Մորս չթողեցին մտնել այն ժողովին, որտեղ որոշելու էին քանդել նրա տան միակ թեքահարթակը։ Ասացին. «Դահլիճը երկրորդ հարկում է, վերելակ չունենք։ Դուք ներս մտեք, մոր փոխարեն խոսեք»։ Բայց յոթանասուներկուամյա մայրս բռնեց անվասայլակի անիվներն ու ասաց. «Եթե ես չեմ կարող էս ժողովին մասնակցել, ուրեմն իրենք էլ չպիտի իմ տան ճանապարհը որոշեն առանց ինձ»։ Տասը րոպե անց նիստի դուռը բացվեց, և ներսից լսեցի ծափահարություններ. նրանք արդեն քվեարկել էին։
Անունս՝ Մարիամ։ Քառասունհինգ տարեկան եմ։
Մայրս՝ Զաբելը, տասնութ տարի ապրում է Երևանի բազմաբնակարան շենքերից մեկում։
Վեց տարի առաջ հիվանդությունից հետո նրա տեղաշարժվելը դժվարացավ։
Այժմ հիմնականում անվասայլակով է դուրս գալիս։
Մեր շենքի մուտքի մոտ տարիներ առաջ թեքահարթակ էր կառուցվել։
Այն կատարյալ չէր։
Բայց մորս թույլ էր տալիս դուրս գալ առանց ամեն անգամ երկու մարդու օգնություն խնդրելու։
Մայրս դրանով գնում էր խանութ։
Դիմացի այգի։
Երբեմն՝ հարևանուհու տուն։
Մի օր շենքի մուտքում հայտարարություն հայտնվեց։
Գրված էր, որ քննարկվելու է բակի վերակազմակերպման նախագիծը։
Նոր ավտոկայանատեղեր էին նախատեսվում։
Եվ ըստ գծագրի՝ մուտքի թեքահարթակը պիտի հանվեր։
Մայրս սկզբում մտածեց՝ սխալ է։
— Մարիա՛մ, իրենք գիտեն, որ ես էստեղ եմ ապրում։
Ես նույնպես չէի հավատում։
Զանգեցի ժողովի կազմակերպիչներին։
Ասացին, որ հարցը դեռ որոշված չէ, կարող ենք մասնակցել քննարկմանը։
Ժամը վեցին մորս տարա։
Բայց դահլիճը երկրորդ հարկում էր։
Միակ ճանապարհը՝ աստիճաններով։
Աշխատակիցն ասաց.
— Դուք բարձրացեք, մոր կարծիքը փոխանցեք։
Մայրս պատասխանեց.
— Ես ինքս եմ խոսելու։
Մեզ առաջարկեցին սպասել ներքևում։
Մի քանի րոպե անց վերևից ծափահարություններ լսվեցին։
Հետո մի մարդ իջավ ու ասաց.
— Որոշումն արդեն ընդունված է։ Բնակիչների մեծամասնությունը կողմ է քվեարկել։
Մայրս նայեց նրան։
— Իսկ ես դեռ դռան առաջ եմ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ես այնքան բարկացած էի, որ սկզբում ուզում էի անմիջապես ներս վազել։
Բայց մայրս բռնեց ձեռքս։
— Սպասի՛ր։
— Մա՛մ, իրենք առանց քեզ որոշել են։
— Հենց դրա համար էլ պիտի հասկանանք՝ ինչ են որոշել։
Նա շատ հանգիստ էր խոսում։
Ես՝ ոչ։
Նիստից դուրս եկավ շենքի բնակիչներից մեկը՝ Արտեմը։
Նա ապրում էր երրորդ հարկում։
Մեքենա ուներ։
Նոր նախագծով բակում լրացուցիչ կայանատեղեր էին առաջանալու։
— Մարիա՛մ, մի՛ անհանգստացեք,— ասաց։— Թեքահարթակի փոխարեն աստիճանները կարգի կբերեն։
Ես ապշեցի։
— Իսկ մայրս ո՞նց է դուրս գալու։
Արտեմը պատասխանեց.
— Դե, դուք կօգնեք։
Մայրս նայեց նրան։
— Արտե՛մ ջան, ես ամեն օր քեզ պիտի զանգե՞մ, որ դուրս գամ։
Նա շփոթվեց։
— Ես էդպես չեմ ասում։
— Իսկ ի՞նչ ես ասում։
Արտեմը լռեց։
Մենք խնդրեցինք ցույց տալ ընդունված որոշման արձանագրությունն ու գծագիրը։
Պարզվեց՝ քննարկված նախագծում թեքահարթակը նշված էր որպես «ոչ արդյունավետ օգտագործվող հատված»։
Այսինքն՝ կարծես այն գրեթե ոչ ոքի պետք չէր։
Մայրս ծիծաղեց։
Բայց դա ուրախ ծիծաղ չէր։
— Տասնութ տարի է՝ էստեղ եմ ապրում։ Վերջին վեց տարին էս թեքահարթակով եմ դուրս գալիս։ Ու հիմա ասում են՝ չի օգտագործվում։
Մարդը, որ փաստաթուղթն էր ցույց տալիս, պատասխանեց.
— Նախագծողը էդպես է ներկայացրել։
Ես հարցրի.
— Իսկ նախագիծը պատրաստելուց առաջ բնակիչներին հարցրե՞լ են։
Հստակ պատասխան չեղավ։
Մայրս ասաց, որ ուզում է խոսել ժողովը վարողի հետ։
Մի քանի րոպե անց նա իջավ։
Վաթսունամյա տղամարդ էր՝ Կարապետը։
Փորձեց հանգիստ բացատրել.
— Տիկի՛ն Զաբել, մենք բակի ընդհանուր բարեկարգման հարց ենք լուծում։
Մայրս հարցրեց.
— Իմ դուրս գալը ընդհանուր բակի մաս չէ՞։
Կարապետը լռեց։
Հետո առաջարկեց.
— Դեռ շինարարություն չի սկսվել։ Կարող ենք հետագայում լրացուցիչ լուծում մտածել։
Մայրս պատասխանեց.
— Նախ լուծումը մտածեք, հետո որոշեք՝ ինչ եք քանդելու։
Այդ երեկո տուն վերադարձանք առանց որևէ համաձայնության։
Մայրս շատ հոգնած էր։
Բայց քնելուց առաջ խնդրեց, որ նորից ցույց տամ նախագիծը։
Նայեց։
Երկար։
Հետո մատով ցույց տվեց բակի անկյունը։
— Էս երկու կայանատեղիի փոխարեն չէի՞ն կարող թեքահարթակը պահել։
Ես պատասխան չունեի։
Մասնագետ չէի։
Բայց որոշեցի պարզել։
Հաջորդ օրը զանգեցի նախագծի հետ կապված պատասխանատու կազմակերպությանը։
Խնդրեցի տեղեկություններ՝ թեքահարթակի հեռացման պատճառների և հասանելի այլ լուծումների մասին։
Հետո խորհրդակցեցի համապատասխան մասնագետի հետ։
Նա բացատրեց, որ ցանկացած փոփոխություն պիտի հաշվի առնի անվտանգ ու մատչելի մուտքի պահանջները, իսկ գործող թեքահարթակի փոխարինումը պարզապես աստիճաններով չի լուծում անվասայլակ օգտագործող բնակչի խնդիրը։
Պետք էր նախագիծը նորից դիտարկել։
Մի քանի օր անց մեր շենքում բնակիչների հետ հանդիպում կազմակերպվեց։
Այս անգամ՝ բակում։
Մայրս նույնպես մասնակցեց։
Ոչ հատուկ բեմ կար։
Ոչ բարձրախոս։
Պարզապես մարդիկ կանգնած էին մուտքի մոտ։
Մայրս նստած էր իր անվասայլակում։
Կողքին՝ գծագիրը։
Արտեմն առաջինը խոսեց։
— Մենք ուզում ենք, որ բակում մեքենաների տեղ լինի։ Ամեն երեկո կռիվ է, թե ով որտեղ կանգնի։
Մայրս գլխով արեց։
— Գիտեմ։
Նա մի պահ լռեց։
— Բայց ձեր մեքենան կարող է մի քանի մետր հեռու կանգնել։ Ես եթե էս թեքահարթակը կորցնեմ, մուտքից դուրս գալու ճանապարհ չեմ ունենա։
Արտեմը ոչինչ չասաց։
Հետո խոսեց մեկ ուրիշ բնակիչ՝ Նազիկը։
Նա երկու փոքր երեխա ուներ։
— Ես էս թեքահարթակով ամեն օր մանկասայլակ եմ իջեցնում,— ասաց։— Եթե հանեք, ինձ էլ դժվար կլինի։
Մյուս կինն ավելացրեց.
— Ես ծանր սայլակով գնումներ եմ բերում։ Էս տեղը բոլորիս է պետք գալիս։
Արտեմը նայեց նրանց։
— Բա մեքենաները ո՞ւր թողնենք։
Ես պատասխանեցի.
— Դրա համար էլ պետք է նախագիծը ճիշտ կազմել, ոչ թե մի խնդիրը լուծել ուրիշ մարդկանց ճանապարհը փակելով։
Այդ պահին բակ մտավ նախագծի վրա աշխատած մասնագետներից մեկը։
Նա եկել էր խնդրանքով՝ փոփոխությունների հնարավորությունը քննարկելու։
Մենք նորից դիտեցինք գծագիրը։
Պարզվեց՝ բակի մի հատվածում մեքենաների տեղերը կարելի էր այլ կերպ դասավորել։
Բայց դրա համար երկու նախատեսված կայանատեղից պիտի հրաժարվեին։
Արտեմը դժգոհեց։
— Այսինքն՝ նորից մեզ տեղ չի հերիքելու։
Մայրս նայեց նրան։
— Ես չեմ ասում՝ մեքենաների համար ոչինչ մի՛ արեք։ Բայց ինձ տան մեջ փակելու հաշվին մի՛ արեք։
Քննարկումը երկար տևեց։
Ոմանք համաձայն էին։
Մյուսները՝ ոչ։
Մի տղամարդ ասաց, որ իրենք չպետք է կորցնեն կայանատեղի միայն մեկ բնակչի պատճառով։
Այդ խոսքերից հետո մայրս երկար լռեց։
Հետո պատասխանեց.
— Ես էլ եմ էս շենքի բնակիչը։ Ես ավել բան չեմ ուզում։ Ուզում եմ կարողանամ տնից դուրս գալ։
Եվ առաջին անգամ հանդիպման ընթացքում մարդիկ սկսեցին ոչ թե մեքենաների քանակը հաշվել, այլ նայել շենքի մուտքին։
Հետագայում նախագիծը վերանայվեց։
Նոր տարբերակում նախատեսվեց պահպանել ու անհրաժեշտության դեպքում համապատասխանեցնել մուտքի մատչելի ճանապարհը։
Կայանատեղերի թիվը փոքրացավ՝ սկզբնական առաջարկի համեմատ։
Դա բոլորին դուր չեկավ։
Արտեմը երկար ժամանակ բարկացած էր։
Նա ասում էր, որ այդ երկու տեղը շատ կարևոր էին։
Ես հասկանում էի նրա դժգոհությունը։
Բայց մեր խնդիրը նույնպես իրական էր։
Երբ վերջապես նոր աշխատանքները սկսվեցին, մայրս օրերով պատուհանից հետևում էր։
Նա ուզում էր տեսնել՝ իրականում ինչպես է կառուցվում մուտքը։
Մի քանի անգամ նկատեց, որ ժամանակավոր անցումը խոչընդոտված է։
Խնդրեց շտկել։
Ես զանգեցի պատասխանատուներին։
Խնդիրը կարգավորվեց։
Այս անգամ ոչ մեկը չէր ասում՝ «հետո կմտածենք»։
Որովհետև արդեն հստակ գիտեին, որ այդ ճանապարհով մարդիկ ամեն օր պիտի անցնեն։
Աշխատանքների ավարտից հետո մայրս առաջին անգամ ինքնուրույն դուրս եկավ բակ։
Ես նրա հետևից էի գնում։
Նա դանդաղ իջավ։
Հետո կանգ առավ։
Շրջվեց դեպի մուտքը։
— Մարիա՛մ, էսպես ավելի հարմար է։
Ժպտացի։
— Լավ է, մա՛մ։
Նա մի պահ նայեց աջ ու ձախ։
— Հիմա գնանք այգի։
Գնացինք։
Երեկոյան Արտեմին հանդիպեցինք։
Նա մեքենան կանգնեցրել էր մի փոքր հեռու։
Մայրս մոտեցավ։
— Արտե՛մ ջան, մեքենայիդ համար տեղ գտա՞ր։
Նա ժպտաց։
— Գտել եմ։ Մի քիչ պիտի քայլեմ։
Մայրս պատասխանեց.
— Ես էլ հիմա կարող եմ քայլելու փոխարեն անվասայլակով դուրս գալ։
Նրանք երկուսով ծիծաղեցին։
Դա մեծ հաշտություն չէր։
Պարզապես առաջին անգամ իրար հասկանում էին ավելի լավ, քան մի քանի ամիս առաջ։
Մի օր մայրս առաջարկեց նորից գնալ այն շենքը, որտեղ առաջին ժողովն էր անցկացվել։
Ես զարմացա։
— Ինչի՞ համար։
— Ուզում եմ տեսնել՝ էդտեղ հիմա մուտքի հարցը լուծե՞լ են։
Գնացինք։
Դեռ նույն աստիճաններն էին։
Մայրս նայեց։
Հետո ասաց.
— Դե էս հարցն էլ պիտի բարձրացնենք։
Ես ծիծաղեցի։
— Մա՛մ, դու չե՞ս հոգնում։
Նա պատասխանեց.
— Հոգնում եմ։ Բայց եթե ամեն անգամ սպասեմ, որ ուրիշը նկատի, կարող է շատ երկար սպասեմ։
Ու մենք վերադարձանք տուն։
Այդ օրը մայրս մտավ իր շենքի մուտքով՝ առանց օգնություն խնդրելու։
Իսկ ես հիշեցի այն երեկոն, երբ նա նստած էր inaccessible դահլիճի ներքևում, մինչ վերևում մարդիկ ծափահարում էին մի որոշման, որը կարող էր փակել նրա տան միակ ճանապարհը։
