Շուկայում մի անծանոթ կին բոլորի աչքի առաջ ապտակեց ամուսնուս։ Ես պատրաստվում էի ոստիկանություն կանչել, բայց նա բռնեց ձեռքս ու ասաց. «Մի՛ խառնվիր։ Ես քսան տարի սպասել եմ այս հանդիպմանը»։ Իսկ երբ հասանք նրա տուն, կինը ցույց տվեց բակում աշխատող տղամարդուն ու ասաց. «Գնա՛, նայիր նրա աչքերին։ Հետո փորձիր ասել, որ չգիտես՝ ինչ ես արել մեզ հետ»…
Քսանյոթ տարի ամուսնացած էի Սամվելի հետ։
Նա հանգիստ մարդ էր։ Երբեք չէր բարձրացնում ձայնը, հարևաններին օգնում էր, երեխաների հետ համբերատար էր։
Այդ առավոտ միասին շուկա էինք գնացել։
Ես լոլիկ էի ընտրում, երբ հանկարծ լսեցի ապտակի ձայնը։
Շրջվեցի։
Ամուսինս կանգնած էր մոտ վաթսուն տարեկան մի կնոջ դիմաց։
Կինը լաց էր լինում։
— Դու ինձ խոստացար, որ կվերադառնաս։ Ես իմ ամբողջ երիտասարդությունը կորցրի քո պատճառով։
Սամվելը նույնիսկ չփորձեց պաշտպանվել։
— Սաթենի՛կ…
— Իմ անունը հիշո՞ւմ ես։ Իսկ տղայիս անունը հիշո՞ւմ ես։
Ես մոտեցա։
— Տիկի՛ն, ի՞նչ իրավունքով եք հարվածում ամուսնուս։
Սամվելը բռնեց ձեռքս։
— Լաուրա՛, խնդրում եմ, մի՛ խառնվիր։
Կինը դառը ծիծաղեց։
— Ուրեմն սա՞ է քո կինը։ Իսկ նա գիտի՞, թե քսան տարի առաջ ինչ արեցիր։
Ամուսինս գլուխը կախեց։
— Սաթենի՛կ, ես քեզ փնտրել եմ։
— Սո՛ւտ է։ Ես նույն տանն եմ ապրել քսան տարի։
Հետո կինը դիմեց ինձ։
— Եթե ուզում եք հասկանալ՝ ինչի համար ապտակեցի, եկեք մեր տուն։
Սամվելը մի պահ տատանվեց։
Ես առաջին անգամ նրա աչքերում այնպիսի վախ տեսա, որից ինքս էլ սարսափեցի։
Քիչ անց կանգնած էինք քաղաքի ծայրամասում գտնվող փոքրիկ տան դիմաց։
Բակում մի տղամարդ փայտ էր մշակում։
Նա մոտ քառասուն տարեկան կլիներ։
Երբ գլուխը բարձրացրեց, տեսա, որ ձախ աչքի շուրջ հին այրվածքի հետքեր կան, իսկ աչքը գրեթե չէր բացվում։
Սամվելը հազիվ արտաբերեց.
— Արա՞մ…
Տղամարդը վայր դրեց գործիքը։
Նայեց ամուսնուս ու սառն ասաց.
— Ուրեմն վերջապես եկար։ Մայրս ճիշտ էր ասում. մի օր անպայման կհանդիպենք։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ես նստեցի բակի հին աթոռին։
Սամվելը կանգնած էր իմ կողքին։
Արամը չէր մոտենում։
Նա շարունակում էր մեզ նայել այնպես, կարծես արդեն գիտեր՝ ինչ ենք ասելու։
Սաթենիկը ներսից ջուր բերեց։
— Նստի՛ր, Սամվե՛լ։ Այս անգամ ոչ մի տեղ չես շտապելու։
Ես փորձեցի հասկանալ՝ ովքեր են այս մարդիկ։
— Սամվե՛լ, խնդրում եմ, բացատրիր։
Ամուսինս նստեց։
Մի քանի վայրկյան լռեց։
Հետո ասաց.
— Քսան տարի առաջ ես աշխատում էի փայտամշակման արտադրամասում։ Արամն էլ էր այնտեղ։
Արամը դառը ժպտաց։
— Տասնինն տարեկան էի։ Դու ինձ սովորեցնում էիր աշխատել սարքավորումների հետ։
Սամվելը գլխով արեց։
— Այո։
Սաթենիկը շարունակեց.
— Մի օր արտադրամասում դժբախտ պատահար եղավ։ Սարքավորման պաշտպանիչ մասը վնասված էր։ Տղաս այդ օրը ծանր վնասվածքներ ստացավ։
Նայեցի Արամի դեմքին։
Հին այրվածքները հիմա արդեն շատ ավելի նկատելի էին թվում։
— Իսկ Սամվելն ի՞նչ կապ ունի։
Սաթենիկը շունչ քաշեց։
— Նա գիտեր, որ սարքավորումը մինչ այդ էլ անսարք է եղել։ Գիտեր, որ տղաս մի քանի անգամ դրա մասին ասել է։ Եվ ինձ խոստացավ, որ երբ ստուգում սկսվի, ամբողջ ճշմարտությունը կպատմի։
Նա նայեց ամուսնուս։
— Բայց հետո անհետացավ։
Սամվելը երկար ժամանակ չէր խոսում։
Ի վերջո ասաց.
— Արտադրամասի տնօրենն իմ ընկերն էր։ Ասաց՝ եթե խոսեմ, բոլորին աշխատանքից կհեռացնի։ Ես վախեցա։
— Դրա համար լռեցի՞ր,— հարցրի։
Նա գլխով արեց։
— Ես արդեն երկու երեխա ունեի, պարտքեր…
— Երեխանե՞ր,— ընդհատեցի։
Նա ինձ նայեց։
— Լաուրա՛, դու գիտես՝ առաջին ամուսնությունից երկու աղջիկ ունեմ։
Այո՛, գիտեի։
Բայց երբեք չէի իմացել, որ նա նման ընտրության առաջ է կանգնել։
Սաթենիկը բարձրացրեց ձայնը։
— Իմ տղան էլ երեխա էր։ Տասնինն տարեկան էր։ Նա հենց նոր էր սկսել աշխատել։ Դու ինձ խոստացել էիր, որ կվերադառնաս ու կպատմես, թե ինչ վիճակում էր սարքը։
Սամվելը շշնջաց.
— Գիտեմ։
— Իսկ գիտե՞ս՝ հետո ինչ եղավ։
Արամն առաջին անգամ մոտեցավ սեղանին։
— Մա՛մ, պետք չէ։
Բայց Սաթենիկը շարունակեց։
— Արտադրամասը փակվեց մի քանի ամիս անց։ Մարդիկ ցրվեցին։ Մեզ ասացին, որ պետք է ապացուցենք՝ սարքը նախապես անսարք է եղել։ Իսկ միակ մարդը, որը պատրաստ էր խոսել, չեկավ։
Ես նայեցի ամուսնուս։
— Դու նույնիսկ չգնացի՞ր նրանց տեսնելու։
Նա գլուխը կախեց։
— Չգնացի։
— Քսան տարո՞ւմ։
— Մի քանի անգամ ուզել եմ…
— Բայց չես եկել,— սառն ասաց Արամը։
Ես հիշեցի մեր կյանքի շատ դրվագներ։
Ինչպես էր Սամվելը միշտ խուսափում որոշակի փողոցով անցնելուց։
Ինչպես էր մի անգամ շուկայում տարեց մի տղամարդու տեսնելով հանկարծ փոխել ճանապարհը։
Ինչպես էր տարիներ շարունակ պահում հին գործիքների պայուսակը, բայց երբեք չէր պատմում, թե որտեղից է այն։
Ինձ թվում էր՝ պարզապես անցյալը հիշել չի սիրում։
Այժմ հասկացա, որ նրա լռության հետևում մի ամբողջ ընտանիքի ցավ կար։
— Սամվե՛լ, դու ինձ քսանյոթ տարի ասում էիր, որ սուտը ամենավատ բանն է,— ասացի։
Նա չպատասխանեց։
— Եվ այս ամբողջ ընթացքում նման բան էիր թաքցնում։
Արամը հանգիստ միջամտեց.
— Տիկի՛ն Լաուրա, ես ձեզ չեմ մեղադրում։ Դուք այդտեղ չէիք։
Նայեցի նրան։
— Իսկ դու ինչպե՞ս ես հիմա։
Նա ցույց տվեց բակում շարված փայտե փոքրիկ սեղանները։
— Կահույք եմ պատրաստում։ Ավելի շատ ձեռքով եմ աշխատում։ Աչքիս տեսողությունը լիովին չվերականգնվեց, բայց սովորել եմ հարմարվել։
Նա ժպտաց։
— Մայրս ամեն օր բարկանում է, որ շատ եմ աշխատում։
Սաթենիկը գլուխը կախեց։
Այդ պահին հասկացա, թե ինչու էր կինը շուկայում այդքան ուժեղ ապտակել Սամվելին։
Նա տարիներ շարունակ ապրել էր մի հույսով, որ մի օր կհանդիպի մարդուն, որն այդքան կարևոր պահին իրեն մենակ էր թողել։
Հետո Արամը մեզ տարավ իր փոքրիկ արհեստանոց։
Այնտեղ պատրաստի աթոռներ էին, փայտե խաղալիքներ, պահարանների դռներ։
Ամեն ինչ կոկիկ էր դասավորված։
— Այս ամենը ինքդ ե՞ս անում,— հարցրի։
— Այո։ Հորս հետ էի սովորում, հետո ինքն էլ մահացավ։ Մայրս օգնեց, որ գործը շարունակեմ։
Սամվելը մոտեցավ մի փոքրիկ փայտե աթոռի։
— Սա շատ լավ աշխատանք է։
Արամը նայեց նրան։
— Քո կարծիքը դեռ ինձ համար կարևոր է, գիտե՞ս։
Սամվելը զարմացավ։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև տասնինն տարեկանում դու իմ ամենասիրելի վարպետն էիր։ Ես քեզանից շատ բան էի սովորում։
Նա մի պահ լռեց։
— Իսկ երբ պետք է կողքիս կանգնեիր, հեռացար։ Ես երկար ժամանակ մտածում էի՝ գուցե իմ պատճառով է։ Գուցե իսկապես ես եմ սխալ աշխատել։
Սամվելի աչքերը լցվեցին։
— Դու մեղավոր չէիր, Արա՛մ։
Արամը դանդաղ գլխով արեց։
— Հիմա գիտեմ։ Բայց այդ խոսքերը պետք է լսեի քսան տարի առաջ։
Տուն վերադարձանք երեկոյան։
Ամբողջ ճանապարհին Սամվելը լուռ էր։
Երբ մտանք բնակարան, նա նստեց բազմոցին ու ձեռքերը դրեց դեմքին։
— Ես վախկոտ եմ եղել,— ասաց։
Ես կանգնեցի դիմացը։
— Այո։
Նա բարձրացրեց աչքերը։
Երևի սպասում էր, որ կմխիթարեմ։
Բայց ես չէի կարող։
— Լաուրա՛, դու էլ ես ինձանից հիասթափվե՞լ։
— Ես քեզ սիրում եմ, Սամվե՛լ։ Բայց հիմա չգիտեմ՝ ինչքան բան է եղել մեր կյանքում, որի մասին դու ինձ չես պատմել։
Նա երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Արամի դեպքից հետո ամեն տարի մտածում էի՝ պիտի գնամ։ Բայց որքան ժամանակն անցնում էր, այնքան ավելի դժվար էր դառնում։
— Իսկ նրանց համար ժամանակը կանգ չէր առել։
Սամվելը գլխով արեց։
Այդ գիշեր մենք առանձին քնեցինք։
Երկու օր անց Սամվելն ասաց, որ ուզում է նորից հանդիպել Արամին։
— Ի՞նչ ես պատրաստվում անել,— հարցրի։
— Ներողություն խնդրել։
— Դա արդեն արել ես։
— Գիտեմ։ Բայց չեմ ուզում նորից անհետանալ։
Հաջորդ օրը միասին գնացինք։
Սաթենիկը մեզ տեսնելով զարմացավ։
— Նորից եկա՞ք։
Սամվելը գլխով արեց։
— Այս անգամ ուզում եմ Արամի հետ խոսել։
Արամն աշխատում էր արհեստանոցում։
Նա թույլ տվեց ներս մտնել։
Սամվելը երկար նայեց նրա պատրաստած կահույքին։
Հետո ասաց.
— Եթե համաձայն ես, կարող եմ երբեմն օգնել։ Հին սարքավորումների վերանորոգումից լավ հասկանում եմ։
Արամը մի պահ լռեց։
— Դու հիմա ուզում ես ինձ օգնելով մեղքդ քավե՞լ։
— Չգիտեմ՝ կարելի՞ է դա քավել։
— Ուրեմն մի՛ խոստացիր այն, ինչ չես անելու։
Սամվելը գլխով արեց։
— Ճիշտ ես։
Այդ պահին Արամն ասաց.
— Հետևի սենյակում հին հաստոց կա։ Չեմ աշխատեցնում, որովհետև անվտանգ չէ։ Կարո՞ղ ես նայել ու ասել՝ հնարավոր է արդյոք վերանորոգել, թե պետք է դուրս գցեմ։
Սամվելը մոտեցավ։
Սկզբում պարզապես նայեց սարքին։
Հետո ասաց.
— Սա առանց մասնագետի ստուգման չպետք է գործարկել։
Արամը ժպտաց։
— Գոնե հիմա երկուսս էլ նույն կարծիքին ենք։
Հաջորդ շաբաթ Սամվելը մասնագետ բերեց՝ սարքը գնահատելու համար։
Պարզվեց՝ հին հաստոցը վերանորոգելը ծախսատար ու ոչ նպատակահարմար է։
Արամը որոշեց այն չօգտագործել։
Հետո սկսեցին միասին դասավորել արհեստանոցը։
Սամվելն այլևս չէր փորձում ամեն ինչ ղեկավարել։
Նա պարզապես կատարում էր այն գործը, որը Արամը խնդրում էր։
Երբեմն Արամը նրան տուն էր ուղարկում։
Երբեմն միասին սուրճ էին խմում։
Սաթենիկը երկար ժամանակ չէր կարողանում հանգիստ խոսել ամուսնուս հետ։
Մի օր նույնիսկ ասաց.
— Ես դեռ չեմ ներել քեզ։
Սամվելը պատասխանեց.
— Գիտեմ։ Ես դրա իրավունքը չունեմ պահանջելու։
Այդ խոսքերից հետո Սաթենիկը առաջին անգամ չշրջվեց ու չհեռացավ։
Մոտ երկու ամիս անց Արամն ինձ զանգեց։
— Լաուրա՛ տիկին, կարո՞ղ եք գալ արհեստանոց։
Երբ հասա, նա ցույց տվեց երկու գեղեցիկ պատրաստված փայտե աթոռ։
— Սրանք ձեր տան համար են։
Զարմացա։
— Բայց ինչո՞ւ։
Նա ժպտաց։
— Որովհետև դուք այն օրը եկաք մեզ հետ, լսեցիք ու չփորձեցիք արդարացնել Սամվելին։
Ես շփոթվեցի։
— Արա՛մ, պարտավոր չես։
— Գիտեմ։ Ուղղակի ուզում եմ նվիրել։
Այդ պահին Սամվելը ներս մտավ։
Նա տեսավ աթոռներն ու կանգ առավ։
Արամը նայեց նրան։
— Վարպե՛տ Սամվել, մի քիչ օգնիր՝ մեքենա բեռնենք։
Ամուսինս անշարժ մնաց։
— Դու ինձ ի՞նչ ասացիր։
Արամը ժպտաց։
— Վարպետ։ Դու ինձ այդպես ես սովորեցրել աշխատել։ Բայց հիշի՛ր՝ դա չի նշանակում, որ ամեն ինչ մոռացել եմ։
Սամվելը գլխով արեց։
— Չեմ մոռանա։
Այդ երեկո երկու աթոռները դրեցինք մեր պատշգամբում։
Սամվելը նստեց մեկի վրա։
Ես՝ մյուսի։
Երկար ժամանակ լուռ էինք։
Հետո նա ասաց.
— Լաուրա՛, ես մտածում էի՝ եթե անցյալս ոչ մեկին չպատմեմ, մի օր ինքն իրեն կվերանա։
Նայեցի նրան։
— Իսկ հիմա՞։
— Հիմա հասկանում եմ, որ ուրիշների կյանքում այն շարունակվել է։
Մի պահ լռեցինք։
Հետո պատշգամբի դուռը բացեցի։
— Ներս արի։ Սուրճը պատրաստ է։
Սամվելը վեր կացավ։
Նրա քայլերը դանդաղ էին։
Ես դեռ չէի մոռացել այն ամենը, ինչ լսել էի Սաթենիկից ու Արամից։
Չգիտեի՝ որքան ժամանակ է պետք, որ նորից լիովին վստահեմ ամուսնուս։
Բայց հաջորդ կիրակի, երբ Սամվելը պատրաստվում էր Արամի արհեստանոց գնալ, մի բան նկատեցի։
Նա նորից վերցրեց իր հին գործիքների պայուսակը։
Այս անգամ ներսից հանեց վնասված, վտանգավոր մի գործիք և դրեց մի կողմ։
— Սա չեմ տանելու,— ասաց։— Պետք է փոխել։
Եվ առաջին անգամ ինձ թվաց, որ նրա վերադարձը միայն խոսքերով չի սահմանափակվում։
