Տասնյոթամյա որդիս խոհանոցի սեղանին դրեց 380 հազար դրամ ու ասաց. «Ահա այն գումարը, որ ինձ համար ծախսել եք։ Այսուհետ ամեն անգամ մի՛ հիշեցրեք, թե ձեզ ինչքան եմ պարտք»։ Ամուսինս կատաղեց ու պահանջեց, որ տղան անմիջապես ներողություն խնդրի։ Բայց որդիս հանեց գրպանից աշխատանքային գոգնոցը և պատասխանեց. «Ես ութ ամիս է՝ մի տեղ եմ աշխատում, որտեղ ինձ առաջին անգամ հավատացին։ Իսկ դուք նույնիսկ չգիտեք, թե ես ինչ եմ կարողանում անել»…
Որդիս՝ Նարեկը, մանկուց հանգիստ տղա էր։
Լավ էր սովորում, հազվադեպ էր վիճում մեզ հետ։
Ամուսինս՝ Վահեն, միշտ ասում էր.
— Էս երեխան բժիշկ պիտի դառնա։ Խելքը տեղն է։
Ես էլ էի այդպես պատկերացնում նրա ապագան։
Տարիներ շարունակ վճարում էինք լրացուցիչ պարապմունքների համար։
Քիմիա, կենսաբանություն, անգլերեն։
Վահեն հաճախ էր հիշեցնում.
— Մեր ընտանիքը ամեն ինչ անում է, որ դու լավ ապագա ունենաս։
Սկզբում Նարեկը լուռ լսում էր։
Հետո սկսեց ավելի հաճախ ասել.
— Պա՛պ, ես չեմ ուզում բժշկություն սովորել։
Ամուսինս մտածում էր՝ դեռ փոքր է, չի հասկանում։
— Քո ուզածը հետո կհասկանաս։
Մի երեկո Նարեկը հրաժարվեց հերթական լրացուցիչ պարապմունքին գնալուց։
Վահեն բարձրացրեց ձայնը։
— Գիտե՞ս՝ մենք քո վրա ինչքան փող ենք ծախսել։
Տղաս մի պահ լուռ մնաց։
Հետո գնաց իր սենյակ։
Տասը րոպե անց վերադարձավ։
Սեղանին փող դրեց։
Թղթադրամները կոկիկ դասավորված էին։
— Երեք հարյուր ութսուն հազար դրամ,— ասաց։— Սա իմ հավաքածն է։ Վերցրե՛ք։
Ես ապշեցի։
— Նարե՛կ, որտեղի՞ց քեզ այսքան գումար։
Նա նայեց հորը։
— Աշխատել եմ։
— Որտե՞ղ։
— Փոքրիկ հացաբուլկեղենի արտադրամասում։
Ամուսինս սկսեց ծիծաղել։
— Ես քեզ բժշկի համար եմ պատրաստում, դու խմո՞ր ես հունցում։
Նարեկի դեմքը կարմրեց։
— Ես ուզում եմ հրուշակագործ դառնալ։
Այդ պահին Վահեն այնքան ուժեղ խփեց սեղանին, որ բաժակներից մեկը շրջվեց։
— Իմ տանը ապրելով՝ նման հիմարություններ չե՛ս անելու։
Որդիս հանեց աշխատանքային գոգնոցը և դրեց փողի կողքին։
— Ուրեմն ես վաղը կգնամ այնտեղ, որտեղ իմ աշխատանքը հիմարություն չեն անվանում։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ես անմիջապես կանգնեցի նրա առաջ։
— Նարե՛կ, հիմա ոչ մի տեղ չես գնալու։ Նստենք ու խոսենք։
Տղաս արցունքոտ աչքերով նայեց ինձ։
— Մա՛մ, ես երեք տարի է՝ փորձում եմ խոսել։ Դուք լսո՞ւմ եք։
Այդ հարցից լռեցի։
Նա ճիշտ էր։
Ամեն անգամ, երբ ասում էր, որ չի ուզում բժիշկ դառնալ, մենք դա համարում էինք ժամանակավոր քմահաճույք։
Երբ դպրոցից վերադարձող ճանապարհին խոհարարական գրքեր էր գնում, ես ժպտում էի։
— Լավ է, որ հոբբի ունես։
Երբ ծննդյանս համար ինքնուրույն տորթ էր պատրաստել, Վահեն գովել էր։
— Համով է։ Բայց դասերիցդ մի՛ կտրվիր։
Մենք տեսնում էինք այն ամենը, ինչ նա անում էր։
Պարզապես լուրջ չէինք ընդունում։
Այդ գիշեր երկար խոսեցինք։
Վահեն սկզբում շարունակում էր պնդել.
— Բժիշկը միշտ աշխատանք կունենա։ Հացթուխի կյանքն ինչի՞ է պետք։
Նարեկը պատասխանեց.
— Պա՛պ, դու իմ ապագան ուզում ես այնպես ընտրել, որ ինքդ հանգիստ լինես։ Բայց ես պիտի ապրեմ այդ կյանքով։
Ամուսինս չկարողացավ անմիջապես պատասխանել։
Ես հարցրի որդուս.
— Իսկ արտադրամասում ինչպե՞ս ես սկսել աշխատել։
Պարզվեց՝ ութ ամիս առաջ մեր թաղամասի փոքրիկ հացաբուլկեղենի արտադրամասում հարցրել էր՝ կարո՞ղ է աշխատանքին ծանոթանալ։
Տիրուհին՝ Աիդան, սկզբում պարզապես թույլ էր տվել դիտել պատրաստման գործընթացը։
Հետո ծնողների համաձայնությամբ աշխատելու հարց էր առաջացել։ Նարեկը վախեցել էր մեզ ասել, բայց աշխատանքի անցնելու համար սկզբում ինձանից էր համաձայնություն վերցրել՝ ներկայացնելով որպես ամառային խոհանոցային օգնականի գործ։
Հիշեցի։
Նա իսկապես մի անգամ ասել էր, որ ուզում է արձակուրդին աշխատել։
Ես համաձայնել էի՝ մտածելով, թե մի քանի շաբաթ կաշխատի ու կդադարի։
Չգիտեի, որ շարունակում է այնտեղ գնալ նաև դասերից հետո՝ թույլատրելի կարճ հերթափոխերով։
— Ինչո՞ւ չասացիր,— հարցրի։
Նա նայեց հորը։
— Որովհետև գիտեի՝ ինչ կասեք։
Վահեն նորից փորձեց առարկել։
— Եվ դասերդ ի՞նչ վիճակում են։
Նարեկը բերեց դպրոցական գնահատականների ամփոփագիրը։
Դրանք լավն էին։
Նա չէր թողել ուսումը։
Պարզապես գաղտնի սկսել էր սովորել մեկ ուրիշ գործ։
Հաջորդ օրը ես գնացի արտադրամաս։
Աիդան մոտ քառասուն տարեկան կին էր՝ աշխույժ, արագախոս։
Երբ իմացավ՝ Նարեկի մայրն եմ, ժպտաց։
— Ձեր տղան շատ հետաքրքրված է աշխատում։
Ես պատմեցի մեր տան վեճի մասին։
Աիդան ծանր շունչ քաշեց։
— Նարեկը տաղանդ ունի, բայց դա դեռ չի նշանակում, որ արդեն մասնագետ է։ Ինքը շատ բան պիտի սովորի։ Ես հենց դա եմ ասում նրան։
Հետո ինձ ցույց տվեց աշխատասենյակը։
Այնտեղ փոքրիկ վառարաններ կային, խմորի համար սեղաններ, գործիքներ։
— Սկզբում Նարեկը պարզապես օգնում էր։ Հետո սկսել է սովորել բաղադրատոմսերի հաշվարկ, հումքի պահպանում, մաքրության կանոններ, պատրաստման հերթականություն։
Ես զարմացած լսում էի։
Աիդան բացեց մի տետր։
Նարեկի ձեռագիրն էր։
Տարբեր բաղադրատոմսերի կողքին նա նշել էր ծախսերը, պատրաստման ժամանակը, ինչ փոփոխություններ է փորձել։
Որոշ էջերի վրա նույնիսկ սխալների մասին գրառումներ կային։
«Խմորը չափազանց չոր ստացվեց»։
«Երկրորդ փորձին պետք է ջերմաստիճանը նվազեցնել»։
«Այս տարբերակը դեռ վաճառքի համար հարմար չէ»։
Ես երկար նայեցի տետրին։
Տղաս պարզապես խաղ չէր անում։
Նա իսկապես սովորում էր։
Երբ վերադարձա տուն, Վահեն սպասում էր։
— Դե՞, համոզվեցի՞ր, որ ժամանակ է կորցնում։
Ես հանգիստ պատասխանեցի.
— Ոչ։ Համոզվեցի, որ մեր տղան շատ լուրջ է վերաբերվում իր ընտրությանը։
Ամուսինս դժգոհ նայեց։
— Դու էլ ես սկսում նրան պաշտպանել։
— Ես ուզում եմ լսենք նրան։
Վահեն վեր կացավ։
— Հիմա բոլորը որոշել են, որ ինձնից լավ գիտեն։
Ես առաջին անգամ չլռեցի։
— Վահե՛, դու կարող ես չհամաձայնել նրա ընտրությանը։ Բայց չի կարելի ամեն անգամ հիշեցնել, թե ինչքան գումար ես ծախսել երեխայիդ վրա։ Մենք ծնող ենք, ոչ թե պարտատեր։
Նա կանգ առավ։
Մի քանի վայրկյան ոչինչ չասաց։
Հետո դուրս եկավ սենյակից։
Հաջորդ շաբաթները մեր տանը հեշտ չանցան։
Նարեկը շարունակում էր դպրոց հաճախել։
Աշխատանքի գնում էր միայն այն օրերին, երբ դա չէր խանգարում դասերին։
Ես նրան խնդրեցի՝ մասնագիտական կրթության տարբերակներն էլ ուսումնասիրի։
— Միայն արտադրամասում աշխատելով չես կարող բոլոր գիտելիքները ստանալ։
Նա համաձայնեց։
Սկսեցինք միասին ուսումնասիրել համապատասխան ուսումնական ծրագրեր։
Վահեն գրեթե չէր մասնակցում այդ խոսակցություններին։
Երբեմն երեկոյան տեսնում էի՝ որդուս գոգնոցը կախված է միջանցքում, իսկ ամուսինս անցնելիս նույնիսկ չի նայում։
Դա ինձ ցավեցնում էր։
Բայց չէի ուզում ստիպել Նարեկին հրաժարվել իր ընտրությունից միայն հոր հետ հաշտվելու համար։
Մի շաբաթ օր Աիդան կազմակերպել էր փոքրիկ բաց վաճառք՝ արտադրամասի նոր տեսականին ներկայացնելու համար։
Նարեկը խնդրեց, որ գնանք։
Ես համաձայնեցի։
Վահեն հրաժարվեց։
— Ես աշխատանքի գործ ունեմ։
Մենք գնացինք առանց նրա։
Սեղանների վրա տարբեր թխվածքներ էին։
Նարեկը կանգնած էր աշխատանքային հագուստով՝ մյուս աշխատակիցների կողքին։
Նա հյուրերին բացատրում էր, թե ինչից են պատրաստված որոշ արտադրատեսակներ։
Երբեմն շփոթվում էր։
Մի անգամ նույնիսկ մոռացավ գինը։
Բայց տեսնում էի՝ իրեն լավ է զգում։
Աիդան ինձ մոտեցավ։
— Այս նոր թխվածքաբլիթի բաղադրատոմսի փորձերին Նարեկն էլ է մասնակցել։
Ես փորձեցի։
Իսկապես համեղ էր։
Բայց այն, ինչ ինձ ամենից շատ հուզեց, որդուս դեմքն էր։
Նա չէր սպասում, որ իրեն հատուկ գովեն։
Պարզապես ուրախանում էր, երբ մարդիկ հետաքրքրվում էին իր աշխատանքով։
Երեկոյան տուն վերադարձանք։
Վահեն հարցրեց.
— Լա՞վ անցավ։
Ես պատասխանեցի.
— Լավ։ Կարող էիր գալ։
Նա լռեց։
Մի քիչ հետո Նարեկը խոհանոց մտավ ու սեղանին փոքրիկ տուփ դրեց։
— Պա՛պ, սա քեզ համար եմ բերել։
Վահեն զարմացավ։
— Ինձ՞։
— Այո։ Գիտեմ՝ շատ քաղցր չես սիրում։ Սրանք ավելի քիչ շաքարով են։
Ամուսինս բացեց տուփը։
Մի հատ վերցրեց։
Փորձեց։
— Լավն է։
Նարեկը ժպտաց։
— Շնորհակալ եմ։
Հետո արդեն պատրաստվում էր սենյակ գնալ, երբ հայրը հարցրեց.
— Դու սա ինքդ ե՞ս պատրաստել։
— Աիդայի հետ։ Սկզբում երեք փորձ ձախողել էինք։
Վահեն նայեց նրան։
— Ինչո՞ւ։
Նարեկը վերադարձավ սեղանի մոտ։
Սկսեց բացատրել։
Խոսում էր արագ, ոգևորված։
Ամուսինս լսում էր։
Առաջին անգամ առանց ծիծաղելու։
Մի քանի օր անց Վահեն ինձ ասաց.
— Ես դեռ վախենում եմ նրա ապագայի համար։
— Գիտեմ։
— Չեմ ուզում, որ հետո փոշմանի։
Ես պատասխանեցի.
— Հնարավոր է՝ մի օր փոխի որոշումը։ Բայց դա չի նշանակում, որ հիմա պիտի մենք իր փոխարեն որոշենք։
Վահեն երկար մտածեց։
Հետո խոստովանեց.
— Երբ ես երիտասարդ էի, ուզում էի մեքենաներ վերանորոգել։ Հայրս ստիպեց հաշվապահություն սովորել։ Ես էլ մտածում էի՝ իմ տղան պիտի ավելի լավ մասնագիտություն ունենա։
Ես նայեցի նրան։
— Իսկ դու երբևէ Նարեկին պատմե՞լ ես այդ մասին։
Նա գլուխը շարժեց։
— Ոչ։
— Գուցե ժամանակն է։
Հաջորդ կիրակի հայրը որդուն խնդրեց միասին զբոսնելու գնալ։
Նրանք վերադարձան երկու ժամ անց։
Նարեկը առաջինն ինձ մոտեցավ։
— Մա՛մ, պապան ասել է՝ կարող եմ մասնագիտական ծրագիր ընտրել, բայց պետք է նաև լավ ավարտեմ դպրոցը։
Ես ժպտացի։
— Իսկ դու ի՞նչ ես ասել։
— Որ համաձայն եմ։
Հետո ավելացրեց.
— Նա ուզում է մի օր ինձ հետ արտադրամաս գալ։
Այդ պահին տեսա, թե ինչպես Վահեն մտավ խոհանոց։
Նա մոտեցավ սեղանին, որտեղ դեռ դրված էին Նարեկի բերած գումարները։
Մենք դրանք այդպես էլ չէինք վերցրել։
Վահեն փողը մեկնեց որդուն։
— Սա քոնն է։ Դու ես աշխատել։
Նարեկը չվերցրեց։
— Պա՛պ, ես ուզում էի, որ հասկանաս՝ քեզ պարտք չեմ։
Վահեն ծանր շունչ քաշեց։
— Հասկացել եմ։ Իսկ ես ուզում եմ՝ դու հասկանաս, որ այն ամենը, ինչ քեզ համար արել ենք, պարտք չի եղել։
Նա մի պահ լռեց։
— Ես սխալ եմ խոսել։ Կներես։
Նարեկը վերցրեց գումարը։
Բայց ոչինչ չասաց։
Միայն գրկեց հորը։
Մի քանի ամիս անց Նարեկն ավարտեց դպրոցը։
Նա ընտրեց համապատասխան մասնագիտական կրթության ծրագիր և շարունակեց աշխատել՝ արդեն հստակ պլանավորելով իր ժամանակը։
Վահեն դեռ երբեմն հարցնում էր.
— Համոզվա՞ծ ես, որ ճիշտ ճանապարհ ես ընտրել։
Բայց հիմա այդ հարցին հաջորդում էր.
— Իսկ ինչպե՞ս կարող ես ավելի լավ պատրաստվել։
Մի կիրակի Նարեկը նորից թխվածք պատրաստեց։
Այս անգամ հյուրեր չունեինք։
Պարզապես երեքով նստած էինք խոհանոցում։
Վահեն փորձեց առաջին կտորը։
Հետո ասաց.
— Նարե՛կ, մի բան պիտի սովորեցնես ինձ։
Տղաս զարմացավ։
— Ի՞նչ։
— Ինչպես է ստացվում, որ քո պատրաստած խմորը միշտ այսքան փափուկ է, իսկ իմը՝ քար։
Նարեկը բարձր ծիծաղեց։
— Պա՛պ, նախ պետք է սովորես ճիշտ չափել։
Հայրը նույնպես ծիծաղեց։
— Ուրեմն սովորեցրու։
Ես նստած նայում էի նրանց։
Տարիներ շարունակ Վահեն փորձել էր որդուն սովորեցնել այն ամենը, ինչ ինքն էր կարևոր համարում։
Իսկ այդ երեկո առաջին անգամ նստել էր նրա կողքին՝ պատրաստ լսելու այն, ինչ որդին գիտեր իրենից լավ։
Նարեկը բերեց իր տետրը։
Բացեց առաջին էջը։
Հայրն ուշադիր նայեց։
Ու նրանք միասին սկսեցին նոր բաղադրատոմս փորձել։
