Նախկին ամուսինս ինձ հրավիրեց իր հարսանիքին՝ ավելացնելով մի դաժան գրություն. «Հուսով եմ՝ մենակ կգաս։ Դա ինձ համար շատ կարևոր է»։ Ուստի դերասան վարձեցի որպես ուղեկից և նրա կատարյալ օրը վերածեցի մղձավանջի:
Երբ փոստով ստացա նախկին ամուսնուս հարսանիքի հրավիրատոմսը, այնքան բարձր ծիծաղեցի, որ քիչ էր մնում այն գցեի սուրճիս մեջ։
Ոչ թե որովհետև ծիծաղելի էր։ Ընդհակառակը՝ ամեն ինչ չափազանց լավ էր մտածված։ Այնքան լավ, որ անմիջապես հասկացա՝ սա Ադամի հերթական խաղն է։
Ծրարը հաստ ու թանկարժեք էր։ Այնպիսի ծրարներից, որոնք կարծես գոռում են. «Տեսե՛ք, թե կյանքում ինչի եմ հասել»։
Ներսում կրեմագույն հաստ ստվարաթղթի վրա ոսկեգույն տառերով տպված հրավիրատոմս էր։ Հարսանիքը պետք է տեղի ունենար քաղաքից երկու ժամ հեռավորության վրա գտնվող խաղողի այգիներից մեկում։
Ամբողջ հարսանիքի ձևավորումը ոսկեգույն էր լինելու։ Կարծես Ադամը ցանկանում էր, որ ամեն ինչ փայլի ճիշտ այնպես, ինչպես իր սեփական եսը։
Հրավերի մեջ նշված էր, որ երեկոյան հանդիսավոր հագուստը պարտադիր չէ։
Բայց ես Ադամին շատ լավ էի ճանաչում։
Նրա լեզվով դա նշանակում էր. «Կարող եք հագնել ինչ ուզում եք, միևնույն է՝ բոլորիդ գնահատելու եմ»։
Մի պահ ցանկացա հրավիրատոմսը գցել սեղանին ու ընդհանրապես մոռանալ դրա մասին։
Բայց հետո նկատեցի ներքևում ձեռագիր ավելացված փոքրիկ գրությունը։
«Հուսով եմ՝ մենակ կգաս։ Դա ինձ համար շատ կարևոր է»։
Քարացա։
Երկար նայում էի այդ բառերին։
Հետո դանդաղ նստեցի աթոռին։
Հանկարծ ամեն ինչ պարզ դարձավ։
Ադամն ինձ չէր հրավիրել քաղաքավարությունից դրդված։ Ոչ էլ այն պատճառով, որ իրեն մեղավոր էր զգում։
Նա ուզում էր ինձ մենակ տեսնել։
Ուզում էր համոզվել, որ դեռ այնտեղ եմ, որտեղ ինձ թողել էր։ Որ դեռ միայնակ եմ, դեռ կարելի է ինձ համեմատել ուրիշների հետ ու համարել պարտված։
Մենք յոթ տարի ամուսնացած էինք։
Յոթ տարի ես հավատացել էի, որ մեր ամուսնությունը ամուր է, որ միասին կառուցում ենք մեր ապագան, որ որքան էլ դժվարություններ լինեն, միշտ կկարողանանք հաղթահարել դրանք։
Բայց հետո Ադամը դավաճանեց ինձ։
Եվ հեռացավ ուրիշ կնոջ մոտ։
Սակայն ամենացավալին նույնիսկ դավաճանությունը չէր։
Ամենածանրը այն էր, թե ինչպես նա հետո ներկայացրեց մեր ամուսնության փլուզումը։
Նրա պատմության մեջ մեղավորը ոչ թե ինքն էր, այլ ես։
Նա անընդհատ ասում էր, որ չափազանց զգացմունքային եմ, որ ամեն ինչ չափազանցնում եմ, որ իրականում ոչ մի լուրջ բան տեղի չի ունեցել։
Երբ վերջնականապես որոշեց հեռանալ, մի օր նստեց դիմացս ու չափազանց հանգիստ ձայնով ասաց.
— Դու լավ կին ես, Նորա։ Բայց այն կինը չես, որի շուրջ հաջողակ տղամարդը կկառուցի իր կյանքը։
Հիշում եմ՝ ինչպես էի նստած նայում նրան՝ բառացիորեն ապշած։
Միակ միտքը, որ անցավ գլխովս, սա էր.
«Դու իսկապե՞ս կարծում ես, թե դու ես այն մեծ մրցանակը, որի համար բոլորը պետք է պայքարեն»։
Երեք ամիս անց նա ամուսնալուծության փաստաթղթերը ներկայացրեց։
Նա երբեք բացահայտ չընդունեց, որ դավաճանել է ինձ։
Ամեն ինչ ներկայացնում էր գեղեցիկ արտահայտություններով։
Ասում էր, թե իրենց միջև «հատուկ կապ» է առաջացել։
Թե ինքն իրեն մեր ամուսնության մեջ անտեսված էր զգում։
Թե չէր ցանկացել, որ ամեն ինչ այդպես ստացվի։
Նրա պատմության մեջ ինքն ընդամենը վիրավորված տղամարդ էր, որը հետևել էր իր սրտին։
Իսկ ես դժվար բնավորությամբ կին էի, որը չափազանց շատ բան էր պահանջում։
Այն մյուս կնոջ մասին գրեթե ոչինչ չգիտեի։
Միայն գիտեի, որ նա գոյություն ունի։
Ադամը նրան անվանում էր իր «նոր սկիզբը»։
Ասում էր, որ նրանք ավելի համապատասխան զույգ են, որ այդ կինն իրեն հասկանում է այնպես, ինչպես ես երբեք չեմ հասկացել։
Եվ հիմա, նայելով ոսկեգույն հրավիրատոմսին, վերջապես հասկացա։
Այս հարսանիքը նրա համար պարզապես տոնակատարություն չէր։
Դա բեմադրություն էր։
Եվ այդ բեմադրության մեջ Ադամը կրկին հաղթողն էր լինելու։
Իսկ ես պետք է ներկայանայի որպես նրա անցյալի ձախողված մասը։
Բայց այս անգամ ամեն ինչ այլ կերպ էր լինելու։
Եթե նա ցանկանում էր, որ ես մենակ ներկայանամ, ուրեմն դեռ փորձում էր վերահսկել ինձ։
Եվ ես առաջին անգամ երկար ժամանակ անց հասկացա, որ այլևս չեմ պատրաստվում խաղալ այն դերը, որը նա որոշել է ինձ համար։
Ամուսնալուծությունից հետո երկար ժամանակ չէի կարողանում ուշքի գալ։
Ինձ թվում էր՝ ինչ-որ մեկը կյանքս երկու մասի է բաժանել ու պարզապես դեն նետել այն ամենը, ինչ միասին կառուցել էինք։
Ամենից շատ ցավեցնում էր այն, թե որքան արագ Ադամը շարունակեց իր կյանքը։
Կարծես մեր յոթ տարվա ամուսնությունը հին վերարկու լիներ, որը կարելի էր պարզապես հանել ու դեն նետել, երբ այլևս հարմար չէ։
Երկար ժամանակ իմ մեջ զայրույթ ու վիրավորանք էի պահում։
Բայց աստիճանաբար սկսեցի ամեն ինչ ավելի պարզ տեսնել։
Ադամը ոչ ազնվական մարդ էր, ոչ էլ սխալ հասկացված, զգայուն հոգի։
Նա եսասեր էր, սառը և չափազանց տարված ինքն իրենով։
Իսկ հրավիրատոմսի վրա գրված այդ փոքրիկ նախադասությունը դրա հերթական ապացույցն էր։
«Հուսով եմ՝ մենակ կգաս»։
Դա խնդրանք չէր։
Դա պահանջ էր։
Նա ուզում էր, որ ես միայնակ մտնեմ հարսանյաց սրահ, նստեմ հյուրերի մեջ ու նայեմ, թե ինչպես է ամուսնանում այն կնոջ հետ, որին ինձնից նախընտրել էր։
Ուզում էր, որ ինձ փոքր զգամ։
Լուռ։
Աննկատ։
Միայնակ։
Դա պետք է լիներ նրա վերջին հաղթանակը։
Հենց այդ պահին որոշում կայացրի։
Եթե Ադամն ուզում էր, որ գամ, ուրեմն կգնամ։
Բայց ոչ մենակ։
Ծանոթներիցս մեկը պատմեց Ֆելիսիթի անունով մի կնոջ մասին, որն արտասովոր միջոցառումների կազմակերպման գործակալություն ուներ։
Նրա գործակալությունը կարող էր տարբեր առիթների համար ուղեկիցներ ու դերասաններ տրամադրել։
Երբ զանգահարեցի ու բացատրեցի իրավիճակը, Ֆելիսիթին բոլորովին չզարմացավ։
— Ձեզ գրավիչ ու ինքնավստահ տղամարդ է պետք, ճի՞շտ եմ հասկանում,— հարցրեց նա։
— Ինձ պետք է մեկը, որը կթվա այնպես, կարծես ամբողջ աշխարհն իր ոտքերի տակ է,— պատասխանեցի։ — Բայց միաժամանակ պետք է էլեգանտ ու զուսպ լինի։ Սա պարզապես խաղ չէ։
Նա մի փոքր լռեց։
Հետո ասաց.
— Կարծում եմ՝ ճիշտ մարդուն գիտեմ։
Հարսանիքից երեք օր առաջ ծանոթացա Ադրիանի հետ։
Նա բարձրահասակ, մուգ մազերով, հանգիստ ու ինքնավստահ տղամարդ էր։
Այն մարդկանցից, որոնց ներկայությունը միանգամից զգացվում է սենյակում։
Նա գեղեցիկ ժպիտ ուներ։ Այնպիսի ժպիտ, որը շատերը տարիներով փորձում են մշակել հայելու առաջ, բայց նրա դեպքում ամեն ինչ բնական էր թվում։
Հանդիպեցինք սրճարանում՝ հասկանալու համար, թե որքան համոզիչ զույգ կարող ենք թվալ։
Սկզբում ամբողջ գաղափարն անհեթեթ էր թվում։
Բայց երբ Ադրիանը նստեց դիմացս ու առաջին հարցը տվեց, հասկացա, որ նա իսկապես պրոֆեսիոնալ է։
— Կոնկրետ ի՞նչ արդյունք եք ուզում ստանալ։
Հոնքերս բարձրացրի։
— Ուզում եմ, որ նախկին ամուսինս զղջա ինձ իր հարսանիքին հրավիրելու համար։
Նա հանգիստ գլխով արեց։
— Ուզում եք, որ խանդի՞, շոկի ենթարկվի՞, թե՞ իրեն նվաստացած զգա։
Մի պահ նայեցի նրան։
— Երեքն էլ։
Ադրիանը թեթև ժպտաց։
— Հնարավոր է։
Նա պատմեց, որ թատրոնի դերասան է և նման պատվերներ երբեմն ընդունում է որպես լրացուցիչ աշխատանք։
Ինձ չդատապարտեց։
Չծիծաղեց վրաս։
Պարզապես լսեց։
Ես պատմեցի ամեն ինչ։
Ադամի մասին։
Դավաճանության մասին։
Հրավերի վրա գրված նախադասության մասին։
Այն տարիների մասին, երբ նրա կողքին աստիճանաբար կորցրել էի ինքս ինձ։
Երբ ավարտեցի, Ադրիանը մի քանի վայրկյան լուռ մնաց։
Հետո ասաց.
— Գիտե՞ք, Նորա, կարծում եմ՝ իրականում դուք վրեժ լուծել չեք ուզում։
Զարմացած նայեցի նրան։
— Իսկ ի՞նչ եմ ուզում։
— Ուզում եք նորից գտնել ինքներդ ձեզ։
Ես չառարկեցի։
Գուցե նա ճիշտ էր։
Հարսանիքի օրը շուտ եկավ։
Երբ Ադրիանը մեքենայով մոտեցավ ինձ վերցնելու, արդեն պատրաստ էի։
Հագել էի մուգ զմրուխտագույն երկար զգեստ, որը վաղուց պահել էի հատուկ առիթի համար։
Մազերս հավաքել էի պարզ, գեղեցիկ սանրվածքով։
Հայելու մեջ նայելիս առաջին անգամ երկար ժամանակ անց տեսա ոչ թե լքված կնոջ, այլ ինձ։
Ադրիանը մեքենայի դուռը բացեց։
— Պատրա՞ստ եք։
Խորը շունչ քաշեցի։
— Ավելի քան երբևէ։
Մենք միասին մտանք հարսանյաց սրահ՝ թևանցուկ։
Առաջին իսկ վայրկյաններից զգացի մարդկանց հայացքները։
Ոմանք շրջվում էին։
Մյուսները շշնջում էին իրար ականջին։
Մի քանի հոգի նույնիսկ բացահայտ զարմացած նայում էին մեզ։
Ադրիանը հանգիստ քայլում էր կողքիս, կարծես աշխարհի ամենաբնական բանն էր ինձ ուղեկցելը։
Իսկ ես յուրաքանչյուր քայլի հետ զգում էի, թե ինչպես է վերադարձվում ինքնավստահությունս։
Հետո տեսա Ադամին։
Նա կանգնած էր սրահի մյուս ծայրում՝ հյուրերի հետ զրուցելիս։
Երբ նկատեց մեզ, ժպիտը միանգամից անհետացավ։
Նրա դեմքը գունատվեց։
Հայացքը կանգ առավ Ադրիանի վրա։
Առաջին անգամ Ադամին տեսնում էի այդքան շփոթված։
Նա արագ մոտեցավ։
— Նորա… Ես չգիտեի, որ ինչ-որ մեկի հետ ես գալու։
Նրա ձայնը տարօրինակ լարված էր։
Ես հանգիստ ժպտացի։
— Հետաքրքիր է։ Հրավերիդ մեջ հատուկ նշել էիր, որ ուզում ես մենակ գամ։
Մի քայլ առաջ արեցի։
— Ծանոթացիր։ Սա իմ զուգընկերն է՝ Ադրիանը։
Ադամի ծնոտը լարվեց։
Նա ձեռքը մեկնեց, բայց ակնհայտ էր, որ դա անում է մեծ դժվարությամբ։
Ադրիանը վստահ սեղմեց նրա ձեռքը։
— Ուրախ եմ ծանոթանալու համար։
Ադամը ոչինչ չպատասխանեց։
Եվ հենց այդ պահին նկատեցի հարսնացուին։
Նա կանգնած էր Ադամի կողքին։
Սկզբում նայում էր ինձ։
Հետո հայացքը տեղափոխեց Ադրիանի վրա։
Նրա դեմքի արտահայտությունն անմիջապես փոխվեց։
— Սա ի՞նչ է նշանակում,— կտրուկ հարցրեց նա։
Ես հանգիստ շրջվեցի դեպի նրան։
— Ավելի լավ է Ադամին հարցնես։ Ինքն է ինձ հրավիրել այս հարսանիքին։
Շարունակություն — ստեղծագործական ավարտ
Հարսնացուն, որի անունը Վիկտորիա էր, կարծես ինձ ընդհանրապես չէր լսում։
Նա նայում էր միայն Ադրիանին։
Այնպիսի հայացքով, կարծես ուրվական էր տեսել։
— Դո՞ւ,— շշնջաց նա։
Ադրիանի ժպիտը մարեց։
— Վիկտորիա՞։
Ես զարմացած նայեցի մեկին, հետո՝ մյուսին։
— Դուք իրար ճանաչո՞ւմ եք։
Վիկտորիան մի քայլ հետ գնաց։
— Ադրիան, ի՞նչ ես անում այստեղ։
Նրա ձայնում զայրույթից ավելի շատ վախ կար։
Ադրիանը մի պահ լռեց։
Հետո հանգիստ պատասխանեց.
— Ես Նորայի հետ եմ եկել։
— Նորայի՞։
Վիկտորիան շրջվեց դեպի Ադամը։
— Դու գիտեի՞ր, որ նա գալու է։
Ադամը շփոթված նայեց նրան։
— Ոչ։ Այսինքն՝ գիտեի, որ Նորան գալու է։ Բայց այս տղամարդու մասին ոչինչ չգիտեի։
Վիկտորիայի դեմքը կարմրեց։
— Ուրեմն դու էլ ոչինչ չգիտե՞ս։
Ադամը խոժոռվեց։
— Ի՞նչ պետք է իմանամ։
Ադրիանը դանդաղ բաց թողեց ձեռքս։
— Կարծում եմ՝ մենք պետք է խոսենք։
Ես նայեցի նրան։
— Ի՞նչ է կատարվում։
Նա խորը շունչ քաշեց։
— Նորա, ես Վիկտորիային ճանաչում եմ։ Մենք նախկինում միասին աշխատել ենք։
Վիկտորիան արագ ընդհատեց նրան։
— Պետք չէ այստեղ այդ մասին խոսել։
Բայց Ադամն արդեն անհանգստացել էր։
— Մի րոպե։ Ինչո՞ւ եք երկուսդ էլ այդպես պահում ձեզ։
Ադրիանը նայեց Վիկտորիային։
— Ես ոչինչ չէի ասի, եթե դու ինքդ չարձագանքեիր այսպես։
Վիկտորիան շրջվեց ու արագ քայլեց դեպի սրահի կողային դուռը։
Ադամը հետևեց նրան։
Իսկ ես կանգնած մնացի՝ չհասկանալով, թե ինչի մեջ եմ հայտնվել։
Մի քանի վայրկյան անց Ադրիանը կամաց ասաց.
— Նորա, պետք է մի բան խոստովանեմ։
— Ի՞նչ։
— Երբ Ֆելիսիթին ինձ ասաց, թե ում հարսանիքին ենք գնալու, ես չգիտեի, որ հարսնացուն Վիկտորիան է։ Նրա ազգանունը փոխվել էր, իսկ լուսանկար չէի տեսել։
— Եվ ի՞նչ կապ ունես նրա հետ։
Ադրիանը մի պահ տատանվեց։
— Երեք տարի առաջ մենք նշանված էինք։
Ես ապշած նայեցի նրան։
— Ի՞նչ։
— Մենք պատրաստվում էինք ամուսնանալ։ Բայց հարսանիքից երկու ամիս առաջ նա անհետացավ իմ կյանքից։
— Ինչպե՞ս թե անհետացավ։
— Մի օր պարզապես ասաց, որ այլևս չի սիրում ինձ։ Հետո իմացա, որ ուրիշ տղամարդու հետ է հանդիպում։
Սիրտս սկսեց արագ բաբախել։
— Ադա՞մը։
Ադրիանը գլուխը տարուբերեց։
— Չգիտեմ։ Նա երբեք չասաց անունը։
Այդ պահին հասկացա, որ իմ փոքրիկ վրեժխնդրությունը կարող էր վերածվել մի բանի, որի մասին նույնիսկ չէի մտածել։
Բայց ամենատարօրինակն այն էր, որ Ադամը Վիկտորիային ճանաչել էր ընդամենը երկու տարի առաջ։
Եթե Ադրիանն ու Վիկտորիան երեք տարի առաջ էին բաժանվել, ուրեմն գուցե նրանց պատմությունը կապ չուներ Ադամի հետ։
Կամ գուցե ուներ։
Մենք որոշեցինք չշտապել եզրակացություններ անել։
Մի քանի րոպե անց Վիկտորիան վերադարձավ։
Նրա հետևից գալիս էր Ադամը։
Նրանք ակնհայտորեն վիճել էին։
Ադամի դեմքը մռայլ էր։
Նա ուղիղ մոտեցավ Ադրիանին։
— Վիկտորիան ասաց, որ դուք նախկինում նշանված եք եղել։
— Այո՛,— պատասխանեց Ադրիանը։
— Եվ դու պատահաբար հայտնվել ես իմ հարսանիքի՞ն։
— Ես այստեղ եմ որպես Նորայի ուղեկից։
Ադամը շրջվեց դեպի ինձ։
— Սա քո կազմակերպա՞ծն է։
Ես խորը շունչ քաշեցի։
— Ես կազմակերպել եմ միայն այն, որ մենակ չգամ։ Մնացածի մասին ոչինչ չգիտեի։
Նա ծիծաղեց՝ առանց ուրախության։
— Հիանալի է։ Պարզապես հիանալի։
Վիկտորիան բռնեց նրա թևը։
— Ադամ, խնդրում եմ, գնանք։ Հյուրերը սպասում են։
Բայց Ադամը չէր պատրաստվում հեռանալ։
— Ոչ։ Նախ ուզում եմ հասկանալ, թե ինչու իմ հարսանիքի օրը նախկին կինս հայտնվում է իմ հարսնացուի նախկին նշանածի հետ։
Մի քանի հյուր արդեն մոտեցել էին։
Մարդիկ սկսել էին շշնջալ։
Ես զգում էի, որ իրավիճակը դուրս է գալիս վերահսկողությունից։
— Ադամ, սա քո հարսանիքն է։ Մենք կարող ենք պարզապես հեռանալ,— ասացի։
Բայց նա հանկարծ բարձրացրեց ձայնը։
— Դու հենց դրա համար էլ եկել ես, չէ՞։ Որ փչացնես իմ օրը։
Նրա խոսքերից սրահում լռություն տիրեց։
Ես նայեցի նրան։
Այդ պահին իմ առաջ կանգնած էր նույն մարդը, որն ամուսնալուծության ժամանակ բոլորին համոզում էր, թե մեր ընտանիքի փլուզման մեղավորը ես եմ։
Նույն մարդը, որը երբեք չէր ընդունում սեփական սխալները։
Եվ ես հասկացա, որ այլևս չեմ ուզում նրա խաղի մասնակիցը լինել։
— Ոչ, Ադամ,— ասացի հանգիստ։ — Ես եկել եմ, որովհետև դու ինձ հրավիրել ես։
Նա պատրաստվում էր ինչ-որ բան ասել, բայց ես շարունակեցի։
— Դու հատուկ գրել էիր, որ ուզում ես մենակ գամ։ Իսկ հիմա զայրացած ես, որովհետև ես մենակ չեմ։ Ի՞նչ էիր սպասում։ Որ նստեմ մի անկյունում ու տխուր նայեմ, թե ինչպես ես ամուսնանում։
Ադամի դեմքը կարմրեց։
— Դու ամեն ինչ սխալ ես հասկացել։
— Գուցե։ Բայց եթե իսկապես ուզում էիր, որ ես այստեղ լինեմ որպես հյուր, ապա պետք է ուրախ լինեիր, որ եկել եմ։
Մի քանի վայրկյան ոչ ոք ոչինչ չասաց։
Հետո Վիկտորիան շրջվեց դեպի Ադամը։
— Դու նրան խնդրե՞լ ես մենակ գալ։
Ադամը քարացավ։
— Դա պարզապես քաղաքավարի խնդրանք էր։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև չէի ուզում, որ անհարմար իրավիճակ ստեղծվի։
Վիկտորիան դառը ծիծաղեց։
— Բայց անհարմար իրավիճակն ինքդ ես ստեղծել։
Ադամը շփոթված նայեց նրան։
— Վիկտորիա, հիմա դրա ժամանակը չէ։
— Իսկ ե՞րբ է ժամանակը։
Նա նայեց ինձ։
— Նորա, դու գիտե՞ս, թե նա ինչ էր պատմում քո մասին։
Ես լռեցի։
Վիկտորիան շարունակեց։
— Ասում էր, որ ամուսնալուծությունից հետո չես կարողանում հաշտվել իրականության հետ։ Որ անընդհատ փորձում ես վերադառնալ իր կյանք։ Որ հավանաբար նույնիսկ այս հարսանիքին կգաս՝ հույս ունենալով, թե ինքը կփոխի որոշումը։
Կոկորդս սեղմվեց։
Ահա թե ինչու էր Ադամն ուզում, որ մենակ գամ։
Նա արդեն պատրաստել էր պատմությունը։
Իսկ ես պետք է պարզապես համապատասխանեի այդ պատմությանը։
Վիկտորիան նայեց ամուսնացուին։
— Դու ինձ ասացիր, որ նրան հրավիրել ես, որովհետև ուզում ես անցյալը խաղաղությամբ փակել։
Ադամը լռում էր։
— Բայց հիմա պարզվում է՝ նրան հատուկ խնդրել ես մենակ գալ։ Ինչո՞ւ։
— Վիկտորիա…
— Ոչ, Ադամ։ Պատասխանիր։
Նրա ձայնը դողում էր։
— Ես չեմ ուզում ամուսնանալ մի մարդու հետ, որը նախկին կնոջը հրավիրում է իր հարսանիքին՝ նրան նվաստացնելու համար։
Ադամը բռնեց նրա ձեռքը։
— Դու չափազանցնում ես։
Այդ բառերը լսելիս ամբողջ մարմնովս սարսռացի։
«Դու չափազանցնում ես»։
Քանի՜ անգամ էր ինձ նույնն ասել։
Վիկտորիան նույնպես կարծես նկատեց դա։
Նա դանդաղ ազատեց ձեռքը։
— Գիտե՞ս ինչ, Ադամ։ Ես մի քիչ ժամանակ եմ ուզում։
— Ի՞նչ ես ասում։ Հյուրերը սպասում են։
— Թող սպասեն։
Եվ նա հեռացավ։
Սրահում շշուկներ բարձրացան։
Ադամը մի պահ կանգնած մնաց, հետո շրջվեց դեպի ինձ։
— Գո՞հ ես հիմա։
Նայեցի նրան։
Մի քանի ժամ առաջ այդ հարցին գուցե այլ կերպ պատասխանեի։
Գուցե կուրախանայի, որ վերջապես նա է իրեն նվաստացած զգում։
Բայց հիմա ոչ մի հաղթանակ չէի զգում։
— Ոչ, Ադամ։ Ես պարզապես այլևս չեմ պատրաստվում պատասխանատվություն կրել քո որոշումների համար։
Նա ոչինչ չասաց։
Ես շրջվեցի դեպի Ադրիանը։
— Գնա՞նք։
Նա գլխով արեց։
Մենք դուրս եկանք սրահից։
Դրսում արևը դեռ չէր մայր մտել։
Խաղողի այգիները ձգվում էին մինչև հեռավոր բլուրները, իսկ քամին թեթև շարժում էր ծառերի տերևները։
Մի քանի րոպե լուռ քայլում էինք։
Հետո Ադրիանն ասաց.
— Կներես։ Ես իսկապես չգիտեի, որ Վիկտորիան այստեղ կլինի։
— Գիտեմ։
— Եթե իմանայի, երևի կհրաժարվեի այս աշխատանքից։
Ես կանգ առա։
— Իսկ ես գուցե ընդհանրապես չգայի։
Նա նայեց ինձ։
— Զղջո՞ւմ ես։
Մի փոքր մտածեցի։
— Զղջում եմ, որ սկզբում ուզում էի նրան ցավ պատճառել։ Բայց չեմ զղջում, որ վերջապես կարողացա պաշտպանել ինձ։
Ադրիանը ժպտաց։
— Դա արդեն շատ ավելի լավ պատճառ է այստեղ գալու համար։
Երբ հասանք մեքենային, հեռախոսս զանգեց։
Անծանոթ համար էր։
Պատասխանեցի։
— Նորա՞,— լսվեց Վիկտորիայի ձայնը։
— Այո՛։
— Ուզում էի քեզ մի բան ասել։
Ես լռեցի։
— Ադամը դեռ փորձում է համոզել ինձ, որ դու ես ամեն ինչ կազմակերպել։ Բայց ես ինքս տեսա, թե ինչպես էր նա քեզ հետ խոսում։
Նրա ձայնը հոգնած էր։
— Եվ հասկացա, որ վերջին ամիսներին ինձ հետ էլ է նույն կերպ վարվել։ Երբ հարցեր էի տալիս, ասում էր՝ չափազանցնում եմ։ Երբ ինչ-որ բան ինձ անհանգստացնում էր, համոզում էր, որ ես եմ սխալ հասկանում։
Ես խորը շունչ քաշեցի։
— Վիկտորիա, ես չեմ ուզում խառնվել ձեր հարաբերություններին։
— Գիտեմ։ Պարզապես ուզում էի շնորհակալություն հայտնել։
— Ինչի՞ համար։
— Որովհետև այսօր տեսա մի բան, որը վաղուց պետք է նկատած լինեի։
Մի պահ լռեց։
Հետո ավելացրեց.
— Ես հետաձգել եմ հարսանիքը։
Ես քարացա։
— Վիկտորիա…
— Չգիտեմ՝ վերջնականապես կբաժանվե՞նք, թե՞ ոչ։ Բայց չեմ պատրաստվում ամուսնանալ, մինչև չհասկանամ, թե իրականում ում հետ եմ կյանքս կապում։
Նա անջատեց հեռախոսը։
Ես երկար նայում էի էկրանին։
Ադրիանը հարցրեց.
— Ամեն ինչ կարգի՞ն է։
— Հարսանիքը հետաձգվել է։
Նա մի պահ լռեց։
— Դու դրա համար քեզ մեղավո՞ր ես զգում։
Նայեցի խաղողի այգիներին։
— Մի քիչ։
— Բայց դու չես ստիպել նրան ստել։ Եվ չես ստիպել Վիկտորիային որևէ որոշում կայացնել։
Ես ժպտացի։
— Դու միշտ այսքան խելացի՞ ես խոսում։
— Միայն երբ դրա համար վճարում են։
Երկուսս էլ ծիծաղեցինք։
Մի քանի շաբաթ անց Ֆելիսիթին զանգեց։
— Նորա, ուզում էի իմանալ՝ գո՞հ մնացիք մեր ծառայությունից։
Ես ծիծաղեցի։
— Կարծում եմ՝ ձեր գործակալության պատմության մեջ սա ամենատարօրինակ պատվերն էր։
— Հավատացեք՝ ավելի տարօրինակներն էլ են եղել։
Հետո նա ասաց, որ Ադրիանը խնդրել է ինձ փոխանցել մի փոքրիկ ծրար։
Երբ ստացա այն, ներսում միայն մի բացիկ կար։
«Նորա,
Այդ օրը դու ինձ վարձեցիր, որպեսզի ուրիշի աչքում ավելի երջանիկ երևաս։
Բայց հուսով եմ՝ հիմա հասկանում ես, որ քեզ ոչ ոք պետք չէ սեփական արժեքդ ապացուցելու համար։
Եվ եթե երբևէ ցանկանաս սուրճ խմել՝ առանց դեր խաղալու, հաճույքով կհանդիպեմ։
Ադրիան»։
Երկար նայում էի բացիկին։
Հետո ժպտացի։
Այդ երեկո առաջին անգամ երկար ժամանակ անց ինքս ինձ համար գեղեցիկ ընթրիք պատրաստեցի։
Ոչ մեկին տպավորելու համար։
Ոչ մեկին ինչ-որ բան ապացուցելու համար։
Պարզապես որովհետև ուզում էի։
Մի քանի օր անց զանգահարեցի Ադրիանին։
— Բարև։ Նորան է։
— Բարև, Նորա։
— Քո առաջարկը դեռ ուժի մե՞ջ է։
— Ո՞րը։
— Սուրճը։ Առանց դեր խաղալու։
Նա ծիծաղեց։
— Իհարկե։
Մենք հանդիպեցինք նույն սրճարանում, որտեղ առաջին անգամ քննարկել էինք իմ վրեժխնդրության ծրագիրը։
Բայց այս անգամ ամեն ինչ այլ էր։
Ես ոչինչ չէի փորձում ապացուցել։
Չէի մտածում Ադամի մասին։
Չէի փորձում հասկանալ, թե ուրիշներն ինչ կարծիք կունենան իմ մասին։
Պարզապես նստած էի մի տղամարդու դիմաց, որի հետ հաճելի էր զրուցել։
Եվ առաջին անգամ երկար ժամանակ անց զգում էի, որ կյանքս իսկապես առաջ է շարժվում։
Ադամի հարսանիքը ես չէի փչացրել։
Նրա սեփական պահվածքն էր բացահայտել այն խնդիրները, որոնք վաղուց գոյություն ունեին։
Իսկ ես այդ օրը մի շատ կարևոր բան էի հասկացել։
Ինձ պետք չէր նոր տղամարդ, որպեսզի ապացուցեի, որ նախկին ամուսինս սխալվել է։ Ինձ միայն պետք էր վերջապես հավատալ, որ իմ արժեքը երբեք էլ կախված չի եղել նրա ընտրությունից։
Երբեմն լավագույն վրեժը ոչ թե ուրիշի երջանկությունը կործանելն է, այլ սեփական կյանքը նորից կառուցելը՝ առանց նրա թույլտվության։
