Տասնհինգամյա որդիս վեց ամիս շարունակ շաբաթ օրերին աման էր լվանում, որ իր երազած հեծանիվը գնի։ Բայց երբ սրճարանի տերը զանգեց ու ասաց. «Ձեր տղան իր աշխատած գումարն ամեն շաբաթ մի տղամարդու է տալիս», ես գնացի այնտեղ ու տեսա մի բան, որից ծնկներս թուլացան
Տղաս՝ Դավիթը, տասնհինգ տարեկան էր, երբ առաջին անգամ ասաց, որ ուզում է ինքնուրույն փող աշխատել։
Մենք ապրում էինք Երևանում՝ վարձով երկու սենյականոց բնակարանում։ Ամուսնուցս բաժանվել էի վեց տարի առաջ։ Դավիթի հայրը հազվադեպ էր այցելում, իսկ մեր հիմնական ծախսերը ես էի հոգում։
Դավիթը վաղուց էր երազում լեռնային հեծանիվ ունենալ։
Մեր տան մոտ մի խանութ կար։ Ամեն անգամ կողքով անցնելիս կանգնում էր ցուցափեղկի առաջ ու նայում սև-կարմիր հեծանվին։
Գինը՝ 185 հազար դրամ։
Ինձ համար այդ գումարը միանգամից վճարելը դժվար էր։
Մի օր որդիս ասաց.
— Մամ, ես ինքս կհավաքեմ։
Ծանոթներիցս մեկի՝ Աշոտի փոքրիկ ընտանեկան սրճարանում շաբաթ օրերին սկսեց օգնել։ Պայմանավորվել էինք, որ դպրոցին չխանգարող ժամերին միայն թեթև աշխատանքներ կանի՝ ամաններ կդասավորի, սեղանները կհավաքի, իսկ անհրաժեշտ պայմաններն ու իմ համաձայնությունը նախապես կկարգավորենք։
Աշոտին վաղուց էի ճանաչում ու վստահում էի։
Ամեն շաբաթ Դավիթը տուն էր վերադառնում հոգնած, բայց գոհ։
Սկզբում նույնիսկ հատուկ տետր էր պահում, որտեղ գրում էր վաստակած գումարը։
Սակայն երեք ամիս անց տետրը անհետացավ։
Հինգերորդ ամսում նկատեցի, որ արդեն նույնիսկ հեծանիվի մասին չի խոսում։
Մի շաբաթ օր տուն վերադարձավ պատռված բաճկոնով ու քերծված այտով։
— Դավի՛թ, ի՞նչ է պատահել։
— Ընկել եմ, մամ։
— Որտե՞ղ։
— Սրճարանի հետևի բակում։
— Աշոտն իմանո՞ւմ է։
Նա պատասխանելու փոխարեն գնաց լոգարան։
Այդ երեկո նրա պայուսակից մի թուղթ ընկավ։
Վրան գրված էր.
«Ստացա 30 000 դրամ։ Մնաց՝ 120 000»։
Ոչ ստորագրություն կար, ոչ անուն։
Երբ հարցրի, Դավիթը գունատվեց։
— Մամ, խնդրում եմ, մի խառնվիր։ Ես ամեն ինչ կլուծեմ։
Երկու օր անց Աշոտը զանգեց ինձ։
— Նարինե, կարո՞ղ ես շտապ գալ։
— Դավիթի հետ ի՞նչ է պատահել։
— Քո տղան իր աշխատած փողը վեց ամիս մի տղամարդու է տալիս։ Այսօր իմացա, թե ինչի համար։ Ավելի լավ է՝ ինքդ գաս։
Երբ հասա սրճարան, Աշոտը ինձ տարավ հետևի փոքրիկ պահեստը։
Դավիթը կանգնած էր պատի մոտ, գլուխը կախ։
Իսկ սեղանին դրված էր նրա դպրոցական պայուսակը։
Պայուսակի միջից Աշոտը հանեց մի հին հեռախոս և վեց հատ անդորրագիր։
— Նարինե, նայի՛ր ում անունն է գրված։
Վերցրի առաջին անդորրագիրը։
Սիրտս կարծես կանգ առավ։
Այնտեղ իմ նախկին ամուսնու անունն էր։
Եվ ամենավատն այն էր, որ անդորրագրերը կապված էին ոչ թե նրա պարտքի, այլ մի հասցեի հետ, որտեղ Դավիթը վերջին ամիսներին գաղտնի գնում էր ամեն շաբաթ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
— Դավի՛թ, սա ի՞նչ հասցե է։
Տղաս չպատասխանեց։
Նա կանգնած էր պահեստի պատի մոտ՝ ձեռքերը գրպաններում, ու նայում էր հատակին։
Աշոտը մոտեցավ ինձ։
— Նարինե, խնդրում եմ, նախ նստիր։
— Աշոտ, առանց այդ էլ վախեցած եմ։ Ասա՝ ինչ է կատարվել։
Նա ցույց տվեց անդորրագրերը։
Դրանք փոքրիկ պահեստային տարածքի վարձավճարի ստացականներ էին։
Ամեն ամիս երեսուն հազար դրամ։
Վարձակալության պայմանավորվածությունը կատարվել էր նախկին ամուսնուս՝ Վահեի անունով։
Բայց վճարողը Դավիթն էր։
— Ի՞նչ կա այդ պահեստում,— հարցրի։
Դավիթը վերջապես խոսեց։
— Մամ, ես չէի ուզում, որ դու իմանաս։
— Ինչո՞ւ։
Նա մի պահ նայեց Աշոտին, հետո ինձ։
— Որովհետև դու կասեիր, որ պետք չէ։
— Ի՞նչը պետք չէ։
Տղաս աչքերը լցրեց։
— Պապայի իրերը պահելը։
Մի պահ կարծեցի՝ սխալ եմ լսել։
Վահեն վեց տարի առաջ հեռացել էր մեր ընտանիքից։ Ամուսնալուծությունից հետո սկզբում փորձում էր Դավիթի հետ կապը պահպանել, հետո ավելի ու ավելի հազվադեպ էր զանգում։
Վերջին մեկ տարում գրեթե ոչինչ չգիտեինք նրա մասին։
Միայն լսել էի, որ փակել է իր փոքրիկ արհեստանոցը և տեղափոխվել ուրիշ քաղաք։
Վահեն ժամանակին փայտի վարպետ էր։
Պատվերով սեղաններ, դռներ ու պահարաններ էր պատրաստում։
Նրա գործերը լավ էին գնում, մինչև սկսեց անընդհատ պարտքով նյութեր գնել, ուշացնել պատվերները և կորցնել հաճախորդներին։
Մեր ամուսնության վերջին տարիներն անցել էին անընդհատ վեճերի մեջ։
Բաժանվելուց հետո չէի ուզում այլևս խառնվել նրա խնդիրներին։
Բայց Դավիթը միշտ շատ կապված էր հոր հետ։
— Ի՞նչ իրերի մասին ես խոսում,— կրկնեցի։
Դավիթը պատասխանեց.
— Պապայի գործիքների։
Աշոտը պատմեց այն, ինչ իմացել էր։
Վեց ամիս առաջ Վահեն փակել էր իր արհեստանոցը։
Տարածքի տերը պահանջել էր ազատել շինությունը։
Նրա գործիքների մի մասը տեղափոխվել էր վճարովի պահեստ։
Վահեն առաջին ամսվա գումարը վճարել էր, հետո անհետացել։
Պահեստի պատասխանատուն տեղեկացրել էր, որ եթե տարածքի վարձը շարունակաբար չվճարվի, իրերը պետք է դուրս բերվեն, իսկ դրանց հետագա պահման հարցը լուծվի սեփականատիրոջ հետ։
Այդ մասին իմացել էր Դավիթը։
— Որտեղի՞ց,— հարցրի։
— Պապան ինձ զանգել էր,— ասաց որդիս։
— Ե՞րբ։
— Վեց ամիս առաջ։
— Եվ ի՞նչ ասաց։
Դավիթը լռեց։
Ես սպասեցի։
Վերջապես նա շշնջաց.
— Ասաց՝ իր ամբողջ կյանքն է այդ գործիքների մեջ։ Եթե կորցնի, այլևս երբեք չի կարողանա աշխատանք սկսել։
— Իսկ քեզ խնդրե՞ց փող տալ։
Տղաս գլուխը կախեց։
— Սկզբում՝ ոչ։
— Հետո՞։
— Ես ինքս առաջարկեցի։
Սիրտս սեղմվեց։
— Դավիթ, դու դեռ երեխա ես։ Ինչո՞ւ պիտի հորդ աշխատանքային գործիքների վարձը վճարես։
Նա հանկարծ բարձրացրեց գլուխը։
— Որովհետև եթե դրանք կորցնի, էլ ոչինչ չի ունենա։
— Իսկ դու վեց ամիս աշխատում ես դրա համա՞ր։
— Այո։
Նա սկսեց լաց լինել։
— Մամ, ես մտածում էի՝ մի քիչ էլ պահեմ, պապան կվերադառնա, նորից կսկսի աշխատել։ Հետո արդեն ինքը կվճարի։
Աշոտը նստեց սեղանի եզրին։
— Այսօր պատահաբար իմացա ամբողջը։ Դավիթը հերթափոխից հետո գնացել էր պահեստ, բայց այնտեղ աշխատող տղամարդը հրաժարվել էր նոր վճարում ընդունել՝ ասելով, որ տարածքը պիտի ազատեն։
— Իսկ դեմքի քերծվա՞ծքը։
Դավիթը պատասխանեց.
— Անցած շաբաթ փորձել էի պահեստի հետևի աստիճաններով մեծ տուփերից մեկը տեղափոխել։ Ընկա։
— Դու մենա՞կ էիր։
— Այո։
Այդ պահին բարկությունս վերածվեց վախի։
Տղաս ամիսներ շարունակ ոչ միայն գումար էր վճարել, այլև փորձել էր ինքնուրույն տեղափոխել ծանր գործիքներ։
— Դավիթ, ինչո՞ւ ինձ չասացիր։
Նա արտասվելով ասաց.
— Որովհետև դու միշտ ասում էիր՝ պապայի խնդիրները մերը չեն։
Այդ խոսքերից հետո երկար ժամանակ չէի կարողանում խոսել։
Ես իսկապես հաճախ էի այդպես ասում։
Երբ Վահեի հերթական պարտքի մասին էի լսում, ասում էի՝ մենք այլևս պատասխանատու չենք նրա սխալների համար։
Եվ դա ճիշտ էր։
Բայց չէի մտածել, թե այդ խոսքերն ինչպես է ընկալում մեր որդին։
Նրա համար Վահեն պարզապես նախկին ամուսինս չէր։
Նրա հայրն էր։
Եվ տղաս վախենում էր, որ եթե ես իմանամ, կստիպեմ հրաժարվել հորն օգնելուց։
— Հիմա ի՞նչ պիտի անենք,— հարցրեց Աշոտը։
Ես նայեցի անդորրագրերին։
— Նախ պիտի գնանք այդ պահեստը։
Դավիթը վախեցած բռնեց ձեռքս։
— Մամ, խնդրում եմ, պապայի իրերը մի՛ թող այնտեղ։
— Չեմ պատրաստվում ոչինչ անել առանց հասկանալու, թե ում ինչն է պատկանում։
Նա մի փոքր հանգստացավ։
Աշոտը մեզ մեքենայով հասցրեց նշված հասցեն։
Պահեստը գտնվում էր Երևանի ծայրամասում՝ հին արտադրական շենքերից մեկի առաջին հարկում։
Մուտքի մոտ կանգնած տղամարդը ներկայացավ որպես պատասխանատու՝ Ռուբեն։
Երբ իմացավ, թե ով եմ, ծանր շունչ քաշեց։
— Լավ է, որ վերջապես մեծահասակ մարդ եկավ։
Ես զարմացա։
— Դուք գիտեի՞ք, որ երեխան է վճարում։
— Վերջին երկու ամիսն արդեն գիտեի։ Սկզբում կարծում էի՝ հոր ուղարկած գումարն է բերում։
— Իսկ երբ իմացաք, ինչո՞ւ ինձ չզանգեցիք։
Ռուբենը լռեց։
Հետո ասաց.
— Երեխան խնդրում էր ձեզ չասել։ Ես էլ մտածում էի՝ ընտանեկան հարց է։
Այդ պատասխանը ինձ չգոհացրեց։
— Տասնհինգ տարեկան երեխայի վրա այսպիսի պարտավորություն թողնելը պարզապես ընտանեկան հարց չէ։
Նա գլուխը կախեց։
Հետո բացեց պահեստի դուռը։
Ներսում փայտի ու փոշու հոտ էր։
Պատերի մոտ դրված էին հաստոցների մասեր, աշխատանքային սեղան, փայտե արկղեր և տարբեր չափերի գործիքներ։
Դրանց մեծ մասը ծանոթ էր ինձ։
Մի ժամանակ մեր տան բակում էին։
Դավիթը ներս մտնելուն պես մոտեցավ երկար փայտե սեղանին։
— Մամ, հիշո՞ւմ ես սա։
Հիշում էի։
Վահեն այդ սեղանն իր ձեռքով էր պատրաստել։
Մի անկյունում նույնիսկ մեր որդու փոքրիկ ձեռքի հետքն էր դրոշմված փայտի վրա։
Դավիթը չորս տարեկան էր, երբ հայրը նրան առաջին անգամ տարել էր արհեստանոց։
Այդ օրը Վահեն ներկով պատել էր նրա ափն ու հետքը թողել սեղանի եզրին։
Մինչև հիմա մնացել էր։
Դավիթը ձեռքը դրեց նույն տեղում։
— Պապան ասում էր՝ այս սեղանը երբեք չի վաճառի։
Այդ պահին հասկացա, թե ինչու էր որդիս ամիսներ շարունակ պայքարում այդ իրերը պահելու համար։
Նրա համար դրանք պարզապես հոր աշխատանքային գործիքները չէին։
Դրանք իր մանկության մի մասն էին։
Բայց դրանից խնդիրը չէր փոքրանում։
Դավիթը չէր կարող անվերջ աշխատել ու վճարել այդ տարածքի համար։
— Ռուբեն, Վահեի հետ ե՞րբ եք վերջին անգամ խոսել։
— Երկու շաբաթ առաջ։
— Ի՞նչ ասաց։
— Ասաց՝ գալու է, բայց չեկավ։
— Հեռախոսահամարն ունե՞ք։
Ռուբենը տվեց այն։
Զանգեցի։
Վահեն պատասխանեց հինգերորդ զանգին։
— Նարինե՞։
— Որտե՞ղ ես։
Նա լռեց։
— Ի՞նչ է պատահել։
— Քո որդին վեց ամիս աշխատած գումարով պահում է քո գործիքները։
Նա ոչինչ չասաց։
— Վահե, դու գիտեի՞ր։
Երկար լռությունից հետո պատասխանեց.
— Գիտեի, որ երբեմն վճարում է։
— Երբե՞մն։ Այստեղ վեց ամսվա անդորրագրերն են։
Նա ծանր շունչ քաշեց։
— Ես մտածում էի՝ ժամանակավորապես է։
— Իսկ դու ի՞նչ էիր անում այդ ընթացքում։
— Աշխատում էի տարբեր տեղերում։ Գործերս վատ էին։
— Դավիթին ինչո՞ւ չասացիր, որ դադարեցնի։
— Նա ինքն էր պնդում, որ ուզում է օգնել։
Ես հազիվ էի զսպում զայրույթս։
— Վահե, Դավիթը տասնհինգ տարեկան է։ Դու նրա հայրն ես։ Պետք է դու նրան ասեիր, որ դա իր պարտականությունը չէ։
Հեռախոսի մյուս կողմից ոչինչ չէր լսվում։
— Որտե՞ղ ես հիմա։
— Հրազդանում։
— Կարո՞ղ ես վաղը գալ Երևան։
— Ինչի՞ համար։
— Որպեսզի վերջապես ինքդ որոշես՝ ինչ պիտի անես քո ունեցվածքի հետ։
Նա համաձայնեց։
Այդ օրը պահեստի պատասխանատուի հետ ճշտեցինք պայմանավորվածության ու վճարումների փաստաթղթերը։
Պարզվեց՝ ևս մի քանի օր ունեինք տարածքն ազատելու համար։
Ես խնդրեցի, որ այդ ընթացքում որևէ բան չտեղափոխեն առանց Վահեի կամ լիազորված անձի ներկայության։
Դավիթի հետ վերադարձանք տուն։
Ճանապարհին տղաս լուռ էր։
Երբ մեքենայից իջանք, հարցրեց.
— Մամ, դու պապայի վրա շատ ես բարկացած, չէ՞։
— Այո։
— Իսկ ինձ վրա՞։
Նայեցի նրան։
— Քեզ վրա բարկացած չեմ, Դավիթ։ Բայց շատ եմ անհանգստացել։ Դու ինձնից ամիսներով վտանգավոր բաներ ես թաքցրել։
Նա գլուխը կախեց։
— Ես մտածում էի՝ եթե հեծանիվը չգնեմ, ոչինչ չի լինի։ Իսկ եթե պապան գործիքները կորցնի…
Նա չավարտեց նախադասությունը։
Ես նրան գրկեցի։
— Դու հորդ կարող ես սիրել ու օգնել նրան։ Բայց դու պարտավոր չես նրա փոխարեն մեծահասակի պատասխանատվություն կրել։
Հաջորդ օրը Վահեն եկավ։
Երբ մեր տան դուռը բացեցի, մի պահ չճանաչեցի նրան։
Շատ էր նիհարել։
Մազերը սպիտակել էին։
Հագին հին բաճկոն էր։
Դավիթը նրան տեսնելուն պես վազեց ու գրկեց։
Վահեն երկար պահեց որդուն իր գրկում։
Հետո նայեց ինձ։
— Նարինե, ներիր։
— Դեռ պետք չէ ներողություն խնդրել։ Նախ խոսենք։
Նստեցինք խոհանոցում։
Վահեն պատմեց, որ իր գործերն իսկապես վատացել էին։
Մի քանի պատվեր չէր կարողացել ժամանակին ավարտել։
Վարձավճարներն ավելացել էին։
Վերջում ստիպված էր եղել փակել արհեստանոցը և աշխատանքի անցնել ուրիշի մոտ։
Գործիքները պահեստ էր տեղափոխել՝ մտածելով, որ մի քանի ամսից կրկին կսկսի իր գործը։
Բայց այդ մի քանի ամիսը վերածվել էր կես տարվա։
— Ես Դավիթից գումար չէի պահանջել,— ասաց նա։
Նայեցի ուղիղ աչքերին։
— Գուցե առաջին անգամ չես պահանջել։ Բայց երբ տեսել ես, որ շարունակում է վճարել, թույլ ես տվել։
Վահեն լռեց։
— Դու իմացե՞լ ես, որ իր հեծանիվի գումարն է ծախսում։
— Այո։
— Եվ ոչինչ չե՞ս արել։
Նա աչքերը փակեց։
— Ամաչում էի ասել, որ ոչինչ չեմ կարողանում փոխել։
Այդ պահին Դավիթը հանկարծ խոսեց.
— Պապ, ես հեծանիվի համար չէի նեղվում։ Ես ուզում էի, որ դու նորից քո գործն ունենաս։
Վահեն նայեց նրան։
Տղան շարունակեց.
— Ես մտածում էի՝ եթե գործիքները պահեմ, դու կվերադառնաս։
Այդ խոսքերը կարծես վերջնականապես կոտրեցին հորը։
Վահեն գլուխը կախեց ու սկսեց լաց լինել։
— Դավիթ ջան, դու չպիտի այդ ամենն անեիր։
— Բայց դու ասում էիր՝ գործիքները կորցնելու դեպքում ամեն ինչ կվերջանա։
— Ես սխալ էի ասել։
Առաջին անգամ տեսա, որ Վահեն ոչ թե արդարացնում է իր հերթական ձախողումը, այլ ընդունում է դրա հետևանքը։
Բայց դեռ կար գործնական խնդիր։
Պահեստի ժամկետը լրանում էր։
Ամբողջ սարքավորումը տեղափոխելու համար մեքենա էր պետք, իսկ նոր տարածք գտնելու հնարավորություն այդ պահին չունեինք։
Ես առաջարկեցի լուծում։
Վահեն պիտի որոշեր՝ ինչն է իր աշխատանքի համար իսկապես անհրաժեշտ։
Մնացած իրերը կարող էր վաճառել՝ միայն իր համաձայնությամբ ու օրինական կարգով։
Իսկ որոշ գործիքներ ժամանակավորապես պահել իր եղբոր տան պահեստում, եթե նա համաձայնվեր։
Վահեն սկզբում չէր ուզում ոչինչ վաճառել։
— Դրանք տարիների աշխատանք են։
Ես պատասխանեցի.
— Գիտեմ։ Բայց եթե նորից ամեն ինչ հետաձգես, Դավիթն է փորձելու քո փոխարեն լուծել խնդիրը։
Այդ պահին նա նայեց որդուն։
Հետո կամաց ասաց.
— Լավ։ Կանենք։
Հաջորդ օրը երեքով գնացինք պահեստ։
Վահեն երկու հին սարքավորում վաճառեց՝ դրանց իրական վիճակն ու արժեքը պարզելուց հետո։
Ստացված գումարով փակեց տեղափոխման ծախսերն ու մնացած պարտավորությունները։
Աշոտն օգնեց գտնել բեռնատար։
Գոռը՝ Վահեի եղբայրը, համաձայնեց անհրաժեշտ գործիքների մի մասը ժամանակավորապես պահել իր ավտոտնակում։
Այդ օրը Դավիթը մեզ հետ էր, բայց ես նրան թույլ չտվեցի ծանր արկղեր բարձրացնել։
Նստած հետևում էր, թե ինչպես են մեծահասակները վերջապես լուծում այն խնդիրը, որը ինքը վեց ամիս փորձել էր միայնակ տանել։
Երբ վերջին արկղը բեռնատար դրեցին, Վահեն մոտեցավ տղային։
— Դավիթ, մի բան պիտի խոստանամ քեզ։
— Ի՞նչ։
— Այլևս իմ աշխատանքի խնդիրները քո ուսերին չեմ դնելու։
Դավիթը ժպտաց։
— Իսկ գործիքները պահպանվեցի՞ն։
— Ամենակարևորները՝ այո։
— Ուրեմն լավ է։
Բայց ես հասկացա, որ դեռ մեկ հարց լուծված չէ։
Վահեն ամիսներ շարունակ վերցրել էր որդու աշխատած գումարը՝ թեկուզ ոչ ուղղակիորեն։
Եվ հիմա պարզապես ներողություն խնդրելը բավարար չէր։
— Վահե, Դավիթի վճարած գումարների մասին պիտի խոսենք։
Նա գլխով արեց։
— Գիտեմ։
Մենք միասին հաշվեցինք բոլոր անդորրագրերը։
Գումարը փոքր չէր։
Վահեն ասաց, որ չի կարող այն միանգամից վերադարձնել։
Պայմանավորվեցինք, որ պարտքը կփակի մաս-մաս՝ իր հնարավորությունների սահմաններում, և այդ մասին հստակ կտեղեկացնի Դավիթին։
Տղաս սկզբում հրաժարվում էր։
— Մամ, պետք չէ։
Բայց ես բացատրեցի.
— Սա պատիժ չէ, Դավիթ։ Պարզապես քո աշխատանքի գումարն է։ Դու իրավունք ունես այն հետ ստանալու։
Վահեն էլ համաձայնեց։
Այդ օրվանից հետո տղաս այլևս սրճարանում չէր աշխատում։
Մենք պայմանավորվեցինք, որ նախ պետք է հանգստանա, դասերին կենտրոնանա և, եթե հետագայում ցանկանա որևէ թեթև աշխատանք կամ զբաղմունք ունենալ, դա պիտի արվի նրա տարիքի համար թույլատրելի պայմաններով ու առանց գաղտնիքների։
Մի քանի շաբաթ անց Աշոտը զանգեց։
— Նարինե, Դավիթն ինչպե՞ս է։
— Լավ է։ Դասերով է զբաղված։
— Լավ։ Մի բան էի ուզում ասել։ Այդ տղան շատ աշխատասեր է, բայց ամենակարևորը՝ ուրիշի խնդիրը իրենը դարձնելու սովորություն ունի։
Ես ժպտացի։
— Գիտեմ։
— Ուշադիր եղիր, որ այդ լավ հատկությունը իր դեմ չօգտագործեն։
Նրա խոսքերը երկար մնացին մտքումս։
Դավիթը բարի երեխա էր։
Բայց բարությունը չպետք է վերածվեր պարտավորության՝ մեծահասակների սխալներն ուղղելու համար։
Երկու ամիս անց Վահեն սկսեց աշխատել մի կահույքի արտադրամասում։
Այս անգամ ոչ թե սեփական գործը սկսելու մեծ խոստումներ էր տալիս, այլ սովորական աշխատանք ուներ՝ հստակ ժամերով և աշխատավարձով։
Դա շատ ավելի կայուն էր։
Առաջին ամսվա վերջում նա Դավիթին փոխանցեց պայմանավորված գումարի առաջին մասը։
Տղաս այն դրեց իր հին խնայատուփի մեջ։
Հետո եկավ խոհանոց։
— Մամ, կարո՞ղ եմ մի բան հարցնել։
— Իհարկե։
— Դու դեռ մտածո՞ւմ ես, որ ես սխալ եմ արել։
Մի պահ մտածեցի։
— Ես կարծում եմ՝ դու շատ դժվար որոշում ես կայացրել՝ չիմանալով, թե ինչպես պետք է քեզ պաշտպանես։ Բայց քո նպատակը վատը չէր։
Նա լռեց։
Հետո հարցրեց.
— Իսկ պապան հիմա իսկապե՞ս աշխատում է։
— Այո։
— Ուրեմն ես ուրախ եմ։
Այդ խոսքերից հասկացա, որ որդիս ավելի շատ հոր վերադարձին էր սպասել, քան իր երազանքի հեծանիվին։
Ամառվա սկզբին Վահեն զանգեց ինձ։
— Նարինե, մի բան եմ ուզում առաջարկել։
— Ի՞նչ։
— Դավիթի ծննդյան օրը մոտենում է։ Ուզում եմ վերջապես նրա հեծանիվը գնել։
Ես մի պահ լռեցի։
— Վահե, դու դեռ պարտք ունես նրան։
— Գիտեմ։ Դրա համար էլ ուզում եմ նախ իր գումարը ամբողջությամբ վերադարձնել։ Հետո, եթե կարողանամ, հեծանիվի համար էլ կօգնեմ։
Առաջին անգամ երկար ժամանակ անց նրա խոսքերը դատարկ խոստում չթվացին։
Մի քանի ամիս անց Դավիթը հավաքեց անհրաժեշտ գումարը։
Մասը իր նախկին խնայողություններից էր, մասը՝ հոր վերադարձրած գումարից, իսկ մի փոքր մասն էլ ես ավելացրի՝ ծննդյան օրվա նվերի համար։
Մի շաբաթ օր երեքով գնացինք նույն խանութը։
Դավիթը կանգնեց սև-կարմիր հեծանիվի առաջ։
Այն դեռ ցուցափեղկում էր։
Մի քանի վայրկյան լուռ նայում էր։
Հետո շրջվեց դեպի մեզ։
— Կարո՞ղ եմ իսկապես սա գնել։
— Կարող ես,— ասացի։
Նա ժպտաց այնպես, ինչպես վաղուց չէի տեսել։
Բայց երբ հեծանիվը դուրս բերեցին խանութից, Դավիթը հանկարծ մոտեցավ հորը։
— Պապ, հիշո՞ւմ ես՝ ինձ փոքր ժամանակ հեծանիվ էիր սովորեցնում։
Վահեն գլխով արեց։
— Հիշում եմ։
— Հիմա էլ ինձ հետ կգա՞ս քշելու։
Վահեի աչքերը լցվեցին։
— Իհարկե, տղաս։
Այդ օրը նրանք միասին գնացին մոտակա այգի։
Ես նստեցի նստարանին ու հետևում էի նրանց։
Դավիթը նոր հեծանիվով պտտվում էր ծառերի արանքով, իսկ հայրը քայլում էր կողքով՝ ժամանակ առ ժամանակ ինչ-որ բան բացատրելով։
Մի պահ տղաս կանգնեց ու ետ նայեց։
— Մամ, տեսա՞ր։
Ձեռքով արեցի։
— Տեսա, Դավիթ ջան։
Նա նորից շարժվեց։
Եվ այդ պահին հիշեցի այն օրը, երբ Աշոտը զանգել էր սրճարանից։
Ես մտածում էի, թե որդիս պարզապես փող է թաքցնում կամ ինձնից ինչ-որ բան է գնել։
Բայց իրականում նա ամիսներ շարունակ փորձում էր փրկել մի բան, որն իր համար շատ ավելի արժեքավոր էր, քան ցանկացած հեծանիվ։
Նա փորձում էր համոզվել, որ իր հայրը դեռ կարող է վերադառնալ իր կյանք։
Այդ օրը Դավիթը վերջապես ստացավ երազած հեծանիվը։
Իսկ Վահեն սկսեց հասկանալ, որ որդու սերը պահպանելու համար պետք չէ թանկարժեք նվերներ գնել կամ մեծ խոստումներ տալ։
Պետք է պարզապես լինել նրա կողքին և թույլ չտալ, որ երեխան իր փոխարեն մեծահասակ դառնա։
