեք չէինք խնդրել։ Մտածում էինք՝ եթե մեկս բացակայի, մյուս երկուսը չեն դիմանա։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Կանանց ներս հրավիրեցի։
Նարեն դուրս եկավ սենյակից։
Երբ տեսավ նրանց, զարմացավ։
— Սոնա՛ մորաքույր, ինչո՞ւ եք եկել։
Սոնան գրկեց նրան։
— Որ մամադ իմանա՝ դու ինչի համար ես երեկ աշխատանքից դուրս եկել։
Մենք նստեցինք խոհանոցում։
Երկրորդ կինը՝ հիսուներեքամյա Սիլվան, սեղանին դրեց մի փոքրիկ տուփ։
Ներսում մանկական կապույտ զգեստ կար։
— Էս իմ թոռնուհու համար եմ կարել,— ասաց։— Անցած կիրակի նրա առաջին տարեդարձն էր։
Ես ժպտացի։
— Շատ սիրուն է։
Սիլվան գլուխը կախեց։
— Բայց ես էդ օրը նրա կողքին չէի։
Լռեցի։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև ճաշարանում պիտի աշխատեի։
Պարզվեց՝ ճաշարանը քաղաքի բանուկ ճանապարհի մոտ էր։
Ամեն կիրակի հատկապես շատ հաճախորդներ էին լինում։
Երեք կանայք տարիներ շարունակ հերթով պատրաստում էին ճաշերը, սպասարկում պատվերներն ու մաքրում խոհանոցը։
Սոնան այնտեղ քսանմեկ տարի էր աշխատում։
Սիլվան՝ տասնիննը։
Երրորդ կինը՝ Էմման, տասնվեց։
Նրանց աշխատանքային պայմանավորվածությունները տարբեր էին, բայց մի ընդհանուր խնդիր կար։
Կիրակի օրերին գրեթե միշտ երեքն էլ աշխատում էին։
Պաշտոնապես հանգստյան օրեր ունեին շաբաթվա ընթացքում։
Բայց ընտանեկան հավաքույթները, երեխաների ու թոռների ծննդյան օրերը, հարազատների այցելությունները հաճախ հենց կիրակի էին լինում։
Եվ կանայք տարիներով սովորել էին բացակայել այդ ամենից։
— Իսկ ինչո՞ւ չէիք խնդրում կիրակի հանգստանալ,— հարցրի։
Էմման պատասխանեց.
— Սկզբում խնդրում էինք։ Հետո սկսեցինք իրար նայել։
— Ինչպե՞ս։
— Եթե Սոնան կիրակի չգար, ես ու Սիլվան պիտի երկու հոգու փոխարեն աշխատեինք։ Եթե ես չգայի, իրենք։ Հաճախորդները շատ էին, ուրիշ աշխատող չկար։
Սոնան ավելացրեց.
— Ամեն մեկը մտածում էր՝ մյուսներին դժվարություն չպատճառեմ։
Ես նայեցի նրանց։
— Իսկ ղեկավա՞րը։
— Ասում էր՝ եթե կարողանաք իրար հետ պայմանավորվել, փոխեք հերթափոխերը։
Սիլվան դառնությամբ ժպտաց։
— Բայց մենք երեքով էլ նույն ծանրաբեռնվածությունն ունեինք։ Ո՞ւմ հետ պայմանավորվեինք։
Նարեն նստած լսում էր։
Հետո ասաց.
— Մա՛մ, ես էս ամենը միանգամից չեմ հասկացել։
Նա պատմեց, որ աշխատանքի առաջին շաբաթվա ընթացքում Սոնան շատ ուրախ էր։
Անընդհատ խոսում էր թոռնուհու տարեդարձից։
Նկարներ էր ցույց տալիս։
Նույնիսկ փոքրիկ զգեստն էր բերել, որ մյուս կանանց ցույց տա։
Բայց երբ կազմվել էր հաջորդ շաբաթվա աշխատանքային հերթացուցակը, Սոնան տեսել էր՝ կիրակի պիտի աշխատի։
Փորձել էր Սիլվայի հետ փոխվել։
Սիլվան այդ օրը նույնպես աշխատանքի էր նշանակված։
Էմման էլ։
Ճաշարանի պատասխանատուն՝ Ռուբենը, ասել էր.
— Սոնա՛, չեմ կարող երեքից մեկին բաց թողնել։ Էդ օրը մեծ պատվերներ ունենք։
Սոնան այլևս չէր վիճել։
Տարեդարձի օրը նա առավոտյան յոթին գնացել էր աշխատանքի։
Երեկոյան վերադարձել էր հոգնած։
Թոռնուհին արդեն քնած էր եղել։
Տուփը՝ կապույտ զգեստով, մինչև հիմա Սոնայի պայուսակում էր։
— Հաջորդ օրը գնացի, որ նվերս տամ,— ասաց կինը։— Բայց աղջիկս հարցրեց՝ «Մա՛մ, դու գոնե մի օր չե՞ս կարող մեզ ընտրել աշխատանքի փոխարեն»։
Նա աչքերը սրբեց։
— Ես էլ չգիտեի՝ ինչ պատասխանեմ։
Այդ պահին Նարեն կամաց ասաց.
— Ես էդ օրը Սոնային տեսել եմ պահեստում։ Նստած լաց էր լինում։
Աղջիկս սկզբում մտածել էր՝ կարող է օգնել։
Ռուբենին առաջարկել էր, որ շաբաթվա ընթացքում աշխատողների հերթափոխերը այլ կերպ դասավորեն։
Նույնիսկ պարզ աղյուսակ էր պատրաստել՝ հաշվելով, թե որ ժամերին են ամենաշատ հաճախորդները գալիս։
Պարզվել էր՝ կիրակի առավոտյան ծանրաբեռնվածությունն իսկապես մեծ է, բայց կեսօրից հետո երբեմն ավելի քիչ աշխատող է անհրաժեշտ։
Նարեն առաջարկել էր մեկ լրացուցիչ աշխատող հրավիրել միայն ամենածանր ժամերի համար, իսկ հիմնական աշխատակիցներին հերթով ազատ կիրակիներ տալ։
Ռուբենը պատասխանել էր.
— Նարե՛ ջան, դու նոր ես եկել։ Էս գործը տարիներով էսպես է աշխատել։
Աղջիկս չէր հանձնվել։
Հաջորդ օրը կրկին հարցրել էր։
— Իսկ եթե Սոնա մորաքույրը մյուս կիրակի գոնե կես օր չաշխատի՞։
Ռուբենը բարկացել էր։
— Դու քո աշխատանքով զբաղվի՛ր։
Երեկ եկել էր աշխատավարձի օրը։
Նարեն ստացել էր իր աշխատած ժամերի հաշվարկը։
Գումարը պատրաստ էր։
Բայց մինչև աշխատավարձը վերցնելը տեսել էր, որ հաջորդ ամսվա հերթացուցակը փակցված է պատին։
Երեք կանայք նորից բոլոր կիրակիներին աշխատանքի էին նշանակված։
Աղջիկս մոտեցել էր Ռուբենին։
— Դուք խոստացե՞լ էիք, որ հերթափոխերը կվերանայեք։
— Ասել էի՝ կմտածեմ։
— Բայց ոչինչ չի փոխվել։
— Նարե՛, սա իմ ճաշարանն է։ Աշխատանքի կազմակերպումը ես եմ որոշում։
Նարեն մի պահ լռել էր։
Հետո պատասխանել.
— Ես հասկանում եմ։ Բայց իմ մասով էլ ես պիտի որոշեմ։
Նա ասել էր, որ այլևս չի ուզում շարունակել աշխատանքը։
Ռուբենը զարմացել էր։
— Էդ ինչի՞ համար։ Դու շաբաթը մի քանի օր ես գալիս, քեզ ինչի՞ է վերաբերում։
Նարեն պատասխանել էր.
— Որովհետև ես տեսնում եմ, թե իրենք ինչքան են աշխատում, ու տեսնում եմ, որ ոչ մեկին չի հետաքրքրում՝ իրենց ինչ է պետք։
Այնուհետև նա թողել էր աշխատանքային գոգնոցը։
Աշխատավարձը չէր վերցրել՝ ասելով, որ հաջորդ օրը կգա իր աշխատած ժամերի ու վերջնահաշվարկի հարցերը հանգիստ կարգավորելու։
Եվ դուրս էր եկել։
— Բայց դա ամենակարևոր մասը չէ,— ասաց Էմման։
Ես նայեցի նրան։
— Բա ի՞նչն է։
Կինը շունչ քաշեց։
— Նարեի գնալուց հետո մենք երեքով առաջին անգամ նստեցինք ու որոշեցինք, որ այլևս առանձին-առանձին չենք խնդրելու։
Սոնան շարունակեց.
— Երեկ երեկոյան գնացինք Ռուբենի մոտ։ Ասացինք՝ ուզում ենք միասին քննարկել աշխատանքային ժամերը։
Ռուբենը սկզբում զարմացել էր։
Տարիներով կանայք իրենց խնդրանքները ներկայացնում էին առանձին։
Մեկը հանգստյան օր էր ուզում։
Մյուսը՝ ավելի վաղ տուն գնալ։
Երրորդը՝ ժամանակավորապես կրճատել ժամերը։
Եվ ամեն անգամ մեկը համաձայնում էր փոխարինել մյուսին՝ սեփական հանգիստը զոհելով։
Բայց այս անգամ երեքով ասել էին.
— Մենք ուզում ենք հերթափոխերի այնպիսի կարգ, որ բոլորս ունենանք նաև ընտանիքի հետ ժամանակ անցկացնելու հնարավորություն։ Եթե դրա համար լրացուցիչ աշխատող է պետք, միասին հաշվենք՝ ինչ կարող ենք անել։
Ռուբենը անմիջապես չէր համաձայնել։
Ասել էր, որ ծախսերն ավելանալու են։
Որ երբեմն հաճախորդների պատվերները հնարավոր չի լինի ժամանակին կատարել։
Որ փոքր ճաշարանի համար չորրորդ մշտական աշխատող պահելը դժվար է։
Կանայք էլ չէին ձևացրել, թե խնդիրը հեշտ է։
Սոնան առաջարկել էր հստակ գրանցել ամենածանր ժամերը։
Սիլվան՝ վերանայել կիրակնօրյա պատվերների ընդունման ժամանակները։
Էմման՝ փորձնական մեկ ամիս աշխատել հերթափոխերի նոր կարգով։
Ռուբենը վերջապես համաձայնել էր մեկ շաբաթվա ընթացքում քննարկել հաշվարկները։
Առաջին անգամ նրանց չէր ասել՝ ինքներդ իրար հետ պայմանավորվեք։
— Իսկ այսօր ինչո՞ւ եք եկել,— հարցրի։
Սոնան ժպտաց։
— Որ Նարեն իմանա՝ իր արածը օդում չմնաց։
Հետո նայեց աղջկաս։
— Երեկ, երբ դու գոգնոցդ դրեցիր սեղանին ու ասացիր՝ ես էսպես չեմ աշխատի, մենք երեքով իրար նայեցինք։ Հասկացանք, որ ամբողջ կյանքում սպասել ենք, թե մեկը պիտի մեր փոխարեն խնդրի։
Նարեն սկսեց արտասվել։
— Ես մտածում էի՝ դուք կբարկանաք, որ ձեր պատճառով գործից դուրս եկա։
Սիլվան գրկեց նրան։
— Մենք քեզ համար չէինք ուզում, որ աշխատանքդ թողնես։ Բայց դու հիշեցրիր, որ մենք էլ կարող ենք մեր մասին խոսել։
Այդ պահին ես մոտեցա աղջկաս։
— Նարե՛, երեկ քեզ անպատասխանատու անվանեցի։ Կներես։
Նա նայեց ինձ։
— Մա՛մ, ես էլ պիտի քեզ ամբողջը պատմեի։
— Պիտի պատմեիր։ Բայց ես էլ պիտի լսեի, ոչ թե միանգամից բարկանայի։
Հաջորդ օրը Նարեն գնաց ճաշարան՝ իր աշխատավարձի հարցը վերջնական կարգավորելու։
Ես էլ հետը գնացի։
Ռուբենը սկզբում անհարմար էր զգում։
Բայց հետո ասաց.
— Նարե՛, ես քո աշխատանքի հետ խնդիր չունեմ։ Եթե ուզես, կարող ես մնալ։
Նարեն պատասխանեց.
— Շնորհակալ եմ։ Բայց հիմա չեմ վերադառնալու։
Նրա աշխատած գումարը հաշվարկվեց և վճարվեց։
Դուստրս վերցրեց առաջին աշխատավարձը։
Այս անգամ՝ առանց վիճելու։
Երբ դուրս եկանք, ասաց.
— Մա՛մ, հիմա արդեն կարող եմ եղբորս նվերը գնել։
Ես ծիծաղեցի։
— Կարող ես։ Բայց նախ մի քիչ քեզ համար էլ պահի՛ր։
Անցավ երեք շաբաթ։
Մի օր Սոնան զանգեց մեզ։
— Նարե՛ ջան, ուզում եմ մի լավ բան պատմել։
Պարզվեց՝ ճաշարանում փորձնական նոր հերթացուցակ էին սահմանել։
Կիրակնօրյա մեծ պատվերների ընդունման ժամերը փոխել էին, իսկ ծանրաբեռնված ժամերի համար լրացուցիչ աշխատող էին ներգրավել։
Այժմ երեք կանայք հերթով կարող էին որոշ կիրակիներ հանգստանալ՝ նախապես համաձայնեցված կարգով։
Ամեն ինչ կատարյալ չէր։
Երբեմն պատվերները կուտակվում էին։
Երբեմն հերթափոխերը նորից պիտի փոխեին։
Բայց արդեն հստակ կարգ կար, և կանայք միասին քննարկում էին փոփոխությունները։
Մի կիրակի Սոնան մեզ իր տուն հրավիրեց։
Սեղանին տորթ կար։
Կողքին՝ փոքրիկ կապույտ զգեստը։
Նրա թոռնուհին՝ մեկ տարեկան ու մի քանի ամսական, նստած էր գորգին ու փորձում էր խաղալիքները դասավորել։
Սոնան վերցրեց զգեստը։
— Էս վերջապես հագցնելու եմ։
Նարեն ժպտաց։
— Բայց արդեն փոքր չի՞ լինի։
Սոնան ծիծաղեց։
— Մի քիչ փոքր է։ Դրա համար էլ պահել եմ։ Հիմա ուրիշ զգեստ եմ առել։
Հետո թոռնուհուն գրկեց ու նստեց մեր կողքին։
Աղջիկը ձեռքը մեկնեց դեպի տորթը։
Սոնան ծիծաղելով ասաց.
— Սպասի՛ր, բալե՛ս, տատիկդ էսօր չի շտապում աշխատանքի։
Ես նայեցի Նարեին։
Նա չէր խոսում։
Պարզապես ժպտում էր։
Երեկոյան տուն վերադարձանք։
Որդիս վազեց Նարեի մոտ։
— Նվերս բերե՞լ ես։
Դուստրս պայուսակից հանեց փոքրիկ մեքենան։
Տղաս ուրախությունից գրկեց նրան։
Հետո Նարեն եկավ խոհանոց։
Սեղանին դրեց աշխատավարձից մնացած գումարը։
— Մա՛մ, մի մասը պահել եմ։
— Լավ ես արել։
Մի պահ լռեց։
Հետո հարցրեց.
— Դու ինձ համար դեռ անհանգստանո՞ւմ ես։
Նայեցի նրան։
— Իհարկե։ Դու իմ աղջիկն ես։
— Իսկ աշխատելու՞ համար։
— Չէ՛։ Ուզում եմ, որ աշխատել սովորես։ Բայց նաև սովորես՝ ինչ պայմաններում ես պատրաստ աշխատել, ինչ հարցեր պիտի տաս և երբ պիտի մեծերից օգնություն խնդրես։
Նարեն գլխով արեց։
Հետո ժպտաց։
— Գուցե հաջորդ ամառ նորից աշխատանք գտնեմ։
— Կգտնես։
Նա վերցրեց սեղանից իր հին աշխատանքային գոգնոցը, որը դեռ լվացած ու ծալած պահել էր։
— Էս էլ չեմ օգտագործելու։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև ինձ հիշեցնում է էն օրը, երբ առաջին անգամ ասացի՝ չէ՛։
Մի քանի օր անց Սոնան նրան մի փոքրիկ ծրար բերեց։
Ներսում ոչ թե գումար էր, այլ ձեռքով գրված բացիկ։
Երեք կանանց ստորագրություններն էին։
Գրված էր.
«Նարե՛, կիրակի օրը ժամը տասներկուսին ազատ ենք։ Եթե ուզես, արի մեզ հետ զբոսնելու»։
Դուստրս բացիկը դրեց իր սեղանին։
Եվ այդ կիրակի երեք կանայք, որոնք տարիներ շարունակ հազվադեպ էին միասին հանգստացել, Նարեի հետ գնացին զբոսնելու։
Նրանք ոչ մի հանդիսավոր բան չարեցին։
Պարզապես նստեցին այգու սրճարանում, թեյ պատվիրեցին ու երկար խոսեցին։
Իսկ երբ մատուցողը մոտեցավ ու հարցրեց՝ շտապո՞ւմ եք, Սոնան առաջինը պատասխանեց.
— Չէ՛, աղջի՛կս։ Այսօր ժամանակ ունենք։
