Ամուսնացա այն տղամարդու հետ, որը դպրոցում տարիներ շարունակ նվաստացնում էր ինձ։ Նա պնդում էր, որ փոխվել է, բայց մեր հարսանիքի գիշերն ասաց. «Վերջապես պատրաստ եմ քեզ ամբողջ ճշմարտությունն ասել»:
Տարիներ շարունակ համոզված էի, որ կան մարդիկ, որոնց կյանքում երկրորդ անգամ հանդիպել պարզապես չի կարելի։
Նրանք հոգուդ մեջ այնպիսի վերքեր են թողնում, որոնք նույնիսկ տարիներ անց չեն սպիանում։
Ինձ համար այդպիսի մարդը Ռայանն էր։
Տղան, որն իմ դպրոցական տարիները իսկական մղձավանջի էր վերածել։
Հենց նրա պատճառով էի ամեն առավոտ վախենում դպրոց մտնել։
Ես չէի վախենում քննություններից կամ ուսուցիչներից։
Վախենում էի այն պահից, երբ միջանցքում կհանդիպեի Ռայանին, և նա նորից ինձ բոլորի ծաղրի առարկան կդարձներ։
Նա այն տղաներից չէր, որոնք բարձր գոռում են կամ բոլորի աչքի առաջ ծեծում ուրիշներին։
Ռայանը շատ ավելի վտանգավոր էր։
Նա ամեն ինչ անում էր սառնասրտորեն։
Երբեմն նրա արտասանած ընդամենը մեկ նախադասությունը բավական էր, որ ամբողջ դասարանը ծիծաղից պայթեր, իսկ ես ինձ աշխարհի ամենաանպետք մարդը զգայի։
Ժամանակի ընթացքում նույնիսկ դադարեցի դպրոցական ճաշարան գնալ։
Դասամիջոցներս անցկացնում էի գրադարանում՝ գրքերի դարակների արանքում։
Այնտեղ գոնե հանգիստ էի։
Սովորեցի ժպտալ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ներսումս ամեն ինչ ցավում էր։
Չէի ուզում, որ որևէ մեկը նկատեր, թե որքան խորն են ինձ վիրավորում Ռայանի խոսքերը։
Դպրոցն ավարտելուց հետո ինքս ինձ խոստացա, որ այդ ամենը թողնելու եմ անցյալում։
Եվ այլևս երբեք հետ չեմ նայելու։
Գրեթե քսան տարի Ռայանին չէի տեսել։
Հետո մի սովորական օր ամեն ինչ փոխվեց։
Այդ ժամանակ երեսուներկու տարեկան էի։
Մի կեսօր մտա փոքրիկ սրճարան՝ սուրճ գնելու։
Կանգնած սպասում էի պատվերիս, երբ հանկարծ լսեցի իմ անունը։
Շրջվեցի։
Եվ քարացա։
Իմ դիմաց Ռայանն էր։
Առաջին ցանկությունս փախչելն էր։
Կարծես դպրոցական տարիների բոլոր հիշողությունները միանգամից վերադարձան։
Նորից հիշեցի միջանցքները, ծիծաղը, վիրավորական խոսքերը և այն անօգնականությունը, որը տարիներ շարունակ զգացել էի։
Բայց մինչ կհասցնեի քայլ անել դեպի դուռը, Ռայանը հանգիստ ասաց.
— Խնդրում եմ… ընդամենը մեկ րոպե լսիր ինձ։
Նայեցի նրա աչքերին։
Այնտեղ այլևս չկար նախկին սառը ինքնավստահությունը։
Նա կարծես հոգնած ու անհանգիստ լիներ։
Եվ հետո արեց մի բան, որը նրանից երբեք չէի սպասի։
Ներողություն խնդրեց։
Ոչ թե ձևական։
Ոչ թե այնպիսի ներողություն, երբ մարդն ասում է՝ «Մենք երեխաներ էինք, պարզապես կատակում էինք»։
Նա նույնիսկ չփորձեց արդարացնել իրեն։
— Ես քեզ հետ սարսափելի էի վարվում,— կամաց ասաց նա։ — Գրեթե ամեն օր մտածում եմ այն ամենի մասին, ինչ արել եմ քեզ։ Գիտեմ, որ անցյալը փոխել չեմ կարող։ Բայց տարիներ շարունակ հույս ունեի, որ մի օր կհանդիպեմ քեզ ու հնարավորություն կունենամ ներողություն խնդրելու։
Նրա ձայնի մեջ անկեղծ զղջում կար։
Իհարկե, ես նրան անմիջապես չներեցի։
Կյանքն ինձ սովորեցրել էր, որ մարդիկ երբեմն ճիշտ բառերն ասում են պարզապես իրենց խիղճը հանգստացնելու համար։
Ես այլևս չէի պատրաստվում միայն խոսքերին հավատալ։
Բայց Ռայանը միայն խոսքերով չսահմանափակվեց։
Ժամանակի ընթացքում իմացա, որ նա տարիներ շարունակ հոգեբանի մոտ է հաճախել։
Չորս տարի էր, ինչ հրաժարվել էր ալկոհոլից։
Ազատ ժամանակ աշխատում էր դեռահասների հետ, որոնք դպրոցում ծաղրի, նվաստացման կամ բռնության էին ենթարկվել։
Եվ ամենակարևորը՝ երբեք չէր թաքցնում սեփական անցյալը։
Նա իրեն հերոս չէր ներկայացնում։
Ընդհակառակը, բացահայտ ասում էր, որ ամենաշատն ամաչում է այն տղայից, որը ժամանակին եղել է։
Կամաց-կամաց անվստահությանս պատերը սկսեցին քանդվել։
Սկզբում պարզապես սուրճ էինք խմում միասին։
Հետո սկսեցինք երկար զբոսնել։
Խոսում էինք կյանքի, անցյալի, սխալների ու այն մասին, թե որքան դժվար է երբեմն նորից սկսել։
Աստիճանաբար հայտնաբերեցի, որ իմ դիմաց կարծես բոլորովին ուրիշ մարդ է կանգնած։
Բայց հոգուս խորքում դեռ վախ կար։
Վախենում էի, որ մի օր հին Ռայանը կվերադառնա։
Որ նորից կլսեմ նույն վիրավորական խոսքերը։
Որ նրա բարությունն ընդամենը դիմակ է։
Բայց այդ օրը չեկավ։
Ամիսներն անցնում էին։
Հետո՝ տարիները։
Ռայանը շարունակում էր լինել ուշադիր, հանգիստ ու հարգալից։
Երբեք չէր պահանջում, որ մոռանամ անցյալը։
Պարզապես ամեն օր իր վերաբերմունքով փորձում էր ապացուցել, որ փոխվել է։
Մի երեկո զբոսնում էինք այգում, երբ նա հանկարծ կանգ առավ։
Գրպանից փոքրիկ տուփ հանեց։
Ծնկի իջավ ու բացեց այն։
Ներսում մատանի կար։
Սիրտս այնքան արագ էր բաբախում, որ մի պահ նույնիսկ չկարողացա խոսել։
— Գիտեմ, որ երբեք չեմ կարող ջնջել այն, ինչ արել եմ քեզ,— ասաց Ռայանը։ — Գիտեմ նաև, որ գուցե երբեք ամբողջությամբ չվստահես ինձ։ Բայց եթե ինձ հնարավորություն տաս, ամբողջ կյանքում կփորձեմ ապացուցել, որ այսօր ուրիշ մարդ եմ։
Նա բռնեց ձեռքերս։
— Չեմ խնդրում, որ մոռանաս անցյալը։ Միայն խնդրում եմ՝ թույլ տուր միասին նոր ապագա կառուցել։
Ես անմիջապես չպատասխանեցի։
Երկար մտածեցի։
Փորձում էի համեմատել դպրոցական տարիների ցավն ու վերջին տարիների երջանիկ հիշողությունները։
Վերջապես, մի քանի շաբաթ անց, համաձայնեցի ամուսնանալ նրա հետ։
Կարծում էի՝ մեր ամենադժվար փորձությունն արդեն անցյալում է։
Բայց չէի էլ պատկերացնում, որ իսկական փորձությունը դեռ առջևում է։
Մեր հարսանիքը շքեղ չէր։
Ոչ թանկարժեք սրահ ունեինք, ոչ էլ հարյուրավոր հյուրեր։
Միայն մեր ընտանիքները, ամենամոտ ընկերները, ջերմ լուսավորություն և անկեղծ ժպիտներ։
Ամեն ինչ խաղաղ ու գեղեցիկ էր։
Երբ Ռայանը մատանի դրեց մատիս, նրա ձեռքերը թեթևակի դողում էին։
Նա նայեց աչքերիս ու ամաչկոտ ժպտաց։
Այդ պահին զգացի, որ երկար տարիներ անց առաջին անգամ այլևս չեմ վախենում ապագայից։
Երեկոն անցավ ծիծաղով, շնորհավորանքներով ու ջերմ խոսքերով։
Բոլորն ասում էին, որ ինձ վաղուց այդքան երջանիկ չէին տեսել։
Երևի ճիշտ էին։
Առաջին անգամ զգում էի, որ անցյալս այլևս չի որոշում ապագաս։
Թվում էր՝ հին ցավը վերջապես կորցնում է իր ուժը, և դրա տեղը հույսն է զբաղեցնում։
Երբ տուն վերադարձանք, միաժամանակ և՛ հոգնած էի, և՛ երջանիկ։
Մտա լոգարան, սառը ջրով լվացի դեմքս ու նայեցի հայելու մեջ։
Ակամա ժպտացի սեփական արտացոլանքիս։
— Գուցե հիմա ամեն ինչ իսկապես փոխվի,— շշնջացի։
Մի քանի րոպե անց վերադարձա ննջասենյակ։
Ռայանը նստած էր մահճակալի եզրին։
Դեռ հարսանեկան սպիտակ վերնաշապիկով էր։
Պիջակը կախել էր աթոռի թիկնակին, իսկ փողկապը գցել էր կողքին։
Սենյակում տարօրինակ լռություն էր։
Անմիջապես զգացի, որ ինչ-որ բան այն չէ։
Նա անշարժ նստած էր՝ գլուխը կախ, հայացքը հատակին։
Ձեռքերն այնքան ուժեղ էր սեղմել իրար, որ մատները գրեթե սպիտակել էին։
— Ռայա՞ն,— զգուշորեն հարցրի։
Նա չպատասխանեց։
Մոտեցա։
— Սիրելի՛ս, ամեն ինչ կարգի՞ն է։
Մի քանի վայրկյան անց նա բարձրացրեց գլուխը։
Նրա դեմքին երջանկություն չկար։
Ոչ էլ սովորական հոգնածություն։
Այնտեղ ուրիշ բան տեսա։
Խորը տխրություն։
Վախ։
Եվ մի տարօրինակ թեթևություն։
Այնպիսի տեսք ուներ, կարծես տարիներ շարունակ իր ներսում պահած գաղտնիքն այլևս չէր կարողանում թաքցնել։
— Մի բան կա, որի մասին քեզ երբեք չեմ պատմել,— շշնջաց նա։
Մեջքովս սառը դող անցավ։
— Ի՞նչ նկատի ունես։
Ռայանը խորը շունչ քաշեց։
Հետո նայեց ուղիղ աչքերիս։
— Վերջապես պատրաստ եմ քեզ ամբողջ ճշմարտությունն ասել։
Ես զգացի, թե ինչպես սիրտս արագ սկսեց բաբախել։
— Ի՞նչ ճշմարտություն։
Նա մի պահ փակեց աչքերը։
— Ինչ էլ որ տեղի ունենա դրանից հետո, դու իրավունք ունես իմանալու։ Նույնիսկ եթե որոշես, որ այլևս երբեք չես ուզում ինձ տեսնել։
Ես մի քայլ հետ գնացի։
Հարսանիքից ընդամենը մի քանի ժամ էր անցել։
Իսկ ես արդեն զգում էի, որ իմ ամբողջ աշխարհը կարող է կրկին փլվել։
Շարունակություն — ստեղծագործական ավարտ
— Ռայան, դու ինձ վախեցնում ես,— ասացի։
Նա գլխով արեց։
— Գիտեմ։ Եվ դրա համար էլ ավելի եմ ամաչում։
Նա վեր կացավ, մոտեցավ պահարանին ու վերևի դարակից հանեց մի հին, մաշված ծրար։
Ծրարի վրա իմ անունն էր գրված։
Բայց ձեռագիրն ինձ անծանոթ էր։
— Սա ի՞նչ է։
Ռայանը ծրարը դրեց մահճակալին։
— Սա այն նամակն է, որը դու երբեք չես ստացել։
Ես նայեցի նրան։
— Ո՞ւմ նամակն է։
Նա դժվարությամբ արտասանեց.
— Քո մոր։
Սառեցի։
Մայրս մահացել էր, երբ ես տասնյոթ տարեկան էի։
Այդ ժամանակ դեռ դպրոցում էի։
Եվ Ռայանը շատ լավ գիտեր, թե որքան ծանր էի տարել նրա կորուստը։
— Ի՞նչ կապ ունի մայրս քեզ հետ։
Ռայանը նստեց։
— Այն տարիներին, երբ ես քեզ դպրոցում նվաստացնում էի, մի օր մայրդ եկավ մեր տուն։
Ես ապշած նայեցի նրան։
— Ի՞նչ։
— Նա ուզում էր խոսել ծնողներիս հետ։ Ուզում էր հասկանալ, թե ինչու եմ քեզ այդպես վերաբերվում։
Ես հիշեցի, որ մի անգամ մայրիկիս պատմել էի Ռայանի մասին։
Այդ օրը դպրոցից տուն էի վերադարձել լաց լինելով։
Մայրս երկար գրկել էր ինձ ու ասել.
«Ես թույլ չեմ տա, որ ինչ-որ մեկը քեզ ամեն օր այսպես ցավ պատճառի»։
Բայց հետո նա այլևս այդ թեմայով չէր խոսել։
— Մայրդ եկել էր մեր տուն,— շարունակեց Ռայանը։ — Հայրս տանը չէր։ Ես դուռը բացեցի։
Նրա ձայնը դողաց։
— Նա ինձ վրա չբղավեց։ Չվիրավորեց։ Պարզապես ասաց, որ դու լավ, զգայուն աղջիկ ես և արժանի չես այն վերաբերմունքին, որը ես ցուցաբերում եմ։
Ես լուռ լսում էի։
— Նա ինձ ասաց մի նախադասություն, որը երբեք չեմ մոռացել։
Ռայանը մի պահ կանգ առավ։
— «Մի օր դու կմեծանաս ու կհասկանաս, որ ուրիշին նվաստացնելով ավելի ուժեղ չես դառնում։ Բայց վախենում եմ՝ այդ ժամանակ արդեն ուշ կլինի ներողություն խնդրելու համար»։
Աչքերս լցվեցին արցունքներով։
Դա իսկապես մորս նման խոսք էր։
— Հետո՞։
— Ես ծիծաղեցի նրա վրա։
Ռայանը գլուխը կախեց։
— Նույնիսկ նրա վրա։ Ես ասացի, որ եթե դու այդքան թույլ ես, թող քեզ ուրիշ դպրոց տեղափոխի։
Սիրտս սեղմվեց։
— Դու սարսափելի երեխա ես եղել, Ռայան։
— Գիտեմ։
Նա բացեց ծրարը։
— Մի քանի շաբաթ անց մայրդ նորից եկավ։ Այս անգամ ինձ նամակ տվեց։
— Ինչո՞ւ։
— Ասաց, որ հիվանդ է։ Չգիտեր՝ որքան ժամանակ ունի։ Ուզում էր, որ եթե մի օր մեծանամ ու իսկապես զղջամ, այս նամակը քեզ փոխանցեմ։
Ես քարացա։
— Մայրս քեզ ասե՞լ էր, որ հիվանդ է։
— Այո՛։
— Իսկ դու ինձ ոչինչ չասացի՞ր։
Ռայանը դանդաղ գլխով արեց։
— Ոչ։
Ես զգացի, թե ինչպես հին ցավը վերադառնում է։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև այն ժամանակ ես վախկոտ ու դաժան տղա էի։ Նամակը վերցրի, բայց չփոխանցեցի։ Սկզբում պարզապես մոռացա դրա մասին։ Հետո, երբ իմացա, որ մայրդ մահացել է, այնքան ամաչեցի, որ այլևս չհամարձակվեցի մոտենալ քեզ։
Նա նայեց ինձ։
— Այդ նամակը տարիներ շարունակ պահել եմ։
Ես չէի կարողանում խոսել։
Ռայանը ծրարը մեկնեց ինձ։
— Դու պետք է այն ստանայիր դեռ շատ տարիներ առաջ։
Վերցրի ծրարը։
Ձեռքերս դողում էին։
Դանդաղ բացեցի։
Ներսում մի քանի անգամ ծալված թուղթ կար։
Ճանաչեցի մորս ձեռագիրը։
Նույն թեք տառերը։
Նույն փոքրիկ գծիկները։
Նույն ձևը, որով նա գրում էր իմ անունը։
Արցունքները սկսեցին հոսել դեռ չկարդացած։
Նամակը սկսվում էր այսպես.
«Իմ սիրելի աղջիկ,
Եթե այս նամակը մի օր հասնի քեզ, ուզում եմ, որ իմանաս՝ ես քեզնով հպարտ եմ։
Գիտեմ, որ հիմա դպրոցում դժվար օրեր ես ապրում։
Գիտեմ, որ երբեմն լաց ես լինում այնպես, որ ես չլսեմ։
Բայց, սիրելիս, ուզում եմ մի բան հիշես։
Այն, թե ուրիշներն ինչպես են քեզ վերաբերվում, չի որոշում, թե դու ով ես։
Դու բարի ես։
Դու խելացի ես։
Դու շատ ավելի ուժեղ ես, քան ինքդ ես կարծում։
Եվ եթե մի օր ես այլևս կողքիդ չլինեմ, խնդրում եմ՝ երբեք մի հավատա այն մարդկանց, որոնք փորձում են քեզ համոզել, թե դու ոչինչ չարժես։
Ես քեզ սիրում եմ ոչ թե այն պատճառով, որ դու կատարյալ ես, այլ որովհետև դու իմ աղջիկն ես։
Եվ ինձ համար դա աշխարհի ամենամեծ երջանկությունն է։
Մի՛ վախեցիր ապրել։
Մի՛ վախեցիր սիրել։
Բայց երբեք թույլ մի տուր, որ սերը քեզ ստիպի մոռանալ սեփական արժանապատվությունդ։
Միշտ քո կողքին՝
Մայրիկ»։
Նամակն ավարտելուց հետո այլևս չէի կարողանում զսպել արցունքներս։
Նստեցի մահճակալին ու սկսեցի հեկեկալ։
Այդ բառերին սպասել էի գրեթե ամբողջ կյանքում։
Մորս մահից հետո հաճախ էի մտածում, թե արդյոք նա հասցրե՞լ էր հասկանալ, թե որքան էի իրեն սիրում։
Եվ հիմա նրա ձայնը կարծես նորից լսեցի։
Բայց այդ զգացմունքների հետ մեկտեղ իմ մեջ մի ուրիշ բան էլ կար։
Զայրույթ։
Շրջվեցի դեպի Ռայանը։
— Դու այս նամակը պահել ես գրեթե քսան տարի՞։
Նա լուռ գլխով արեց։
— Եվ երբ նորից հանդիպեցինք սրճարանում, արդեն ունեի՞ր այն։
— Այո՛։
— Երբ սկսեցինք հանդիպել՝ ունեի՞ր։
— Այո՛։
— Երբ ամուսնության առաջարկ արեցիր՝ նույնպես։
Ռայանի աչքերից արցունքներ հոսեցին։
— Այո՛։
Ես վեր կացա։
— Այդ դեպքում ինչո՞ւ հիմա։ Ինչո՞ւ հենց մեր հարսանիքի գիշերը։
Նա երկար լռեց։
— Որովհետև ես վախենում էի, որ եթե իմանաս, կկորցնեմ քեզ։
Այդ պատասխանը սիրտս ավելի ուժեղ ցավեցրեց։
— Այսինքն՝ դու նորից որոշել ես իմ փոխարեն։
Նա շփոթված նայեց ինձ։
— Ի՞նչ։
— Դպրոցում դու որոշում էիր, թե ինչ պետք է զգամ ես։ Իսկ հիմա որոշել ես, թե երբ պետք է իմանամ մորս վերջին խոսքերը։
Ռայանը գլուխը կախեց։
— Դու ճիշտ ես։
— Դու ասում էիր, որ փոխվել ես։ Բայց այս ամբողջ ընթացքում ինձնից թաքցրել ես մի բան, որն ինձ համար անչափ կարևոր էր։
Նա փորձեց մոտենալ, բայց ես ձեռքս բարձրացրի։
— Խնդրում եմ, հիմա ինձ մի՛ մոտեցիր։
Ռայանը կանգ առավ։
— Ես քեզ սիրում եմ,— կամաց ասաց նա։
— Գուցե։ Բայց սերը չի նշանակում, որ իրավունք ունես իմ փոխարեն որոշումներ կայացնելու։
Ես վերցրի մորս նամակը։
— Այս գիշեր ուզում եմ մենակ մնալ։
Նա մի պահ նայեց ինձ։
Հետո գլխով արեց։
— Լավ։ Ես կգնամ հյուրասենյակ։
Երբ դուռը փակվեց, նորից բացեցի նամակը։
Կարդացի մեկ անգամ։
Հետո՝ երկրորդ։
Հետո՝ երրորդ։
Եվ ամեն անգամ կարծես մի փոքր ավելի մոտ էի զգում մորս։
Այդ գիշեր չքնեցի։
Առավոտյան հասկացա, որ դեռ պատրաստ չեմ Ռայանին ներելու։
Բայց նաև հասկացա, որ պետք չէ հենց այդ պահին որոշել մեր ամբողջ ապագան։
Հաջորդ օրը Ռայանին ասացի, որ որոշ ժամանակ առանձին եմ ապրելու։
Նա չվիճեց։
Չփորձեց համոզել, որ չափազանցնում եմ։
Պարզապես ասաց.
— Ես հասկանում եմ։ Եվ չեմ խնդրի, որ արագ ներես ինձ։
Առաջին անգամ դա ինձ համար ավելի կարևոր էր, քան նրա բոլոր գեղեցիկ խոսքերը։
Մի քանի շաբաթ անցկացրի քրոջս տանը։
Այդ ընթացքում հաճախ էի կարդում մորս նամակը։
Երբեմն լաց էի լինում։
Երբեմն ժպտում։
Երբեմն պարզապես նստում էի ու հիշում նրան։
Ռայանը ինձ ժամանակ էր տալիս։
Մի քանի անգամ հաղորդագրություն ուղարկեց՝ հարցնելով, թե ինչպես եմ։
Բայց երբեք չէր պահանջում վերադառնալ։
Մի օր ինքս առաջարկեցի հանդիպել։
Նստեցինք նույն սրճարանում, որտեղ տարիներ առաջ կրկին հանդիպել էինք։
— Ես դեռ վիրավորված եմ,— ասացի։
— Գիտեմ։
— Եվ չեմ կարող խոստանալ, որ երբևէ ամբողջությամբ կմոռանամ այս ամենը։
— Չեմ էլ խնդրում։
Ես երկար նայեցի նրան։
— Եթե ուզում ենք շարունակել մեր ամուսնությունը, պետք է հասկանաս մի բան։ Այլևս ոչ մի գաղտնիք, որը վերաբերում է ինձ ու իմ կյանքին։ Ոչ մի որոշում իմ փոխարեն։
Ռայանը գլխով արեց։
— Համաձայն եմ։
— Եվ ես ուզում եմ, որ միասին ընտանեկան խորհրդատվության գնանք։
— Կգնամ։
Ես դեռ չգիտեի՝ մեր ամուսնությունը կդիմանա՞ այս փորձությանը։
Բայց այս անգամ չէի շտապում։
Չէի ուզում որոշում կայացնել վախից։
Ոչ էլ մեղքի զգացումից։
Ուզում էի ընտրություն կատարել հանգիստ, մտածված և իմ կամքով։
Մի քանի ամիս անց ես ու Ռայանը դեռ միասին էինք։
Բայց ամեն ինչ նախկինի պես չէր։
Մենք սովորում էինք խոսել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ճշմարտությունը ցավոտ էր։
Սովորում էինք լսել միմյանց՝ առանց պաշտպանվելու կամ արդարանալու։
Եվ ամենակարևորը՝ ես սովորում էի այլևս չլռել, երբ ինչ-որ բան ինձ ցավ էր պատճառում։
Մի կիրակի գնացի մորս գերեզմանին։
Ձեռքիս նրա նամակն էր։
Նստեցի կողքին ու երկար խոսեցի։
Պատմեցի իմ կյանքի մասին։
Ռայանի մասին։
Մեր հարսանիքի մասին։
Այն ամենի մասին, ինչ տեղի էր ունեցել։
Հետո կամաց ասացի.
— Մա՛մ, ես վերջապես ստացա քո նամակը։
Արցունքները նորից լցվեցին աչքերս։
— Ուզում եմ իմանաս, որ ես փորձում եմ ապրել այնպես, ինչպես դու էիր ինձ սովորեցնում։
Մի փոքր լռեցի։
— Եվ այս անգամ թույլ չեմ տա, որ որևէ մեկը որոշի իմ արժեքը։ Նույնիսկ այն մարդը, որին սիրում եմ։
Վեր կացա ու ծաղիկները դրեցի գերեզմանաքարին։
Այդ օրը հասկացա, որ մորս նամակի ամենակարևոր խոսքերը ոչ թե այն էին, որ պետք է կարողանամ ներել ուրիշներին։
Այլ այն, որ երբեք չպետք է կորցնեմ ինքս ինձ։
Ես ամուսնացել էի մի մարդու հետ, որն անցյալում ինձ ցավ էր պատճառել և պնդում էր, որ փոխվել է։ Մեր հարսանիքի գիշերը պարզվեց, որ նա դեռ մի ծանր գաղտնիք ունի։ Բայց այդ անգամ ես այլևս այն վախեցած դպրոցական աղջիկը չէի, որը լուռ տանում էր ամեն ինչ։
Ես արդեն կին էի, որը կարող էր սիրել, ներել, սահմաններ դնել և ինքնուրույն որոշել՝ ում թույլ տալ մնալ իր կյանքում։
